Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu trên trên thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiệu quả và chi tiết.

• Tác giả: Phạm Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Suất Sinh Lợi Của Cổ Phiếu Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Giới hạn của đề tài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Lý thuyết một số mô hình xác định tỷ suất sinh lợi chứng khoán
• 2.1.1. Lý thuyết danh mục Markowitz
• 2.1.2. Mô hình định giá tài sản vốn CAPM
• 2.1.3. Mô hình 03 nhân tố của Fama French (1993)
• 2.1.4. Mô hình 4 nhân tố của Carhart (1997)
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam
• 2.2.1. Nghiên cứu của Keith S. So trên thị trường chứng khoán Hong Kong giai đoạn 1998-2001
• 2.2.2. Mô hình 3 nhân tố của Fama và French hoạt động như thế nào trên thị trường chứng khoán Việt Nam của Ts. Trần Thị Hải Lý
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 3.4. Xác định cách tính toán các biến trong mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH
• 4.1. Mô tả mẫu quan sát
• 4.2. Phân loại danh mục
• 4.3. Kiểm định giải thuyết thống kê về quy luật phân phối xác suất TSSL của 25 danh mục
• 4.4. Kiểm định mô hình 4 nhân tố Carhart
• 4.4.1. Mô tả các tham số thống kê của mô hình
• 4.4.2. Phân tích tương quan giữa các nhân tố
• 4.4.3. Kiểm tra tính dừng của chuỗi dữ liệu
• 4.4.4. Ước lượng mô hình hồi quy
• 4.4.5. Kiểm định giả thuyết thống kê
• 4.4.5.1. Kiểm định giả thiết đối với các hệ số hồi quy
• 4.4.5.2. Kiểm định phần dư
• 4.4.5.3. Kiểm định phương sai đồng nhất
• 4.4.5.4. Kiểm định sự phù hợp của hàm hồi quy
• 4.4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu và so sánh với kết quả của các nghiên cứu khác
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế của đề tài
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Kết quả phân chia danh mục qua các giai đoạn
• Phụ lục 2. Tỷ suất sinh lợi trung bình của 25 danh mục
• Phụ lục 3. Tỷ suất sinh lợi của các danh mục B/H, B/M., S/W, S/LOSE
• Phụ lục 4. Tỷ suất sinh lợi của các danh mục Rm – Rf, SMB, HML, WML
• Phụ lục 5. Kết quả hồi quy mô hình bốn nhân tố theo Carhart (1997)
• Phụ lục 6. Kết quả kiểm định phương sai thay đổi - Kiểm định White
• Phụ lục 7. Kết quả hồi quy mô hình bốn nhân tố có khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính. Thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, và việc hiểu rõ các yếu tố tác động đến tỷ suất sinh lợi là cần thiết cho các nhà đầu tư. Luận văn này sẽ phân tích các mô hình lý thuyết và thực tiễn để xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu.

1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức hoạt động từ tháng 7/2000 và đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn. Các mô hình như CAPM, Fama-French đã được áp dụng để phân tích và đánh giá hiệu quả của các cổ phiếu trên thị trường.

1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả của mô hình bốn nhân tố của Carhart trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu bao gồm: Các nhân tố nào ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu? Mối quan hệ giữa các nhân tố này và tỷ suất sinh lợi là gì?

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tỷ suất sinh lợi cổ phiếu

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về tỷ suất sinh lợi, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định chính xác các nhân tố ảnh hưởng. Thị trường chứng khoán Việt Nam còn non trẻ, và dữ liệu không đồng nhất có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Việc áp dụng các mô hình lý thuyết từ các thị trường phát triển cũng gặp khó khăn do sự khác biệt về cấu trúc thị trường.

2.1. Những thách thức trong việc thu thập dữ liệu

Dữ liệu về tỷ suất sinh lợi và các yếu tố kinh tế vĩ mô thường không đầy đủ và không đồng nhất. Điều này gây khó khăn trong việc phân tích và kiểm định các mô hình. Các nhà nghiên cứu cần phải tìm kiếm nguồn dữ liệu đáng tin cậy và chính xác để đảm bảo tính hợp lệ của nghiên cứu.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng mô hình lý thuyết

Các mô hình như CAPM và Fama-French đã được phát triển trên các thị trường phát triển. Việc áp dụng chúng vào thị trường chứng khoán Việt Nam có thể không phản ánh đúng thực tế. Cần có sự điều chỉnh và phát triển các mô hình phù hợp với đặc thù của thị trường Việt Nam.

III. Phương pháp nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố và tỷ suất sinh lợi. Mô hình bốn nhân tố của Carhart sẽ được áp dụng để đánh giá tác động của các yếu tố như quy mô công ty, giá trị sổ sách trên giá trị thị trường và xu hướng đến tỷ suất sinh lợi. Phương pháp này giúp xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố một cách rõ ràng.

3.1. Mô hình hồi quy và dữ liệu sử dụng

Mô hình hồi quy bình phương bé nhất (OLS) sẽ được sử dụng để phân tích dữ liệu từ các công ty niêm yết trên sàn HOSE và HNX. Dữ liệu sẽ được thu thập từ báo cáo tài chính và các nguồn thông tin đáng tin cậy khác trong khoảng thời gian từ 2009 đến 2013.

3.2. Các biến trong mô hình nghiên cứu

Các biến trong mô hình bao gồm tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu, nhân tố thị trường, quy mô công ty (SMB), và giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (HML). Việc xác định và tính toán các biến này là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của mô hình.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhân tố thị trường có tác động mạnh nhất đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu. Các nhân tố quy mô và giá trị cũng có ảnh hưởng nhưng ở mức độ nhẹ hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các công ty có quy mô lớn thường mang lại tỷ suất sinh lợi cao hơn so với các công ty nhỏ. Điều này có thể giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư hợp lý hơn.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy cho thấy mối quan hệ tích cực giữa nhân tố thị trường và tỷ suất sinh lợi. Các hệ số hồi quy cho thấy rằng khi nhân tố thị trường tăng, tỷ suất sinh lợi cũng tăng theo. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của nhân tố thị trường trong việc xác định tỷ suất sinh lợi.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chiến lược đầu tư hiệu quả. Các nhà đầu tư có thể sử dụng thông tin về các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi để đưa ra quyết định đầu tư hợp lý, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc hiểu rõ các nhân tố này không chỉ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các mô hình phù hợp hơn với đặc thù của thị trường Việt Nam.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Các phát hiện chính của nghiên cứu cho thấy nhân tố thị trường là yếu tố quyết định nhất ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi. Các nhân tố khác như quy mô và giá trị cũng có tác động nhưng không mạnh bằng. Điều này mở ra hướng nghiên cứu mới cho các nhà khoa học và nhà đầu tư.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi, như yếu tố tâm lý thị trường, chính sách kinh tế vĩ mô, và các yếu tố toàn cầu. Việc phát triển các mô hình mới có thể giúp cải thiện độ chính xác trong việc dự đoán tỷ suất sinh lợi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức hoạt động từ tháng 7 năm 2000 và đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển với sự gia tăng số lượng công ty niêm yết và khối lượng giao dịch. Tính đến năm 2013, số lượng công ty niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX đã tăng từ khoảng 292 công ty năm 2009 lên gần 700 công ty năm 2013, cho thấy sự mở rộng nhanh chóng của thị trường. Tuy nhiên, thị trường này vẫn được đánh giá là mới nổi và tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là về tính minh bạch và biến động tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu.

Luận văn tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 7/2009 đến tháng 6/2013. Mục tiêu chính là đánh giá hiệu quả của mô hình định giá tài sản bốn nhân tố của Carhart (1997) – một mô hình mở rộng từ mô hình ba nhân tố của Fama và French (1993) bằng cách bổ sung nhân tố xu hướng (momentum). Nghiên cứu nhằm trả lời các câu hỏi về mức độ ảnh hưởng của các nhân tố thị trường, quy mô công ty, giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (BE/ME) và xu hướng giá trong quá khứ đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các công ty phi tài chính niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX, với dữ liệu giá cổ phiếu, báo cáo tài chính đã được kiểm toán. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tính phù hợp của mô hình bốn nhân tố Carhart trên thị trường Việt Nam, từ đó hỗ trợ các nhà đầu tư và quản lý quỹ trong việc xây dựng chiến lược đầu tư hiệu quả, đồng thời góp phần hoàn thiện lý thuyết tài chính ứng dụng trong bối cảnh thị trường mới nổi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba lý thuyết và mô hình chính:

1. Lý thuyết danh mục Markowitz: Đề cập đến việc đa dạng hóa danh mục đầu tư nhằm giảm thiểu rủi ro không hệ thống, trong khi rủi ro hệ thống vẫn tồn tại và được đo lường qua phương sai tỷ suất sinh lợi. Hệ số tương quan giữa các chứng khoán giúp xác định mức độ đa dạng hóa hiệu quả.

2. Mô hình định giá tài sản vốn (CAPM): Mô hình này xác định mối quan hệ giữa tỷ suất sinh lợi kỳ vọng của chứng khoán và rủi ro hệ thống được đo bằng hệ số beta. CAPM giả định nhà đầu tư đa dạng hóa hoàn toàn và thị trường cạnh tranh hoàn hảo.

3. Mô hình ba nhân tố Fama-French (1993): Mở rộng CAPM bằng cách bổ sung hai nhân tố quy mô (SMB - Small Minus Big) và giá trị (HML - High Minus Low) để giải thích tốt hơn sự biến động tỷ suất sinh lợi cổ phiếu, đặc biệt là ở các thị trường phát triển.

4. Mô hình bốn nhân tố Carhart (1997): Tiếp tục mở rộng mô hình ba nhân tố bằng cách thêm nhân tố xu hướng (WML - Winners Minus Losers), phản ánh hiệu ứng momentum trong đầu tư, giúp giải thích các biến động tỷ suất sinh lợi chưa được mô hình ba nhân tố giải thích.

Các khái niệm chính bao gồm tỷ suất sinh lợi vượt trội (excess return), nhân tố thị trường (market factor), nhân tố quy mô (SMB), nhân tố giá trị (HML), và nhân tố xu hướng (WML).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo tài chính đã kiểm toán của các công ty niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn từ tháng 7/2009 đến tháng 6/2013. Dữ liệu giá cổ phiếu được điều chỉnh để phản ánh cổ tức và các sự kiện phát hành thêm cổ phiếu. Lãi suất phi rủi ro được lấy từ lãi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Mẫu nghiên cứu gồm 292 công ty năm 2009 tăng lên 693 công ty năm 2013, bao gồm các công ty phi tài chính có vốn cổ phần không âm và có dữ liệu đầy đủ trong giai đoạn nghiên cứu. Các công ty tài chính, công ty chuyển sàn hoặc hủy niêm yết bị loại trừ.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất (OLS) trên chuỗi thời gian để kiểm định mô hình bốn nhân tố Carhart. Các biến độc lập gồm tỷ suất sinh lợi vượt trội của thị trường (Rm-Rf), nhân tố quy mô (SMB), nhân tố giá trị (HML) và nhân tố xu hướng (WML). Biến phụ thuộc là tỷ suất sinh lợi vượt trội của các danh mục cổ phiếu được phân loại theo quy mô và BE/ME.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý dữ liệu từ tháng 7/2009 đến tháng 6/2013, phân tích hồi quy và kiểm định các giả thuyết thống kê trong suốt quá trình nghiên cứu.

• Kiểm định bổ sung: Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu (Unit Root Test), kiểm định phân phối chuẩn của tỷ suất sinh lợi, kiểm định đa cộng tuyến và phương sai đồng nhất nhằm đảm bảo tính hợp lệ của mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của nhân tố thị trường (Rm-Rf): Nhân tố thị trường có tác động mạnh nhất đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trên thị trường Việt Nam. Hệ số hồi quy beta của nhân tố này xoay quanh giá trị 1 và có ý nghĩa thống kê cao, phù hợp với giả thuyết CAPM. Ví dụ, các danh mục cổ phiếu lớn và có giá trị BE/ME cao đều phản ứng tích cực với biến động thị trường.

2. Nhân tố quy mô (SMB): Khác với kết quả ở các thị trường phát triển, nhân tố quy mô trên thị trường Việt Nam có hệ số trung bình âm, cho thấy các công ty quy mô lớn có tỷ suất sinh lợi cao hơn các công ty quy mô nhỏ. Điều này được giải thích bởi đặc thù thị trường Việt Nam, nơi các công ty lớn thường có sự tham gia chi phối của Nhà nước, tạo ra sự ổn định và niềm tin cho nhà đầu tư.

3. Nhân tố giá trị (HML): Nhân tố giá trị có hệ số trung bình dương, đồng nghĩa với việc các công ty có tỷ lệ BE/ME cao (cổ phiếu giá trị) mang lại tỷ suất sinh lợi cao hơn các công ty có tỷ lệ BE/ME thấp (cổ phiếu tăng trưởng). Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Fama và French trên thị trường Mỹ.

4. Nhân tố xu hướng (WML): Nhân tố xu hướng gần như không có tác động đáng kể đến tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trên thị trường Việt Nam, trái ngược với kết quả nghiên cứu của Carhart trên thị trường Mỹ và nghiên cứu tại Hong Kong. Hệ số hồi quy của WML có giá trị trung bình âm và không có ý nghĩa thống kê.

5. Phân phối tỷ suất sinh lợi: Kiểm định phân phối chuẩn cho thấy khoảng 6-7 trong số 25 danh mục có tỷ suất sinh lợi phân phối chuẩn ở mức ý nghĩa 5-10%, chấp nhận được trong điều kiện dữ liệu chuỗi thời gian ngắn. Hệ số bất đối xứng (skewness) và hệ số nhọn (kurtosis) cho thấy các danh mục cổ phiếu có tỷ suất sinh lợi trung bình dương, skewness cao và kurtosis thấp là những danh mục hấp dẫn nhà đầu tư.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình bốn nhân tố Carhart phù hợp để giải thích tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam, tuy nhiên có sự khác biệt về vai trò của nhân tố quy mô và xu hướng so với các thị trường phát triển. Nguyên nhân có thể do đặc thù của thị trường mới nổi, trong đó các công ty quy mô lớn thường có sự hỗ trợ và kiểm soát của Nhà nước, tạo ra sự ổn định và niềm tin cho nhà đầu tư, dẫn đến tỷ suất sinh lợi cao hơn so với các công ty nhỏ.

Việc nhân tố xu hướng không có tác động rõ ràng có thể phản ánh sự kém hiệu quả của chiến lược đầu tư theo momentum trên thị trường Việt Nam, do tính thanh khoản thấp, thông tin chưa minh bạch và phản ứng chậm của nhà đầu tư. Kết quả này cũng phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại thị trường mới nổi khác.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hệ số hồi quy của từng nhân tố trên các danh mục cổ phiếu, bảng so sánh tỷ suất sinh lợi trung bình theo nhóm quy mô và BE/ME, cũng như ma trận tương quan giữa các nhân tố để minh họa mức độ đa cộng tuyến thấp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích đầu tư vào cổ phiếu quy mô lớn và giá trị cao: Các nhà đầu tư nên ưu tiên lựa chọn cổ phiếu của các công ty có quy mô lớn và tỷ lệ BE/ME cao để tối ưu hóa tỷ suất sinh lợi, đặc biệt trong ngắn và trung hạn. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục theo dõi hàng năm.

2. Phát triển công cụ và dịch vụ phân tích tài chính chuyên sâu: Các công ty chứng khoán và tổ chức tài chính cần cung cấp các báo cáo phân tích dựa trên mô hình bốn nhân tố để hỗ trợ nhà đầu tư hiểu rõ hơn về rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng. Thời gian thực hiện: trong vòng 12 tháng tới.

3. Tăng cường minh bạch và cải thiện chất lượng thông tin trên thị trường: Cơ quan quản lý nên thúc đẩy các quy định về công bố thông tin và kiểm toán nhằm giảm thiểu rủi ro không hệ thống, giúp mô hình định giá tài sản hoạt động hiệu quả hơn. Thời gian thực hiện: trong 2-3 năm tới.

4. Nghiên cứu thêm về nhân tố xu hướng và các chiến lược đầu tư phù hợp với thị trường Việt Nam: Các nhà nghiên cứu và tổ chức tài chính nên tiếp tục khảo sát các yếu tố ảnh hưởng khác và điều chỉnh mô hình phù hợp với đặc thù thị trường mới nổi. Thời gian thực hiện: nghiên cứu liên tục trong 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi, từ đó xây dựng danh mục đầu tư hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận.

2. Quản lý quỹ và công ty chứng khoán: Cung cấp cơ sở khoa học để phát triển các sản phẩm đầu tư và dịch vụ tư vấn dựa trên mô hình định giá tài sản phù hợp với thị trường Việt Nam.

3. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán: Hỗ trợ trong việc xây dựng chính sách, quy định nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường, đồng thời giám sát các yếu tố rủi ro hệ thống.

4. Giảng viên và sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, giảng dạy về mô hình định giá tài sản, phân tích thị trường chứng khoán và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình bốn nhân tố Carhart có phù hợp với thị trường Việt Nam không?
   Nghiên cứu cho thấy mô hình này phù hợp để giải thích tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trên thị trường Việt Nam, đặc biệt là nhân tố thị trường, quy mô và giá trị. Tuy nhiên, nhân tố xu hướng không có tác động rõ ràng, phản ánh đặc thù của thị trường mới nổi.

2. Tại sao nhân tố quy mô lại có tác động ngược so với các thị trường phát triển?
   Do đặc thù thị trường Việt Nam, các công ty quy mô lớn thường có sự tham gia chi phối của Nhà nước, tạo ra sự ổn định và niềm tin cho nhà đầu tư, dẫn đến tỷ suất sinh lợi cao hơn các công ty nhỏ, khác với xu hướng ở các thị trường phát triển.

3. Nhân tố xu hướng (momentum) có ý nghĩa gì trong đầu tư?
   Nhân tố này phản ánh hiệu ứng xu hướng giá trong quá khứ ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi tương lai. Tuy nhiên, trên thị trường Việt Nam, hiệu ứng này không rõ ràng do tính thanh khoản thấp và thông tin chưa minh bạch.

4. Làm thế nào để phân loại cổ phiếu theo mô hình nghiên cứu?
   Cổ phiếu được phân loại theo quy mô vốn hóa thị trường (nhóm lớn và nhỏ) và tỷ lệ giá trị sổ sách trên giá thị trường (BE/ME) thành ba nhóm: thấp, trung bình và cao, tạo thành các danh mục kết hợp để phân tích.

5. Nghiên cứu có giới hạn gì?
   Nghiên cứu chỉ tập trung vào cổ phiếu niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2009-2013, không bao gồm thị trường UPCOM và OTC, do dữ liệu không đồng nhất và thiếu minh bạch, có thể ảnh hưởng đến tính tổng quát của kết quả.

Kết luận

• Mô hình bốn nhân tố Carhart được kiểm định và phù hợp để giải thích tỷ suất sinh lợi cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2009-2013.
• Nhân tố thị trường có ảnh hưởng mạnh nhất, nhân tố giá trị có tác động tích cực, trong khi nhân tố quy mô có tác động ngược lại so với các thị trường phát triển.
• Nhân tố xu hướng không có tác động đáng kể, phản ánh đặc thù của thị trường mới nổi.
• Kết quả nghiên cứu hỗ trợ nhà đầu tư và quản lý quỹ trong việc xây dựng chiến lược đầu tư dựa trên các nhân tố rủi ro và lợi nhuận.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện mô hình phù hợp hơn với đặc điểm thị trường Việt Nam trong tương lai.

Các nhà đầu tư và tổ chức tài chính nên áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa danh mục đầu tư, đồng thời các nhà nghiên cứu cần mở rộng phạm vi và thời gian nghiên cứu để nâng cao tính ứng dụng của mô hình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Lý do chọn do tài: Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7/2000 và đã có những bước phát triển đáng kể qua hơn mười năm qua. Đến nay thị trường chứng khoán Việt Nam được xem là một thị trường chứng khoán mời nổi và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Do đó để tìm hiểu nhân tố nào tác động lên tỷ suất sinh lợi trên từng chứng khoán vẫn là một trong những do tài được nhiều người quan tâm. Trong giới học thuật tài chính đã và đang có những tranh luận về các mô hình: Mô hình Định giá tài sản vốn-Sharpe và Lintner(1963), Mô hình ba nhân tố-Fama và French(1993), Mô hình bốn nhân tố- Carhart(1997) …, Các mô hình này đã được kiểm định trên các thị trường thế giới.

Chính vì điều đó, bài nghiên cứu tiến hành kiểm định mô hình nhân tố tác động đến tỷ suất sinh lợi trên thị trường chứng khoán, cụ thể là mô hình bốn nhân tố của Carhart (1997 để lượng hóa đúng rủi ro trên thị trường chứng khoán Việt Nam.2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu Mục tiêu của bài nghiên cứu là nhằm đánh giá sự hiệu quả của mô hình định giá tài sản theo mô hình bốn nhân tố của Carhart trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Mục đích của bài nghiên cứu được thể hiện rõ thông qua việc trả lời các câu hỏi nghiên cứu: Tỷ suất sinh lợi của các chứng khoán có quan hệ như thế nào với nhân tố thị trường? nhân tố quy mô công ty? nhân tố giá trị sổ sách trên giá trị thị trường? nhân tố xu hướng (đà tăng trưởng)? 1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 Đối tượng nghiên cứu: Tác giả dựa theo nghiên cứu của - Keith S. So (2009) - để xây dựng mô hình 4 nhân tố tác động đến tỷ suất sinh lợi kỳ vọng của các cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam (bao gồm các cổ phiếu trên SGDCK TP.4 Dữ liệu và Phuơng pháp nghiên cứu: Đề tài được thực hiện trên phạm vi nghiên cứu gồm các công ty niêm yết tại HoSE và sàn HNX từ tháng 7-2009 đến tháng 06-2013; dữ liệu lấy từ báo cáo tài chính 6 tháng và báo cáo năm, hầu hết đã qua soát xét và kiểm toán. Dữ liệu được sử dụng để kiểm định mô hình là dữ liệu thứ cấp cần thiết thu thập được từ website về chứng khoán, tài chính.

Phương pháp nghiên cứu trong luận văn này là sử dụng mô hình kinh tế lượng để nghiên cứu mối tương quan giữa các biến trong mô hình, sử dụng phương pháp hồi quy bình phương bé nhất OLS hồi quy chuỗi thời gian để xác định mức độ giải thích của các biến trong mô hình từ đó kiểm định tính phù hợp của mô hình nghiên cứu với điều kiện thực tế thông qua các công việc:  Xác định mẫu nghiên cứu;  Giới thiệu mô hình nghiên cứu để mô tả mối quan hệ giữa các biến nghiên cứu;  Xác định và tính toán các biến trong mô hình.  Kiểm định các giả thuyết mô hình nghiên cứu; 1.5 Giới hạn của đề tài nghiên cứu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 Với các giới hạn về đối tượng và thời gian nghiên cứu nói trên, nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các cổ phiếu của các công ty niêm yết tại sàn HOSE và sàn HNX trước ngày 31/12/2013 có đầy đủ dữ liệu. Số liệu về giá và các báo cáo tài chính của các công ty này được thu thập trong khoảng thời gian từ 01/07/2009 đến 30/06/2013. Ngoài ra, nghiên cứu chỉ tập trung vào các cổ phiếu niêm yết trên SGDCK TP.HCM (HOSE) và SGDCK Hà Nội (HNX); không nghiên cứu thị trường UPCOM và thị trường chứng khoán phi tập trung (OTC) mà hoạt động của các thị trường này được xem là khá sôi nổi và chứa nhiều rủi ro, do chưa minh bạch trong việc cung cấp thông tin cho các nhà đầu tư chứng khoán.

Hiện nay các dữ liệu về thị trường chứng khoán được cung cấp trên các trang web hầu hết là các trang chuyên về chứng khoán, mỗi trang web tự cung cấp các thông tin, mà không có một bộ cơ sở dữ liệu chung cho toàn bộ thị trường. Do đó dữ liệu có thể không đồng nhất và việc tính toán thủ công sẽ không tránh khỏi những sai sót. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Lý thuyết một số mô hình xác định tỷ suất sinh lợi chứng khoán 2.1 Lý thuyết danh mục Markowitz: + Tổng quan lý thuyết danh mục: Markowitz đã phát triển các nguyên lý cơ bản về xây dựng danh mục, làm nền tảng cho thảo luận của các nhà kinh tế về mối quan hệ giữa rủi ro và tỷ suất sinh lợi (TSSL), Markowitz đã chỉ ra rằng phương sai của tỷ suất sinh lợi là một thước đo của rủi ro danh mục với một số giả định. Khi danh mục của nhà đầu tư có nhiều loại chứng khoán, có thể đa dạng hoá để làm giảm rủi ro của danh mục.

Nhà đầu tư có thể loại trừ được hoàn toàn rủi ro không hệ thống, nhưng có một số rủi ro không thể loại trừ được gọi là rủi ro hệ thống. Rủi ro không hệ thống (non-systematic risk) là những rủi ro đặc thù liên quan đến từng cổ phần, nảy sinh từ những nguyên nhân nội tại của doanh nghiệp hay của ngành, ví dụ như: năng lực quản trị yếu kém, nguồn cung nguyên vật liệu gặp khó khăn, quy định của chính phủ về kiểm soát môi trường chặt chẽ hơn, tác động của cạnh tranh nước ngoài (mức độ cạnh tranh nước ngoài càng cao thì rủi ro càng cao), mức độ sử dụng đòn bẩy (sử dụng nợ càng nhiều thì mức độ rủi ro tài chính càng cao)… Rủi ro hệ thống (systematic risk, hay còn gọi là rủi ro thị trường) là rủi ro gắn liền với các biến động của thị trường, xuất phát từ các nguyên nhân bên ngoài doanh nghiệp hay ngành: thiên tai, chiến tranh, thay đổi trong lãi suất, thay đổi trong sức mua, thay đổi trong kỳ vọng của nhà đầu tư về nền kinh tế… TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Rủi ro của một chứng khoán được đánh giá thông qua phân tích độ nhạy, cho thấy được các xác suất của các khả năng sinh lợi khác nhau và được đo lường bằng căn bậc hai phương sai độ lệch chuẩn của tỷ suất sinh lợi Theo Markowitz việc lựa chọn các cổ phần không di chuyển cùng chiều với nhau thì nhà đầu tư có thể làm giảm độ lệch chuẩn tỷ suất sinh lợi như thế nào Việc di chuyển cùng chiều hay không không cùng chiều của TSSL hai chứng khoán theo thời gian được đo lường bằng hệ số tương quan giữa hai chứng khoán. Hệ số tương quan nằm trong khoảng [-1,+1] Hệ số tương quan được tính bằng: COV (AB) ρAB = ϬA. ϬB ϬA, ϬB là độ lệch chuẩn của hai chứng khoán A, B COV (A,B) = ∑ni=1 Pi (riA – rA) (riB – rB) riA, riB là TSSL của chứng khoán A, B ở tình huống i, rA, rB là các TSSL mong đợi của chứng khoán A, B Từ đó phương sai của danh mục: Ϭp2= xA2.

ρAB Độ lệch chuẩn bằng căn bậc hai của phương sai. + Cách xác định danh mục hiệu quả: Với hai chứng khoán cho trước việc kết hợp các chứng khoán theo tỷ trọng khác nhau tạo thành danh mục khác nhau, các danh mục kết hợp này TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 sẽ nằm trong vùng mà Markowitz gọi là quả trứng vỡ. Các kết hợp có hiệu quả nhất là các kết hợp với cùng tỷ suất sinh lợi, rủi ro (độ lệch chuẩn là thấp nhất và nằm trên đường biên gọi là đường biên hiệu quả) Đường hữu dụng cho thấy thái độ của nhà đầu tư đối với rủi ro. Đường hữu dụng được thiết lập theo phương trình: U = E (Ri) – 0.5*A*Ϭ2 Trong đó: U: mức hữu dụng; A: hệ số ngại rủi ro Ri: TSSL chứng khoán và Ϭ2 là phương sai TSSL chứng khoán Ứng với mỗi nhà đầu tư (một giá trị hệ số ngại rủi ro) ta có một tập hợp các đường hữu dụng song song với nhau.

Đường hữu dụng càng cao cho thấy mức hữu dụng càng lớn Kết hợp các đường biên hiệu quả với đường hữu dụng giúp ta xác định được các danh mục hiệu quả. Danh mục hiệu quả là danh mục nằm ở điểm tiếp xúc giữa đường biên hiệu quả và đường hữu dụng.2 Mô hình định giá tài sản vốn CAPM: Mô hình CAPM xây dựng dựa trên mô hình về lựa chọn danh mục được phát triển bởi Harry Markowitz (1959) Beta đo lường độ nhạy cảm của chứng khoán đối với các biến động của thị trường. Cổ phần có beta lớn hơn 1 có khuynh hướng khuếch đại các biến động của thị trường. Cổ phần có beta nằm trong khoảng (0,1) có khuynh hướng di chuyển cùng với rủi ro của thị trường nhưng lệch không TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 nhiều, còn cổ phần có beta bé hơn 0 thì di chuyển ngược với thị trường.

Danh mục thị trường có beta bằng 1. Mô hình định giá tài sản vốn CAPM cho thấy mối quan hệ giữa TSSL và beta chứng khoán, được đưa ra bởi William Sharpe, John Litner và Jack Treynor (1960): r – rf = β * (rm– rf) được diễn tả: phần bù rủi ro chứng khoán = β * phần bù rủi ro thị trường + Các giả định của mô hình CAPM: - NĐT nắm giữ danh mục chứng khoán đa dạng hoá hoàn toàn - Chứng khoán được trao đổi trong thị trường tự do cạnh tranh - NĐT có thể đi vay và cho vay với cùng một lãi suất phi rủi ro và không đổi theo thời gian - Không có thuế và chi phí môi giới cho việc mua và bán chứng khoán - NĐT đều là NĐT Markowitz, thích lựa chọn chứng khoán có TSSL cao nhất ứng với rủi ro cho trước và rủi ro thấp nhất ứng với TSSL cho trước - Tất cả NĐT đều có kỳ vọng thuần nhất về TSSL, phương sai, hiệp phương sai. Đường thị trường chứng khoán SML (Security market line) là đường biểu diễn bằng đồ thị của mô hình CAPM Hình 1: Đường thị trường chứng khoán với thước đo rủi ro là beta TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Trên hình vẽ trục tung là TSSL kỳ vọng và trục hoành là beta chứng khoán 2.3 Mô hình 3 nhân tố của Fama – French (FF3FM -1993): + Ý nghĩa các nhân tố và hệ số: Những nghiên cứu trên thị trường chứng khoán Mỹ cho thấy rằng TSSL trung bình ít có mối quan hệ với β trong mô hình CAPM của Sharpe và Lintner (1965).