Luận văn thạc sĩ kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Tìm hiểu cách kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài hiệu quả giúp tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh quốc tế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Loan
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Kiểm Soát Vốn Đầu Tư Gián Tiếp Nước Ngoài
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DÒNG VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 1.1. Đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Tầm quan trọng của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.1.4. Vai trò của dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài đối với sự phát triển thị trường chứng khoán
• 1.2. Tác động của dòng vốn FPI đến sự phát triển nền kinh tế
• 1.3. Lợi ích và rủi ro gắn liền với dòng vốn gián tiếp
• 1.3.1. Lợi ích của FPI
• 1.3.2. Rủi ro của FPI

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Đặc biệt, với sự gia tăng của các dự án đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, việc kiểm soát dòng vốn này trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Theo số liệu, tính đến cuối năm 2007, Việt Nam đã có trên 9.500 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký lên tới 98 tỷ USD. Điều này cho thấy sự hấp dẫn của thị trường Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, dòng vốn này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho nền kinh tế.

1.1. Khái niệm về vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu và các giấy tờ có giá khác mà không tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Hình thức này đã phát triển mạnh mẽ tại các nước có thị trường tài chính phát triển, góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế.

1.2. Tầm quan trọng của kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp

Kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài không chỉ giúp bảo vệ nền kinh tế mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững. Việc kiểm soát này giúp ngăn ngừa các rủi ro tài chính và đảm bảo rằng dòng vốn này được sử dụng hiệu quả trong các lĩnh vực cần thiết.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng việc kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài cũng gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự biến động của thị trường tài chính. Khi có sự thay đổi lớn trong chính sách hoặc tình hình kinh tế, dòng vốn này có thể rút ra nhanh chóng, gây ra khủng hoảng cho nền kinh tế. Ngoài ra, việc thiếu các quy định rõ ràng cũng khiến cho việc kiểm soát trở nên khó khăn.

2.1. Rủi ro từ sự biến động của dòng vốn

Dòng vốn đầu tư gián tiếp có thể rút ra nhanh chóng khi có biến động lớn trên thị trường, gây ra sự bất ổn cho nền kinh tế. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

2.2. Thiếu quy định và chính sách rõ ràng

Việc thiếu các quy định rõ ràng về kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài có thể dẫn đến tình trạng lạm dụng và thao túng thị trường. Cần có những chính sách cụ thể để bảo vệ lợi ích của nền kinh tế trong nước.

III. Phương pháp kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài hiệu quả

Để kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài một cách hiệu quả, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Một trong những phương pháp quan trọng là tăng cường quản lý và giám sát các quỹ đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó, việc xây dựng các quy định pháp lý chặt chẽ cũng là điều cần thiết để bảo vệ nền kinh tế.

3.1. Tăng cường quản lý và giám sát quỹ đầu tư

Cần có các cơ quan chức năng chuyên trách để giám sát hoạt động của các quỹ đầu tư nước ngoài. Việc này giúp đảm bảo rằng các quỹ này hoạt động minh bạch và tuân thủ các quy định của pháp luật.

3.2. Xây dựng quy định pháp lý chặt chẽ

Các quy định pháp lý cần được xây dựng rõ ràng và cụ thể để đảm bảo rằng dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài được kiểm soát hiệu quả. Điều này không chỉ bảo vệ nền kinh tế mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Nghiên cứu về vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài đã chỉ ra rằng dòng vốn này có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Tuy nhiên, để đạt được những lợi ích này, cần có những biện pháp kiểm soát hiệu quả. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài có thể thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán và tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước.

4.1. Lợi ích từ vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài giúp tăng cường tính thanh khoản cho thị trường chứng khoán, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn. Điều này góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế và tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của FPI

Nghiên cứu cho thấy rằng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài có tác động tích cực đến sự phát triển của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần có những biện pháp kiểm soát để ngăn ngừa các rủi ro tiềm ẩn.

V. Kết luận và tương lai của kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Việc áp dụng các biện pháp kiểm soát hiệu quả không chỉ giúp bảo vệ nền kinh tế mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các chính sách để đảm bảo rằng dòng vốn này được sử dụng hiệu quả.

5.1. Tương lai của kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp

Trong tương lai, việc kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Cần có những chính sách linh hoạt để thích ứng với sự thay đổi của thị trường.

5.2. Đề xuất giải pháp cho kiểm soát hiệu quả

Cần có những giải pháp cụ thể để kiểm soát dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài, bao gồm việc tăng cường quản lý, xây dựng quy định pháp lý chặt chẽ và nâng cao nhận thức của các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến cuối năm 2007, Việt Nam đã cấp phép trên 9.500 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký trên 98 tỷ USD, trong đó dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) ngày càng đóng vai trò quan trọng trên thị trường chứng khoán (TTCK). TTCK Việt Nam chính thức hoạt động từ năm 2000, với vốn hóa thị trường tăng từ 27 tỷ đồng lên đến 24,4 tỷ USD vào tháng 4 năm 2007, chiếm khoảng 38% GDP. Dòng vốn FPI không chỉ góp phần tăng tổng lượng vốn đầu tư mà còn thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, dòng vốn này cũng tiềm ẩn rủi ro lớn như đầu cơ, biến động thị trường và nguy cơ khủng hoảng tài chính nếu nhà đầu tư nước ngoài rút vốn ồ ạt.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn hậu gia nhập WTO, đánh giá tác động tích cực và tiêu cực của dòng vốn này, từ đó đề xuất các giải pháp kiểm soát hiệu quả nhằm phát triển thị trường chứng khoán bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào TTCK Việt Nam từ năm 2000 đến năm 2008, với trọng tâm là các biến động vốn FPI và chính sách quản lý liên quan.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc kiểm soát dòng vốn FPI, góp phần ổn định thị trường tài chính và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính sau:

• Lý thuyết Bộ ba bất khả thi (The Impossible Trinity): Mô hình Mundell-Fleming cho thấy một quốc gia không thể đồng thời duy trì ổn định tỷ giá, tự do hóa dòng vốn và chính sách tiền tệ độc lập. Việt Nam cần lựa chọn chính sách phù hợp để kiểm soát vốn hiệu quả.

• Khái niệm đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI): Theo Luật Đầu tư 2005, FPI là hình thức đầu tư thông qua mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu mà nhà đầu tư không tham gia quản lý doanh nghiệp, có tính thanh khoản cao và dễ đảo ngược.

• Khái niệm chiều sâu tài chính: Được McKinnon đề cập, thể hiện sự gia tăng giá trị tài sản tài chính so với GDP, trong đó FPI góp phần làm tăng chiều sâu tài chính thông qua việc phát triển TTCK.

• Các khái niệm chính: Tính thanh khoản, tính bất ổn định, tính dễ đảo ngược của dòng vốn FPI; kiểm soát vốn trực tiếp và gián tiếp; vai trò của các định chế tài chính trung gian như quỹ đầu tư, công ty chứng khoán.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP.HCM, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các báo cáo ngành, tài liệu pháp luật liên quan đến đầu tư nước ngoài và thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000-2008.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích biến động vốn FPI, so sánh tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài qua các năm, đánh giá tác động tích cực và tiêu cực dựa trên các chỉ số thị trường như VN-Index, vốn hóa thị trường, số lượng tài khoản giao dịch.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu bao gồm toàn bộ các giao dịch và tài khoản của nhà đầu tư nước ngoài trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu, đảm bảo tính đại diện và toàn diện.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích các giai đoạn chính từ 2000 (khởi đầu TTCK) đến 2008 (giai đoạn biến động mạnh của thị trường), đặc biệt chú trọng các mốc quan trọng như năm 2005 (mở rộng quyền sở hữu của NĐTNN), năm 2007 (đỉnh điểm tăng trưởng và bắt đầu suy giảm).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng mạnh mẽ của vốn FPI và TTCK Việt Nam:

   • Vốn hóa thị trường tăng từ 27 tỷ đồng năm 2000 lên 24,4 tỷ USD vào tháng 4/2007, chiếm khoảng 38% GDP.
   • Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tăng từ 6% năm 2005 lên 20-25% đầu năm 2007.
   • Số lượng tài khoản giao dịch của NĐTNN tăng từ 45 tài khoản năm 2001 lên 859 tài khoản năm 2006.

2. Tác động tích cực của FPI:

   • Góp phần làm tăng nguồn vốn trên thị trường nội địa, giảm chi phí vốn thông qua đa dạng hóa rủi ro.
   • Thúc đẩy phát triển các định chế tài chính trung gian như quỹ đầu tư, công ty chứng khoán, nâng cao tính minh bạch và kỷ luật thị trường.
   • Tạo cơ hội đa dạng hóa đầu tư cho nhà đầu tư trong nước và nâng cao năng lực quản lý doanh nghiệp.

3. Tác động tiêu cực và rủi ro:

   • Dòng vốn FPI có tính thanh khoản cao, dễ đảo ngược, gây biến động mạnh trên thị trường.
   • Năm 2007-2008, VN-Index giảm từ đỉnh 1.170 điểm xuống còn 475,5 điểm (giảm 60-70%), phản ánh sự rút vốn ồ ạt và tâm lý hoảng loạn của nhà đầu tư.
   • Rủi ro khủng hoảng tài chính do sự di chuyển quá mức của dòng vốn FPI, ảnh hưởng đến ổn định tỷ giá và chính sách tiền tệ.

4. Hiện trạng kiểm soát vốn và quản lý thị trường:

   • Việt Nam chưa áp dụng các biện pháp kiểm soát vốn đầu tư nước ngoài trên TTCK một cách chặt chẽ.
   • Hệ thống pháp luật và cơ sở hạ tầng thị trường còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý dòng vốn FPI hiệu quả.
   • Kinh nghiệm quốc tế cho thấy kiểm soát vốn cần được thực hiện thận trọng, theo lộ trình và có sự đối thoại với nhà đầu tư để tránh gây sốc thị trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy dòng vốn FPI đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển TTCK Việt Nam, góp phần nâng cao vốn hóa thị trường và thu hút nhà đầu tư nước ngoài. Sự gia tăng tỷ lệ sở hữu của NĐTNN đã thúc đẩy sự phát triển của các định chế tài chính và nâng cao tính minh bạch của thị trường. Tuy nhiên, tính thanh khoản cao và dễ đảo ngược của dòng vốn này cũng làm tăng rủi ro biến động thị trường, đặc biệt trong bối cảnh thị trường còn non trẻ và hệ thống quản lý chưa hoàn thiện.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam đang đối mặt với thách thức tương tự các nước đang phát triển khác trong việc cân bằng giữa thu hút vốn và kiểm soát rủi ro. Việc thiếu các biện pháp kiểm soát vốn hiệu quả có thể dẫn đến các cú sốc tài chính nghiêm trọng, như đã từng xảy ra ở các nước Đông Á cuối thập niên 1990. Dữ liệu biểu đồ VN-Index từ 2000 đến 2008 minh họa rõ sự biến động mạnh của thị trường, phản ánh tác động của dòng vốn FPI và các yếu tố vĩ mô.

Do đó, việc xây dựng một hệ thống kiểm soát vốn phù hợp, dựa trên các nguyên tắc minh bạch, bất hồi tố và có lộ trình rõ ràng là cần thiết để bảo vệ thị trường khỏi các rủi ro tiềm ẩn, đồng thời duy trì sự hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng khung pháp lý kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

   • Thiết lập các quy định rõ ràng về giới hạn tỷ lệ sở hữu, điều kiện tham gia và rút vốn của NĐTNN trên TTCK.
   • Áp dụng chính sách kiểm soát vốn gián tiếp, như dự trữ bắt buộc (URR) theo kinh nghiệm quốc tế, nhằm hạn chế biến động đột ngột.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm, do Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chủ trì.

2. Tăng cường năng lực quản lý và giám sát thị trường chứng khoán

   • Đầu tư nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, phần mềm giám sát giao dịch tự động phát hiện các giao dịch bất thường.
   • Tăng cường thanh tra, xử phạt nghiêm minh các hành vi thao túng, lũng đoạn thị trường.
   • Thời gian thực hiện: liên tục, ưu tiên trong 12 tháng tới, phối hợp giữa Ủy ban Chứng khoán và các sở giao dịch.

3. Phát triển các định chế tài chính trung gian và quỹ đầu tư trong nước

   • Khuyến khích thành lập và phát triển các quỹ đầu tư nội địa nhằm cân bằng dòng vốn nước ngoài, giảm phụ thuộc vào FPI.
   • Tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho các nhà quản lý quỹ và công ty chứng khoán.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm, phối hợp Bộ Tài chính và các tổ chức tài chính.

4. Tăng cường minh bạch thông tin và nâng cao nhận thức nhà đầu tư

   • Yêu cầu công bố thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác từ các doanh nghiệp niêm yết.
   • Tổ chức các chương trình đào tạo, phổ biến kiến thức đầu tư cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức.
   • Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục, do Ủy ban Chứng khoán và các công ty chứng khoán thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách kiểm soát vốn đầu tư nước ngoài, đảm bảo ổn định thị trường tài chính.
   • Use case: Thiết kế các quy định pháp luật và biện pháp quản lý dòng vốn FPI.

2. Các công ty chứng khoán và quỹ đầu tư

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động của dòng vốn FPI và các rủi ro liên quan để xây dựng chiến lược đầu tư và quản lý rủi ro hiệu quả.
   • Use case: Phát triển sản phẩm tài chính phù hợp, nâng cao năng lực quản lý giao dịch.

3. Nhà đầu tư trong nước và nước ngoài

   • Lợi ích: Nắm bắt xu hướng thị trường, hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến dòng vốn và rủi ro đầu tư trên TTCK Việt Nam.
   • Use case: Đưa ra quyết định đầu tư dựa trên phân tích thực trạng và dự báo thị trường.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế tài chính

   • Lợi ích: Tham khảo dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về dòng vốn FPI và thị trường chứng khoán Việt Nam.
   • Use case: Phát triển nghiên cứu tiếp theo về quản lý vốn đầu tư nước ngoài và phát triển thị trường tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) là gì?
   FPI là hình thức đầu tư thông qua mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu mà nhà đầu tư không tham gia quản lý doanh nghiệp. Nó có tính thanh khoản cao và thường mang tính ngắn hạn, giúp tăng vốn cho thị trường chứng khoán nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro biến động.

2. Tại sao cần kiểm soát dòng vốn FPI trên thị trường chứng khoán Việt Nam?
   Vì dòng vốn này dễ biến động và có thể rút ra ồ ạt gây khủng hoảng tài chính, làm mất ổn định thị trường và ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ. Kiểm soát giúp giảm thiểu rủi ro và duy trì sự phát triển bền vững của thị trường.

3. Các biện pháp kiểm soát vốn FPI phổ biến là gì?
   Bao gồm kiểm soát vốn trực tiếp (hạn chế giao dịch, giới hạn tỷ lệ sở hữu) và kiểm soát gián tiếp (dự trữ bắt buộc, thuế giao dịch). Các biện pháp này cần được áp dụng thận trọng và theo lộ trình để tránh gây sốc thị trường.

4. Tác động tích cực của FPI đối với thị trường chứng khoán Việt Nam?
   FPI giúp tăng vốn hóa thị trường, nâng cao tính thanh khoản, thúc đẩy phát triển các định chế tài chính, cải thiện minh bạch và kỷ luật thị trường, đồng thời tạo cơ hội đa dạng hóa đầu tư cho nhà đầu tư trong nước.

5. Làm thế nào để nhà đầu tư cá nhân giảm thiểu rủi ro khi tham gia thị trường có dòng vốn FPI biến động?
   Nhà đầu tư nên đa dạng hóa danh mục đầu tư, theo dõi sát sao thông tin thị trường và chính sách quản lý vốn, đồng thời nâng cao kiến thức và kỹ năng đầu tư để ứng phó với biến động giá cổ phiếu.

Kết luận

• Dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển và mở rộng thị trường chứng khoán Việt Nam từ năm 2000 đến 2008.
• FPI góp phần tăng vốn hóa thị trường, nâng cao tính thanh khoản và thúc đẩy sự phát triển các định chế tài chính trung gian.
• Tuy nhiên, tính thanh khoản cao và dễ đảo ngược của FPI cũng tạo ra rủi ro biến động mạnh, đòi hỏi phải có các biện pháp kiểm soát phù hợp.
• Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý và nâng cao năng lực quản lý thị trường để kiểm soát dòng vốn FPI hiệu quả, đảm bảo sự phát triển bền vững của TTCK.
• Các nhà hoạch định chính sách, tổ chức tài chính và nhà đầu tư cần phối hợp chặt chẽ để cân bằng giữa thu hút vốn và kiểm soát rủi ro, hướng tới một thị trường chứng khoán minh bạch, ổn định và phát triển lâu dài.

Các cơ quan quản lý nên khẩn trương hoàn thiện chính sách kiểm soát vốn, đồng thời tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho các nhà đầu tư nhằm xây dựng một thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển bền vững và hội nhập quốc tế hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ DÒNG VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 1. Đầu tư gián tiếp nước ngoài 1. Khái niệm Theo luật đầu tư năm 2005 của Việt Nam thì đầu tư gián tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác; quỹ đầu tư chứng khoán hoặc thông qua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Tầm quan trọng của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài Đầu tư gián tiếp đã hình thành và phát triển từ lâu ở Mỹ và các nước Châu Âu, nơi có thị trường tài chính phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ.

Loại hình đầu tư này đã mở ra cho các doanh nghiệp cách thức tiếp cận với các nguồn vốn mới bên cạnh các nguồn vốn truyền thống, góp phần vào việc thúc đẩy kinh tế phát triển, đồng thời cũng thúc đẩy đầu tư trên thế giới phát triển theo một xu thế mới. Khác với đầu tư trực tiếp nước ngoài là đóng góp cho ngành sản xuất công nghiệp, tăng kim ngạch xuất khẩu và tạo công ăn việc làm. Nhưng nguồn vốn này lại không tác động được tới các doanh nghiệp Việt Nam thì đầu tư gián tiếp nước ngoài có thể giúp vốn cho các doanh nghiệp trong nước, giúp doanh nghiệp tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính vì thế đầu tư gián tiếp nước ngoài rất quan trọng đối với các doanh nghiệp trong nước đang thiếu vốn.

Ngoài việc tiếp cận được với các nguồn vốn mới, doanh nghiệp còn tiếp cận được với kỹ thuật sản xuất và điều hành tiên tiến để thúc đẩy sự phát triển kinh doanh. Do đó, các nguồn vốn gián tiếp có thể giúp các doanh nghiệp trong nước tăng trưởng nhanh, tiến tới việc hình thành các tập đoàn đa quốc gia mang thương hiệu Việt Nam trong tương lai. Tại Việt Nam đã có khá nhiều công ty (do người Việt Nam nắm toàn bộ quyền chi phối về quản lý) thành công trong kinh doanh như Vinamilk, Bảo Minh, REE, Kinh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 Đô, ACB, Sacombank… Các công ty này đều có sự tham gia đông đảo của công chúng đầu tư trong nước cùng với đầu tư gián tiếp của các tổ chức tài chính nước ngoài. Nguồn vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển của các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Nó thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế và doanh nghiệp. Để thu hút được nguồn vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài thì phải có sự đổi mới trong bản thân nền kinh tế, đổi mới thể chế kinh tế, thúc đẩy thị trường chứng khoán phát triển. Các doanh nghiệp cũng cần phải cải tiến công nghệ, áp dụng các công nghệ hiện đại nhằm nâng cao năng suất lao động, sản lượng. Các nhân tố ảnh hưởng đến vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài - Chịu ảnh hưởng bởi sự phát triển và độ mở cửa thị trường chứng khoán, chất lượng của các cổ phiếu, trái phiếu do doanh nghiệp và nhà nước phát hành, cũng như các chứng khoán có giá khác lưu thông trên thị trường tài chính; sự đa dạng và vận hành có hiệu quả của các định chế tài chính trung gian ( trước hết là các quỹ đầu tư chứng khoán, công ty đầu tư tài chính các loại, các quỹ đầu tư đại chúng, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ thành viên); sự phát triển và chất lượng của hệ thống thông tin và dịch vụ chứng khoán, trong đó có các tổ chức cung cấp dịch vụ tư vấn và dịch vụ định mức hệ số tín nhiệm doanh nghiệp và chứng khoán.

- Dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố như bối cảnh quốc tế ( hòa bình, ổn định vĩ mô, các quan hệ ngoại giao và môi trường pháp lý quốc tế thuận lợi); nhu cầu và khả năng đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài; mức độ tự do hoá và sức cạnh tranh ( chủ yếu là ưu đãi tài chính và sự thân thiện, thuận tiện của quản lý nhà nước đối với nhà đầu tư) của môi trường đầu tư trong nước; sự phát triển của hệ thống tiền tệ và các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh nói riêng, của các thể chế thị trường nói chung của nước tiếp nhận đầu tư… 1. Vai trò của dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài đối với sự phát triển thị trường chứng khoán TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 Thị trường chứng khoán là nơi quan trọng thu hút vốn đầu tư nước ngoài được các nước trên thế giới ngày nay đặc biệt quan tâm. Tiền vốn của khu vực Đông Nam Á thông qua thị trường cổ phiếu chảy vào Hồng Kông. Tiền vốn các nước sản xuất dầu Trung Đông cũng thông qua thị trường chứng khoán chảy vào Nhật Bản.

Không chỉ có các nước đang phát triển xem cổ phiếu là một biện pháp quan trọng thu hút vốn nước ngoài. Sau chiến tranh thế giới thứ hai, sự phát triển sản xuất quốc tế lớn và tiền vốn quốc tế hoá, thông qua thị trường quốc tế góp vốn đã trở thành con đường quan trọng lợi dụng vốn nước ngoài. Ngày nay số lượng vốn tự do của nhiều nước đưa vào thị trường chứng khoán quốc tế với nhiều hình thức khác nhau, vì vậy trên TTCK có thể dung vốn nước ngoài với quy mô rất lớn. Ví dụ: TTCK Mỹ chia thị trường thành hai cấp: thị trường cấp một và thị trường cấp hai.

Thị trường cấp một là nơi phát hành chứng khoán, thị trường cấp hai là nơi lưu thông chứng khoán. Chia làm tám loại chứng khoán từ giao dịch TTCK: trái phiếu công ty; cổ phiếu phổ thông; cổ phiếu ưu tiên; chứng khoán có thể chuyển đổi; công trái chính phủ; chứng khoán có thế chấp; chứng khoán thị trường tiền tệ và cổ phiếu công ty đầu tư. Các loại trái phiếu chính phủ Liên bang Mỹ cũng không giống nhau, nó gồm ba loại: một là Quốc khố, tức là công trái Chính phủ liên bang thời hạn một năm; hai là trái phiếu tài chính trung hạn, tức thời hạn trên một năm; ba là công trái dài hạn, tức là công trái chính phủ Mỹ phát hành rất lớn. TTCK tư bản có đặc điểm rõ rệt là phần mua bán tiền vốn lâu dài, có thể cung cấp vốn trung hạn và dài hạn.

Như TTCK NewYork là một trong những thị trường tiền vốn lớn nhất thế giới, nghiệp vụ chủ yếu là vay và cho vay tiền vốn dài hạn và trung hạn. Ngân hàng thương nghiệp, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư và các quỹ khác là những người cung cấp vốn dài hạn trên TTCK NewYork. Người vay vốn chủ yếu là những công ty lớn. Họ phát hành trái phiếu công ty góp vốn, hạn ngạch chiếm trên 50% vốn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 thị trường.

Ngoài ra chính phủ liên bang cũng thông qua phát hành quốc khố trung hạn và dài hạn để thu hút vốn. Dòng vốn đầu tư gián tiếp tạo nên “chiều sâu tài chính”. Trong tác phẩm “ The Order of Economic Liberalization Financial Control in the Transition to a Market Economy”, Mc Kinnon đã đề cập nhiều đến thuật ngữ “chiều sâu tài chính”. Trong đó Mc Kinnon chứng minh rằng quá trình tự do hóa tài chính và việc áp dụng lãi suất thực dương là nguyên nhân dẫn đến chiều sâu tài chính.

Phát triển tài chính theo chiều sâu là sự gia tăng giá trị các tài sản tài chính so với tổng sản phẩm nội địa. Các thước đo độ sâu tài chính là: M2/GDP, M3/GDP Như vậy để phát triển tài chính theo chiều sâu, cần phải gia tăng các tài sản: tiền gửi, tiền vay, phiếu nợ ngắn hạn, trái phiếu, cổ phiếu, bảo hiểm, tài sản hưu. Mà dòng vốn FPI chính là dòng vốn quan trọng góp phần làm cho TTCK Việt Nam phát triển, làm tăng lượng vốn đầu tư vào TTCK, tạo tiền đề cho việc tăng tích lũy vốn đưa đến một nền kinh tế tăng trưởng. Tác động của dòng vốn FPI đến sự phát triển nền kinh tế Kể từ khi TTCK ra đời và đi vào hoạt động đã thu hút ngày càng nhiều nhà ĐTNN với một lượng đáng kể dòng vốn FPI, một ngoại lực cho sự phát triển kinh tế nước nhà.

FPI đã được quan tâm và có tầm quan trọng không kém dòng vốn FDI. Việc thu hút ngày càng nhiều dòng vốn này đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. - Thứ nhất, FPI góp phần làm tăng nguồn vốn trên thị trường vốn nội địa và làm giảm chi phí vốn thông qua việc đa dạng hóa rủi ro: FPI là nguồn vốn bổ sung quan trọng cho nguồn vốn nội địa mà các nước đang phát triển cần để thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, FPI còn giúp các nhà ĐTNN có cơ hội chia sẽ rủi ro của mình với các nhà đầu tư nội địa.

FPI làm cho thị trường vốn nội địa có tính thanh khoản cao hơn và kéo theo việc đa dạng hóa rủi ro trở nên dễ dàng hơn. Kết quả là nguồn vốn trở nên dồi dào hơn và chi phí sử dụng vốn thấp hơn đối với các doanh nghiệp. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 - Thứ hai, FPI thúc đẩy sự phát triển tài chính thông qua nhiều kênh, có thể kể đến như sau:. Khi thị trường có tính thanh khoản cao hơn, sâu rộng hơn thì một loạt các dự án đầu tư khác nhau sẽ được tài trợ.

Những công ty mới sẽ có cơ hội lớn hơn trong việc thu hút được nguồn tài trợ ban đầu. Người tiết kiệm sẽ có nhiều cơ hội đầu tư hơn với niềm tin rằng họ có thể quản lý được danh mục đầu tư hoặc có thể bán chứng khoán đi rất nhanh khi họ cần đến nguồn tiết kiệm. Như vậy, những thị trường có tính thanh khoản cao sẽ thu hút được nguồn vốn đầu tư dài hạn hơn. FPI còn thúc đẩy sự phát triển của các thị trường cổ phiếu cũng như quyền biểu quyết của các cổ đông trong quá trình điều hành công ty.

Khi các công ty cạnh tranh với nhau về nguồn tài trợ, thị trường vốn sẽ cung ứng cho những công ty hoạt động kinh doanh khả thi hơn. Cổ phiếu sẽ ngày càng phản ánh giá trị thực của công ty và điều này sẽ thúc đẩy phân bổ vốn một cách hiệu quả. FPI làm tăng cường tính kỷ luật đối với các thị trường vốn nội địa. Vì các nhà đầu tư sẽ tìm kiếm nhiều cơ hội đầu tư mới hay sắp xuất hiện.

Khiến cho các công ty cạnh tranh nhau về nguồn tài trợ, họ phải đối mặt với áp lực về nhau cầu của thông tin về khối lượng cũng như chất lượng.