Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp nghiên cứu mối quan hệ giữa sinh trưởng của keo lai acacia hybrid với một số tính chất đất ở ba vì

Nghiên cứu mối quan hệ giữa sinh trưởng keo lai acacia hybrid và tính chất đất tại ba vị trí. Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp phân tích ảnh hưởng đất đến phát triển cây.

• Tác giả: Vũ Tấn Phương
• Người hướng dẫn: T. Hà Quang Khải
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu mối quan hệ giữa sinh trưởng của keo lai (Acacia hybrid) với một số tính chất đất ở Ba Vì
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.1. Trên thế giới
• 1.1.1. Những nghiên cứu về đánh giá đất đai
• 1.1.2. Nghiên cứu về ảnh hưởng của rừng đến độ phì của đất
• 1.2. Những nghiên cứu về đánh giá đất đai
• 1.3. Nghiên cứu về ảnh hưởng của rừng đến độ phì của đất
• 2. Chương 2: Mục tiêu - nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Giới hạn nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3. Chương 3: Đặc điểm điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.1. Địa điểm - vị trí địa lý
• 3.2. Địa hình - địa thế
• 3.3. Khí hậu - thủy văn
• 3.4. Địa chất - thổ nhưỡng
• 3.5. Dân sinh - kinh tế
• 3.6. Thảm thực bì che phủ
• 4. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 4.1. Diễn biến độ phì đất dưới rừng keo lai
• 4.1.1. Diễn biến một số tính chất lý học đất
• 4.1.1.1. Dung trọng đất
• 4.1.1.2. Độ ẩm tự nhiên của đất
• 4.1.1.3. Thành phần cấp hạt đất
• 4.1.2. Diễn biến một số chỉ tiêu hoá tính của đất
• 4.1.3. Diễn biến về lượng rơi rụng và lượng phân giải
• 4.1.4. Biến đổi về vi sinh vật đất
• 4.2. Quan hệ giữa sinh trưởng của keo lai với tính chất đất
• 4.2.1. Tương quan giữa Hvn với từng tính chất đất
• 4.2.2. Tương quan giữa D1.3 với từng tính chất đất
• 4.2.3. Tương quan giữa sinh trưởng của keo lai với tổng hợp tính chất đất
• 5. Chương 5: Kết luận và kiến nghị
• 5.1. Diễn biến độ phì đất dưới rừng keo lai
• 5.2. Mối quan hệ giữa sinh trưởng của keo lai với tính chất đất
• 5.3. Kiến nghị
• Tài liệu tham khảo
• Phụ biểu

Tóm tắt

I. Bí quyết hiểu mối quan hệ sinh trưởng Keo lai và đất Ba Vì

Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp của tác giả Vũ Tấn Phương (2001) cung cấp một cái nhìn sâu sắc về mối tương quan giữa sự phát triển của cây Keo lai (Acacia hybrid) và các đặc tính lý hóa đất tại khu vực Ba Vì. Acacia hybrid, giống lai tự nhiên giữa Keo tai tượng và Keo lá tràm, đã chứng tỏ nhiều ưu điểm vượt trội như tốc độ sinh trưởng nhanh, thích nghi tốt trên các lập địa nghèo kiệt. Nghiên cứu này không chỉ là một tài liệu khoa học giá trị mà còn là nền tảng quan trọng cho việc đề xuất các giải pháp trồng rừng thâm canh keo lai hiệu quả, hướng tới quản lý đất đai bền vững. Việc hiểu rõ đất và thực vật ảnh hưởng lẫn nhau như thế nào là chìa khóa để tối ưu hóa năng suất rừng trồng và phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái. Cây Keo lai, với khả năng cải tạo đất, trở thành đối tượng nghiên cứu lý tưởng để làm sáng tỏ cơ chế này, đặc biệt trong điều kiện lập địa Ba Vì, nơi đất đai chủ yếu là đất Feralit đã qua nhiều lần canh tác nương rẫy, dẫn đến thoái hóa mạnh. Luận văn tập trung vào việc lượng hóa các chỉ tiêu sinh trưởng và phân tích sự thay đổi của đất theo thời gian, từ đó xây dựng các mô hình quan hệ đáng tin cậy.

1.1. Giới thiệu tổng quan về giống Keo lai Acacia hybrid

Cây Keo lai (Acacia hybrid) là một phát hiện quan trọng trong ngành lâm nghiệp Việt Nam, được công nhận nhờ tốc độ sinh trưởng cây trồng vượt trội so với các loài bố mẹ. Giống cây này đặc biệt phù hợp cho các chương trình trồng rừng trên đất trống đồi núi trọc, đất thoái hóa nghèo dinh dưỡng. Ngoài giá trị kinh tế từ việc cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp giấy và gỗ gia dụng, Keo lai còn có vai trò sinh thái to lớn trong việc cải tạo đất trồng rừng. Khả năng cố định đạm của các loài cây họ Đậu, bao gồm Keo lai, giúp làm giàu hàm lượng NPK trong đất, đặc biệt là Nitơ, góp phần phục hồi độ phì nhiêu của đất một cách tự nhiên. Chính vì những ưu điểm này, Keo lai đang được trồng thử nghiệm và nhân rộng trên phạm vi toàn quốc, trở thành loài cây chiến lược trong công cuộc phủ xanh đất trống, đồi núi trọc.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu đất và cây tại Ba Vì

Khu vực Ba Vì, với đặc trưng là đất Feralit phát triển trên phiến thạch sét, đã trải qua quá trình suy thoái mạnh do các hoạt động canh tác thiếu bền vững. Đất ở đây thường có phản ứng chua (pH thấp), nghèo mùn, đạm và các dưỡng chất thiết yếu khác. Do đó, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa sinh trưởng của keo lai acacia hybrid với một số tính chất đất ở ba vì có ý nghĩa thực tiễn cấp bách. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để lựa chọn loài cây phù hợp, đề xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng năng suất rừng trồng và đảm bảo phát triển lâm nghiệp bền vững. Việc phân tích chi tiết các chỉ số như độ pH đất, chất hữu cơ đất (OM), và thành phần cơ giới đất giúp xác định các yếu tố giới hạn chính đến sự sinh trưởng của cây, từ đó đưa ra các giải pháp can thiệp phù hợp.

II. Thách thức đất Feralit Ba Vì với năng suất rừng Keo lai

Thách thức lớn nhất khi phát triển lâm nghiệp tại Ba Vì chính là tình trạng suy thoái của đất Feralit. Loại đất này, chiếm phần lớn diện tích khu vực nghiên cứu, đã bị bào mòn và rửa trôi mạnh mẽ sau nhiều năm canh tác nương rẫy. Hậu quả là tầng đất mặt mỏng, nghèo dinh dưỡng, cấu trúc đất kém, khả năng giữ nước và giữ chất dinh dưỡng thấp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng cây trồng, đặc biệt là trong những năm đầu sau khi trồng. Độ phì nhiêu của đất suy giảm không chỉ làm giảm năng suất rừng trồng mà còn làm tăng nguy cơ xói mòn, sa mạc hóa, tạo ra một vòng luẩn quẩn khó phá vỡ. Việc trồng rừng Keo lai trên các lập địa này đòi hỏi phải có sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố hạn chế của đất để áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp. Nếu không có các giải pháp cải tạo đất trồng rừng kịp thời, tiềm năng sinh trưởng vượt trội của Acacia hybrid có thể không được phát huy tối đa, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và môi trường của các dự án trồng rừng. Nghiên cứu của Vũ Tấn Phương (2001) đã chỉ ra rằng đất tại khu vực có phản ứng chua (pH từ 4 - 4.5), hàm lượng mùn và đạm thấp, rất nghèo lân và kali, đây là những rào cản chính cần được giải quyết.

2.1. Đặc điểm của đất Feralit bị suy thoái tại Ba Vì

Theo tài liệu gốc, đất Feralit tại khu vực nghiên cứu (độ cao dưới 400m) được hình thành chủ yếu từ sản phẩm phong hóa của phiến thạch sét. Đặc trưng của loại đất này là tầng đất mỏng đến trung bình, nghèo dinh dưỡng tổng số và có phản ứng rất chua. Các chỉ số phân tích ban đầu cho thấy độ pH đất (KCl) dao động quanh mức 4.0, hàm lượng chất hữu cơ đất (OM) chỉ khoảng 2.65% ở tầng mặt, và hàm lượng đạm tổng số rất thấp (0.07%). Ngoài ra, thành phần cơ giới đất với tỷ lệ sét và limon cao có thể gây ra hiện tượng bí chặt khi khô và dẻo dính khi ẩm, cản trở sự phát triển của bộ rễ. Những đặc tính này tạo ra một môi trường bất lợi, hạn chế nghiêm trọng khả năng hấp thụ nước và dinh dưỡng của cây, là nguyên nhân chính làm giảm tiềm năng sinh khối cây keo lai.

2.2. Ảnh hưởng của tính chất đất đến năng suất rừng trồng

Các đặc tính lý hóa đất là yếu tố quyết định trực tiếp đến năng suất rừng trồng. Đất có dung trọng cao, độ xốp thấp sẽ hạn chế sự thông khí và khả năng thấm nước, khiến rễ cây khó phát triển. Hàm lượng NPK trong đất, đặc biệt là các dạng dễ tiêu, là nguồn cung cấp dinh dưỡng chính cho cây. Khi đất nghèo kiệt các nguyên tố này, quá trình sinh trưởng cây trồng sẽ bị chậm lại, biểu hiện qua các chỉ số tăng trưởng đường kính D1.3 và tăng trưởng chiều cao vút ngọn Hvn thấp. Nghiên cứu mối quan hệ này giúp xác định ngưỡng tới hạn của từng yếu tố đất, từ đó làm cơ sở cho việc bón phân hợp lý hoặc áp dụng các mô hình nông lâm kết hợp để cải thiện độ phì nhiêu của đất, tối ưu hóa hiệu quả đầu tư trồng rừng.

III. Cách phân tích khoa học mối quan hệ Keo lai và đất đai

Để làm sáng tỏ mối tương quan phức tạp giữa sinh trưởng của Keo lai và tính chất đất, luận văn đã áp dụng một hệ thống phương pháp nghiên cứu khoa học chặt chẽ và bài bản. Phương pháp luận được xây dựng dựa trên việc bố trí các ô thí nghiệm định vị và ô tiêu chuẩn điển hình tại Trạm Nghiên cứu Lâm sinh Ba Vì. Cách tiếp cận này cho phép theo dõi đồng thời cả sự biến đổi của đất dưới tác động của rừng trồng và sự phản ứng của cây trồng đối với các điều kiện đất khác nhau. Các mẫu đất được thu thập định kỳ và tại các độ sâu khác nhau (0-20cm và 30-50cm) để phân tích một loạt các chỉ tiêu lý, hóa, và sinh học. Dữ liệu về sinh trưởng của cây, bao gồm đường kính và chiều cao, cũng được đo đếm cẩn thận. Quá trình xử lý số liệu sử dụng các công cụ thống kê hiện đại như phần mềm Excel và các phương pháp thống kê toán học trong lâm nghiệp, đặc biệt là phân tích hồi quy, để xây dựng các phương trình tương quan. Cách làm này không chỉ đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả mà còn giúp lượng hóa được mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đất đến sự phát triển của Acacia hybrid.

3.1. Phương pháp thu thập và phân tích mẫu đất tại hiện trường

Nghiên cứu đã thiết lập các ô định vị (100 m²) dưới các khu rừng Keo lai ở các cấp tuổi khác nhau (từ 2 đến 6 tuổi) và một ô đối chứng là đất trống. Trong mỗi ô, mẫu đất được lấy ở hai tầng sâu (0-20cm và 30-50cm) để phân tích các đặc tính lý hóa đất quan trọng. Các chỉ tiêu được phân tích bao gồm: dung trọng, độ ẩm, thành phần cơ giới đất, độ pH đất, chất hữu cơ đất (OM), đạm tổng số, hàm lượng NPK trong đất (dạng dễ tiêu), dung lượng cation trao đổi (CEC), và các ion Ca²⁺, Mg²⁺. Các phương pháp phân tích tuân thủ theo tiêu chuẩn của Viện Nông hóa Thổ nhưỡng, đảm bảo tính nhất quán và khả năng so sánh của dữ liệu. Ngoài ra, lượng rơi rụng và tốc độ phân giải thảm mục cũng được theo dõi hàng tháng, cung cấp thông tin quan trọng về chu trình dinh dưỡng.

3.2. Đo đếm các chỉ tiêu sinh trưởng của cây Keo lai

Các chỉ tiêu sinh trưởng chính của Keo lai được đo đếm trong 30 ô tiêu chuẩn điển hình (100 m²), phân bố ở các vị trí khác nhau (chân, sườn, đỉnh đồi) để đại diện cho sự đa dạng của điều kiện lập địa Ba Vì. Hai chỉ số quan trọng nhất được ghi nhận là tăng trưởng đường kính D1.3 (đường kính ngang ngực) và tăng trưởng chiều cao vút ngọn Hvn. Việc đo đếm toàn bộ cây trong ô giúp tính toán các chỉ số trung bình một cách chính xác, phản ánh sức sinh trưởng của toàn lâm phần. Các dữ liệu này sau đó được sử dụng làm biến phụ thuộc trong các mô hình thống kê, giúp xác định mối liên hệ với các biến độc lập là các tính chất đất.

3.3. Sử dụng phân tích hồi quy để xác định mối tương quan

Công cụ cốt lõi để làm rõ mối quan hệ giữa đất và cây trong nghiên cứu này là phân tích hồi quy và tương quan. Phương pháp thống kê toán học được sử dụng để xây dựng các phương trình tương quan tuyến tính dạng y = a + bx, trong đó 'y' là chỉ tiêu sinh trưởng (D1.3 hoặc Hvn) và 'x' là một chỉ tiêu độ phì của đất. Phân tích này giúp xác định không chỉ chiều hướng của mối quan hệ (thuận hay nghịch) mà còn cả mức độ chặt chẽ của nó (thông qua hệ số tương quan r). Việc xây dựng các mô hình hồi quy đa biến, kết hợp nhiều yếu tố đất, cho phép đánh giá tác động tổng hợp của độ phì nhiêu của đất lên sinh trưởng cây trồng, mang lại cái nhìn toàn diện và chính xác hơn.

IV. Khám phá Keo lai cải tạo độ phì nhiêu của đất Feralit

Một trong những kết quả nổi bật nhất của luận văn là minh chứng rõ ràng về khả năng cải tạo đất trồng rừng của Keo lai (Acacia hybrid). Qua quá trình sinh trưởng, rừng Keo lai đã tạo ra những tác động tích cực, làm thay đổi đáng kể các đặc tính lý hóa đất theo thời gian. Sự cải thiện này thể hiện rõ rệt nhất ở tầng đất mặt (0-20cm), nơi diễn ra các hoạt động sinh học mạnh mẽ nhất. Rừng Keo lai, thông qua hệ thống rễ và lượng vật liệu rơi rụng hàng năm, đã làm giảm dung trọng đất, tăng độ xốp, cải thiện khả năng giữ ẩm và cấu trúc đất. Về mặt hóa học, hàm lượng chất hữu cơ đất (OM) và đạm tổng số tăng lên một cách có hệ thống theo tuổi rừng, góp phần trực tiếp nâng cao độ phì nhiêu của đất. Những thay đổi này là kết quả của một chu trình sinh học khép kín: cây lấy dinh dưỡng từ đất, sau đó trả lại cho đất thông qua lá, cành, hoa, quả rụng. Quá trình phân giải thảm mục đã bổ sung một lượng lớn vật chất hữu cơ và khoáng chất, biến đổi đất Feralit nghèo kiệt ban đầu trở nên màu mỡ hơn. Đây là bằng chứng khoa học thuyết phục cho vai trò của Keo lai trong các chương trình phục hồi đất và quản lý đất đai bền vững.

4.1. Sự cải thiện các tính chất vật lý của đất theo tuổi rừng

Kết quả nghiên cứu cho thấy các tính chất vật lý của đất dưới rừng Keo lai được cải thiện rõ rệt so với đất trống. Dung trọng đất ở tầng 0-20cm giảm dần theo tuổi rừng, đạt mức thấp nhất là 1.09 g/cm³ ở rừng 6 tuổi, giảm 11.95% so với đối chứng (1.23 g/cm³). Sự sụt giảm này đồng nghĩa với việc độ xốp của đất tăng lên, tạo điều kiện thuận lợi cho không khí và nước lưu thông, giúp bộ rễ phát triển tốt hơn. Độ ẩm tự nhiên của đất trong mùa khô cũng được cải thiện đáng kể, với độ ẩm trung bình ở rừng 6 tuổi đạt 16.02%, cao hơn hẳn so với đất trống. Điều này cho thấy tán lá rừng đã có tác dụng hạn chế sự bốc hơi và tăng cường khả năng giữ nước của đất.

4.2. Biến đổi tích cực về chất hữu cơ và hàm lượng đạm

Về hóa tính, sự thay đổi ấn tượng nhất là sự gia tăng của chất hữu cơ đất (OM) và đạm tổng số. Tại tầng đất mặt (0-20cm), hàm lượng mùn ở rừng Keo lai 6 tuổi đạt 3.78%, cao hơn 1.4 lần so với đối chứng (2.65%). Tương tự, hàm lượng đạm tổng số cũng tăng mạnh, ở rừng 6 tuổi cao hơn đối chứng tới 2.2 lần. Sự tích lũy này chủ yếu đến từ quá trình phân giải thảm mục và khả năng cố định đạm của cây họ Đậu. Mối tương quan giữa mùn và đạm tổng số được xác định là rất chặt chẽ (r > 0.86), cho thấy chúng là hai yếu tố cốt lõi, song hành trong quá trình phục hồi độ phì nhiêu của đất.

4.3. Vai trò của lượng rơi rụng và quá trình phân giải thảm mục

Lượng vật liệu rơi rụng là nguồn cung cấp hữu cơ chính cho đất. Nghiên cứu chỉ ra rằng lượng rơi rụng tăng tỷ lệ thuận với tuổi rừng, từ 3.4 tấn/ha/năm ở rừng 2 tuổi lên đến 13.9 tấn/ha/năm ở rừng 6 tuổi. Trong đó, lá chiếm tỷ trọng lớn nhất (65%). Tốc độ phân giải thảm mục cũng tăng theo tuổi rừng, phản ánh hoạt động của hệ vi sinh vật đất ngày càng mạnh mẽ. Ở rừng 6 tuổi, khoảng 68% lượng rơi rụng hàng năm được phân giải (tương đương 9.4 tấn/ha). Chu trình vật chất nhanh và hiệu quả này chính là cơ chế then chốt giúp Acacia hybrid cải tạo đất Feralit nghèo kiệt, làm giàu dinh dưỡng và xây dựng lại cấu trúc đất.

V. Top yếu tố đất quyết định năng suất sinh trưởng Keo lai

Bên cạnh việc phân tích tác động của Keo lai lên đất, nghiên cứu còn đi sâu vào chiều ngược lại: xác định các yếu tố đất then chốt ảnh hưởng đến sinh trưởng của Keo lai. Thông qua phân tích hồi quy và tương quan, luận văn đã xác định được những chỉ tiêu đất có mối tương quan chặt chẽ nhất với các chỉ số tăng trưởng đường kính D1.3 và tăng trưởng chiều cao vút ngọn Hvn. Kết quả cho thấy, không phải tất cả các tính chất đất đều có vai trò như nhau. Một số yếu tố nổi lên như những nhân tố quyết định, trong khi những yếu tố khác có ảnh hưởng ít rõ ràng hơn. Đặc biệt, sự tác động tổng hợp của nhiều chỉ tiêu độ phì có mối quan hệ chặt chẽ hơn so với từng chỉ tiêu riêng lẻ. Điều này khẳng định rằng độ phì nhiêu của đất là một khái niệm tổng hòa, và để đạt được năng suất rừng trồng tối ưu, cần phải quan tâm đến việc cải thiện đồng bộ nhiều đặc tính đất. Việc xác định được các yếu tố giới hạn chính là cơ sở khoa học quan trọng để đưa ra các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp, như bón phân, chọn lập địa, nhằm tối ưu hóa điều kiện cho Acacia hybrid phát triển.

5.1. Tương quan giữa Hvn và các đặc tính lý hóa đất

Nghiên cứu chỉ ra rằng tăng trưởng chiều cao vút ngọn Hvn của Keo lai có mối tương quan chặt với nhiều yếu tố đất. Trong đó, các yếu tố hóa học như hàm lượng chất hữu cơ đất (OM), đạm tổng số và kali dễ tiêu có ảnh hưởng rõ rệt. Cây sinh trưởng cao hơn ở những nơi đất giàu mùn và dinh dưỡng. Bên cạnh đó, các yếu tố vật lý như độ dày tầng đất và dung trọng cũng đóng vai trò quan trọng. Đất càng sâu, càng tơi xốp thì bộ rễ càng có điều kiện phát triển, giúp cây vươn cao tốt hơn. Tuy nhiên, khi xét riêng lẻ, mối quan hệ giữa Hvn với từng tính chất đất là không thực sự rõ ràng, cho thấy sự phụ thuộc vào một tổ hợp nhiều yếu tố.

5.2. Tương quan giữa D1.3 và các yếu tố độ phì nhiêu của đất

Tương tự như chiều cao, tăng trưởng đường kính D1.3 cũng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ độ phì nhiêu của đất. Phân tích cho thấy mối tương quan giữa D1.3 và tổng hợp một số tính chất đất còn chặt chẽ hơn so với Hvn. Điều này có thể được giải thích là do đường kính thân cây phản ánh sự tích lũy sinh khối cây keo lai tổng thể, một quá trình đòi hỏi nguồn cung dinh dưỡng dồi dào và bền vững từ đất. Các chỉ tiêu như dung lượng cation trao đổi (CEC), độ no bazơ, và hàm lượng NPK trong đất có mối liên hệ mật thiết với sự phát triển đường kính. Cụ thể, đất có khả năng trao đổi và cung cấp cation tốt sẽ hỗ trợ cây tăng trưởng đường kính nhanh hơn.

5.3. Xác định tổ hợp yếu tố đất ảnh hưởng tổng hợp mạnh nhất

Điểm mấu chốt của phân tích là khi kết hợp nhiều chỉ tiêu đất vào một mô hình hồi quy đa biến, mối quan hệ với sinh trưởng trở nên rất chặt chẽ. Nghiên cứu đã xây dựng được các phương trình hồi quy tổng hợp, cho thấy sự kết hợp của các yếu tố như hàm lượng mùn, đạm tổng số, dung trọng và độ dày tầng đất có thể dự báo tốt tiềm năng sinh trưởng cây trồng. Điều này khẳng định rằng việc đánh giá điều kiện lập địa Ba Vì cần dựa trên một bộ chỉ số tổng hợp thay vì chỉ một vài yếu tố đơn lẻ. Đây là cơ sở để phân hạng đất đai, quy hoạch vùng trồng và đề xuất các giải pháp quản lý đất đai bền vững cho cây Keo lai.

VI. Hướng dẫn quản lý đất bền vững khi trồng Keo lai thâm canh

Từ những kết quả nghiên cứu sâu sắc về mối quan hệ giữa sinh trưởng của keo lai acacia hybrid với một số tính chất đất ở ba vì, luận văn đã đưa ra những kiến nghị và giải pháp thực tiễn mang tính ứng dụng cao. Các đề xuất này tập trung vào việc quản lý đất đai bền vững và tối ưu hóa năng suất rừng trồng Keo lai. Cốt lõi của các giải pháp là phát huy tối đa khả năng cải tạo đất trồng rừng của Acacia hybrid đồng thời bổ sung các biện pháp kỹ thuật cần thiết để khắc phục những hạn chế của đất Feralit. Việc áp dụng các hướng dẫn này không chỉ giúp tăng hiệu quả kinh tế từ việc trồng rừng thâm canh keo lai mà còn góp phần quan trọng vào việc phục hồi hệ sinh thái, bảo vệ tài nguyên đất và nước. Đây là kim chỉ nam cho các nhà quản lý, kỹ sư lâm nghiệp và người dân địa phương trong việc phát triển mô hình trồng Keo lai một cách bền vững, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường, mở ra một hướng đi mới cho ngành khoa học lâm nghiệp ứng dụng tại Việt Nam.

6.1. Kết luận chính từ nghiên cứu mối quan hệ đất và Keo lai

Nghiên cứu đã đi đến hai kết luận quan trọng. Thứ nhất, trồng rừng Keo lai thuần loại là một giải pháp hữu hiệu để cải tạo độ phì nhiêu của đất Feralit thoái hóa, thể hiện qua sự cải thiện rõ rệt về các chỉ số vật lý (dung trọng, độ ẩm) và hóa học (mùn, đạm). Thứ hai, sinh trưởng cây trồng (cả chiều cao và đường kính) có mối quan hệ tương quan chặt chẽ với tổ hợp các chỉ tiêu độ phì của đất. Mối tương quan này chặt hơn khi xét đến tác động tổng hợp của nhiều yếu tố so với từng yếu tố riêng lẻ. Những kết luận này là cơ sở khoa học vững chắc cho việc quy hoạch và phát triển rừng trồng Keo lai.

6.2. Kiến nghị các giải pháp trồng rừng thâm canh Keo lai

Dựa trên kết quả, luận văn đề xuất một số giải pháp chính. Cần ưu tiên trồng Keo lai trên các lập địa có tầng đất đủ dày và thành phần cơ giới trung bình để phát huy tối đa tiềm năng sinh trưởng. Trong những năm đầu, cần áp dụng các biện pháp tác động như làm đất tối thiểu, bón lót phân hữu cơ hoặc NPK để hỗ trợ cây con phát triển. Đặc biệt, cần duy trì và bảo vệ lớp thảm mục dưới tán rừng, không thu dọn hoặc đốt để đẩy nhanh quá trình cải tạo đất tự nhiên. Áp dụng mô hình trồng hỗn giao Keo lai với một số loài cây bản địa khác cũng có thể là một hướng đi tốt để tăng cường đa dạng sinh học và sự ổn định của hệ sinh thái rừng trồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng suy thoái tài nguyên rừng và xói mòn đất đai tại các vùng nhiệt đới đang đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững. Tại Việt Nam, thống kê lịch sử cho thấy diện tích rừng tự nhiên đã suy giảm từ 14,3 triệu hecta (chiếm 43% diện tích tự nhiên) vào năm 1943 xuống còn 8,6 triệu hecta (chiếm 28%) vào năm 1993. Tốc độ mất rừng hàng năm ghi nhận khoảng 200.000 hecta bị chuyển đổi sang đất nông nghiệp và 50.000 hecta bị thiêu rụi do cháy rừng. Hậu quả trực tiếp là sự hình thành của hơn 13 triệu hecta đất trống đồi núi trọc, trong đó có xấp xỉ 1,2 triệu hecta bị xói mòn trơ sỏi đá và mất hoàn toàn khả năng sản xuất sinh học tự nhiên.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Đánh giá mối quan hệ tương tác hai chiều giữa động thái sinh trưởng của cây keo lai (Acacia hybrid) và quá trình biến đổi các đặc tính lý, hóa, sinh học của đất feralit phát triển trên phiến thạch sét. Mục tiêu cụ thể là lượng hóa mức độ cải thiện dung trọng, độ ẩm, hàm lượng chất hữu cơ, đạm tổng số, khả năng phân giải thảm mục, từ đó xác lập cơ sở khoa học cho công tác phân hạng đất lập địa.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Trạm Nghiên cứu Lâm sinh Ba Vì thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, trên quy mô diện tích 234 hecta ở đai cao dưới 400 mét, kéo dài qua các cấp tuổi rừng từ 2 đến 6 tuổi. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quyết định trong việc định lượng hóa các chỉ số phục hồi môi trường đất, cung cấp luận cứ thực tiễn để nâng cao năng suất rừng trồng chu kỳ ngắn và tối ưu hóa quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết đánh giá đất đai của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) ban hành năm 1976 và hiệu chỉnh năm 1983, kết hợp nguyên tắc phân loại khả năng thích nghi đất đai của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ. Khung lý thuyết này phân tích đất đai trong mối quan hệ tổng hòa giữa các yếu tố tự nhiên, năng lực sinh học của cây trồng và hiệu quả bền vững của hệ thống canh tác.

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp học thuyết về chu trình dinh dưỡng sinh học trong hệ sinh thái rừng nhiệt đới của các học giả chuyên ngành thổ nhưỡng lâm nghiệp quốc tế. Mô hình lý thuyết tập trung vào cơ chế bẫy dinh dưỡng, quá trình trao đổi chất hữu cơ thông qua thảm mục rơi rụng và khả năng cố định đạm sinh học của các loài cây họ Đậu. Bốn khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình gồm:

• Dung lượng cation trao đổi (CEC)
• Dung trọng và độ xốp tầng đất mặt
• Động thái tích lũy mùn và đạm tổng số
• Tỷ lệ phân giải thảm mục hữu cơ hàng năm

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập thông qua hệ sinh thái rừng thực nghiệm tại Ba Vì với hệ thống 30 ô tiêu chuẩn điển hình (diện tích 100 mét vuông mỗi ô), bố trí đại diện tại 3 vị trí địa hình đặc trưng gồm chân đồi, sườn đồi và đỉnh đồi cho các cấp tuổi từ 2 đến 6, đi kèm ô đối chứng tại vùng đất trống cây bụi thoái hóa.

Phương pháp chọn mẫu định vị kết hợp lấy mẫu tầng phát sinh được áp dụng chặt chẽ. Mỗi ô tiêu chuẩn đào 1 phẫu diện đất để lấy mẫu phân tích ở hai tầng độ sâu: 0-20 centimet và 30-50 centimet. Việc bố trí các ô phụ diện tích 1 mét vuông có lót nền xi măng cát được dùng để đo lượng rơi rụng hàng tháng, trong khi các ô nền đất tự nhiên dùng để theo dõi tốc độ phân giải thảm mục định kỳ 3 tháng một lần (vào các mốc tháng 3, tháng 6, tháng 9 và tháng 12).

Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn quốc gia:

• Dung trọng đất xác định bằng ống đóng dung tích 100 centimet khối
• Tỷ trọng đo bằng bình picnomet
• Độ ẩm sấy khô ở nhiệt độ 105 độ C trong 6 giờ
• Hàm lượng mùn tổng số xác định theo phương pháp Tiurin
• Đạm tổng số phân tích theo phương pháp Kjeldahl
• Kali dễ tiêu xác định bằng quang kế ngọn lửa
• Hoạt tính vi sinh vật định lượng qua phương pháp đếm tế bào dưới kính hiển vi quang học

Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học lâm nghiệp, xây dựng các phương trình tương quan tuyến tính đơn biến nhằm mô hình hóa mối quan hệ giữa sinh trưởng đường kính (D1.3), chiều cao vút ngọn (Hvn) với các chỉ tiêu lý hóa thổ nhưỡng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tính chất vật lý đất tầng mặt (0-20 centimet) được cải thiện rõ rệt theo tuổi rừng. Dung trọng đất giảm dần từ 1,23 g/cm3 ở rừng 2 tuổi xuống mức 1,09 g/cm3 ở rừng 6 tuổi, tương đương mức giảm 11,95% so với đất trống đối chứng (1,24 g/cm3). Điều này phản ánh độ xốp và khả năng thông khí của đất tăng tỷ lệ thuận với tuổi cây, trong khi tầng sâu 30-50 centimet mức biến động chỉ dao động giảm tối đa 2,60%.

Thứ hai, chế độ ẩm tự nhiên trong mùa khô (từ tháng 12 đến tháng 5 năm sau) được phục hồi mạnh mẽ. Độ ẩm đất bình quân tầng mặt dưới tán rừng keo lai 6 tuổi đạt 16,02%, vượt trội so với mức 11,10% của khu vực đất trống đối chứng, giúp duy trì cân bằng ẩm cần thiết cho hoạt động của hệ sinh thái đất.

Thứ ba, sự tích lũy chất hữu cơ và dinh dưỡng khoáng diễn ra với tốc độ ấn tượng. Hàm lượng mùn tổng số tầng 0-20 centimet tăng từ 2,84% ở tuổi 2 lên 3,78% ở tuổi 6, cao gấp 1,34 lần so với đất trống (2,81%). Đáng chú ý, đạm tổng số tầng mặt ở rừng 6 tuổi đạt 0,21%, cao gấp 2,2 lần so với đối chứng (0,09%). Hàm lượng kali dễ tiêu cũng tăng tương ứng từ 2,15 mg/100g lên 3,42 mg/100g đất.

Thứ tư, nguồn vật chất hữu cơ hoàn trả cho đất thông qua lượng rơi rụng tăng liên tục theo thời gian. Lượng rơi rụng hàng năm tăng từ 3,4 tấn/ha/năm ở tuổi 2 lên đến 13,9 tấn/ha/năm ở tuổi 6. Trong đó, lá cây chiếm 65,0%, hoa quả chiếm 27,1% và cành khô chiếm 7,9%. Tỷ lệ phân giải thảm mục đạt đỉnh 68% tổng lượng rơi rụng ở rừng 6 tuổi (tương đương 9,4 tấn/ha/năm được khoáng hóa), tập trung cao nhất vào các tháng mưa nhiều từ tháng 7 đến tháng 9 (chiếm 45% tổng lượng phân giải cả năm).

Thảo luận kết quả

Cơ chế chính thúc đẩy sự gia tăng độ phì đất dưới tán keo lai xuất phát từ sự kết hợp giữa khối lượng thảm mục dồi dào và hoạt động cố định đạm của nốt sần rễ cây họ Đậu. Khi tuổi rừng tăng, độ che phủ tán rừng dày đặc tạo ra tiểu khí hậu ẩm mát, hạn chế hiện tượng bốc hơi vật lý và bảo vệ đất khỏi tác động xói mòn trực tiếp của những trận mưa rào nhiệt đới có lượng mưa trung bình lên tới 2.112 mm/năm.

Khi so sánh với các nghiên cứu về rừng trồng bạch đàn hoặc thông ba lá thuần loài chu kỳ ngắn ở vùng nhiệt đới, keo lai thể hiện ưu thế vượt trội về tốc độ hoàn trả đạm và cải thiện dung trọng. Trong khi rừng thông thường làm tăng độ chua thủy phân và tích lũy lớp thảm mục khó phân giải, keo lai duy trì tỷ lệ phân giải thảm mục cao nhờ hàm lượng đạm trong lá cao, kích thích các nhóm vi sinh vật phân giải xenluloza và cố định đạm tự do hoạt động mạnh.

Dữ liệu thực nghiệm của nghiên cứu được trực quan hóa sinh động qua các hệ thống biểu đồ hồi quy:

• Đường tương quan tuyến tính giữa mùn và đạm tổng số thể hiện hệ số tương quan rất chặt chẽ (r > 0,86) ở cả hai tầng đất.
• Biểu đồ biến thiên cột so sánh tốc độ tích lũy kali dễ tiêu và suy giảm dung trọng qua các cấp tuổi từ 2 đến 6 cho thấy bước nhảy vọt sinh thái từ năm tuổi thứ 4 trở đi, khẳng định vai trò cải tạo đất vượt trội của loài cây này so với trạng thái đất đồi núi trọc ban đầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm về mối quan hệ tương hỗ giữa sinh trưởng cây trồng và động thái cải tạo đất, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh có tính ứng dụng cao:

1. Thiết lập chu kỳ luân canh khai thác gỗ tối thiểu từ 6 đến 8 năm

• Hành động: Chuyển đổi mô hình kinh doanh gỗ nhỏ chu kỳ ngắn (3-4 năm) sang mô hình kinh doanh gỗ lớn (6-8 năm).
• Mục tiêu: Đạt lượng rơi rụng tích lũy trên 13 tấn/ha/năm và lượng phân giải hữu cơ tối thiểu 9 tấn/ha/năm nhằm bảo tồn cấu trúc đất.
• Thời gian: Giai đoạn 2026-2030.
• Chủ thể: Các Ban quản lý rừng phòng hộ, Công ty lâm nghiệp và chủ rừng hộ gia đình.

2. Áp dụng kỹ thuật bảo tồn nguyên vẹn vật liệu hữu cơ sau khai thác

• Hành động: Nghiêm cấm hoàn toàn biện pháp đốt dọn thực bì sau khai thác; thực hiện băm nhỏ cành nhánh, lá rụng rải đều trên mặt băng trồng kết hợp bón lót phân lân vi sinh liều lượng 200-300 kg/ha.
• Mục tiêu: Giảm thiểu 100% nguy cơ rửa trôi tầng mặt, nâng độ ẩm đất mùa khô lên trên 15%.
• Thời gian: Áp dụng ngay trong tất cả các vụ trồng rừng mới hàng năm.
• Chủ thể: Hộ nông dân canh tác lâm nghiệp và Hợp tác xã trồng rừng.

3. Xây dựng mô hình lâm sinh hỗn giao keo lai với cây bản địa đa mục đích

• Hành động: Trồng xen 20-30% các loài cây bản địa chịu bóng hoặc cây bản địa sinh trưởng trung bình như mỡ, re gừng, sấu vào rừng keo lai ở giai đoạn tuổi 3-4.
• Mục tiêu: Đa dạng hóa chu trình dinh dưỡng khoáng tầng sâu, gia tăng chỉ số đa dạng sinh học đất trên 30%.
• Thời gian: Kế hoạch trung hạn 5 năm.
• Chủ thể: Chi cục Kiểm lâm phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Lâm nghiệp các tỉnh miền núi.

4. Chuẩn hóa quy trình quan trắc và phân hạng đất lập địa theo chỉ số dung trọng và mùn

• Hành động: Ứng dụng phương trình hồi quy sinh trưởng D1.3 và Hvn kết hợp bản đồ số hóa thổ nhưỡng để phân chia lập địa trồng keo lai thành 3 cấp thích ứng (rất thích hợp, thích hợp và ít thích hợp).
• Mục tiêu: Nâng cao năng suất rừng trồng thêm 15-20% cho chu kỳ tiếp theo.
• Thời gian: Hoàn thiện quy chuẩn trong vòng 24 tháng.
• Chủ thể: Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam và các Trường Đại học chuyên ngành Nông Lâm nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung toàn diện của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Khoa học Lâm nghiệp, Thổ nhưỡng học: Luận văn cung cấp phương pháp luận thực nghiệm chuẩn xác, hệ thống chỉ số đo đếm định vị về lượng rơi rụng và phương trình hồi quy sinh trưởng - đất đai làm tài liệu tham khảo giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Cán bộ kỹ thuật tại các Công ty Lâm nghiệp và Ban Quản lý rừng: Tài liệu là cẩm nang hướng dẫn điều chỉnh mật độ trồng, kỹ thuật tỉa thưa và phương pháp quản lý thảm mục sau khai thác nhằm duy trì năng suất rừng qua nhiều luân kỳ liên tiếp mà không làm kiệt quệ đất.

3. Chuyên viên hoạch định chính sách tại Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ công tác lập quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp, thiết lập các tiêu chí phân hạng lập địa trồng rừng kinh tế và rừng phòng hộ đầu nguồn.

4. Các tổ chức phi chính phủ và chủ dự án phục hồi cảnh quan rừng: Khai thác các số liệu chứng minh năng lực cải tạo đất thoái hóa của keo lai để xây dựng các dự án trồng rừng hấp thụ carbon, chống xói mòn và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Cây keo lai có làm đất bị khô kiệt và chua hóa như rừng trồng bạch đàn không? Hoàn toàn không. Kết quả phân tích tại Ba Vì cho thấy đất dưới tán keo lai 6 tuổi có độ ẩm tự nhiên mùa khô đạt 16,02% (cao hơn đất trống đối chứng đạt 11,10%), độ pH duy trì ổn định quanh mức 4,20 đến 4,40. Khác với bạch đàn, hệ rễ keo lai có nốt sần cố định đạm và tán lá giữ ẩm tốt giúp giảm thiểu sự bốc hơi nước mặt đất.

2. Lượng thảm mục của rừng keo lai đóng góp bao nhiêu dinh dưỡng cho đất hàng năm? Tại giai đoạn 6 tuổi, rừng keo lai cung cấp tới 13,9 tấn thảm mục/ha/năm, trong đó 68% (tương đương 9,4 tấn/ha/năm) được phân giải trực tiếp thành mùn và khoáng chất. Lớp thảm mục này trả lại cho đất lượng đạm và kali đáng kể, giúp hàm lượng mùn tầng mặt đạt 3,78% và đạm tổng số đạt 0,21%.

3. Tại sao dung trọng đất tầng mặt lại giảm rõ rệt theo các cấp tuổi của rừng keo lai? Dung trọng tầng 0-20cm giảm từ 1,23 g/cm3 xuống 1,09 g/cm3 (giảm 11,95%) do hai nguyên nhân chính: sự tích lũy của tầng mùn hữu cơ xốp trên mặt đất và mạng lưới rễ tơ của cây keo lai len lỏi liên tục làm tăng độ xốp, cải thiện cấu trúc đoàn lạp và tạo điều kiện cho vi sinh vật đất phát triển.

4. Mối tương quan sinh trưởng giữa chiều cao, đường kính keo lai với tính chất đất diễn ra như thế nào? Sinh trưởng đường kính (D1.3) và chiều cao (Hvn) của keo lai có tương quan đồng biến chặt chẽ với tổ hợp các chỉ tiêu độ phì đất gồm hàm lượng mùn, đạm tổng số và kali dễ tiêu. Trong đó, mối tương quan giữa đường kính thân cây với tổng hợp các chỉ tiêu lý hóa đất thể hiện mức độ liên kết chặt chẽ hơn so với tăng trưởng chiều cao.

5. Giai đoạn nào trong năm có tốc độ phân giải thảm mục keo lai diễn ra mạnh nhất? Giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9 ghi nhận tốc độ phân giải cao nhất, chiếm tới 45% tổng khối lượng thảm mục phân giải trong toàn bộ năm. Đây là thời điểm trùng với mùa mưa nhiệt đới tại Ba Vì, nơi có nhiệt độ bình quân trên 27 độ C và lượng mưa lớn, tạo môi trường tối ưu cho vi sinh vật phân giải chất hữu cơ hoạt động.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh khoa học và định lượng hóa chính xác vai trò cải tạo đất vượt trội của rừng trồng keo lai trên nền đất feralit nâu vàng thoái hóa tại Ba Vì.
• Dung trọng đất giảm 11,95%, độ ẩm mùa khô duy trì trên 16%, hàm lượng mùn tăng 34,5% và đạm tổng số tăng gấp 2,2 lần sau 6 năm trồng rừng.
• Lượng rơi rụng hữu cơ đạt đỉnh 13,9 tấn/ha/năm với tốc độ phân giải 68%, tạo chu trình hoàn trả dinh dưỡng sinh học khép kín và bền vững cho hệ sinh thái đất dốc.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu toán học tin cậy để phục vụ công tác phân hạng đất lập địa lâm nghiệp trong lộ trình phát triển giai đoạn tiếp theo từ 24 đến 36 tháng tới.
• Để tối ưu hóa hiệu quả kinh tế và sinh thái, các đơn vị quản lý lâm nghiệp cần áp dụng ngay việc kéo dài chu kỳ kinh doanh gỗ lớn từ 6-8 năm và tuyệt đối không đốt dọn thực bì sau khai thác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Trên thế giới 1. Những nghiên cứu về đánh giá đất đai. Nghiên cứu về ảnh hưởng của rừng đến độ phì của đất.

Những nghiên cứu về dánh giá đất đai 1. Nghiên cứu về ảnh hưởng của rừng đến độ phì của đất. Chương 2: Mục tiêu - nội dung và phương pháp nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu.

Giới hạn nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Chương 3: Đặc điểm điêu kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu. Địa điểm - vị trí địa lý 28 3. Địa hình - địa thế. Khí hậu - thủy văn 3.

Địa chất - thổ nhưỡng. Dân sinh - kinh tế. Thảm thực bì che phủ. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Điên biến độ phì đất dưới rừng keo lai. Diễn biến một số tính chất lý học đất. Dung trọng đất 4. Độ ẩm tự nhiên của đất 4.

Thành phần cấp hạt đất. Diễn biến một số chỉ tiêu hoá tính của đất. Diễn biến về lượng rơi rụng và lượng phán g 4. Biến đổi về vỉ sinh vật đất.

Quan hệ giữa sinh trưởng của keo lai với tính chất đất. Tương quan giữa Hvn với từng tính chất đất. Tương quan giữa D,; với từng tinh chat dat. Tương quan giữa sinh trưởng của keo lai.

với tổng hợp tính chất đất. 60 Chương 5:Kết luận và kiến nghị. Dién bién do phi dat dudi ring keo lai. Mối quan hệ giữa sinh trưởng của keo lai với tính chất đất 5.

Kiến nghị Tài liệu tham khảo Phu biểu. iii MG DAU Đất và thực vật luôn có mối quan hệ với nhau, các loại đất khác nhau có những ảnh hưởng khác nhau đến sinh trưởng của thực vật và ngược lại các loài thực vật khác nhau cũng có ảnh hưởng khác nhau đến độ phì nhiêu của đất. Các nước đang phát triển là "cái kho" của rừng nhiệt đới dang dan dan bị cạn kiệt. Tốc độ phá rừng ở những nước này tương đối cao.

Trong khoảng từ năm 1981 - 1985 diện tích rừng nhiệt đới ở những nước này giảm xuống còn 1.93 tỷ ha với tốc độ phá rừng là 11. Nếu tính trong giai đoạn 1980 -1990 thì tốc độ phá rừng nhiệt đới ở những nước đang phát triển là 14.63 triệu ha/năm và theo điều tra mới đây thì tốc độ này là 12. 'Trong vòng 50 năm qua diện tích rừng ở Việt Nam đã giảm đi nhanh chóng. Năm 1943 diện tích rờng là 14,3 triệu ha chiếm 43% diện tích tự nhiên.

Đến năm 1993 chỉ còn 8,6 triệu ha chiếm 28% diện tích tự nhiên. Mức mất rừng hiện nay là khoảng 200.000ha bị chặt phá để làm nông nghiệp, 50.000ha bị cháy và điện tích còn lại do khai thác gỗ củi. Trong khi đó mức trồng rừng hàng năm chỉ đạt từ 80. Hậu quả của việc phá rừng, đặc biệt là rừng nhiệt đới và những biện pháp canh tác chưa hợp lý làm cho độ phì của đất giảm đi nhanh chóng dẫn đến một diện tích lớn đất đai bị thoái hoá.

Sự suy thoái đất đai thể hiện rõ rệt là nước ta có đến hơn 13 triệu ha là đất trống đồi núi trọc, trong đó những điện tích đã bị xói mòn trơ sỏi đá , mất tính năng sản xuất đạt xấp xỉ 1,2 triệu ha. Đất núi trọc không có rừng là 10. Độ phì nhiêu của đất là một trong những chỉ tiêu quan trọng và liên quan chặt chẽ với năng suất cây trồng. Hiện nay, sự thoái hóa đất và suy giảm độ phì đất đang diễn ra ở vùng nhiệt đới đặc biệt là các vùng đất dốc.