Luận Văn Thạc Sĩ Ngôn Ngữ Việt Nam: Phân Tích Kết Học Và Nghĩa Học Của Từ 'Chơi'

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ngôn ngữ việt nam bình diện kết học và nghĩa học của từ chơi trong tiếng việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Kết Học Và Nghĩa Học Của Từ 'Chơi' Trong Tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Một số vấn đề cơ bản về từ tiếng Việt
• 1.1. Khái niệm về từ
• 1.2. Quan điểm tín hiệu nhị diện, tín hiệu tam diện về tín hiệu ngôn ngữ
• 1.3. Đặc điểm của từ tiếng Việt
• 2. CHƯƠNG 2: Bình diện kết học của từ “chơi” trong tiếng Việt
• 2.1. Từ “Chơi” trong từ đơn, từ ghép và từ láy
• 2.2. Từ ghép có từ tố “chơi”
• 2.3. “Chơi” trong từ láy
• 2.4. “Chơi” trong cụm từ
• 2.4.1. Từ “Chơi” trong cụm từ đẳng lập
• 2.4.2. Từ “Chơi” trong cụm từ chính phụ
• 3. CHƯƠNG 3: Bình diện nghĩa học của từ “chơi” trong tiếng Việt
• 3.1. Khảo sát các thành tố nghĩa trong ý nghĩa của từ “chơi”
• 3.2. Đối chiếu “chơi” trong tiếng Việt và “play” trong tiếng Anh
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và cơ sở lý luận

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích kết học và nghĩa học của từ 'chơi' trong tiếng Việt. Từ 'chơi' là một từ đa nghĩa, phổ biến trong giao tiếp hàng ngày và có khả năng tham gia vào nhiều kết cấu từ vựng. Nghiên cứu này nhằm mục đích khám phá các đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ pháp của từ 'chơi', đồng thời so sánh với từ 'play' trong tiếng Anh để làm rõ sự khác biệt và tương đồng.

1.1. Lý do chọn đề tài

Từ 'chơi' được chọn làm đối tượng nghiên cứu vì tính phổ biến và đa nghĩa của nó trong tiếng Việt. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các ngữ nghĩa và kết học của từ 'chơi', đồng thời cung cấp cái nhìn toàn diện về sự phát triển và biến đổi của từ này trong ngôn ngữ hiện đại.

1.2. Lịch sử vấn đề

Các nghiên cứu trước đây về từ 'chơi' chủ yếu tập trung vào việc liệt kê các nghĩa và kết hợp từ, nhưng chưa đi sâu vào phân tích ngữ nghĩa ngầm và ngữ cảnh sử dụng. Nghiên cứu này kế thừa và phát triển các công trình trước đó, tập trung vào việc phân tích chi tiết hơn về từ 'chơi'.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích từ vựng và ngữ nghĩa học để khảo sát từ 'chơi' trong các từ điển học và ngữ cảnh giao tiếp hàng ngày. Các dữ liệu được thu thập từ từ điển tiếng Việt và khảo sát thực tế với 200 sinh viên tại Đại học Hải Phòng.

2.1. Phương pháp khảo sát

Khảo sát được thực hiện thông qua bảng câu hỏi, tập trung vào việc liệt kê các từ ghép, từ láy có chứa từ 'chơi' và các nét nghĩa của từ này trong giao tiếp hàng ngày.

2.2. Phương pháp phân tích

Dữ liệu được phân tích dựa trên ngữ nghĩa học và kết học, nhằm làm rõ các đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ pháp của từ 'chơi' trong tiếng Việt.

III. Kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ ra rằng từ 'chơi' có nhiều nét nghĩa khác nhau, từ nghĩa gốc chỉ hoạt động giải trí đến các nghĩa mở rộng như 'chơi đùa', 'chơi cờ', và 'chơi bời'. Từ này cũng tham gia vào nhiều kết cấu từ vựng như từ ghép và từ láy, phản ánh sự đa dạng trong sử dụng.

3.1. Kết học của từ chơi

Từ 'chơi' tham gia vào nhiều kết cấu từ vựng như từ ghép (ví dụ: 'chơi bời', 'chơi cờ') và từ láy (ví dụ: 'chơi vơi'). Các kết hợp này phản ánh sự linh hoạt của từ 'chơi' trong tiếng Việt.

3.2. Nghĩa học của từ chơi

Từ 'chơi' có nhiều nét nghĩa khác nhau, từ nghĩa gốc chỉ hoạt động giải trí đến các nghĩa mở rộng như 'chơi đùa', 'chơi cờ', và 'chơi bời'. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự tương đồng và khác biệt giữa từ 'chơi' trong tiếng Việt và từ 'play' trong tiếng Anh.

IV. Kết luận và ứng dụng

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về kết học và nghĩa học của từ 'chơi' trong tiếng Việt, đồng thời đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực ngôn ngữ học và từ vựng học.

4.1. Giá trị nghiên cứu

Nghiên cứu có giá trị trong việc làm rõ các đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ pháp của từ 'chơi', đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về từ vựng tiếng Việt.

4.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc giảng dạy tiếng Việt như một ngôn ngữ thứ hai, cũng như trong việc biên soạn từ điển và tài liệu học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ là đơn vị trung tâm và cơ bản nhất của ngôn ngữ, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành câu và diễn ngôn. Trong tiếng Việt, từ “chơi” là một từ phổ biến, đa nghĩa, xuất hiện với tần suất cao trong giao tiếp hàng ngày, đặc biệt trong ngôn ngữ giới trẻ. Tuy nhiên, nghiên cứu hệ thống về bình diện kết học và nghĩa học của từ “chơi” vẫn còn hạn chế, chưa được khai thác sâu sắc. Luận văn này nhằm mục tiêu khảo sát toàn diện các đặc điểm kết học và nghĩa học của từ “chơi” trong tiếng Việt hiện đại, dựa trên dữ liệu thu thập từ 200 sinh viên khoa Giáo dục Tiểu học và Mầm non tại trường Đại học Hải Phòng, cùng các nguồn từ điển và ngôn ngữ thực tế.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các từ ghép, từ láy có chứa từ “chơi” và các nét nghĩa của từ này trong giao tiếp hiện đại, đặc biệt là trong ngôn ngữ giới trẻ. Thời gian nghiên cứu chủ yếu là giai đoạn từ năm 2016 đến 2017 tại thành phố Hải Phòng. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc làm rõ các quy luật kết hợp từ và sự biến đổi nghĩa của từ “chơi”, góp phần nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ tiếng Việt, đồng thời phản ánh sự vận động xã hội và văn hóa qua ngôn ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai quan điểm tín hiệu ngôn ngữ chủ đạo: tín hiệu nhị diện của F. Saussure và tín hiệu tam diện hiện đại, trong đó tập trung vào hai bình diện kết học và nghĩa học. Bình diện kết học nghiên cứu sự liên kết giữa các tín hiệu ngôn ngữ trong thông điệp, tương ứng với lĩnh vực ngữ pháp. Bình diện nghĩa học tập trung vào mối quan hệ giữa tín hiệu và hiện thực, tức là mặt ngữ nghĩa của từ.

Ngoài ra, luận văn vận dụng các khái niệm về từ, từ tố, từ ghép, từ láy trong tiếng Việt theo Đỗ Hữu Châu và Phan Ngọc. Các khái niệm chính bao gồm:

• Từ tố: đơn vị nhỏ nhất có nghĩa, có thể kết hợp tạo thành từ.
• Từ ghép: từ được tạo thành từ hai hoặc nhiều từ tố, gồm các loại chính phụ và đẳng lập.
• Từ láy: từ phức do phương thức láy âm tiết tạo thành, gồm láy toàn phần và láy bộ phận.
• Nghĩa biểu vật, nghĩa biểu niệm, nghĩa biểu thái, nghĩa liên hội: các thành phần cấu thành nghĩa của từ.
• Hiện tượng đa nghĩa và biến đổi nghĩa: quá trình từ “chơi” phát triển các nét nghĩa mới dựa trên nghĩa gốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê và các từ điển online phổ biến như Wikipedia.
• Khảo sát thực tiễn với 200 sinh viên khoa Giáo dục Tiểu học và Mầm non, Đại học Hải Phòng, phân bố theo giới tính và nơi sinh sống.
• Thu thập ngữ liệu từ ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày, đặc biệt là ngôn ngữ giới trẻ.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Khảo sát, thống kê, phân loại: thu thập và phân loại các từ ghép, từ láy có chứa từ “chơi” theo các tiêu chí kết học và nghĩa học.
• Phân tích kết học: nghiên cứu các kết hợp từ, cấu trúc từ ghép chính phụ, đẳng lập, từ láy và cụm từ có từ “chơi”.
• Phân tích nghĩa học: xác định các nét nghĩa biểu vật, biểu niệm, biểu thái, liên hội của từ “chơi” và sự biến đổi nghĩa trong giao tiếp hiện đại.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2016-2017, với giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Từ “chơi” trong từ đơn: Từ “chơi” là từ đơn một âm tiết, có nghĩa độc lập, có thể đứng một mình hoặc trong cụm từ tối giản, thể hiện tính thực từ cao và tần suất sử dụng lớn trong giao tiếp. Ví dụ: “Chơi!” trong câu trả lời ngắn gọn thay cho cả cụm từ.

2. Từ ghép có từ tố “chơi”: Tổng cộng khảo sát được 71 từ ghép có từ tố “chơi”, trong đó 54 từ ghép có “chơi” đứng trước (chơi + X), chiếm khoảng 76%, và 17 từ ghép có “chơi” đứng sau (X + chơi). Điều này phản ánh tính chi phối mạnh mẽ của từ “chơi” trong cấu trúc từ ghép. Các từ ghép thuộc các loại chính phụ phân nghĩa, sắc thái hóa và đẳng lập, ví dụ: chơi bóng đá, chơi bar, chơi Facebook, chơi máy tính.

3. Từ ghép chính phụ chiếm ưu thế: Trong 71 từ ghép, có 53 từ ghép chính phụ, trong đó “chơi” thường đóng vai trò từ tố chính, chi phối nghĩa toàn bộ từ. Các từ ghép này phân loại theo các nhóm như chơi thể thao (chơi quần vợt), chơi hình thức quan hệ (chơi bot), chơi phương tiện giải trí (chơi máy tính), chơi hình thức thử vận may (chơi xổ số), chơi nhạc cụ (chơi piano), chơi mạng xã hội (chơi Facebook).

4. Từ ghép đẳng lập ít xuất hiện: Chỉ có 2 từ ghép đẳng lập với từ “chơi” là “ăn chơi” và “vui chơi”, phản ánh tính chất động từ chi phối trong các kết hợp từ.

5. Từ láy với từ “chơi”: Chỉ phát hiện hai từ láy “chơi vơi” và “chơi chiếc”, trong đó “chơi vơi” thuộc nhóm láy điệp vận, mang tính khẩu ngữ, dùng trong văn nói để diễn tả trạng thái bấp bênh, không ổn định.

Thảo luận kết quả

Sự ưu thế của từ “chơi” trong các từ ghép chính phụ thể hiện tính độc lập và khả năng chi phối ngữ pháp, ngữ nghĩa cao của từ này trong tiếng Việt. Việc “chơi” thường đứng trước trong từ ghép phản ánh vai trò động từ trung tâm, điều khiển nghĩa của toàn bộ từ ghép. Các kết hợp từ ghép mới như “chơi Facebook”, “chơi Zalo” phản ánh sự vận động của ngôn ngữ theo sự phát triển xã hội và công nghệ, đặc biệt là trong giới trẻ.

Sự xuất hiện hạn chế của từ ghép đẳng lập cho thấy từ “chơi” chủ yếu hoạt động trong vai trò động từ chính, ít khi kết hợp bình đẳng với các từ khác. Từ láy “chơi vơi” mang sắc thái biểu thái, thể hiện sự đa dạng về nghĩa và chức năng của từ “chơi” trong ngôn ngữ giao tiếp.

So sánh với các nghiên cứu trước, luận văn đã làm rõ hơn các quy luật kết hợp từ và sự biến đổi nghĩa của từ “chơi”, đồng thời cung cấp số liệu cụ thể và phân loại chi tiết, góp phần làm sáng tỏ đặc điểm ngôn ngữ học của từ này trong tiếng Việt hiện đại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ từ ghép “chơi + X” và “X + chơi”, bảng thống kê các loại từ ghép chính phụ và đẳng lập, cũng như sơ đồ cấu trúc các thế hệ từ ghép của từ “chơi”.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu từ vựng đa nghĩa trong tiếng Việt: Khuyến khích các nhà ngôn ngữ học tiếp tục khảo sát các từ đa nghĩa phổ biến như “chơi” để làm rõ quy luật kết hợp và biến đổi nghĩa, nhằm phục vụ công tác giảng dạy và biên soạn từ điển.

2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong giáo dục ngôn ngữ: Đề xuất đưa các kết quả về từ “chơi” vào chương trình giảng dạy tiếng Việt, đặc biệt trong các khóa học ngôn ngữ học và đào tạo giáo viên, giúp học viên hiểu sâu sắc về cấu trúc và nghĩa của từ.

3. Phát triển từ điển tiếng Việt hiện đại: Khuyến nghị các nhà biên soạn từ điển cập nhật các từ ghép, từ láy mới có từ “chơi”, đặc biệt các từ liên quan đến công nghệ và mạng xã hội, nhằm phản ánh sát thực tế ngôn ngữ hiện đại.

4. Khuyến khích nghiên cứu ngôn ngữ giới trẻ: Đề xuất các nghiên cứu chuyên sâu về ngôn ngữ giới trẻ để nắm bắt sự vận động ngôn ngữ, từ đó có các biện pháp bảo tồn và phát triển tiếng Việt phù hợp với xu hướng xã hội.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp của các cơ quan nghiên cứu ngôn ngữ, trường đại học và các tổ chức biên soạn từ điển.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà ngôn ngữ học và nghiên cứu ngôn ngữ: Luận văn cung cấp dữ liệu và phân tích chi tiết về từ “chơi”, giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về cấu trúc và nghĩa của từ đa nghĩa trong tiếng Việt.

2. Giáo viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học, Việt Nam học: Tài liệu hữu ích cho việc giảng dạy và học tập về từ vựng, ngữ pháp và ngữ nghĩa tiếng Việt, đặc biệt trong các khóa học chuyên sâu.

3. Biên soạn viên từ điển và nhà xuất bản: Cung cấp cơ sở khoa học để cập nhật và mở rộng từ điển tiếng Việt, nhất là các từ mới và từ ghép phổ biến trong đời sống hiện đại.

4. Nhà quản lý giáo dục và chính sách ngôn ngữ: Giúp hoạch định các chính sách bảo tồn và phát triển tiếng Việt, đồng thời nâng cao nhận thức về sự vận động của ngôn ngữ trong xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Từ “chơi” có bao nhiêu nghĩa chính trong tiếng Việt?
   Theo khảo sát, từ “chơi” có khoảng 6 nghĩa động từ chính trong từ điển, cùng nhiều nghĩa phái sinh trong giao tiếp hiện đại, đặc biệt trong giới trẻ.

2. Tại sao từ ghép có từ tố “chơi” thường đứng trước?
   Do “chơi” là động từ chỉ hành động chính, có tính độc lập và nghĩa miêu tả lớn, nên thường đứng trước để chi phối nghĩa toàn bộ từ ghép.

3. Từ “chơi Facebook” có phải là từ ghép chính thức không?
   Hiện tại, đây là từ ghép mới xuất hiện trong ngôn ngữ giới trẻ, chưa được công nhận chính thức trong từ điển nhưng phản ánh xu hướng ngôn ngữ hiện đại.

4. Từ láy “chơi vơi” mang nghĩa gì?
   “Chơi vơi” diễn tả trạng thái bấp bênh, không ổn định, thường dùng trong văn nói để mô tả cảm xúc hoặc tình trạng không chắc chắn.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng như thế nào trong giảng dạy tiếng Việt?
   Giúp giáo viên giải thích rõ hơn về từ đa nghĩa, cách kết hợp từ và biến đổi nghĩa, từ đó nâng cao khả năng sử dụng và hiểu biết ngôn ngữ của học sinh, sinh viên.

Kết luận

• Từ “chơi” là từ đơn âm tiết, đa nghĩa, có tần suất sử dụng cao và khả năng kết hợp phong phú trong tiếng Việt hiện đại.
• Bình diện kết học của từ “chơi” thể hiện qua các kết hợp từ ghép chính phụ, đẳng lập và từ láy, với ưu thế rõ rệt của từ ghép chính phụ.
• Bình diện nghĩa học cho thấy từ “chơi” có nghĩa biểu vật, biểu niệm, biểu thái và liên hội đa dạng, biến đổi theo ngữ cảnh và thời gian.
• Các kết hợp từ ghép mới như “

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Một số vấn đề cơ bản về từ tiếng Việt 1. Khái niệm về từ Từ là đơn vị cơ bản và quen thuộc của mọi ngôn ngữ, nhưng việc định nghĩa nó rất phức tạp. Có nhiều quan điểm nhìn nhận, định nghĩa khác nhau về từ.Buhler với quan điểm thiên về ngữ âm cho rằng: “Các từ là những kí hiệu âm thanh của một ngôn ngữ được cấu tạo từ các âm vị và có thể tạo thành trường” [26, tr.

Khác với Buhler, E.Sapir đưa ra khái niệm thiên về ngữ nghĩa: “Từ là một đoạn nhỏ nhất có ý nghĩa hoàn toàn độc lập và bản thân có thể làm thành một câu tối giản” [26, tr.Fortunatov hiểu một cách chung chung hơn: “Từ là bất cứ âm nào của lời nói, trong ngôn ngữ từ có một ý nghĩa khác với ý nghĩa của những âm cũng là từ khác” [26, tr.Brondal với quan điểm thiên về chức năng giao tiếp của từ lại nhận định “Từ bao giờ và ở đâu cũng phải là một yếu tố của thông báo” [26, tr. Tiêu biểu cho quan niệm miêu tả từ về mặt chức năng, Hans Glinz và J.Erben định nghĩa: “Từ là đơn vị đầu tiên của cái được biểu hiện, đối lập với câu là đơn vị đầu tiên của cái biểu hiện” [26, tr.net định nghĩa: “Từ là đơn vị nhỏ nhất có nghĩa, có kết cấu vỏ ngữ âm bền vững, hoàn chỉnh, có chức năng gọi tên, được vận dụng độc lập, tái hiện tự do trong lời nói để tạo câu” [65].com lại đưa ra khái niệm: “Từ là đơn vị sẵn có trong ngôn ngữ. Từ là đơn vị nhỏ nhất, cấu tạo ổn định, mang nghĩa hoàn chỉnh, được dùng để cấu thành nên câu. Từ có thể làm tên gọi của sự vật (danh từ), chỉ các hoạt động (động từ), trạng thái, tính chất (tính từ).

Từ là công cụ biểu thị khái niệm của con người đối với hiện thực” [69]. 8 Sau khi tiếp thu và tổng kết các ý kiến trên, chúng tôi xin mạn phép đưa ra định nghĩa về từ để phục vụ đề tài nghiên cứu: Từ là những hình thức âm thanh có tính bền vững của ngôn ngữ, có đủ ba bình diện, ngữ nghĩa, ngữ pháp và ngữ dụng. Vì vậy, việc nghiên cứu về mặt kết học và nghĩa học của từ là hoàn toàn cần thiết. Quan điểm tín hiệu nhị diện, tín hiệu tam diện về tín hiệu ngôn ngữ Ngôn ngữ là một dạng tín hiệu.

Vì vậy, việc nghiên cứu mặt kết học và nghĩa học của ngôn ngữ thực chất là nghiên cứu các cách kết hợp và nghĩa của các loại tín hiệu ngôn ngữ. Từ được xem là loại hình vật chất phổ biến, trung tâm của tín hiệu ngôn ngữ. Trong lịch sử ngôn ngữ học tồn tại hai quan điểm cơ bản về tín hiệu ngôn ngữ là quan điểm tín hiệu nhị diện và quan điểm tín hiệu tam diện. Quan điểm tín hiệu nhị diện là quan điểm kinh điển, được ông tổ chủ nghĩa cấu trúc F.Saussure người Thụy Sĩ đề xuất.

Quan điểm này cho rằng, “mỗi tín hiệu là một thực thể bao gồm hai mặt (bình diện) là cái biểu đạt và cái được biểu đạt. Bình diện cái biểu đạt là một hình thức vật chất nào đó tác động vào giác quan của con người khiến ta tri giác được, nhận ra được thực thể đó. Bình diện cái được biểu đạt là một đối tượng, một nội dung ý nghĩa nào đó ứng với cái biểu đạt, được cái biểu đạt đó chỉ ra. Bình diện này có tính tinh thần, trừu tượng, chỉ nhận ra được nhờ các thao tác tư duy nào đó.

Như vậy, hai mặt của tín hiệu phải tương ứng, liên hợp chặt chẽ với nhau không thể tách rời” [2, tr. Quan điểm này đã giúp ngôn ngữ học truyền thống phát triển một cách mạnh mẽ. Quan điểm tín hiệu tam diện ra đời sau và thông dụng trong ngôn ngữ học hiện đại ngày nay, được đề xuất bởi hai nhà tín hiệu học người Mỹ là C. Theo quan điểm này, tín hiệu ngôn ngữ gồm ba bình diện: kết học, nghĩa học và dụng học.

9 - Kết học là lĩnh vực của sự liên kết giữa tín hiệu này với tín hiệu khác trong thông điệp. Trong ngôn ngữ học, kết học tương ứng với lĩnh vực ngữ pháp. Xem xét bình diện kết học của ngôn ngữ là xem xét cái biểu đạt, xem xét mặt hoạt động ngữ pháp của tín hiệu. - Nghĩa học biểu đạt sự liên kết giữa tín hiệu với hiện thực, với cái được quy chiếu từ thế giới hiện thực.

Đây là lĩnh vực của chức năng miêu tả, những thông tin miêu tả, thông tin sự vật. Trong ngôn ngữ, nghĩa học xem xét mặt cái được biểu đạt, xem xét mặt ngữ nghĩa của ngôn ngữ. - Dụng học nghiên cứu mối quan hệ giữa tín hiệu với người dùng. Nó giúp xem xét đầy đủ hơn tín hiệu ngôn ngữ trong hoạt động hành chức, trong giao tiếp, gắn với một ngữ cảnh nhất định.

Ba bình diện kết học, nghĩa học, dụng học thống hợp nhau làm nên nghĩa đích thực của một tín hiệu ngôn ngữ Quan điểm này được xem là tiến bộ hơn vì mở rộng giới hạn nghiên cứu sang lĩnh vực hoạt động, lĩnh vực chức năng. Tuy vậy, cả hai quan điểm đều bổ sung cho nhau trong quá trình nghiên cứu về từ vựng tiếng Việt. Có thể thấy, cả hai quan điểm trên đều xem trọng bình diện ngữ pháp và ngữ nghĩa của tín hiệu từ vựng trong công tác nghiên cứu. Đặc điểm của từ tiếng Việt Có nhiều định nghĩa về từ tiếng Việt.

Để thuận lợi cho việc tiến hành đề tài, chúng tôi dựa vào quan điểm của Đỗ Hữu Châu. Trong cuốn Từ vựng – ngữ nghĩa tiếng Việt, Đỗ Hữu Châu định nghĩa: “Từ của tiếng Việt là một hoặc một số âm tiết cố định, bất biến, mang đặc điểm ngữ pháp nhất định, tất cả ứng với một kiểu ý nghĩa nhất định, lớn nhất trong tiếng Việt và nhỏ nhất để tạo câu” [17, tr. Trong cuốn Giáo trình Từ vựng học tiếng Việt, ông trình bày một cách đầy đủ hơn: “Từ của tiếng Việt là một hoặc một số âm tiết cố định, bất biến về hình thức ngữ âm theo các quan hệ hình thái học (như quan hệ về số, về giống…) và cú pháp trong câu, nằm trong một kiểu cấu tạo nhất định, mang những đặc điểm ngữ pháp nhất định, ứng với những nghĩa nhất định, sẵn có 10 với mọi thành viên của xã hội Việt Nam, lớn nhất trong hệ thống tiếng Việt và nhỏ nhất để tạo câu” [12, tr. Về đặc điểm của từ tiếng Việt, Đỗ Hữu Châu khẳng định có 7 đặc điểm, gồm: đặc điểm về hình thức ngữ âm, đặc điểm về kiểu cấu tạo, đặc điểm về ngữ pháp, đặc điểm về ngữ nghĩa, đặc điểm là đơn vị nhỏ nhất để tạo câu, đặc điểm về tính sẵn có, đặc điểm về tính hợp thể.

Còn Nguyễn Thiện Giáp chỉ tóm gọn trong 2 đặc điểm là: tính sẵn có và tính thành ngữ. Qua quá trình tìm hiểu, chúng tôi cho rằng, từ tiếng Việt có 4 đặc điểm cơ bản là: - Đặc điểm ngữ âm: Mặc dù có hiện tượng hòa nhập ngữ âm của các từ trong cụm số từ hai mươi năm (hăm lăm), ba mươi năm (băm lăm)… hay trong cụm danh từ với “ấy” phía sau ở phương ngữ Nam Bộ như trong ấy (trỏng), bà ấy (bả), anh ấy (ảnh)… nhưng đặc điểm nổi bật nhất của từ tiếng Việt vẫn là bất biến về hình thức ngữ âm do được cấu tạo từ các âm tiết cố định. Khác với ngôn ngữ hòa kết, tổng hợp, từ tiếng Việt dù đảm nhiệm vị trí nào trong câu cũng không thay đổi về ngữ âm. - Đặc điểm ngữ pháp: Đặc điểm này chi phối cả đặc trưng ngữ nghĩa lẫn khả năng tạo câu của từ.

Hai hình thức ngữ âm giống nhau hoàn toàn nhưng có đặc điểm ngữ pháp khác nhau thì là hai từ khác nhau. Đây là hiện tượng đồng âm trong tiếng Việt. Chẳng hạn, trong câu “con ngựa đá con ngựa đá”, hai từ “đá” mang hai chức năng ngữ pháp khác nhau, một động từ, một danh từ nên là hai từ khác nhau. - Đặc điểm ngữ nghĩa: Một hình thức ngữ âm muốn được coi là từ thì phải có nghĩa.

Đây là đặc điểm quan trọng nhất để xác định một từ tiếng Việt. Nếu hai hình thức gữ âm giống nhau hoàn toàn mà có nghĩa khác nhau sẽ là hai từ khác nhau. - Đặc điểm ngữ dụng: Một từ tiếng Việt phải được (hoặc đã từng) sử dụng trong hoạt động hành chức, gắn với các hành động ngôn ngữ cụ thể. Bình diện kết học của từ tiếng Việt 1.

Đơn vị cấu tạo từ tiếng Việt - từ tố Trước hết, cần phân biệt giữa âm tiết, hình vị và từ tố trong tiếng Việt để xác định thuật ngữ dùng trong đề tài. Chuỗi lời nói mà con người phát ra gồm nhiều khúc đoạn dài ngắn khác nhau. Đơn vị phát âm ngắn nhất là âm tiết (syllable). Trong tiếng Việt, do “từ không biến đổi hình thức ngữ âm và vì đường ranh giới của âm tiết rõ và trùng với ranh giới của hình vị hay với đơn vị có nghĩa… cho nên có tác giả cho rằng hình vị của tiếng Việt là tiếng, mà tiếng là âm tiết.

Nói khác đi, theo quan điểm này, trong tiếng Việt, âm tiết là hình vị” [12, tr. Tuy nhiên, không nên đồng nhất âm tiết và hình vị, vì âm tiết là “đơn vị hành chức của cấp độ ngữ âm – âm vị” [12, tr.39] chứ không phải đơn vị mang nghĩa, dùng để tạo từ như hình vị. Theo Đỗ Hữu Châu, có “5800 âm tiết còn lại không thể dùng để tạo từ. Nói cách khác, không phải tất cả các âm tiết tiếng Việt đều là từ tố, đều có giá trị hình vị, đều được dùng để tạo từ” [12, tr.

Thông thường, hình vị chỉ có một âm tiết, nhưng cũng có những hình vị hai hoặc ba âm tiết. VD: bù nhìn, bồ hóng, ễnh ương, a xít, a pa tít… Ngôn ngữ học thế giới nhất quán cho rằng, từ của tất cả các ngôn ngữ, dù là ngôn ngữ hòa kết như ngôn ngữ châu Âu, hay ngôn ngữ chắp dính, đơn lập, đều có thể phân tách ra thành những đơn vị ở cấp độ dưới trực tiếp và gọi các đơn vị đó là hình vị (morpheme/morphème). Bloomfield định nghĩa: “hình vị là hình thái (mang ý nghĩa) lặp đi lặp lại. Nó không thể lại được phân chia thành những hình thái (mang ý nghĩa) nhỏ hơn).

Từ đây rút ra kết luận rằng, cái từ mà ta không thể phân chia được nữa, hay là formant, là một hình vị” [Dẫn theo Đỗ Hữu Châu - 12, tr. Từ định nghĩa này, cần nhấn mạnh: - Thứ nhất, hình vị là hình thức ngữ âm có nghĩa (điểm khác biệt với âm tiết).