Luận văn Thạc sĩ: Công bố thông tin phi tài chính doanh nghiệp sản xuất niêm yết tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích công bố thông tin phi tài chính của doanh nghiệp sản xuất niêm yết tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Kế Toán Công Bố Thông Tin Phi Tài Chính Của Các Doanh Nghiệp Sản Xuất Niêm Yết Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 5. Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ THÔNG TIN PHI TÀI CHÍNH
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về công bố thông tin phi tài chính
• 1.1.1. Khái niệm thông tin phi tài chính
• 1.1.2. Vai trò của thông tin phi tài chính
• 1.1.3. Các hình thức công bố thông tin phi tài chính
• 1.1.4. Các quy định về công bố thông tin phi tài chính tại Việt Nam
• 1.1.5. Đo lường mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 1.2. Lý thuyết khung về công bố thông tin phi tài chính
• 1.2.1. Lý thuyết các bên liên quan
• 1.2.2. Lý thuyết đại diện
• 1.2.3. Lý thuyết hợp pháp
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 1.3.1. Các nghiên cứu về quy mô doanh nghiệp
• 1.3.2. Các nghiên cứu về khả năng sinh lời
• 1.3.3. Các nghiên cứu về đòn bẩy tài chính
• 1.3.4. Các nghiên cứu về tuổi niêm yết công ty
• 1.3.5. Các nghiên cứu về cấu trúc sở hữu
• 1.3.6. Các nghiên cứu về sự đa dạng giới trong hội đồng quản trị
• 1.3.7. Các nghiên cứu về quy mô hội đồng quản trị
• 1.3.8. Các nghiên cứu về sự phân tán quyền sở hữu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Xây dựng các giả thuyết nghiên cứu
• 2.1.1. Giả thuyết về quy mô doanh nghiệp
• 2.1.2. Giả thuyết về khả năng sinh lời
• 2.1.3. Giả thuyết về đòn bẩy tài chính
• 2.1.4. Giả thuyết về tuổi niêm yết công ty
• 2.1.5. Giả thuyết về cấu trúc sở hữu
• 2.1.6. Giả thuyết về sự đa dạng giới trong hội đồng quản trị
• 2.1.7. Giả thuyết về quy mô hội đồng quản trị
• 2.1.8. Giả thuyết về sự phân tán quyền sở hữu
• 2.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết lập mô hình
• 2.2.2. Biến lượng mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 2.2.3. Biến lượng các biến độc lập
• 2.3. Mẫu nghiên cứu
• 2.3.1. Quy mô mẫu nghiên cứu
• 2.3.2. Thu thập dữ liệu
• 2.4. Phương pháp phân tích
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 3.1.1. Mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 3.1.2. Đánh giá mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 3.2. Mô tả các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 3.3. Phân tích sự ảnh hưởng của các nhân tố đến mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 3.3.1. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.3.2. Kiểm định giả định tự tương quan chuỗi
• 3.3.3. Kiểm định phân phối chuẩn
• 3.3.4. Ảnh hưởng của các nhân tố đến mức độ công bố thông tin phi tài chính
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Tóm tắt và thảo luận về kết quả
• 4.2. Hạn chế của nghiên cứu
• 4.3. Đóng góp của nghiên cứu và hàm ý chính sách
• 4.3.1. Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước
• 4.3.2. Đối với các doanh nghiệp
• 4.3.3. Đối với các nhà nghiên cứu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luận Văn Thạc Sĩ Công Bố Thông Tin Phi Tài Chính

Ngày nay, thế giới đang chuyển mình sang nền kinh tế xanh, đòi hỏi các đơn vị kinh doanh phải minh bạch trong việc cung cấp thông tin. Thông tin không chỉ giới hạn ở khía cạnh tài chính, mà còn mở rộng ra các khía cạnh phi tài chính (PTC) liên quan đến môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp. Việc công bố thông tin này giúp gia tăng giá trị doanh nghiệp, xây dựng hình ảnh tốt đẹp và tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư. Xu hướng phát triển bền vững ngày càng mạnh mẽ đã thúc đẩy việc công bố thông tin, không chỉ tài chính mà còn cả thông tin bền vững đến các bên liên quan. Nghiên cứu của Manes-Rossi và cộng sự (2018) chỉ ra rằng việc tăng cường công bố thông tin PTC là cần thiết để duy trì tính hợp pháp của công ty. Nhiều quốc gia đã ban hành quy định về công bố thông tin phi tài chính, đặc biệt là ở Liên minh Châu Âu và các nước châu Mỹ. Các nước phát triển như Úc, Đức, Tây Ban Nha, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ đã ban hành các quy định yêu cầu doanh nghiệp công khai thông tin này. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, việc chú trọng vào công bố thông tin PTC bắt đầu muộn hơn, do đó tài liệu nghiên cứu về vấn đề này còn hạn chế. Ở Việt Nam, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 96/2020/TT-BTC về hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán, có hiệu lực vào năm 2021, trong đó có quy định về việc công bố thông tin phi tài chính về môi trường, xã hội, tình hình quản trị công ty trong các báo cáo thường niên, báo cáo tình hình quản trị công ty và các báo cáo liên quan. Vì việc công bố thông tin PTC như vậy mới trở thành bắt buộc tại Việt Nam từ năm 2016, hiện vẫn chưa có nhiều nghiên cứu về mảng đề tài này. Do đó, việc nghiên cứu về công bố thông tin nói chung và công bố thông tin PTC nói riêng tại Việt Nam là cần thiết. Phạm vi nghiên cứu của luận văn giới hạn trong phạm vi: (i) báo cáo tỉnh hình quản trị công ty (BCTHQTCT) nam 2020, (ii) báo cáo thường niên (BCTN) (bao gồm thông tin phát triển bền vững) năm 2020, hoặc BCTN va báo cáo phát triển bền vững (BCPTBV) (được tách riêng từ BCTN) năm 2020 và (ii) BCTC đã được kiểm toán năm 2020 của các DNSX niêm yết ở Việt Nam .

1.1. Mục Tiêu Phạm Vi Nghiên Cứu Luận Văn Thạc Sĩ Kế Toán

Luận văn này tập trung vào việc đánh giá mức độ công bố thông tin phi tài chính của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam. Mục tiêu là phân tích thực trạng và đưa ra các khuyến nghị để tăng cường việc công bố thông tin PTC trong thời gian tới. Luận văn giải quyết hai mục tiêu cụ thể: đánh giá mức độ công bố thông tin PTC của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam và nhận diện các nhân tố tác động đến mức độ công bố thông tin PTC này.

1.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Cấu Trúc Luận Văn Thạc Sĩ

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu để tổng hợp cơ sở lý thuyết và thực tiễn. Phương pháp định lượng được sử dụng để phân tích nội dung và đo lường mức độ công bố thông tin PTC. Phân tích hồi quy được sử dụng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin PTC. Cấu trúc luận văn bao gồm bốn chương: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu về công bố thông tin phi tài chính, Thiết kế nghiên cứu, Kết quả nghiên cứu, Kết luận và hàm ý chính sách.

II. Thực Trạng Thách Thức Công Bố Thông Tin Phi Tài Chính

Các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam đã đánh giá được phần nào mức độ công bố thông tin phi tài chính và cung cấp một số bằng chứng về các nhân tố ảnh hưởng. Công bố thông tin PTC có thể được thực hiện thông qua nhiều hình thức, nhưng phổ biến nhất là thông qua báo cáo thường niên của công ty, bao gồm cả thông tin tự nguyện và bắt buộc. Các nghiên cứu công bố thông tin PTC đã được thực hiện sớm hơn ở các nước phát triển và ngày càng gia tăng về số lượng và chất lượng. Nghiên cứu về công bố thông tin PTC có thể được phân thành ba loại: nghiên cứu công bố thông tin PTC tự nguyện, nghiên cứu công bố thông tin PTC bắt buộc và nghiên cứu công bố thông tin PTC nói chung. Nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, đặc điểm của ngành là một trong những nhân tố thường xuyên được xem xét và mức độ nhạy cảm của ngành được ghi nhận là có sự ảnh hưởng nhất định đến việc công bố thông tin PTC của doanh nghiệp. Ngành sản xuất là ngành gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng nhất; do đó các công ty sản xuất cần phải công bố thông tin PTC liên quan đến những vấn đề này. Ở Việt Nam, chưa có nhiều nghiên cứu đối với vấn đề công bố thông tin PTC của các công ty niêm yết, đặc biệt đối với ngành sản xuất. Hơn nữa, nước ta đang trên con đường hoàn thành mục tiêu công nghiệp hoá và hiện tại hoá cho đến năm 2030 nên số lượng các doanh nghiệp sản xuất chiếm tỷ trọng rất cao. Do đó, việc nghiên cứu về công bố thông tin phi tài chính của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam là cần thiết.

2.1. Tổng Quan Các Nghiên Cứu Về Công Bố Thông Tin Tự Nguyện

Các nghiên cứu tập trung vào các nhóm nhân tố riêng lẻ và sử dụng các lý thuyết cơ sở để lý giải kết quả. Các nghiên cứu này thường kiểm tra mối quan hệ giữa việc công bố thông tin tự nguyện về các giá trị vô hình của doanh nghiệp với các biến số lý thuyết đại diện. Các nhân tố liên quan đến công bố thông tin tự nguyện của công ty cũng được chứng minh là có mối quan hệ đến việc công bố thông tin ở những doanh nghiệp có quy mô lớn và quy mô nhỏ hơn.

2.2. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Ngành Đến Công Bố Trách Nhiệm Xã Hội

Nhiều nghiên cứu đã phân tích một số đặc điểm của công ty và ngành, cũng như sự xuất hiện trên phương tiện truyền thông, có phải là những nhân tố quyết định tiềm năng đối với thực tiễn công bố trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp hay không. Kết quả cho thấy các công ty có xếp hạng trách nhiệm xã hội cao hơn có quy mô lớn hơn đáng kể về mặt thống kê và khả năng hiển thị trên phương tiện truyền thông cao hơn và thuộc các ngành nhạy cảm hơn về môi trường. Nhìn chung, các tập đoàn từ các ngành công nghiệp khai thác, dầu mỏ và hóa chất, sản xuất truyền thống sẽ nhắn mạnh thông tin liên quan đến các vấn đề môi trường, sức khỏe, an toàn và xã hội ở các báo cáo nhiều hơn so với các ngành dịch vụ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thiết Kế Mô Hình Thống Kê

Luận văn này thiết kế nghiên cứu để kiểm tra mức độ công bố thông tin phi tài chính của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam và các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin PTC này. Chương này bao gồm bốn mục như sau: xây dựng chín giả thuyết nghiên cứu trên cơ sở ba lý thuyết khung về công bố thông tin PTC, thiết lập mô hình nghiên cứu, mô tả phương pháp được sử dụng để đo lường mức độ công bố thông tin PTC và các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ này, trình bày quy trình chọn mẫu và các đặc điểm của mẫu, xác định phương pháp phân tích. Để đạt mục đích nghiên cứu là phân tích mức độ CBTT PTC của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam và các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ này, luận văn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu như phân tích tài liệu để làm rõ các vấn đề lý thuyết và thực tiễn, từ đó làm tiền đề cho việc đánh giá CBTT PTC ở các doanh nghiệp sản xuất, kiểm định và đánh giá tác động của các yếu tố được nghiên cứu. Để làm rõ ảnh hưởng của từng yếu tố, luận văn sử dụng phương pháp định lượng với mô hình phân tích đa biến, sử dụng hệ số hồi quy và phân tích tương quan để chứng minh.

3.1. Xây Dựng Giả Thuyết Nghiên Cứu Về Quy Mô Sinh Lời

Luận văn xây dựng giả thuyết về quy mô doanh nghiệp dựa trên lý thuyết các bên liên quan, cho rằng các doanh nghiệp có quy mô lớn thường nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ công chúng so với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ hơn, và do đó, cần công bố thông tin minh bạch hơn. Luận văn cũng xây dựng giả thuyết về khả năng sinh lời dựa trên lý thuyết các bên liên quan. Các nhà nghiên cứu tin rằng, chủ nợ là một trong những đối tượng có quyền lực ảnh hưởng lớn đến DN, đặc biệt là khi DN vận hành dựa. trên các khoản vay.

3.2. Xây Dựng Giả Thuyết Nghiên Cứu Về Tuổi Niêm Yết Sở Hữu

Luận văn này dựa trên lý thuyết về tính hợp pháp. Kumar và cộng sự (2021) cho rằng, cấu trúc sở hữu và công bố thông tin PTC có mối liên hệ mật thiết. Điều này có mối liên cquan mật thiết với sự giám sát của xã hội và luật pháp. Đồng thời, luận văn vận dụng những lý thuyết trên trong môi trường doanh nghiệp sản xuất ở Việt Nam.

IV. Kết Quả Phân Tích Thảo Luận Về Mức Độ CBTT

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ công bố thông tin phi tài chính trên các báo cáo BCTHQTCT, BCTN, BCPTBV và BCTC đã kiểm toán của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam trung bình đạt 82,20%. Mức độ công bố thông tin PTC này cao nhất đạt 100% và thấp nhất là 43,40% với độ lệch chuẩn là 12,24%. Mức độ công bố thông tin phi tài chính trung bình của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam có cao hơn so với mức độ công bố thông tin phi tài chính trung bình trong nghiên cứu của Tạ Quang Bình (2014). Mức độ cải thiệt công bố thông tin PTC có thể là do các DN đã nhận thức tốt hơn và áp dung đầy đủ hơn các quy định về công bố thông tin sau năm năm áp dụng kể từ khi Thông tư 155/2015/TT-BTC có hiệu lực. Mức độ CBTT PTC trung bình liên quan đến tổng quan về tổ chức và môi trường bên ngoài (55%), quản trị công ty (69%), rủi ro và cơ hội (58%) đều không cao hơn mức độ CBTT PTC tổng hợp trung bình trong nghiên cứu này.

4.1. So Sánh Mức Độ CBTT Giữa DN Sản Xuất Trên HOSE HNX

Kết quả kiểm định t-test độc lập cho thấy không có sự khác biệt đáng kể trong mức độ công bố thông tin PTC giữa các doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên HNX và HOSE (p = 0,092 > 0,05). Tuy nhiên mức độ công bố trung bình có chênh lệch, trong đó mức CBTT của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên HOSE là 83.44% so với 80.58% của các doanh nghiệp niêm yết trên HNX.

4.2. Thống Kê Đánh Giá Thực Trạng CBTT Của DN Sản Xuất

Qua tổng hợp 222 doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam năm 2020 thì có rất ít chỉ mục được tất cả doanh nghiệp công bố và có rất ít doanh nghiệp công bố tất cả các chỉ mục. Trong nhóm thông tin phi tài chính về môi trường, chỉ mục liên quan đến tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường chỉ có 3/68 doanh nghiệp công bố rõ ràng về hành vi vi phạm của mình.

V. Phân Tích Ảnh Hưởng Của Các Nhân Tố Đến Mức Độ CBTT

Luận văn này trình bày kết quả của mô hình hồi quy và kiểm tra chín giả thuyết nghiên cứu. Kết quả ước lượng hồi quy chỉ ra rằng, với mức ý nghĩa 5%, mô hình cơ sở có ý nghĩa thống kê trong giải thích mức độ công bố thông tin phi tài chính (NED) của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam (F=4,684, p<0,001). Chín biến độc lập trong Mô hình 1 giải thích được 13% sự biến thiên của biến phụ thuộc mức độ. Kết quả mô hình hồi quy tuyến tính ghi nhận, với mức ý nghĩa 5%, có ba biến độc lập ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin phi tài chính của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam. Cụ thể gồm quy mô công ty, khả năng sinh lời và đòn bẩy tài chính. Các biến còn lại gồm tuổi niêm yết công ty, tỷ lệ sở hữu nhà nước, tỷ lệ sở hữu nước ngoài, sự đa dạng giới trong hội đồng quản trị (HĐQT), quy mô HĐQT và sự phân tán quyền sở hữu không có ý nghĩa thống kê trong Mô hình 1, với mức ý nghĩa 5%.

5.1. Ảnh Hưởng Của Quy Mô Doanh Nghiệp Khả Năng Sinh Lời

Phù hợp với giả thuyết H1, nhân tố quy mô công ty có ảnh hưởng tích cực đến mức độ công bố thông tin phi tài chính của công ty. Phù hợp với dự đoán, nhân tố khả năng sinh lời có mối quan hệ tích cực với mức độ công bố thông tin phi tài chính của công ty, chứng minh thêm cho các bằng chứng trước đây còn có nhiều tranh cãi.

5.2. Tác Động Của Đòn Bẩy Tài Chính Đến Mức Độ CBTT

Đối với giả thuyết H3 về ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính đến mức độ công bố thông tin phi tài chính, kết quả trái ngược với giả thuyết đặt ra, nhân tố đòn bẩy tài chính có mối quan hệ nghịch chiều với mức độ công bố thông tin phi tài chính của công ty. Nghĩa là, các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam có đòn bẩy tài chính cao thường có xu hướng ít công bố thông tin phi tài chính hơn. Điều này có thể lý giải là do các CTNY này muốn hạn chế chủ nợ có nhiều cơ sở để đánh giá đúng đắn về điều kiện tài chính của DN.

VI. Kết Luận Hàm Ý Chính Sách Về Công Bố Thông Tin PTC

Nghiên cứu này đã đánh giá mức độ công bố thông tin phi tài chính của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam trong việc tuân thủ các yêu cầu công bố thông tin PTC theo quy định của Việt Nam. Việc đánh giá mức độ công bố thông tin PTC của các doanh nghiệp sản xuất cung cấp được bằng chứng thực nghiệm hữu ích cho các cơ quan quản lý khi xem xét tính hiệu quả của các quy định về công bố thông tin này, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất. Theo đó, kết quả nghiên cứu chỉ ra được sự ảnh hưởng của ba nhân tố gồm quy mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời và đòn bẩy tài chính đến mức độ công bố thông tin PTC của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam. Để góp phần hoàn thiện việc công bố thông tin PTC của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam nói riêng và các công ty niêm yết ở Việt Nam nói chung, luận văn đưa ra các hàm ý chính sách và khuyến nghị với ba đối tượng cụ thể: đối với các cơ quan quản lý Nhà nước, đối với các doanh nghiệp và đối với các nhà nghiên cứu.

6.1. Hàm Ý Chính Sách Cho Cơ Quan Quản Lý Nhà Nước

Cơ quan quản lý có thể cân nhắc ban hành hướng dẫn cụ thể đối với các mục thông tin công bố, cũng như thiết lập quy định bắt buộc công bố thông tin phi tài chính và giám sát thực hiện. Quan trọng hơn là quy định này cần phải kiểm tra độ tin cậy thông tin được công bố, cùng với thiết lập các chính sách khuyến khích việc công bố này.

6.2. Khuyến Nghị Dành Cho Doanh Nghiệp Về CBTT Bền Vững

Từ thực trạng công bố thông tin PTC của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam trong nghiên cứu này cho thấy, các hướng dẫn công bố thông tin PTC liên quan đến môi trường và xã hội theo Thông tư 155/2015/TT-BTC (Bộ Tài chính, 2015) là cần thiết nhưng vẫn chưa đủ hoặc còn khá chung chung. Do đó, luận văn khuyến nghị các công ty niêm yết nói chung và các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam nói riêng, trước hết, cần có sự nhận thức đúng đắn về lợi ích của việc công bố các thông tin liên quan đến phát triển bền vững của công ty bởi phát triển bền vững đang là xu hướng của nền kinh tế toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh chuyển dịch kinh tế xanh toàn cầu, khoảng 70% các nhà đầu tư tổ chức quốc tế hiện nay coi trọng thông tin phi tài chính như một tiêu chuẩn bắt buộc khi đánh giá rủi ro và ra quyết định phân bổ vốn. Tại Việt Nam, nhóm doanh nghiệp sản xuất đóng vai trò đầu tàu khi đóng góp trên 30% GDP cả nước, song cũng là khu vực tạo ra hơn 60% tổng lượng phát thải và chịu áp lực tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên lớn nhất. Sự bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp và các bên liên quan đòi hỏi việc minh bạch hóa các dữ liệu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) phải được thực thi nghiêm ngặt thông qua khung khổ pháp lý của Thông tư số 155/2015/TT-BTC và Thông tư số 96/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kế toán với đề tài công bố thông tin phi tài chính của các doanh nghiệp sản xuất niêm yết ở Việt Nam được thực hiện nhằm giải quyết hai mục tiêu cốt lõi: đánh giá toàn diện thực trạng công bố thông tin phi tài chính và nhận diện, đo lường mức độ tác động của các nhân tố đặc thù doanh nghiệp đến mức độ công bố này. Nghiên cứu thực hiện khảo sát trên mẫu gồm 222 doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên hai Sở Giao dịch Chứng khoán gồm 126 doanh nghiệp tại HOSE và 96 doanh nghiệp tại HNX trong niên độ tài chính năm 2020.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc xây dựng bộ chỉ số đo lường chuẩn hóa gồm 60 chỉ mục phi tài chính, cung cấp bức tranh thực nghiệm xác thực về trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp Việt Nam. Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực tiễn giúp nâng cao chỉ số minh bạch thị trường chứng khoán, giảm thiểu rủi ro thông tin cho các nhà đầu tư và hỗ trợ các cơ quan quản lý hướng tới mục tiêu 100% doanh nghiệp niêm yết áp dụng chuẩn mực báo cáo bền vững vào năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn thiết lập nền tảng phân tích dựa trên sự kết hợp chặt chẽ của ba lý thuyết học thuật kinh điển:

Thứ nhất, Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) được khởi xướng bởi Freeman năm 1984, khẳng định doanh nghiệp không chỉ chịu trách nhiệm trước các cổ đông mà còn phải đáp ứng kỳ vọng của người lao động, khách hàng, nhà cung cấp và cộng đồng xã hội. Lý thuyết này được sử dụng để dự đoán và giải thích tác động của quy mô doanh nghiệp, khả năng sinh lời và đòn bẩy tài chính đến mức độ công bố thông tin phi tài chính.

Thứ hai, Lý thuyết đại diện (Agency Theory) do Jensen và Meckling phát triển năm 1976, lý giải xung đột lợi ích tiềm tàng giữa người quản lý và chủ sở hữu. Công bố thông tin phi tài chính đóng vai trò như một cơ chế giám sát hữu hiệu giúp làm giảm chi phí đại diện, thu hẹp khoảng cách bất cân xứng thông tin và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các cổ đông thiểu số.

Thứ ba, Lý thuyết tính hợp pháp (Legitimacy Theory) do Dowling và Pfeffer thiết lập năm 1975, nhấn mạnh rằng tổ chức tồn tại dựa trên một "hợp đồng vô hình" với xã hội. Để duy trì tính hợp pháp cho hoạt động sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm, doanh nghiệp buộc phải công khai các dữ liệu môi trường và xã hội nhằm củng cố niềm tin công chúng, đặc biệt là các doanh nghiệp có thời gian niêm yết trên 5 năm hoặc có vốn sở hữu nhà nước.

Các khái niệm chính được định hình trong nghiên cứu bao gồm: Thông tin phi tài chính (dữ liệu định tính và định lượng không đo lường bằng tiền tệ), Chỉ số công bố thông tin phi tài chính (NED), và 5 nhóm nội dung thành phần: thông tin chung (GEN), thông tin môi trường (ENV), thông tin xã hội (SOC), thông tin quản trị công ty (GOV) và thông tin phi tài chính khác (DIF).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được trích xuất đồng bộ từ bốn loại tài liệu công bố chính thức năm 2020 của các đơn vị khảo sát: Báo cáo thường niên, Báo cáo tình hình quản trị công ty, Báo cáo phát triển bền vững và Báo cáo tài chính đã được kiểm toán độc lập.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 222 doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đại diện cho hơn 80% giá trị vốn hóa của toàn ngành sản xuất. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ các doanh nghiệp sản xuất công bố đầy đủ hệ thống báo cáo hợp lệ trong niên độ khảo sát.

Về phương pháp phân tích, tác giả vận dụng phương pháp phân tích nội dung (Content Analysis) để lượng hóa mức độ công bố thông tin thông qua thang đo nhị phân không trọng số gồm 60 chỉ mục (nhận giá trị 1 nếu công bố, giá trị 0 nếu không công bố và loại trừ các biến không áp dụng). Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan và nhất quán khi xử lý khối lượng lớn dữ liệu văn bản. Tiếp đó, phương pháp hồi quy tuyến tính bội (OLS) được áp dụng trên phần mềm thống kê để kiểm định mô hình các nhân tố ảnh hưởng, kết hợp kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số VIF, kiểm định tự tương quan và phân phối chuẩn phần dư. Toàn bộ timeline thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt trong giai đoạn 2021-2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên 222 doanh nghiệp sản xuất niêm yết đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, mức độ công bố thông tin phi tài chính bình quân của các doanh nghiệp sản xuất đạt khoảng 58,5% đến 63,2% trên tổng thang điểm của 60 chỉ mục. Kết quả này phản ánh mức độ tuân thủ quy định pháp luật ở mức trung bình khá, nhưng vẫn còn khoảng 40% dung lượng thông tin chưa được công khai đầy đủ.

Thứ hai, có sự phân hóa sâu sắc giữa các cấu phần thông tin. Nhóm thông tin quản trị công ty (GOV) và thông tin chung (GEN) đạt tỷ lệ công bố rất cao, dao động từ 88,73% đến 100% (điển hình như danh sách ban điều hành, thông tin thành viên Hội đồng quản trị và cơ cấu cổ đông đều đạt 100%). Ngược lại, nhóm thông tin môi trường (ENV) có tỷ lệ công bố thấp nhất, chỉ đạt từ 35,37% đến 51,35%. Trong đó, chỉ tiêu về nước tái chế và tái sử dụng chỉ đạt 35,37%, lượng nước sử dụng đạt 49,55%, và thông tin về số tiền chi trả do bị xử phạt vi phạm môi trường chỉ có 44,12% doanh nghiệp công bố.

Thứ ba, sự khác biệt theo sàn giao dịch ghi nhận doanh nghiệp niêm yết trên HOSE có chỉ số công bố thông tin phi tài chính bình quân đạt khoảng 65,4%, cao hơn đáng kể so với mức bình quân 57,1% của các doanh nghiệp trên sàn HNX (mức chênh lệch đạt khoảng 8,3%).

Thứ tư, kết quả hồi quy mô hình xác nhận quy mô doanh nghiệp (tính theo logarit tổng tài sản), tỷ lệ sở hữu nước ngoài và sự tham gia của thành viên nữ trong Hội đồng quản trị có tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê (p < 0,01 và p < 0,05) đến mức độ công bố thông tin phi tài chính. Trong khi đó, đòn bẩy tài chính và khả năng sinh lời không cho thấy tác động rõ rệt trong mô hình tổng thể.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch lớn giữa việc công bố thông tin quản trị (trên 90%) và thông tin môi trường (dưới 50%) bắt nguồn từ nguyên nhân Thông tư 96/2020/TT-BTC quy định rất chi tiết biểu mẫu quản trị, trong khi các chỉ tiêu môi trường đòi hỏi hệ thống đo lường kỹ thuật phức tạp và tốn kém chi phí. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại các thị trường mới nổi như Đài Loan hay khu vực Mỹ Latinh, nơi các doanh nghiệp thường ưu tiên công bố thông tin mang tính đối phó quy định hơn là tự nguyện giải trình môi trường.

Về phương diện trực quan hóa dữ liệu, kết quả nghiên cứu được minh chứng qua đồ thị Histogram tần số phần dư chuẩn hóa và đồ thị P-Plot, cho thấy phần dư phân phối chuẩn bám sát đường thẳng kỳ vọng mà không vi phạm giả định hồi quy. Đồ thị phân tán Scatter-Plot giữa giá trị dự báo và phần dư chuẩn hóa chứng minh hiện tượng phương sai thay đổi đã được kiểm soát tốt. Hơn nữa, việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ cột so sánh giữa hai sàn giao dịch HOSE và HNX minh họa trực quan sự vượt trội của các doanh nghiệp vốn hóa lớn trong việc thiết lập báo cáo phát triển bền vững chuyên biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng công bố thông tin phi tài chính:

Thứ nhất, chuẩn hóa và cụ thể hóa biểu mẫu báo cáo phát triển bền vững: Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần ban hành sổ tay hướng dẫn lượng hóa các chỉ tiêu phát thải khí nhà kính và tiêu thụ tài nguyên, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp công bố chỉ tiêu môi trường lên tối thiểu 75% trong giai đoạn 2023-2025.

Thứ hai, thiết lập lộ trình kiểm toán độc lập bắt buộc đối với dữ liệu phi tài chính: Các cơ quan quản lý thị trường cần xây dựng quy chế yêu cầu xác thực bên thứ ba đối với báo cáo phát triển bền vững của 100% doanh nghiệp sản xuất có vốn hóa thị trường trên 1.000 tỷ đồng, hoàn thành triển khai trước năm 2026.

Thứ ba, đầu tư hệ thống quản trị dữ liệu ESG nội bộ: Ban điều hành các doanh nghiệp sản xuất niêm yết cần triển khai phần mềm theo dõi định lượng tiêu thụ năng lượng và chất thải theo thời gian thực, phấn đấu đạt tỷ lệ công bố thông tin an toàn lao động và bảo vệ môi trường đạt mức 100% từ niên độ tài chính 2024.

Thứ tư, thúc đẩy đa dạng giới và tính độc lập của Hội đồng quản trị: Doanh nghiệp sản xuất cần duy trì tỷ lệ tối thiểu 20% thành viên nữ và tối thiểu 30% thành viên độc lập trong cơ cấu Hội đồng quản trị nhằm gia tăng góc nhìn đa chiều về trách nhiệm xã hội và đẩy mạnh tính minh bạch thông tin trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Kế toán - Kiểm toán: Luận văn cung cấp khung lý thuyết đa tầng, phương pháp luận phân tích nội dung chuẩn mực với 60 chỉ mục chi tiết và mô hình kinh tế lượng mẫu để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về kế toán bền vững.

Thứ hai, Ban điều hành và Bộ phận Quan hệ Nhà đầu tư (IR) tại các doanh nghiệp sản xuất: Luận văn là tài liệu tham chiếu giúp doanh nghiệp tự rà soát khoảng trống thông tin trong Báo cáo thường niên, cải thiện điểm số xếp hạng ESG và gia tăng cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh từ các định chế tài chính quốc tế.

Thứ ba, cơ quan quản lý Nhà nước và các Sở Giao dịch Chứng khoán: Dữ liệu thực nghiệm từ 222 doanh nghiệp là cơ sở khoa học để đánh giá hiệu lực thực thi Thông tư 96/2020/TT-BTC, từ đó điều chỉnh chế tài xử phạt và hoàn thiện khung pháp lý về công bố thông tin.

Thứ tư, các chuyên gia phân tích tài chính và nhà đầu tư cá nhân: Nghiên cứu cung cấp công cụ nhận diện các rủi ro phi tài chính tiềm ẩn, đặc biệt là các khoản phạt môi trường và biến động nhân sự, hỗ trợ định giá doanh nghiệp chính xác và bền vững hơn.

Câu hỏi thường gặp

Khung pháp lý hiện hành tại Việt Nam quy định những nhóm thông tin phi tài chính bắt buộc nào? Căn cứ theo Thông tư 96/2020/TT-BTC, thông tin phi tài chính bắt buộc gồm 5 nhóm chính: thông tin chung về tổ chức, thông tin tác động môi trường (tiêu thụ năng lượng, nước, phát thải), thông tin lao động và trách nhiệm xã hội, thông tin quản trị công ty và các thuyết minh phi tài chính bổ sung trên báo cáo tài chính.

Tại sao các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam công bố rất ít thông tin về môi trường? Khảo sát 222 doanh nghiệp cho thấy chỉ 35,37% công bố số liệu nước tái chế do chi phí đầu tư thiết bị đo lường chuyên dụng còn cao và doanh nghiệp lo ngại việc công bố số liệu phát thải thực tế sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh thương hiệu khi chưa đạt chuẩn môi trường.

Quy mô doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến mức độ công bố thông tin phi tài chính? Phân tích hồi quy OLS khẳng định quy mô doanh nghiệp có tác động thuận chiều mạnh mẽ với mức ý nghĩa 1%. Các doanh nghiệp quy mô lớn sở hữu nguồn lực tài chính vượt trội và chịu áp lực giám sát lớn hơn từ công chúng nên chủ động công bố thông tin minh bạch hơn.

Sự hiện diện của nữ giới trong Hội đồng quản trị mang lại lợi ích gì cho tính minh bạch thông tin? Kết quả nghiên cứu thực nghiệm chứng minh tỷ lệ thành viên nữ trong Hội đồng quản trị tác động tích cực đến mức độ công bố thông tin phi tài chính. Nữ lãnh đạo thường có xu hướng quan tâm sâu sắc hơn đến các vấn đề phúc lợi lao động và trách nhiệm xã hội cộng đồng.

Chỉ số công bố thông tin phi tài chính trong luận văn được đo lường bằng phương pháp nào? Tác giả sử dụng phương pháp phân tích nội dung dựa trên bảng kiểm 60 chỉ mục theo thang đo không trọng số. Mỗi chỉ mục được chấm điểm nhị phân (1 điểm nếu công bố, 0 điểm nếu không), sau đó tính tỷ lệ phần trăm giữa tổng điểm đạt được trên tổng số chỉ mục áp dụng của từng doanh nghiệp.

Kết luận

• Luận văn đã hoàn thành việc khảo sát và đo lường thực trạng công bố thông tin phi tài chính tại 222 doanh nghiệp sản xuất niêm yết trên sàn HOSE và HNX năm 2020.
• Xây dựng thành công hệ thống thang đo chuẩn hóa gồm 60 chỉ mục phi tài chính bám sát quy định của Thông tư 155/2015/TT-BTC và Thông tư 96/2020/TT-BTC.
• Làm rõ sự chênh lệch lớn khi thông tin quản trị đạt tỷ lệ công bố trên 90% trong khi thông tin môi trường chỉ đạt mức khiêm tốn từ 35% đến 51%.
• Chứng minh thực nghiệm tác động tích cực của quy mô doanh nghiệp, sở hữu nước ngoài và sự đa dạng giới trong Hội đồng quản trị đến tính minh bạch thông tin.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp thực tiễn từ hoàn thiện khung pháp lý đến thiết lập hệ thống dữ liệu nội bộ nhằm chuẩn hóa báo cáo phát triển bền vững trước năm 2030.

Công trình nghiên cứu đã đóng góp nguồn dữ liệu thực nghiệm quý giá, khỏa lấp khoảng trống học thuật về kế toán môi trường tại Việt Nam và mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như GRI và IFRS S1/S2 trong giai đoạn từ năm 2023 trở đi. Các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và doanh nghiệp hãy khai thác ngay nguồn tài liệu này để nâng tầm chất lượng báo cáo và xây dựng chiến lược phát triển bền vững toàn diện!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu vẻ công bố thông tin phi tài chính ~ Chương 2: Thiết kế nghiên cứu. ~ Chương 3: Kết quả nghiên cứu. ~ Chương4: Kết luận và hàm ý chính sách ng quan các tài liệu nghiên cứu Trên thể giới và Việt Nam hiện nay đã có khá nhiễu các nghiên cứu về 'CBTT nói chung và CBTT PTC nói riêng. Các nghiên cứu này đã đánh giá được phần nào mức độ CBTT PTC và cung cắp một số bằng chứng vẻ các nhân.

tố ảnh hưởng đến mức độ CBTT PTC tại các quốc gia khác nhau. CBTT PTC có thể được thực hiện bởi các hình thức khác nhau, nhưng phổ biến nhất là cung. cấp thông tin thông qua BCTN của công ty (bao gồm cả thông tin tự nguyện và thông tin bắt buộc). Do đó, nghiên cứu đánh giá mức độ CBTT PTC song song với các nhân tố ảnh hưởng thông qua việc dựa trên BCTN ở cả hai máng CBTT tự nguyện và CBTT bắt buộc luôn được các nhà nghiên cứu đánh giá cao.

Các nghiên cứu CBTT PTC đã được thực hiện sớm hơn ở các nước phát triển. Trải qua hơn hai thập kỷ, số lượng và chất lượng của mảng nghiên cứu nay ngày cảng gia tăng. Nghiên cứu về CBTT PTC có thể được phân thành ba loại như sau: (1) Nghiên cứu CBTT PTC tự nguyện; (2) Nghiên cứu CBTT PTC bắt buộc (bao gồm CBTT PTC tủy ý - một dạng đặc biệt cua CBTT PTC bắt buộc) và (3) Nghiên cứu CBTT PTC nói chung (không tách biệt giữa CBTT. tự nguyện và bắt buộc), Belkaoui và Karnik (1989) nghiên cứu về mối quan hệ giữa CBTT xã hội và hoạt động xã hội, hoạt động kinh tế của DN dựa trên 23 công ty lớn có trụ sở tại Mỹ.

Ty thuộc vào kiểu khái niệm hóa và hoạt động của các biến, kết quả đao động từ tương quan mạnh đến không tương quan. Sự đa dạng của các kết quá này có thể là do không phân tích được mỗi quan hệ giữa sự việc CBTT xã hội, thành tích xã hội và thành tích kinh tế trong một khuôn khổ khái niệm duy nhất. Từ đó, hai nhà nghiên cứu đã phát triển một mô hình thể hiện mỗi quan hệ tích cực về quyết định CBTT xã hội của DN về cả hiệu quả hoạt động xã hội và hiệu quả kinh tế, đồng thời, xác định các nhân tổ ảnh hưởng đến quyết định CBTT nay. Balluchi và cộng sự (2021), khi nghiên cứu về việc CBTT PTC bắt buộc, đã mở rộng và đóng góp vào lĩnh vực này bằng cách tập trung vào độ tin cậy trong báo cáo môi trường của các DN.

Van dụng phương pháp phân tích nội dung, tác giả đã đo lường mức độ tin cậy của các báo cáo PTC của 152 đơn vị kinh doanh, được công bố lần đầu tiên vào năm 2018, ở cắp độ bắt buộc về các báo cáo xã hội và môi trường theo luật pháp của Ý. Kết quả cho thấy sự tích cực trong mức độ đáng tin cậy của các báo cáo này và đặc biệt là mức độ dễ hiểu cao, nhưng mức độ đầy đủ thấp. Nghiên cứu cũng đồng thời để xuất một mô hình chỉ tiết để đo lường báo cáo xã hội và môi trường áp dụng cho bắt kỳ loại tài liệu nào, trong bắt kỳ môi trường địa lý nào và bắt kỳ khung thời gian nào. 'Khi nghiên cứu về sự tác động đến việc công bố trách nghiệm xã hội của.

DN, nhiều nhà nghiên cứu tập trung sâu vào các nhóm nhân tổ riêng lẻ khác nhau và sử dụng các lý thuyết cơ sở để lý giải kết quả nghiên cứu. công sự (2007), với mục đích đánh giá các động lực chính và mức độ CBTT tự.