Đánh Giá Thực Trạng Tài Nguyên Thực Vật Rừng Tại Thành Phố Đà Lạt, Tỉnh Lâm Đồng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá thực trạng tài nguyên thực vật rừng tại thành phố đà lạt tỉnh lâm đồng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Tài Nguyên Thực Vật Rừng Tại Thành Phố Đà Lạt, Tỉnh Lâm Đồng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm Đa dạng sinh học
• 1.2. Khái niệm bảo tồn đa dạng sinh học
• 1.3. Lược sử nghiên cứu thực vật và bảo tồn thực vật
• 1.3.1. Nghiên cứu về hệ thực vật
• 1.3.1.1. Nghiên cứu về hệ thực vật trên thế giới
• 1.3.1.2. Nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam
• 1.3.1.3. Nghiên cứu về hệ thực vật ở Lâm Đồng
• 2. CHƯƠNG II: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu chung
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu thực trạng tài nguyên thực vật rừng tại thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng
• 2.4.2. Nghiên cứu thực trạng sử dụng và quản lý tài nguyên thực vật tại thành phố Đà Lạt
• 2.4.3. Xây dựng danh lục và bộ cơ sở dữ liệu các loài thực vật có giá trị cao về kinh tế và bảo tồn, thường bị khai thác và sử dụng trên địa bàn
• 2.4.4. Đánh giá những tác động bất lợi gây suy giảm tài nguyên thực vật và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý tài nguyên thực vật tại địa phương
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Nghiên cứu thực trạng tài nguyên thực vật rừng tại thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng
• 2.5.2. Cách xử lý và bảo quản mẫu
• 2.6. Xây dựng danh lục thực vật trên địa bàn thành phố Đà Lạt
• 2.7. Đánh giá giá trị sử dụng
• 2.8. Nghiên cứu thực trạng sử dụng và quản lý tài nguyên thực vật tại thành phố Đà Lạt
• 2.8.1. Các đối tượng và địa phương phỏng vấn
• 2.8.2. Sử dụng phương pháp đánh giá có sự tham gia (PRA)
• 2.9. PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tài Nguyên Thực Vật Rừng Tại Đà Lạt

Đà Lạt, thành phố nổi tiếng với khí hậu mát mẻ và cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, là nơi có tài nguyên thực vật rừng phong phú. Việc đánh giá tài nguyên thực vật tại đây không chỉ giúp bảo tồn đa dạng sinh học mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững. Rừng Đà Lạt chiếm 66,57% diện tích thành phố, với nhiều loài thực vật quý hiếm. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế và gia tăng dân số đang đặt ra nhiều thách thức cho tài nguyên này.

1.1. Đặc Điểm Sinh Thái Của Rừng Đà Lạt

Rừng Đà Lạt chủ yếu là rừng thông 3 lá và rừng lá rộng, với nhiều loài thực vật quý hiếm như Thông đỏ và Bạch tùng. Hệ sinh thái này không chỉ có giá trị về mặt sinh thái mà còn là nguồn tài nguyên du lịch quan trọng.

1.2. Vai Trò Của Tài Nguyên Rừng Trong Kinh Tế Địa Phương

Tài nguyên rừng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế Đà Lạt, từ du lịch sinh thái đến nông nghiệp công nghệ cao. Việc bảo tồn và phát triển tài nguyên này là cần thiết để duy trì sự phát triển bền vững.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Tồn Tài Nguyên Rừng

Mặc dù Đà Lạt có nhiều lợi thế về tài nguyên rừng, nhưng việc đánh giá tài nguyên rừng cũng gặp phải nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và nhu cầu sử dụng tài nguyên đang gây áp lực lớn lên hệ sinh thái. Các vấn đề như cháy rừng, phá rừng và khai thác trái phép đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật quý hiếm.

2.1. Tác Động Của Phát Triển Kinh Tế Đến Tài Nguyên Rừng

Sự phát triển kinh tế nhanh chóng đã dẫn đến việc khai thác tài nguyên rừng không bền vững. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang bị đe dọa do nhu cầu sử dụng gỗ và đất đai.

2.2. Nhận Thức Của Cộng Đồng Về Bảo Tồn Rừng

Nhận thức của người dân về tầm quan trọng của tài nguyên rừng còn hạn chế. Việc giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết để bảo vệ tài nguyên thực vật.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tài Nguyên Thực Vật Rừng

Để có được cái nhìn tổng quan về tài nguyên thực vật, các phương pháp đánh giá cần được áp dụng một cách khoa học. Việc sử dụng các phương pháp điều tra thực địa, phân tích số liệu và tham khảo tài liệu là rất quan trọng trong quá trình này.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Thực Địa

Phương pháp điều tra thực địa giúp thu thập thông tin về các loài thực vật, tình trạng sức khỏe của rừng và các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Và Đánh Giá

Sau khi thu thập dữ liệu, việc phân tích và đánh giá sẽ giúp xác định tình trạng tài nguyên thực vật, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Kết quả từ việc đánh giá tài nguyên thực vật có thể được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực khác nhau, từ quản lý rừng đến phát triển du lịch sinh thái. Việc áp dụng các giải pháp bảo tồn sẽ giúp duy trì sự đa dạng sinh học và phát triển bền vững cho Đà Lạt.

4.1. Giải Pháp Quản Lý Tài Nguyên Rừng

Các giải pháp quản lý tài nguyên rừng cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu, nhằm bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên thực vật.

4.2. Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Bền Vững

Du lịch sinh thái có thể trở thành nguồn thu nhập chính cho người dân địa phương, đồng thời góp phần bảo vệ tài nguyên rừng thông qua việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng.

V. Kết Luận Về Tương Lai Tài Nguyên Rừng Tại Đà Lạt

Tương lai của tài nguyên thực vật tại Đà Lạt phụ thuộc vào sự nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững. Việc kết hợp giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế là rất cần thiết để đảm bảo sự tồn tại của tài nguyên này cho các thế hệ sau.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn bảo vệ các loài thực vật quý hiếm, góp phần vào sự phát triển bền vững của Đà Lạt.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học, nhằm đảm bảo tài nguyên rừng được sử dụng một cách hợp lý và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Đà Lạt có tổng diện tích tự nhiên là 39.329,06 ha, trong đó diện tích đất lâm nghiệp chiếm tới 26.182 ha với độ che phủ rừng thực tế đạt 57,9%. Nằm ở độ cao trung bình 1.500 m trên cao nguyên Lâm Viên, địa phương sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới và á nhiệt đới núi cao đặc trưng, đóng vai trò huyết mạch trong việc phòng hộ đầu nguồn cho các công trình thủy điện lớn như Đa Nhim, Đại Ninh và cung cấp nguồn nước sinh hoạt, điều hòa khí hậu toàn vùng. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm trên 17%, sự chuyển dịch mạnh mẽ sang cơ cấu du lịch dịch vụ chiếm 74,1% cùng quy mô dân số hơn 205.287 người đang tạo ra áp lực khổng lồ lên tài nguyên tự nhiên.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ sự suy giảm nghiêm trọng diện tích rừng tự nhiên, đặc biệt là sự cạn kiệt của các loài thân gỗ quý hiếm như Thông đỏ, Bách xanh, Du sam do hoạt động chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp công nghệ cao và khai thác trái phép. Mục tiêu của luận văn là đánh giá toàn diện hiện trạng tài nguyên thực vật rừng, phân tích cơ cấu quản lý và mức độ sử dụng lâm sản trên địa bàn thành phố Đà Lạt, từ đó xây dựng cơ sở dữ liệu các loài thực vật nguy cấp và đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn, quản lý bền vững.

Phạm vi không gian nghiên cứu trải rộng trên 12 phường và 4 xã thuộc thành phố Đà Lạt, với dữ liệu theo dõi diễn biến tài nguyên rừng và hồ sơ vi phạm lâm luật được thu thập xuyên suốt từ năm 2005 đến năm 2011. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống số liệu định lượng về 650 loài thực vật, hỗ trợ trực tiếp cho các cơ quan kiểm lâm và 6 đơn vị chủ rừng nhà nước trong việc hoạch định chính sách phát triển lâm nghiệp đô thị kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết đa dạng sinh học do hai nhà khoa học Norse và McManus khởi xướng năm 1980, kết hợp với định nghĩa toàn diện của Tổ chức Lương nông Liên hiệp quốc (FAO) về tính đa dạng của sự sống ở ba cấp độ: đa dạng nguồn gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Luận văn vận dụng quan điểm phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam của Giáo sư Thái Văn Trừng (1978) để xác định các kiểu rừng đặc trưng tại vùng cao nguyên, đồng thời áp dụng nguyên lý hệ thực vật cụ thể của nhà thực vật học A.I. Tolmachev nhằm khảo sát trọn vẹn thành phần loài trong không gian địa lý đồng nhất mà không bị nhiễu loạn bởi ranh giới hành chính.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ tương tác giữa ba trụ cột: cấu trúc thảm thực vật tự nhiên, giá trị sử dụng kinh tế của tài nguyên rừng và các áp lực nhân sinh từ mật độ dân số 544 người/km² cùng mạng lưới hơn 100 cơ sở chế biến gỗ. Bốn khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình bao gồm:

• Bảo tồn đa dạng sinh học tại chỗ (In-situ) và chuyển vị (Ex-situ).
• Hệ số phong phú thành phần loài theo taxon phân loại học.
• Trữ lượng sinh khối và khả năng phòng hộ của lâm phần rừng thông ba lá thuần loại.
• Giá trị sử dụng của lâm sản ngoài gỗ đối với sinh kế cộng đồng địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tổng hợp từ điều tra thực địa, hồ sơ lưu trữ quản lý lâm nghiệp và khảo sát xã hội học. Tác giả tiến hành thiết lập 12 tuyến điều tra thực địa đại diện cho các trạng thái rừng lá rộng và rừng hỗn giao trên địa bàn các xã Tà Nung, Xuân Trường, Trạm Hành và các phường 4, 5, 7. Mỗi tuyến có chiều dài từ 500 m đến 1.500 m, thu thập toàn bộ mẫu vật thực vật trong dải đệm rộng 5 m (2,5 m mỗi bên tuyến). Cỡ mẫu xã hội học gồm 100 hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng và cán bộ kiểm lâm địa bàn, được thực hiện thông qua phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA).

Phương pháp chọn mẫu điển hình phân tầng được ưu tiên lựa chọn vì đặc thù địa hình chia cắt mạnh và sự phân bố cục bộ của các dải rừng lá rộng xen kẽ giữa các quần xã thông ba lá rộng lớn. Dữ liệu thực vật được định danh khoa học theo hệ thống phân loại Armen Takhtajan (2009) kết hợp tra cứu Danh lục các loài thực vật Việt Nam (2001 - 2005) và dữ liệu chuẩn quốc tế. Để xác định mức độ ưu tiên bảo tồn, nghiên cứu thiết lập ma trận tính điểm dựa trên 3 tiêu chí: giá trị kinh tế (thang điểm 1-3 theo nhóm gỗ), giá trị bảo tồn (thang điểm 1-3 theo Sách đỏ Việt Nam 2007, Nghị định 32/2006/NĐ-CP, Danh lục đỏ IUCN 2011) và tần suất bắt gặp ngoài tự nhiên. Tiến độ thu thập và phân tích dữ liệu chuyên sâu được thực hiện liên tục trong giai đoạn 2011 - 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận và lập danh lục tổng cộng 650 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 5 ngành thực vật khác nhau phân bố trên địa bàn thành phố Đà Lạt. Trong đó, ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế áp đảo tuyệt đối với 566 loài, tương đương 87,07% tổng số loài; tiếp theo là ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) có 50 loài, chiếm 7,75%; ngành Thông (Pinophyta) có 32 loài, chiếm 4,92%; hai ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta) và Thông đất (Licopodiophyta) mỗi ngành chỉ ghi nhận 1 loài đại diện (0,16%). Xét trên quy mô 94 họ thực vật, họ Lan (Orchidaceae) phong phú nhất với 113 loài, kế tiếp là họ Cúc (Asteraceae) với 43 loài và họ Đậu (Fabaceae) với 28 loài.

Về cấu trúc hệ sinh thái, Đà Lạt có 4 kiểu rừng chính, trong đó rừng thưa cây lá kim hơi khô á nhiệt đới núi thấp (chủ yếu là thông ba lá Pinus kesiya) chiếm diện tích lớn nhất với 14.628 ha, tương đương 50,6% diện tích rừng và đất rừng toàn thành phố. Quần thụ thông ba lá có trữ lượng gỗ vượt trên 3 triệu m³ với sản lượng bình quân đạt hơn 130 m³/ha và năng suất khai thác nhựa đạt trung bình 1 tấn nhựa/ha/năm. Rừng kín thường xanh và rừng kín hỗn hợp lá rộng lá kim tuy chỉ chiếm khoảng 1/7 diện tích rừng thưa nhưng lại là nơi lưu trữ nhiều loài hạt trần quý hiếm như Thông 5 lá (Pinus dalatensis), Bách xanh (Libocedrus macrolepis), Thông đỏ (Taxus wallichiana) và Bạch tùng (Podocarpus imbricatus).

Về giá trị sử dụng, có tới 525 loài thực vật hữu ích, chiếm 80,8% tổng số loài điều tra. Cây làm thuốc chiếm tỷ trọng cao nhất với 288 loài (44,3%), tiếp theo là cây làm cảnh với 165 loài (25,4%), cây lấy gỗ với 164 loài (25,2%) và cây làm lương thực, thực phẩm với 112 loài (17,2%).

Hồ sơ theo dõi giai đoạn 2005 - 2011 phản ánh diễn biến vi phạm lâm luật hết sức phức tạp. Tổng số vụ vi phạm ghi nhận trong 7 năm luôn dao động ở mức cao, từ 124 vụ đến 235 vụ mỗi năm. Đáng báo động, hành vi phá rừng trái phép tăng đột biến hơn 7 lần từ 15 vụ (năm 2005) lên 108 vụ (năm 2011), làm diện tích rừng bị thiệt hại tăng từ 2,3 ha lên đỉnh điểm 18,61 ha vào năm 2010. Tổng khối lượng gỗ bị tịch thu trong giai đoạn này vượt trên 657 m³, trong đó gỗ quý hiếm chiếm gần 8 m³. Số lượng cơ sở chế biến, kinh doanh gỗ tăng liên tục từ 69 cơ sở (năm 2005) lên 100 cơ sở (năm 2011), với 20 cơ sở hoạt động không có đăng ký kinh doanh hợp pháp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy thoái thực vật rừng bắt nguồn từ sự gia tăng dân số cơ học và làn sóng di cư tự do kết hợp thâm canh nông nghiệp công nghệ cao. Đà Lạt có hơn 43.562 lao động trong lĩnh vực nông lâm nghiệp (chiếm 21,2% lực lượng lao động), dẫn đến nhu cầu chuyển đổi đất rừng thành vườn sản xuất hoa, rau là rất lớn. Thêm vào đó, việc khai thác tận diệt cây Dớn, Dương xỉ thân gỗ để làm giá thể trồng trọt và săn lùng các dược liệu quý như Lan kim tuyến, Thạch tùng răng cưa đã làm suy giảm nghiêm trọng thảm thực bì tầng dưới.

So sánh với các khu bảo tồn lân cận như Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà, hệ thực vật Đà Lạt có tính phân tán cao hơn và chịu sự chia cắt mạnh bởi mạng lưới giao thông dày đặc. Về mặt quản lý, toàn thành phố chỉ có 18 cán bộ kiểm lâm nhưng phải phụ trách quản lý hơn 26.000 ha rừng, tương đương tỷ lệ 2.000 ha/kiểm lâm, cao gấp đôi định mức tiêu chuẩn của Chính phủ (1.000 ha/kiểm lâm).

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột chồng đa thời gian để so sánh tỷ lệ vi phạm giữa phá rừng làm rẫy và khai thác lâm sản trái phép, kết hợp với bảng đối sánh tương quan giữa số lượng xưởng mộc gia dụng gia tăng (từ 56 xưởng năm 2005 lên 64 xưởng năm 2011) với khối lượng gỗ lậu bị tịch thu. Những bằng chứng định lượng này khẳng định sự cần thiết phải chuyển dịch mô hình từ phản ứng thụ động sang kiểm soát chuỗi cung ứng gỗ khép kín.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện công tác cắm mốc ranh giới và số hóa hồ sơ quản lý: Tiến hành đo đạc, cắm mốc ranh giới thực địa 100% cho 26.182 ha đất lâm nghiệp, hoàn thành dứt điểm trong giai đoạn 2013 - 2015. UBND thành phố Đà Lạt chủ trì phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng bản đồ số GIS để giám sát biến động tài nguyên rừng định kỳ theo quý.
• Kiện toàn tổ chức và bổ sung biên chế lực lượng thực thi pháp luật: Tăng cường biên chế Hạt Kiểm lâm thành phố Đà Lạt từ 18 cán bộ hiện tại lên ít nhất 26 cán bộ trước năm 2015 nhằm hạ định mức quản lý xuống dưới 1.200 ha/kiểm lâm. Chi cục Kiểm lâm Lâm Đồng chịu trách nhiệm đào tạo chuyên sâu về kỹ năng điều tra, giám định loài cho 100% cán bộ phụ trách địa bàn các xã trọng điểm như Tà Nung, Trạm Hành, Xuân Trường.
• Siết chặt quản lý mạng lưới chế biến và kinh doanh lâm sản: Kiểm tra toàn diện 100 cơ sở chế biến gỗ trên địa bàn, đình chỉ hoạt động và xử lý dứt điểm 20 cơ sở không đăng ký trong vòng 6 tháng. Hạt Kiểm lâm phối hợp Đội Quản lý thị trường thành phố áp dụng quy chuẩn truy xuất nguồn gốc lâm sản hợp pháp 100% đối với các xưởng mộc gia dụng.
• Đẩy mạnh mô hình bảo tồn chuyển vị gắn với sinh kế dịch vụ môi trường rừng: Xây dựng vườn thực nghiệm nhân giống 5 loài thực vật nguy cấp gồm Thông đỏ, Bách xanh, Thông 5 lá, Thông tre và Bạch tùng với mục tiêu sản xuất 50.000 cây giống bản địa mỗi năm. Ban Quản lý rừng Lâm Viên và Ban Quản lý khu du lịch hồ Tuyền Lâm nâng mức chi trả nhận khoán bảo vệ rừng từ nguồn dịch vụ môi trường rừng cho 100% hộ dân bản địa tham gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý ngành lâm nghiệp và lực lượng kiểm lâm: Cung cấp cơ sở dữ liệu phân loại học của 650 loài thực vật và hồ sơ vi phạm lâm luật để xây dựng phương án tuần tra, thanh tra 100 cơ sở kinh doanh chế biến gỗ trên địa bàn.
• Các nhà khoa học, nghiên cứu sinh ngành Sinh thái học và Thực vật học: Cung cấp hệ thống tư liệu phân loại chi tiết về 94 họ thực vật, đặc biệt là 113 loài thuộc họ Orchidaceae và các taxon hạt trần quý hiếm có giá trị bảo tồn nguồn gen quốc gia.
• Chủ rừng dự án và doanh nghiệp đầu tư du lịch sinh thái: Hướng dẫn tích hợp dữ liệu 4 kiểu thảm thực vật và 165 loài cây cảnh quan vào quy hoạch phân khu du lịch nghỉ dưỡng, vừa khai thác cảnh quan vừa bảo vệ nghiêm ngặt 14.628 ha rừng thông ba lá phòng hộ.
• Giảng viên và học viên cao học các ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra tuyến dải kết hợp kỹ thuật đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) trên quy mô 100 hộ dân thực tế.

Câu hỏi thường gặp

• Đa dạng thực vật tại thành phố Đà Lạt có đặc điểm gì nổi bật so với các khu vực khác? Hệ thực vật Đà Lạt đặc trưng bởi tính giao thoa cao giữa các yếu tố ôn đới và nhiệt đới, ghi nhận 650 loài với ngành Ngọc Lan chiếm ưu thế 87,07%. Đặc biệt, địa phương sở hữu họ Lan vô cùng phong phú với 113 loài hoang dại có khả năng sinh sản hữu tính tự nhiên bằng hạt, là chỉ thị sinh thái cho thấy chất lượng môi trường không khí cao nguyên còn rất trong lành.

• Quần thể thông ba lá có vị trí sinh thái và giá trị kinh tế như thế nào trong cơ cấu rừng Đà Lạt? Thông ba lá là loài cây chủ đạo tạo nên 14.628 ha rừng thưa lá kim (chiếm 50,6% diện tích rừng toàn thành phố). Với trữ lượng trên 3 triệu m³ gỗ và sản lượng đạt trên 130 m³/ha, rừng thông ba lá vừa cung cấp hàng ngàn tấn nhựa mỗi năm cho công nghiệp, vừa đảm nhiệm chức năng phòng hộ đầu nguồn và tạo cảnh quan du lịch đặc thù cho đô thị.

• Thực trạng vi phạm pháp luật lâm nghiệp tại Đà Lạt trong giai đoạn 2005 - 2011 diễn biến ra sao? Tình hình vi phạm diễn biến phức tạp với tổng cộng hàng trăm vụ mỗi năm. Đáng lưu ý, số vụ phá rừng trái phép tăng từ 15 vụ năm 2005 lên 108 vụ năm 2011, làm suy giảm diện tích rừng tự nhiên. Hạt Kiểm lâm đã tịch thu trên 657 m³ gỗ các loại và xử lý nghiêm các hành vi vận chuyển, cất giữ lâm sản trái phép.

• Những loài thực vật thân gỗ nào tại Đà Lạt đang đối mặt với nguy cơ cạn kiệt cao nhất? Các loài hạt trần quý hiếm có giá trị kinh tế và dược liệu cao như Thông đỏ (Taxus wallichiana), Bách xanh (Libocedrus macrolepis), Thông 5 lá (Pinus dalatensis), Du sam và Thông tre đang bị đe dọa nghiêm trọng. Những loài này có số lượng cá thể ngoài tự nhiên rất ít, khả năng tái sinh tự nhiên kém và chịu sức ép khai thác lấy gỗ, lấy hoạt chất chữa bệnh.

• Khó khăn lớn nhất trong công tác bảo vệ tài nguyên thực vật rừng tại Đà Lạt hiện nay là gì? Thách thức lớn nhất là lực lượng kiểm lâm quá mỏng (18 người quản lý hơn 26.000 ha rừng, tương đương 2.000 ha/người), trong khi mạng lưới giao thông dày đặc và hơn 100 doanh nghiệp thuê rừng phân tán. Áp lực mở rộng đất nông nghiệp công nghệ cao và hoạt động của 100 cơ sở chế biến gỗ càng làm gia tăng nguy cơ suy thoái rừng.

Kết luận

• Hệ thực vật rừng Đà Lạt ghi nhận độ phong phú cao với 650 loài thuộc 5 ngành, trong đó họ Orchidaceae dẫn đầu về số loài với 113 đại diện và 525 loài có giá trị sử dụng thực tiễn.
• Rừng thông ba lá chiếm vị thế chủ đạo với 14.628 ha và trữ lượng hơn 3 triệu m³, đóng vai trò phòng hộ chiến lược cho các hồ đập thủy điện và duy trì cảnh quan du lịch.
• Luận văn đã định lượng thành công thực trạng suy thoái tài nguyên qua hồ sơ 7 năm (2005 - 2011), chỉ rõ sự gia tăng của 108 vụ phá rừng và hoạt động của 100 cơ sở chế biến gỗ.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện về thể chế, quản lý chuỗi cung ứng gỗ, nâng cao năng lực kiểm lâm và bảo tồn gen cây bản địa đã được đề xuất với lộ trình thực hiện đến năm 2015.
• Nghiên cứu là tài liệu khoa học nền tảng, kêu gọi sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền thành phố, các chủ rừng và cộng đồng dân cư nhằm bảo tồn bền vững nguồn tài nguyên thực vật vô giá của thành phố ngàn hoa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật cụ thể.I cho rằng “ Chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao chùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hoá mặt địa lý”. Ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể. Tolmachop đã đưa ra một nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường là 1. Nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam: Lãnh thổ Việt Nam trải dài từ 8030’ Bắc đến 230 Nam.

Sự khác biệt lớn về khí hậu và địa hình giữa các vùng miền, tạo ra tính đa dạng về môi trường tự nhiên và ĐDSH. Các hệ sinh thái rất đa dạng: từ rừng mưa thường xanh cận nhiệt đới ở phía Bắc, tới rừng khộp nhiệt đới ở phía Nam, cho tới rừng ngập mặn và các hệ sinh thái ngập nước ven biển. Đến nay đã thống kê được gần 13.000 loài thực vật. Nhiều nhóm có tính đặc hữu cao, nhiều loài đặc hữu có giá trị khoa học, y dược và thực tiễn lớn.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Ngoài những tác phẩm nổi tiếng của Loureiro (1790), của Pierre (1879 – 1907), từ những năm đầu thế kỷ đã xuất hiện một số công trình nổi tiếng, là nền tảng cho việc đánh giá tính đa dạng thực vật Việt Nam. Một trong những công trình nổi tiếng, đó là bộ “Thực vật chí Đông Dương” do H. Lecomte chủ biên (1907 – 1952). Trong công trình này, các tác giả người Pháp đã thu mẫu và định tên, lập khoá mô tả các loài thực vật có mạch trên toàn bộ lãnh thổ Đông Dương.

Thái Văn Trừng (1978) cũng đã dựa vào công trình này để thống kê hệ thực vật Việt Nam và biết được có 7004 loài, 1850 chi, 289 họ. Riêng miền Bắc Pócs Tamás (1965) thống kê được 5190 loài, Phan Kế Lộc (1969) thống kê và bổ sung, nâng số loài ở miền Bắc lên 1660 chi và 140 họ. Trong đó có 5069 loài thực vật hạt kín và 540 loài thuộc các ngành còn lại. Gần đây, Aubréville khởi xướng và chủ biên bộ “Thực vật chí Campuchia, Lào, Việt Nam” (1960 – 1997) cùng với nhiều tác giả khác đến nay đã công bố 29 tập nhỏ, gồm 74 họ cây có mạch (chưa đầy 20% tổng số họ đã có).

Ngoài ra còn có công trình “Cây cỏ thường thấy ở Việt Nam” gồm 6 tập do Lê Khả Kế chủ biên từ năm 1969 – 1976, “Cây cỏ miền Nam Việt Nam” của Phạm Hoàng Hộ giới thiệu 5326 loài, trong đó có 60 loài thực vật bậc thấp và 20 loài Rêu, còn lại 5246 loài thực vật có mạch. Viện Điều tra Quy hoạch rừng Việt Nam (1971 – 1988) đã công bố 7 tập “ Cây gỗ rừng Việt Nam” giới thiệu khá chi tiết cùng với tranh vẽ minh hoạ. Đến năm 1996, công trình này được dịch ra tiếng Anh do Vũ Văn Dũng chủ biên. Trịnh Đình Lý và tập thể (1993) đã công bố Từ điển cây thuốc Việt Nam.

Trong thời gian gần đây, các nhà thực vật Nga và Việt Nam đã hệ thống lại hệ thực vật Việt Nam đăng trên Kỷ yếu “Cây có mạch của thực vật LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Việt Nam – Vascular Plants Synopsis of Vietnamese Flora” tập 1 – 2 (1996) và Tạp chí Sinh học số 4 chuyên đề (1994 và 1995). Đáng chú ý nhất phải kể đến bộ “Cây cỏ Việt Nam” của Phạm Hoàng Hộ (1991 – 1993) xuất bản tại Canada và đã được tái bản có bổ sung tại Việt Nam hai năm (1999 – 2000), đây là bộ sách khá đầy đủ và dễ sử dụng, góp phần đáng kể cho khoa học thực vật ở Việt Nam, và là những tài liệu quan trọng làm cơ sở cho việc đánh giá về đa dạng phân loại thực vật Việt Nam. Từ năm 1995 – 2003, Nguyễn Nghĩa Thìn cùng một số tác giả khác đã công bố một số bài báo đa dạng thành phần loài ở Vườn Quốc gia Cúc Phương, Vùng núi đá vôi Hoà Bình, Sơn La, Khu Bảo tồn Na Hang của Tuyên Quang, vùng núi cao Sa Pa – Phan Si Pang, Vùng ven biển Nam Trung Bộ, Vườn Quốc gia Ba Bể, Cát Bà, Bến En, Phong Nha - Kẻ Bàng, Cát Tiên…Trong quá trình nghiên cứu tác giả đã công bố cuốn “Cẩm nang nghiên cứu đa dạng sinh vật” nhằm hướng dẫn cách đánh giá tính đa dạng thực vật của vùng nghiên cứu cho các Vườn Quốc gia và khu Bảo tồn trong cả nước. Nghiên cứu về hệ thực vật ở Lâm Đồng: Từ sau năm 1953, ngoài việc khảo cứu cây Canh-ki-na và một vài loài thảo mộc ở rừng địa phương, Trung tâm nghiên cứu thực nghiệm lâm sinh Lâm Đồng (Trung tâm Thực nghiệm Lâm sản Cao nguyên) đã khảo cứu kỹ thuật gieo ươm thông; nghiên cứu kỹ thuật gây trồng rừng nhân tạo thông 2 lá và một số loài thực vật mọc nhanh nhằm mục tiêu tạo lập các khu rừng công nghiệp ở vùng độ cao 800 - 1.

Nghiên cứu các loài thông, khai thác nhựa thông và một số loài cây lá rộng được nhập nội, để tiến hành thực nghiệm gieo ươm và trồng rừng. Từ năm 1984, Trung tâm phối hợp với Trung tâm giống DANIDA, Trung tâm giống cây rừng tổ chức nghiên cứu, khảo nghiệm cải thiện giống LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hiện nay, đang tiếp tục thu hái các cây trội để khảo nghiệm các dòng "hậu thế"; Khảo nghiệm để gây trồng loài thông đỏ (Taxus wallichiana), xây dựng mô hình vườn rừng bạch đàn vùng cao (Eucalyptus microcorys) cho Tây Nguyên; thực hiện đề tài bảo tồn nguồn gen quý hiếm ở Đà Lạt - Lâm Đồng. Trung tâm đã nghiên cứu, khảo nghiệm hàng trăm loài thực vật để gây rừng, trong đó có những loài đặc hữu bản địa như: Pinus dalatensis, Pinus merkusii, Pinus kesiya, Pinus krempfii,… và nhiều loài được nhập nội từ nhiều nước trên thế giới như: Úc, New Zealand, Philippines, Nhật Bản, Ấn Độ, châu Phi, Đức, Hà Lan, Mỹ và vùng Caribê,… Các công trình nghiên cứu của Viện Sinh học Tây Nguyên nghiên cứu thuần hóa, nhập nội các loài động vật, thực vật; chế biến và bảo quản thực phẩm; chiết tách các hoạt chất sinh học có nguồn gốc thực vật; nghiên cứu tổng hợp các sản phẩm từ tinh dầu của một số loài thực vật.

Những năm gần đây cũng có khá nhiều công trình nghiên cứu về thực vật tại khu vực Lâm Đồng như công trình của Nguyễn Đăng Hội, và cộng sự năm 2009 “Báo cáo kết quả nghiên cứu khu hệ động, thực vật Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà, tỉnh Lâm Đồng”, công trình nghiên cứu về Cây thông đỏ Lâm Đồng, một nguồn nguyên liệu quý để sản xuất thuốc chữa ung thư nhóm taxoid năm 1996 của nhóm tác giả Lê Thị Xuân, Mai Văn Trì và M. Shemluck; Nghiên cứu cơ sở khoa học kỹ thuật để kinh doanh tổng hợp rừng Thông ba lá Tây Nguyên năm 1988 của Nguyễn Ngọc Lung; hay công trình “Nghiên cứu trồng rừng thử nghiệm phục hồi một số loài thực vật quý hiếm từ năm 2007-2009 Vườn quốc gia Bidoup-Núi Bà” của Lê Cảnh Nam và cộng sự. Năm 2001, Trung tâm Tài nguyên môi trường thuộc Trường Đại học Đà Lạt đã tiến hành đề tài điều tra xác định loài thực vật và thiết lập ô tiêu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 chuẩn tại vườn sưu tập thực vật Trại thực nghiệm lâm nghiệp Cam Ly; kết quả cũng đã xác định được 170 loài thực vật tầng dưới phân bố tại vườn sưu tập thực vật thuộc Trại thực nghiệm lâm nghiệp Cam Ly. Năm 2005, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lâm Đồng đã phối hợp cùng Phân viện điều tra quy hoạch rừng II triển khai thực hiện xây dựng Luận chứng khoa học về quy hoạch và xác định các chức năng của khu rừng làm cơ sở pháp lý và khoa học cho các hoạt động phát triển kinh tế, xã hội của thành phố Đà Lạt.

Công trình nghiên cứu đánh giá mức độ đa dạng sinh học tại khu du lịch hồ Tuyền Lâm Đà Lạt của nhóm tác giả. Đề án bảo tồn loài cây thông đỏ hiện có tại Lâm Đồng được thực hiện năm 2010, do Chi cục Kiểm lâm Lâm Đồng tổ chức thực hiện. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 CHƯƠNG II MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng tài nguyên thực vật rừng hiện có trên địa bàn thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, từ đó đề xuấ t các giải pháp quản lý hiệu quả tài nguyên thực vật trên địa bàn thành phố.

Mục tiêu cụ thể: - Đánh giá được hiện trạng tài nguyên thực vật trên địa bàn thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. - Đánh giá được thực trạng sử dụng và quản lý tài nguyên thực vật tại thành phố Đà Lạt. - Xây dựng được bộ cơ sở dữ liệu các loài thực vật thường bị khai thác sử dụng ở thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. - Đề xuất được một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý tài nguyên thực vật rừng tại khu vực nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tài nguyên thực vật tại thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng và hệ thống số liệu tình hình khai thác, sử dụng thực vật rừng trên địa bàn. Nội dung nghiên cứu: 2. Nghiên cứu thực trạng tài nguyên thực vật rừng tại thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiên cứu thực trạng sử dụng và quản lý tài nguyên thực vật tại thành phố Đà Lạt: 2.

Xây dựng danh lục và bộ cơ sở dữ liệu các loài thực vật có giá trị cao về kinh tế và bảo tồn, thường bị khai thác và sử dụng trên địa bàn: 2. Đánh giá những tác động bất lợi gây suy giảm tài nguyên thực vật và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý tài nguyên thực vật tại địa phương: 2. Phương pháp nghiên cứu: 2. Nghiên cứu thực trạng tài nguyên thực vật rừng tại thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng: Với nội dung này tác giả sử dụng phương pháp Kế thừa số liệu, tham khảo những tài liệu, những công trình nghiên cứu về tài nguyên thực vật rừng ở Lâm Đồng nói chung và thành phố Đà Lạt nói riêng; kết quả kiểm kê tài nguyên rừng của các đơn vị chủ rừng trên địa bàn.

Bên cạnh đó tác giả còn tiến hành điều tra thực địa tại các khu rừng trên địa bàn thành phố Đà Lạt. Do diện tích rừng lá kim chủ yếu là thông 3 lá nên tác giả chỉ tiến hành điều tra tuyến trên các khu rừng lá rộng đặc trưng cho khu vực nghiên cứu.