Luận Văn Thạc Sĩ Về Chính Sách Giảm Nghèo Bền Vững Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Ở Tỉnh Đắk Nông

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Đắk Nông, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Hồ Thị Xuân Thùy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Thành Can
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đắk Nông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ
• 1.1. Tổng quan về thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số
• 1.2. Sự cần thiết phải thực hiện chính sách giảm nghèo
• 1.3. Quy trình thực hiện chính sách giảm nghèo
• 1.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến chính sách giảm nghèo
• 1.5. Kinh nghiệm thực tiễn giảm nghèo bền vững
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK NÔNG
• 2.1. Khái quát tình hình về đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Nông
• 2.2. Tình hình thực hiện chính sách giảm nghèo đối với đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh Đắk Nông
• 2.3. Đánh giá chung về công tác tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Đắk Nông
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK NÔNG
• 3.1. Quan điểm, yêu cầu trong thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững ở tỉnh Đắk Nông
• 3.2. Các giải pháp thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo bền vững ở tỉnh Đắk Nông đến năm 2020 và những năm tiếp theo
• 3.3. Kiến nghị, đề xuất
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Giới thiệu và cơ sở lý luận

Luận văn tập trung vào việc thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại Đắk Nông. Nghèo đói là vấn đề toàn cầu, đặc biệt ở các vùng có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn. Giảm nghèo bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là yếu tố quan trọng để đảm bảo công bằng xã hội và phát triển toàn diện. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện chính sách giảm nghèo, đặc biệt là ở các vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số, nơi mà trình độ dân trí và điều kiện sống còn nhiều hạn chế.

1.1. Tầm quan trọng của giảm nghèo bền vững

Giảm nghèo bền vững là chìa khóa để đảm bảo sự phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt ở các vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Nghèo đói không chỉ ảnh hưởng đến đời sống vật chất mà còn hạn chế cơ hội tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế. Việc thực hiện chính sách giảm nghèo cần được thực hiện một cách toàn diện, kết hợp giữa phát triển kinh tế địa phương và bảo vệ môi trường.

1.2. Cơ sở lý luận về chính sách giảm nghèo

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời kế thừa các quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về giảm nghèo bền vững. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của chính sách giảm nghèo bao gồm năng lực quản lý, nguồn lực tài chính, và sự tham gia của cộng đồng.

II. Thực trạng giảm nghèo tại Đắk Nông

Tỉnh Đắk Nông là một trong những địa bàn có tỷ lệ nghèo cao, đặc biệt là ở các vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng tốc độ giảm nghèo vẫn chậm và thiếu bền vững. Nguyên nhân chính bao gồm sự thiếu đồng bộ trong quy trình thực hiện chính sách, năng lực quản lý yếu, và sự hạn chế trong việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân.

2.1. Tình hình nghèo đói tại Đắk Nông

Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo tại Đắk Nông giảm từ 2016 đến 2020, nhưng tốc độ giảm không đồng đều. Các hộ nghèo chủ yếu tập trung ở vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn trong số hộ nghèo, với đời sống phụ thuộc vào nông nghiệp và các hoạt động sản xuất nhỏ lẻ.

2.2. Đánh giá hiệu quả chính sách giảm nghèo

Các chính sách giảm nghèo tại Đắk Nông đã đạt được một số kết quả nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Việc triển khai chính sách thường manh mún, thiếu sự phối hợp giữa các cấp, dẫn đến hiệu quả không cao. Ngoài ra, công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cho người dân còn yếu, khiến nhiều hộ nghèo không thể thoát nghèo một cách bền vững.

III. Giải pháp giảm nghèo bền vững

Để thực hiện giảm nghèo bền vững tại Đắk Nông, luận văn đề xuất một số giải pháp cụ thể. Các giải pháp này tập trung vào việc tăng cường năng lực quản lý, cải thiện cơ sở hạ tầng, và nâng cao nhận thức của người dân. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

3.1. Tăng cường sinh kế và đào tạo nghề

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường sinh kế cho người dân thông qua các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ tài chính. Việc đào tạo nghề sẽ giúp người dân có thêm kỹ năng để tham gia vào các hoạt động kinh tế, từ đó cải thiện thu nhập và thoát nghèo bền vững.

3.2. Phát triển cộng đồng và bảo vệ môi trường

Phát triển cộng đồng và bảo vệ môi trường là hai yếu tố không thể thiếu trong quá trình thực hiện giảm nghèo bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ để phát triển kinh tế địa phương, đồng thời đảm bảo rằng các hoạt động kinh tế không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sống của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Đắk Nông, thuộc vùng Tây Nguyên, có diện tích khoảng 651.927 ha với đa dạng các dân tộc thiểu số chiếm khoảng 30,2% dân số. Giai đoạn 2016-2020, tỉnh đã triển khai nhiều chính sách giảm nghèo bền vững (GNBV) nhằm cải thiện đời sống đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Tuy nhiên, tình trạng nghèo vẫn còn phổ biến, tốc độ giảm nghèo không đồng đều và tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ cơ sở khoa học, thực trạng thực hiện chính sách GNBV đối với đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh Đắk Nông, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách này trong giai đoạn 2016-2020.

Nghiên cứu tập trung vào phân tích các chính sách giảm nghèo đa chiều, bao gồm các tiêu chí thu nhập và tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin. Việc thực hiện chính sách giảm nghèo không chỉ nhằm giảm tỷ lệ hộ nghèo mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống, đảm bảo sự phát triển bền vững cho đồng bào DTTS. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức liên quan có thể điều chỉnh, hoàn thiện chính sách giảm nghèo phù hợp với đặc thù vùng miền và nhóm đối tượng DTTS tại Đắk Nông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình chính sách công, trong đó nhấn mạnh vai trò của chính sách công trong việc giải quyết các vấn đề xã hội như nghèo đói. Hai lý thuyết chủ đạo được áp dụng là:

• Lý thuyết chính sách công: Xem chính sách giảm nghèo là tập hợp các quyết định có liên quan nhằm đạt mục tiêu xã hội, bao gồm các bước hoạch định, thực thi và đánh giá chính sách.
• Lý thuyết giảm nghèo đa chiều: Đề cập đến việc đo lường nghèo không chỉ dựa trên thu nhập mà còn trên khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin.

Các khái niệm chính bao gồm: nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối, nghèo đa chiều, hộ nghèo, hộ cận nghèo, chính sách giảm nghèo bền vững, và các tiêu chí xác định chuẩn nghèo theo thu nhập và dịch vụ xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật, kết hợp các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 200 phiếu điều tra xã hội học với các đối tượng là hộ nghèo, cán bộ công chức cấp xã và lãnh đạo quản lý cấp huyện, tỉnh trên địa bàn tỉnh Đắk Nông. Dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo, văn bản pháp luật, số liệu thống kê từ các cơ quan nhà nước.
• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ hộ nghèo, đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách giảm nghèo. Phân tích định tính được thực hiện qua phỏng vấn sâu và tổng hợp ý kiến từ các bên liên quan.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2016-2020, phù hợp với các chính sách và chuẩn nghèo đa chiều được áp dụng trong thời kỳ này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng chưa bền vững: Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào DTTS tỉnh Đắk Nông giảm bình quân 2,51%/năm trong giai đoạn 2016-2019, tuy nhiên vẫn còn khoảng 18,39% hộ DTTS thuộc diện nghèo. Tốc độ giảm nghèo chưa đồng đều giữa các huyện, xã đặc biệt khó khăn.

2. Nguồn lực thực hiện chính sách còn hạn chế: Tổng nguồn lực đầu tư cho chương trình mục tiêu quốc gia GNBV giai đoạn 2016-2020 là hơn 855 tỷ đồng, trong đó hơn 320 tỷ đồng dành cho xây dựng cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, việc phân bổ nguồn lực còn manh mún, dàn trải, chưa tập trung đúng trọng tâm.

3. Công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức chưa hiệu quả: Khoảng 63% người dân tham gia khảo sát cho biết công tác tuyên truyền chính sách giảm nghèo chưa được thực hiện thường xuyên và sâu rộng, dẫn đến nhận thức của người nghèo về chính sách còn hạn chế, ảnh hưởng đến sự chủ động tham gia.

4. Sự phối hợp giữa các cơ quan còn yếu: Đánh giá của cán bộ lãnh đạo quản lý cho thấy chỉ khoảng 70% cho rằng hiệu quả phối hợp giữa các ngành trong thực hiện chính sách giảm nghèo là tốt, còn lại phản ánh sự chồng chéo, thiếu đồng bộ trong tổ chức thực hiện.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng giảm nghèo chưa bền vững là do năng lực tổ chức, quản lý của các cấp chính quyền còn hạn chế, đặc biệt là ở cấp xã, nơi trực tiếp triển khai chính sách. Việc tuyên truyền chưa sâu rộng khiến người dân, nhất là đồng bào DTTS, chưa hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình trong quá trình thực hiện chính sách. So với các tỉnh lân cận như Đắk Lắk và Kon Tum, Đắk Nông còn thiếu sự chủ động trong huy động nguồn lực và chưa phát huy tốt vai trò của cộng đồng trong giảm nghèo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ nghèo giảm theo năm, bảng phân tích nguồn lực đầu tư và biểu đồ đánh giá hiệu quả phối hợp giữa các ngành. Những kết quả này cho thấy cần có sự điều chỉnh trong tổ chức thực hiện và tăng cường truyền thông để nâng cao hiệu quả chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực quản lý và tổ chức thực hiện chính sách: Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công chức cấp xã, huyện về kỹ năng quản lý, tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo. Mục tiêu nâng cao năng lực trong vòng 2 năm, do Sở Nội vụ và UBND các huyện chủ trì.

2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho đồng bào DTTS: Sử dụng đa dạng hình thức truyền thông phù hợp với đặc thù văn hóa dân tộc, tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo tại địa phương. Mục tiêu đạt 90% hộ nghèo hiểu rõ chính sách trong 1 năm, do Ban Dân tộc phối hợp với Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh thực hiện.

3. Tập trung nguồn lực đầu tư có trọng tâm, trọng điểm: Ưu tiên đầu tư cho các xã, huyện đặc biệt khó khăn, tập trung vào xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu và phát triển sản xuất. Mục tiêu tăng 30% nguồn vốn đầu tư trong 3 năm, do Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội thực hiện.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành và huy động sự tham gia của cộng đồng: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành và các tổ chức chính trị xã hội, đồng thời khuyến khích người dân tham gia giám sát và thực hiện chính sách. Mục tiêu nâng cao hiệu quả phối hợp lên 85% trong 2 năm, do UBND tỉnh chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách giảm nghèo bền vững, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức thực hiện chính sách tại địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý công, chính sách công: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, phân tích chính sách giảm nghèo đa chiều và các yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức xã hội: Hỗ trợ xây dựng các chương trình, dự án giảm nghèo phù hợp với đặc điểm vùng đồng bào DTTS, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp với chính quyền địa phương.

4. Người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số: Nâng cao nhận thức về quyền lợi và trách nhiệm trong việc tham gia thực hiện chính sách giảm nghèo, từ đó chủ động vươn lên cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách giảm nghèo bền vững là gì?
   Chính sách giảm nghèo bền vững là tập hợp các quyết định của Nhà nước nhằm giúp người nghèo không chỉ thoát nghèo về mặt thu nhập mà còn nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin, đảm bảo không tái nghèo khi gặp rủi ro.

2. Tiêu chí xác định hộ nghèo ở Đắk Nông như thế nào?
   Hộ nghèo được xác định dựa trên chuẩn nghèo đa chiều, gồm thu nhập bình quân đầu người dưới 700.000 đồng/tháng ở nông thôn và dưới 900.000 đồng/tháng ở thành thị, kèm theo thiếu hụt ít nhất 3 chỉ số về tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

3. Nguyên nhân chính khiến giảm nghèo chưa bền vững ở đồng bào DTTS?
   Nguyên nhân bao gồm năng lực quản lý hạn chế của cán bộ địa phương, công tác tuyên truyền chưa hiệu quả, nguồn lực đầu tư dàn trải, và sự tham gia của người dân còn hạn chế.

4. Các giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả chính sách giảm nghèo?
   Các giải pháp gồm tăng cường đào tạo cán bộ, đẩy mạnh tuyên truyền, tập trung nguồn lực đầu tư trọng điểm, và tăng cường phối hợp liên ngành cùng sự tham gia của cộng đồng.

5. Làm thế nào để người dân đồng bào DTTS chủ động tham gia giảm nghèo?
   Thông qua nâng cao nhận thức về chính sách, tạo điều kiện tiếp cận thông tin, hỗ trợ kỹ thuật và vốn sản xuất, đồng thời khuyến khích người dân tự nguyện tham gia các chương trình giảm nghèo và phát triển kinh tế.

Kết luận

• Chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào DTTS tỉnh Đắk Nông đã đạt được những kết quả tích cực nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về hiệu quả và tính bền vững.
• Việc áp dụng chuẩn nghèo đa chiều giúp nhận diện chính xác hơn đối tượng cần hỗ trợ và nâng cao chất lượng cuộc sống người nghèo.
• Năng lực quản lý, công tác tuyên truyền và phối hợp liên ngành là những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến thành công của chính sách.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường truyền thông, tập trung nguồn lực và huy động sự tham gia của cộng đồng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cấp quản lý và tổ chức liên quan có thể điều chỉnh, hoàn thiện chính sách giảm nghèo bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn địa phương.

Call to action: Các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cộng đồng đồng bào DTTS cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện hiệu quả chính sách giảm nghèo bền vững, góp phần phát triển kinh tế xã hội tỉnh Đắk Nông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, mục lục, kết luận và phần phụ lục, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở khoa học thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Thực trạng thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đắk Nông. Các giải pháp thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đắk Nông.

16 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG ĐỐI VỚI ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. Tổng quan về thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số 1. Khái niệm về nghèo, giảm nghèo bền vững Nghèo đói là vấn đề kinh tế xã hội mang tính toàn cầu. Đói nghèo là nỗi bất hạnh và một phi lý lớn, trong khi nền văn minh thế giới đã đạt đƣợc những thành tựu về tiến bộ khoa học công nghệ, làm tăng đáng kể của cải vật chất xã hội, tăng thêm vƣợt bậc sự giàu có cho con ngƣời, thế mà thảm cảnh đeo đẳng mãi trên lƣng con ngƣời lại vẫn là sự nghèo đói.

Bởi vậy, thời gian qua Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong hoạt động giảm nghèo bền vững cả về phƣơng diện lý luận và thực tiễn. Trong đó, quan niệm đói nghèo của Việt Nam khá phong phú, đƣợc xác định đây là một vấn đề trọng tâm, đƣợc thay đổi và ngày càng gần với quan niệm đói nghèo của thế giới, ở tiêu chí để xác định nghèo đói vẫn là mức thu nhập hay chi tiêu để thoả mãn những nhu cầu cơ bản, kéo theo quan điểm về đói nghèo mang tính động phụ thuộc vào tính chất không gian, thời gian, của từng giai đoạn phát triển KTXH ở địa phƣơng hay quốc gia. Do đó, nghèo có 2 dạng: nghèo tuyệt đối và nghèo tƣơng đối. Nghèo tuyệt đối thƣờng dùng để đấu tranh chống nạn nghèo cùng cực: Đó là sự thiếu hụt so với mức sống tối thiểu.

Theo loại nghèo này đề cập đến vị trí của một cá nhân, hộ gia đình trong mối quan hệ với đƣờng nghèo khổ mà giá trị tuyệt đối của họ cố định theo thời gian. Nghèo tuyệt đối đƣợc tính dựa trên nhu cầu dinh dƣỡng và một số hàng hóa khác, vì vậy, một đƣờng nghèo tuyệt đối dùng để so sánh các nghèo đói. “Nghèo tương đối thường dùng để so sánh sự nghèo khổ giữa các quốc gia: Đó là sự thiếu hụt của các cá nhân/hộ gia đình so với mức sống trung bình đạt được” [27, tr. Sự thiếu này dựa trên cơ sở một tỷ lệ nào đó so với mức thu 17 nhập bình quân của dân cƣ, có nhiều quốc gia xác định dựa trên ½ thu nhập bình quân.

Đói là tình trạng một bộ phận dân cƣ cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, con thƣờng thất học, ốm đau không có tiền chữa trị, nhà ở không đủ che mƣa che nắng. Nghèo là một bộ phận dân cƣ vẫn còn thiếu ăn, nhƣng không đứt bữa, mặc không đủ ấm, nhà ở chủ yếu là tranh tre, không có hoặc không đủ điều kiện để phát triển sản xuất, tăng thu nhập và đáp ứng nhu cầu về học tập chữa bệnh cũng nhƣ các nhu cầu xã hội khác. Ngƣời nghèo là những ngƣời có mức sống bấp bênh không tiếp cận với điều kiện vật chất và dịch vụ để có đƣợc một cuộc sống ấm no. Họ thiếu các điều kiện đảm bảo nhu cầu tối thiểu của con ngƣời về ăn, mặc, ở, đi lại, học hành và chăm sóc sức khỏe.

Khả năng tiếp cận với các kết cấu hạ tầng và các nguồn lực xã hội kém. Họ thƣờng thiếu tự tin và dễ bị tổn thƣơng. Họ ít có điều kiện tham gia vào các quyết định của địa phƣơng và tăng trƣởng, phát triển KTXH. Để xác định ngƣời nghèo cần căn cứ vào sổ chứng nhận hộ nghèo.

Ngƣời nghèo là ngƣời có tên trong sổ chứng nhận hộ nghèo/ sổ theo dõi quản lý hộ nghèo. Hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân trên đầu ngƣời trên tháng nhỏ hơn hoặc bằng chuẩn nghèo. Để xác định hộ nghèo còn phải căn cứ vào tình trạng nhà ở và giá trị tài sản và phƣơng tiện sản xuất (nhà ở tạm bợ, tài sản không có giá trị, thiếu phƣơng tiện sản xuất). Hộ cận nghèo là hộ có mức thu nhập bình quân trên đầu ngƣời trên tháng từ trên chuẩn nghèo đến tối đa bằng 130% chuẩn nghèo.

Xã nghèo: là xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, vùng ven biển và hải đảo (Quyết định số 587/2002/QĐ-LĐTBXH ngày 22/5/2002). Huyện nghèo: Theo Quyết định 2115/QĐ-TTg, Ngày 07/11/2006, ban hành tiêu chí huyện nghèo giai đoạn 2017-2020 là huyện thỏa mãn các tiêu chí: tỷ lệ hộ nghèo hộ cận nghèo, thu nhập bình quân đầu ngƣời trên địa bàn huyện, tỷ lệ số xã 18 ĐBKK trong tổng số xã của huyện khu vực miền núi vùng cao hay khu vực khác, số hộ DTTS trong tổng số hộ dân cƣ của huyện. Nghèo đa chiều: Nghèo đói không hẳn chỉ là đói ăn, thiếu uống, hoặc thiếu các điều kiện sống, sinh hoạt khác, mà nghèo đói còn đƣợc gây ra bởi các rào cản về xã hội và các tác nhân khác ngăn chặn những cá nhân hoặc cộng đồng, tiếp cận với các nguồn lực, thông tin và dịch vụ. Nhƣ vậy, nghèo đói không đơn thuần là một cá thể mà nó bao gồm các yếu tố kìm hãm cá thể đó không tiếp cận đƣợc đến các nguồn lực hoặc không biết hoặc không thể tìm ra giải pháp cho bản thân để thoát ra khỏi tình trạng đó [54].

Giảm nghèo bền vững là việc tạo điều kiện cho ngƣời nghèo có khả năng tiếp cận với 5 nội dung cơ bản: y tế, giáo dục, điều kiện sống, làm việc và tiếp cận thông tin. “Chỉ có thể giảm nghèo bền vững khi chúng ta giải quyết các vấn đề trên, giúp cho người nghèo có nhiều cơ hội tiếp cận với văn hóa, xã hội, thông tin và nâng cao đời sống vật chất”[20, tr. Dựa trên những quan điểm về nghèo đã đƣợc trình bày ở trên, theo tác giả, cho đến nay vẫn chƣa có một quan niệm thống nhất về GNBV, về cơ bản để giải quyết giảm nghèo cần phải đảm bảo hai mặt: giảm nghèo cả về số lƣợng và chất lƣợng. Số lƣợng giảm nghèo sẽ là số hộ nghèo giảm đƣợc trong một thời gian nhất định, còn chất lƣợng giảm nghèo là khái niệm dùng để chỉ thực chất của kết quả giảm nghèo, mà vấn đề cần đạt đƣợc là đời sống vật chất và tinh thần của ngƣời nghèo đƣợc nâng lên, khi gặp rủi ro, biến cố sẽ không rơi lại vào tình trạng tái nghèo, hay nói cách khác, chất lƣợng giảm nghèo chính là phản ánh tính bền vững của quá trình giảm nghèo.

Nhƣ vậy, nên hiểu GNBV chính là tình trạng dân cƣ đạt đƣợc mức độ thỏa mãn những nhu cầu cơ bản hay mức thu nhập cao hơn chuẩn nghèo và duy trì đƣợc mức độ thỏa mãn những nhu cầu cơ bản hay mức thu nhập trên chuẩn nghèo đó ngay cả khi gặp các cú sốc hay rủi ro, là đảm bảo duy trì thành quả giảm nghèo một cách lâu dài và bền vững, tránh phải tình trạng luẩn quẩn “nghèo – thoát nghèo – tái nghèo”. Đồng thời, chính sách GNBV là tập hợp các quyết định của Chính phủ nhằm đƣa ra các giải pháp, công cụ chính sách để giải 19 quyết các vấn đề cải thiện đời sống, vật chất và tinh thần đối với ngƣời nghèo, góp phần thu hẹp khoảng cách chênh lệch và mức sống giữa nông thôn với thành thị, giữa các vùng, miền, các nhóm dân tộc và các nhóm dân cƣ, để thực hiện mục tiêu GNBV của các nƣớc. Các tiêu chí xác định chuẩn nghèo đơn chiều và chuẩn nghèo đa chiều Xác định đƣợc mức độ giàu nghèo là một việc khá phức tạp vì nó gắn với từng thời kỳ, từng quốc gia và đƣợc xem xét ở nhiều tiêu chí, chuẩn mực đánh giá khác nhau, đó là: PQLI-là chỉ tiêu chất lƣợng cuộc sống (tuổi thọ, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và tỷ lệ mù chữ), HDI- là chỉ tiêu phát triển con ngƣời (tuổi thọ, tình trạng biết chữ của ngƣời lớn, thu nhập bình quân đầu ngƣời trong năm), chỉ tiêu nhu cầu dinh dƣỡng (mức tiêu dùng quy ra kilocalo cho một ngƣời trong một ngày), chỉ tiêu thu nhập quốc dân bình quân theo đầu ngƣời (Ngân hàng thế giới- WB đƣa ra chuẩn mực nghèo khổ chung toàn cầu là thu nhập bình quân đầu ngƣời dƣới 370 USD/ngƣời/năm, với tiêu chí này, Việt Nam xếp thứ 14 trong số 20 nƣớc nghèo nhất với 2600 USD/ngƣời/năm). Chuẩn nghèo là thƣớc đo nhằm xác định ai là ngƣời nghèo hoặc không nghèo để thực hiện các chính sách hỗ trợ giảm nghèo của nhà nƣớc, nhằm bảo đảm công bằng trong thực hiện các chính sách giảm nghèo.

Ở Việt Nam, căn cứ vào mức sống thực tế của các địa phƣơng, trình độ phát triển KTXH, qua 7 lần nƣớc ta điều chỉnh chuẩn nghèo theo hƣớng ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của ngƣời nghèo. Các tiêu chí này thay đổi theo thời gian cùng với sự thay đổi mặt bằng thu nhập quốc gia: Bảng 1. Chuẩn nghèo theo thu nhập [nguồn tác giả tự tổng hợp] Năm Chuẩn nghèo ( Đơn vị tính: nghìn đồng) Thành thị Nông thôn 1994 102 76 1999 146 112 2004 163 124 20 2008 370 290 Từ 2010 đến 2015 chuẩn nghèo đã có sự thay đổi theo chuẩn mới của Chính phủ giai đoạn 2010-2015 2010 500 400 2011 600 480 2012-2015 660 530 Từ 2016 đến 2020 chuẩn nghèo đã có sự thay đổi từ đơn chiều sang đa chiều theo chuẩn mới của Chính phủ giai đoạn 2016-2020 2016-2020 900 700 Từ 2021 đến 2025 chuẩn nghèo đã có sự thay đổi theo chuẩn mới của Chính phủ giai đoạn 2021-2025 2021-2025 1500 2000 Chuẩn nghèo giai đoạn 1993-1995: Hộ đói có thu nhập bình quân thu nhập đầu ngƣời quy theo gạo/tháng dƣới 13kg đối với thành thị, dƣới 8kg đối với khu vực nông thôn. Hộ nghèo có thu nhập bình quân đầu ngƣời quy theo gạo/tháng dƣới 20 kg đối với thành thị, dƣới 15 kg đối với khu vực nông thôn.

Chuẩn nghèo giai đoạn 1995-1997: Hộ đói có mức thu nhập bình quân một ngƣời trong hộ một tháng quy ra gạo dƣới 13kg, tính cho mọi vùng. Hộ nghèo là hộ có thu nhập vùng nông thôn, đồng bằng, trung du dƣới 20kg/ngƣời/tháng. Vùng thành thị với định mức dƣới 25kg/ngƣời/tháng. Vùng nông thôn miền núi, hải đảo dƣới 15kg/ngƣời/tháng.

Chuẩn nghèo giai đoạn 1997-2000: Hộ đói có mức thu nhập bình quân một ngƣời trong hộ một tháng quy ra gạo dƣới 13kg, tƣơng đƣơng 45 ngàn đồng (giá năm 1997).