Giải pháp quản lý môi trường nhằm phát triển bền vững du lịch Vịnh Hạ Long

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu đề xuất một số giải pháp quản lý môi trường nhằm phát triển bền vững tiềm năng du lịch vịnh hạ long, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Bá Uân
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Quản lý môi trường
• Đề tài: Đề xuất một số giải pháp quản lý môi trường nhằm phát triển bền vững tiềm năng du lịch Vịnh Hạ Long
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý môi trường và phát triển bền vững du lịch

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm cơ bản liên quan đến quản lý môi trường và phát triển bền vững du lịch. Tác giả định nghĩa môi trường là một hệ thống phức tạp bao gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo, có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống con người. Quản lý môi trường được hiểu là tổng hợp các biện pháp, chính sách nhằm bảo vệ chất lượng môi trường và phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Du lịch được coi là ngành kinh tế quan trọng, đóng góp lớn vào GDP toàn cầu và tạo nhiều việc làm. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch cần gắn liền với bảo vệ môi trường để đảm bảo tính bền vững.

1.1 Khái niệm môi trường

Môi trường được định nghĩa là một hệ thống bao gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo, có mối quan hệ mật thiết với nhau, ảnh hưởng đến đời sống con người. Hệ thống môi trường có tính cơ cấu phức tạp, tính động, tính mở và khả năng tự tổ chức. Điều này đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ để duy trì sự cân bằng và phát triển bền vững.

1.2 Quản lý môi trường

Quản lý môi trường là quá trình áp dụng các biện pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật và xã hội để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Mục tiêu chính là khắc phục ô nhiễm, phát triển kinh tế - xã hội hài hòa với môi trường, và xây dựng các công cụ quản lý hiệu quả. Quản lý Nhà nước về môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành và kiểm soát các hoạt động liên quan.

1.3 Vai trò của du lịch

Du lịch được coi là ngành kinh tế không khói, đóng góp lớn vào GDP toàn cầu và tạo nhiều việc làm. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch cần đi đôi với bảo vệ môi trường để đảm bảo tính bền vững. Du lịch cũng thúc đẩy mậu dịch quốc tế và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia.

II. Thực trạng quản lý môi trường tại Vịnh Hạ Long

Chương này phân tích thực trạng quản lý môi trường tại Vịnh Hạ Long, một di sản thiên nhiên thế giới. Vịnh Hạ Long có giá trị cảnh quan và du lịch lớn, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường. Các nguồn gây ô nhiễm chính bao gồm chất thải công nghiệp, đô thị hóa và hoạt động du lịch. Hệ thống quản lý môi trường hiện tại còn nhiều hạn chế, đặc biệt là sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Những kết quả đạt được trong công tác quản lý môi trường còn khiêm tốn, và nhiều vấn đề tồn tại cần được giải quyết.

2.1 Hiện trạng môi trường

Vịnh Hạ Long đối mặt với nhiều vấn đề môi trường như ô nhiễm nước, suy thoái rừng ngập mặn và chất thải rắn. Các nguồn gây ô nhiễm chính bao gồm hoạt động khai thác than, đô thị hóa và du lịch. Chất lượng nước mặt và nước ngầm đang suy giảm, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và đời sống người dân.

2.2 Hệ thống quản lý môi trường

Hệ thống quản lý môi trường tại Vịnh Hạ Long còn nhiều bất cập, đặc biệt là sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Các hoạt động quản lý môi trường chưa được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Cần có sự cải thiện trong công tác quản lý để đảm bảo bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

2.3 Đánh giá chung

Những kết quả đạt được trong công tác quản lý môi trường tại Vịnh Hạ Long còn hạn chế. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết các vấn đề tồn tại, đặc biệt là ô nhiễm môi trường và suy thoái tài nguyên thiên nhiên.

III. Giải pháp quản lý môi trường phát triển bền vững du lịch

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý môi trường để phát triển bền vững tiềm năng du lịch tại Vịnh Hạ Long. Các giải pháp bao gồm cải thiện cơ chế chính sách, áp dụng công nghệ tiên tiến, sử dụng các công cụ kinh tế, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Mục tiêu là giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển du lịch một cách bền vững.

3.1 Giải pháp tổ chức và chính sách

Cần cải thiện cơ chế chính sách để tăng cường hiệu quả quản lý môi trường. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên thực tiễn và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý. Điều này sẽ giúp giải quyết các vấn đề môi trường một cách đồng bộ và hiệu quả.

3.2 Giải pháp công nghệ

Áp dụng công nghệ tiên tiến trong quản lý môi trường là một giải pháp quan trọng. Công nghệ giúp giám sát và kiểm soát các nguồn ô nhiễm, đồng thời nâng cao hiệu quả xử lý chất thải. Điều này góp phần bảo vệ môi trường và phát triển du lịch bền vững.

3.3 Vai trò cộng đồng

Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý môi trường là yếu tố then chốt. Cộng đồng địa phương cần được nâng cao nhận thức và tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Điều này sẽ tạo nên sự đồng thuận và hiệu quả trong công tác quản lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề “phát triển và môi trường” nghĩa là phải lựa chọn và coi trọng cả hai, không hy sinh cái này vì cái kia. Phát triển và môi trưòng có mối quan hệ tưong tác rất chặt chẽ, thường xuyên, phụ thuộc và quy định lẫn nhau. Phát triển và môi trường biểu hiện mối quan hệ đa dạng, đa chiều giữa con người và thiên nhiên. Cách mạng khoa học và kỹ thuật thúc đẩy mối quan hệ tương tác đó.

Xã hội cần hướng tới mội sự phát triển bền vững trên cơ sở bảo vệ môi trưòng lấy con người làm trung tâm. Quản lý môi trường 1. Vai trò tác dụng của công tác quản lý môi trường Một là: Hạn chế sự xuống cấp của môi trường do hậu quả của sự phát triển kinh tế: Là một nước đang phát triển, Việt Nam đang trên con đường xây dựng phát triển, đòi hỏi sử dụng ngày càng nhiều tài nguyên thiên nhiên, các chất thải trong sản xuất cũng ngày càng tăng lên, đã đang và sẽ làm nhiễm bẩn môi trường không khí, đất, nước, làm cho môi trường sống của con người ngày xấu đi, nhất là ở một số vùng mỏ và khu công nghiẹp tập trung, là môi đe doạ đối với tài nguyên sinh vật ở các vùng lân cận. Mặc dù nền kinh tế chưa phát triển, song tình trạng ô nhiễm môi trường do hoạt động của ngành gây ra (công - nông – lâm- nghư- giao thông vận tải – dịch vụ) cũng không kém phần nghiêm trọng.

Đặc biệt tình trạng ô nhiễm cục bộ ở các khu công nghiệp và các đô thị đã thể hiện rõ hơn, nhất là ô nhiễm nguồn nước và ô nhiễm môi trường do đất xói mòn. Hiện nay nước ta đang phải đương đầu với những vấn đề môi trường nghiêm trọng như nạn phá rừng và xói mòn đất, khai thác quá mức tài nguyên ven biền, đe doạ các hệ sinh thái ngập nước nói chung và sự cạn kiệt tài nguyên do mất dần các loại động vật hoang dã và các nguồn gen. Hai là: Quản lý nhằm sử dụng tốt hơn tài nguyên môi trường: Cần phải nhận thức rằng, vấn đề bảo vệ môi truờng ở Việt Nam thực chất là 9 vấn đề và khoa học các nguồn tài nguyên -thiên nhiên, các điều kiện tự nhiên và tiềm năng lao động gắn bó mọi chặt chẽ và chủ động ngay trong mọi quá trình xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Đó là một trong những đường lối có tính chiến lược.

Nội dung quản lý môi trường Sự tác động của nhà nước về môi trường bao gồm những nội dung chủ yếu sau: - Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược chính sách bảo vệ môi trường, kế hoạch phòng chống khắc phục suy thoái môi trường, ô nhiễm sự cố môi trường. - Xây dựng quản lý các công trình bảo vệ môi trường, công trình có liên quan bảo vệ môi trường. - Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật và hệ thống tiêu chuẩn về chất lượng môi trường. - Tổ chức, xây dựng quản lý hệ thống quan trắc định kỳ đánh giá hiện trạng môi trường, dự báo diễn biến môi trường.

- Thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường của các cơ sở sản xuất- kinh doanh và các dự án phát triển. - Cấp, thu hồi giấy chứng nhận hợp chuẩn môi trường. - Kiểm tra, thanh tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường, giải quyết các tranh chấp khiếu nại, tố cáo về bảo vệ môi trường, xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. - Đào tạo cán bộ về môi trường, giáo dục, tuyên truyền phổ biến kiến thức về khoa học và pháp luật về bảo vệ môi trường.

- Nghiên cứu áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. - Hợp tác khoa học trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. - Xây dựng tiêu chuẩn chất lượng môi trường. Tất cả những vấn đề trên là nội dung tổng quát của quản lý môi trường nói chung, điều quan trọng đặt ra là tuỳ theo tính chất của môi trường hiện tại và yêu 10 cầu của quản lý môi trường để các nhà quản lý môi trường nhấn mạnh các nội dung quản lý cụ thể thông qua các công cụ quản lý môi trường.

Các công cụ quản lý môi trường 1. Chính sách và chiến lược bảo vệ môi trường Chính sách bảo vệ môi trường là công cụ chỉ đạo toàn bộ hoạt động bảo vệ môi trường trên một phạm vi lãnh thổ rộng lớn như một bang, một tỉnh, một quốc gia trong thời gian 10 -15 năm trở lên. Chính sách phải nêu lên mục tiêu và các định hướng lớn để thực hiện mục tiêu. Chính sách phải hợp lý có cơ sở vững chắc về khoa học và thực tiễn.

Chiến lược cụ thể hoá chính sách bảo vệ môi trường ở một mức độ nhất định. Chiến lược xem xét mối quan hệ giữa các mục tiêu do chính sách xác định và nguồn lực để thực hiện mục tiêu đó, trên cơ sở ấy lựa chọn các mục tiêu khả thi, xác định các phương hướng biện pháp thực hiện mục tiêu. Luật pháp quy định, chế định về bảo vệ môi trường Thông thường hệ thống luật bảo vệ môi trường của một quốc gia bao gồm hai thành phần chính là luật chung và luật về sử dụng hợp lý các thành phần môi trường cụ thể ở một địa phương. Luật chung gọi là luật bảo vệ môi trường.

Còn luật biển, rừng, đất đai , tài nguyên khoáng sản … là luật về các thành phần môi trường. Quy định là những văn bản dưới luật, nhằm cụ thể hoá hoặc hướng dẫn thực hiện các nội dung của luật. Quy định có thể do chính phủ trung ương hay địa phương, do cơ quan hành pháp hay luật pháp ban hành. Chế định là các quy định về chế độ, thể lệ, tổ chức quản lý bảo vệ môi trường, chẳng hạn quy định chức năng nhiệm vụ quyền hạn của các cơ quan bộ, sở kế hoạch, công nghiệp, môi trường của Việt Nam.

Kế hoạch môi trường Bảo vệ môi trường là công tác có quy mô lãnh thổ lớn, thời gian dài, quan hệ đén nhiều ngành, nhiều người thuộc nhiều đối tượng khác nhau trong xã hội, vì vậy chỉ có thể thực hiện tốt khi tiến hành kế hoạch hoá. 11 Nội dung cơ bản của kế hoạch hoá môi trường là: Điều tra cơ bản về chất lượng môi trường, thu thập số liệu để làm cơ sở cho kế hoạch trung hạn, ngắn hạn, hoặc dài hạn. Bảo vệ môi trường là phải duy trì môi trường cơ bản, nhằm tạo điều kiện tái tạo lại môi trường, phát huy đặc điểm tự điều chỉnh của môi trường. Vì vậy phải đật các mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội trong kế hoạch chung phù hợp với điều kiện bảo vệ và duy trì môi trường cơ bản nhằm hướng tới sự phát triển bền vững.

Kế hoạch hoá môi trường phải đảm bảo tính đồng bộ cân đối mục tiêu và nguồn lực, gắn chặt với chính sách vốn đầu tư. Tái sản xuất chất lượng môi trường rất tốn kém, lợi ích thu được có khi còn thấp hơn chi phí và thời gian thu hồi vốn thường lâu. Vì vậy việc tạo vốn cho kế hoạch hoá môi trường là rất quan trọng. Thông tin, dữ liệu môi trường Bao gồm hệ thống quan sát, đo đạc các thông số kỹ thuật về tài nguyên môi trường, tạo nên cơ sở dữ liệu thống nhất về quốc gia.

Các công cụ này có vai trò quyết định sự đúng đắn, độ chính xác của việc xác định hiện trạng, dự báo diễn biến tình trạnh tài nguyen và môi trường. Kế toán môi trường Kế toán môi trường là sự phân tích, tính toán nhằm xác định định hướng với độ chính xác nào đó về sự gia tăng hay suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên của một quốc gia. Những thông tin số liệu đó được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình xác định các mục tiêu và chương trình phát triển của quốc gia. Nội dung của kế toán môi trường gồm có: đo đạc số lượng, đánh giá chất lưọng tài nguyên và sau đó là xác định giá trị của dự chữ tài nguyên dưới dạng tiền tệ để có thể đánh giá được cái “mất” và “được” khi khai thác, sử dụng tài nguyên.

Quản lý tai biến môi trường Rủi ro, tai biến môi trường gây ra tổn hại to lớn về môi trường. Chúng xảy ra đột ngột mà nguyên nhân từ thiên nhiên hoặc con người. Quản lý rủi ro là phải: - Xác định tai biến. 12 - đánh giá khả năng thiệt hại - Đánh giá xác suất gây tai biến - Xác định đặc trưng tai biến Tuy nhiên các nước cần có chính sách quản lý thích hợp cho từng loại tai biến.

Giáo dục môi trường Giáo dục môi trường có vai trò to lớn trong sự nghiệp bảo vệ môi trường của mỗi quốc gia. Những nội dung chủ yếu của công cụ này là: - Đưa giáo dục môi trường vào trường học - Cung cấp thông tin cho nững người có quyền ra quyết định. - Đào tạo chuyên gia về môi trường. Nghiên cứu và triển khai khoa học công nghệ Bảo vệ môi tường được tiến hành trên cơ sở khoa học và công nghệ ở trình độ cao.

Các công cụ không phải là khuôn mẫu chung cho mõi quốc gia mà bằng kinh nghiệm thực tế của mình, mỗi quốc gia, mỗi địa phương phải nghiên cứu và triển khai đồng thời vận dụng thích hợp những kiến thức về khoa học và công nghệ môi trường. Đánh giá tác động môi trường Đánh giá tác động môi trương là một công cụ có hiệu lực để bảo vệ môi trường. Đó là công cụ để thực hiện chính sách, chiến lược, thực thi pháp luật, quy định, làm cho các kế hoạch, chương trình, dự án phát triển kinh tế xã hội mang tính bền vững. Các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường Sử dụng các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường chính là sử dụng sức mạnh của thị trường để bảo vệ tài nguyên và môi trường, bảo đảm cân bằng sinh thái.

Các công cụ trong quản lý môi trường bao gồm: - Ngân sách bảo vệ môi trường - Thuế tài nguyên - Thuế môi trường: + Thuế ô nhiễm bầu không khí 13 + Thuế ô nhiễm tiếng ồn + Thuế ô nhiễm các nguồn nước - Các loại phí và lệ phí - Các biện pháp tài chính ngăn ngừa ô nhiễm + Giấy phép chuyển nhượng + Thu tiền ký quỹ + Thu tiền cam kết - Các biện pháp thu hút vốn trong nước cho công tác bảo vệ môi trường: + Các khoản đóng góp của tư nhân, của các tổ chức phi chính phủ và của các đoàn thể.