Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN, HAI TÚI HỒ SƠ VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN, HAI TÚI HỒ SƠ 1. Khái niệm về đấu thầu mua sắm hàng hóa 1. Đấu thầu mua sắm hàng hóa Mua sắm hàng hóa là các hoạt động mua hàng hóa, có thể thực hiện dưới hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp, ngày nay ngoài các hình thức mua hàng hóa một cách trực tiếp theo cách thông thường ngoài ra còn có hình thức mua hàng hóa gián tiếp hoặc mua sắm trực tuyến thông qua internet. Các hoạt động mua sắm đó sẽ được ghi nhận qua các hình thức khác nhau như: hợp động mua bán, hóa đơn, xác nhận thanh toán….
Theo Quy định mẫu về đấu thầu mua sắm hàng hóa của Liên Hợp quốc (UNCITRIAL) [26], thì "Procurement" được hiểu là sự giành được hàng hóa, công trình hay dịch vụ nào đó (Điều 2, khoản a). Theo đó, hàng hóa được hiểu: “tất cả các vật thể mô tả được bao gồm cả nguyên vật liệu thô, sản phẩm, các thiết bị, các vật thể định hình hoặc dưới dạng lỏng, điện và dịch vụ phụ đi kèm hàng hóa nhưng có giá trị thấp hơn hàng hóa (bao gồm: các loại hàng hóa khác theo quy định của từng nước)” (Điều 2, khoản c). Theo Từ điển tiếng Việt (do Viện Ngôn ngữ biên soạn năm 1998) thì "đấu thầu" là việc "đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng". Còn theo quy định của WB thì các từ "bid" và "tender" (trong tiếng Anh) đều có nghĩa như nhau là "đấu thầu" [12, tr1].
Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế [16]. Đấu thầu bao gồm, đấu thầu trong nước và đấu thầu 6 quốc tế. Đấu thầu quốc tế là đấu thầu mà nhà thầu, nhà đầu tư trong nước, nước ngoài được tham dự thầu. Đấu thầu trong nước là đấu thầu mà chỉ có nhà thầu, nhà đầu tư trong nước được tham dự thầu [16].
Đấu thầu hàng hóa cũng được quy định tại LTM 2005, theo đó: “Đấu thầu hàng hoá, dịch vụ là hoạt động thương mại, theo đó một bên mua hàng hoá, dịch vụ thông qua mời thầu (gọi là bên mời thầu) nhằm lựa chọn trong số các thương nhân tham gia đấu thầu (gọi là bên dự thầu) thương nhân đáp ứng tốt nhất các yêu cầu do bên mời thầu đặt ra và được lựa chọn để ký kết và thực hiện hợp đồng (gọi là bên trúng thầu)”. Đấu thầu mua sắm hàng hóa thể hiện là một quan hệ kinh tế và pháp lý phức tạp [21, tr 202]. Đấu thầu là một hoạt động thương mại khá phổ biến trong đời sống xã hội. Hoạt động đấu thầu diễn ra ở nhiều phương diện khác nhau, như: mua sắm hàng hóa, công nghệ thông tin, du lịch, viễn thông, thương mại, đầu tư,…Hoạt động đấu thầu là một quá trình diễn ra ở nhiều giai đoạn khác nhau, với sự tham gia của nhiều chủ thể và với mục đích khác nhau.
Đấu thầu được thực hiện với những công việc, lĩnh vực khác nhau, như: đấu thầu tuyển chọn tư vấn, thiết kế, đấu thầu thi công xây lắp, đấu thầu mua sắm hàng hóa, đấu thầu thực hiện dịch vụ, đấu thầu chọn đối tác để thực hiện dự án… Mỗi hoạt động đấu thầu có ý nghĩa, vai trò với những quy trình, thủ tục khác nhau. Hiện nay có nhiều loại đấu thầu, như: đấu thầu trực tiếp, đấu thầu qua mạng, đấu thầu quốc tế, đấu thầu trong nước,.Đấu thầu qua mạng là đấu thầu được thực hiện thông qua việc sử dụng hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Số lượng gói thầu đấu thầu qua mạng có xu hướng tăng, ví dụ, năm 2018 đạt gần 19.000 gói, tăng gấp 2,78 lần so với năm 2017) nhưng tỷ lệ giá trị gói thầu đấu thầu qua mạng còn thấp (46.840 tỷ đồng chiếm 6% tổng giá trị gói thầu trên cả nước) vì vậy, thực tế là chưa tận dụng được lợi ích của đấu thầu qua mạng [1]. Đấu thầu quốc tế là đấu thầu mà nhà thầu, nhà đầu tư trong nước, nước ngoài được tham dự thầu.
Đấu thầu trong nước là đấu thầu mà chỉ có nhà thầu, nhà đầu tư trong nước được tham dự thầu [16]. Tuy nhiên, theo quy định tại Luật Thương mại năm 2005, đấu thầu bao gồm đấu thầu hàng hóa và đấu thầu dịch vụ. 7 Đấu thầu mua sắm hàng hóa là một trong những loại đấu thầu có đối tượng đấu thầu cụ thể là hàng hóa. Một trong những cơ sở để phân biệt giữa đấu thầu MSHH và đấu thầu khác ở đối tượng đấu thầu.
Đối tượng đấu thầu MSHH là hàng hóa đáp ứng và tuân thủ theo các quy định của pháp luật. Theo đó, hàng hóa gồm máy móc, thiết bị, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, vật tư, phụ tùng; hàng tiêu dùng; thuốc, vật tư y tế dùng cho các cơ sở y tế [16]. Hiện nay, có nhiều phương thức đấu thầu khác nhau, gồm: Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ, Phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ, Phương thức hai giai đoạn một túi hồ sơ, Phương thức hai giai đoạn hai túi hồ sơ [16]. Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ 1.
Khái niệm Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ được hiểu là một phương thức đấu thầu thực hiện theo các hình thức đấu thầu khác nhau giữa các chủ thể tham gia đấu thầu. Trong đó quy định về các nguyên tắc đấu thầu, lựa chọn nhà thầu, ký kết, thực hiện hợp đồng, quyền, nghĩa vụ các bên và giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo quy định của pháp luật về đấu thầu. Đặc điểm đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ mang đặc điểm chung của đấu thầu, đồng thời có những đặc điểm riêng. Cụ thể: Một là, Về phạm vi áp dụng đấu thầu.
Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ áp dụng đối với các gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp và đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Tùy thuộc các lĩnh vực đấu thầu áp dụng các phương thức đấu thầu khác nhau. Ví dụ: Đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế đối với gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp. Đấu thầu rộng rãi là hình thức đấu thầu mà bên mời thầu không hạn chế số lượng các bên dự thầu.
Đấu thầu hạn chế là hình thức đấu thầu mà bên mời thầu chỉ mời một 8 số nhà thầu nhất định dự thầu. Việc chọn hình thức đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế do bên mời thầu quyết định [19]. Như vậy, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ khác với đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ về phạm vi. Phương thức đấu thầu MSHH một giai đoạn một túi hồ sơ chủ yếu áp dụng đối với các gói thầu có quy mô nhỏ, có giá trị trong hạn mức, áp dụng đối với gói thầu MSHH tương tự thuộc cùng một dự án, dự toán mua sắm và không đòi hỏi chuyên biệt điều kiện kỹ thuật.
Hai là, Về hồ sơ. Hồ sơ mời thầu trong đầu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ phải được lập thành hai túi hồ sơ độc lập, riêng biệt, bao gồm: túi hồ sơ đề xuất về kỹ thuật và túi hồ sơ đề xuất về tài chính. Hai túi hồ sơ được nộp cùng một thời điểm. Đối với phương thức đấu thầu MSHH một giai đoạn một túi hồ sơ thì nhà thầu, nhà đầu tư nộp hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất gồm đề xuất về kỹ thuật và đề xuất về tài chính theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu (một túi).
Ba là, Việc mở thầu. Mở thầu là việc tổ chức mở hồ sơ dự thầu tại thời điểm đã được ấn định hoặc trong trường hợp không có thời điểm được ấn định trước thì thời điểm mở thầu là ngay sau khi đóng thầu [19]. Thời điểm đóng thầu là thời điểm hết hạn nhận hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất. Việc mở thầu trong đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ được tiến hành hai lần theo phương thức: Hồ sơ về kỹ thuật sẽ được mở ngay sau thời điểm đóng thầu.
Nhà thầu, nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật sẽ được mở hồ sơ đề xuất về tài chính để đánh giá [16]. Đối với đấu thầu theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ thì việc mở thầu được tiến hành một lần đối với toàn bộ hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất [16]. Vai trò của đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Trong nền kinh tế thị trường, đấu thầu là một hình thức cạnh tranh cao nhằm lựa chọn được nhà thầu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kỹ thuật và yêu cầu về kinh tế của chủ đầu tư. Hoạt động đấu thầu hướng tới và đảm bảo sự cạnh tranh công bằng, bình đẳng, lựa chọn người bán phù hợp, góp phần thực hiện hiệu quả dự án đầu tư.
9 Hoạt động đấu thầu nói chung và đấu thầu MSHH nói riêng có vai trò quan trọng đối với các nhà kinh doanh, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chủ thể kinh doanh khác. Đồng thời, đấu thầu góp phần ổn định sự phát triển nền kinh tế quốc dân, cụ thể: Thứ nhất, đối với chủ đầu tư. -Thông qua hoạt động đấu thầu, các chủ đầu tư bảo đảm sự chủ động trong việc lựa chọn các nhà thầu uy tín, phù hợp, hạn chế sự phụ thuộc vào một nhà thầu cụ thể. Điều đó, cho phép chủ đầu tư chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch một cách hợp lý và hiệu quả.