Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng công tác thẩm định phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh cai bằng

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu đánh giá thực trạng công tác thẩm định phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường đối với hoạt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Lý Thị Lương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Văn Thơ
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá thực trạng công tác thẩm định, phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 3.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 3.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về cải tạo phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Căn cứ pháp lý để thực hiện cải tạo phục hồi môi trường
• 1.2. Tình hình nghiên cứu cải tạo phục hồi môi trường trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu cải tạo phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu công tác cải tạo phục hồi môi trường ở Việt Nam
• 1.2.3. Các nghiên cứu về công tác cải tạo phục hồi môi trường tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu thứ cấp
• 2.5.2. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu sơ cấp
• 2.5.3. Phương pháp đánh giá về công tác cải tạo phục hồi môi trường
• 2.5.4. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khái quát công tác khai thác khoáng sản và bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.1.1. Thực trạng công tác khai thác khoáng sản
• 3.1.2. Bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản
• 3.2. Thực trạng công tác lập, thẩm định, phê duyệt và sau thẩm định Phương án cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.2.1. Công tác lập phương án cải tạo phục hồi môi trường
• 3.2.2. Công tác thẩm định phương án cải tạo phục hồi môi trường
• 3.2.3. Công tác hậu thẩm định Phương án cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.3. Kết quả điều tra phỏng vấn chủ cơ sở khai thác khoáng sản, người dân sinh sống quanh các khu mỏ về công tác cải tạo phục hồi môi trường
• 3.4. Đánh giá thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng công tác lập, thẩm định, phê duyệt và sau phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.4.1. Tồn tại và khó khăn
• 3.4.2. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động CTPHMT trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng công tác thẩm định, phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. Tình hình khai thác khoáng sản tại Việt Nam đã có lịch sử lâu dài, mang lại nhiều lợi ích kinh tế nhưng cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Việc thẩm định và phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động khai thác khoáng sản đã gây ra nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng như ô nhiễm đất, nước và không khí. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá công tác thẩm định và phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường là cần thiết để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Luận văn này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng công tác này tại tỉnh Cao Bằng.

II. Cơ sở lý luận

Cải tạo phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản là một quá trình phức tạp, bao gồm nhiều bước từ lập phương án đến thực hiện và giám sát. Các khái niệm như đánh giá tác động môi trường, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường cần được hiểu rõ để thực hiện hiệu quả. Luật pháp hiện hành quy định rõ ràng về trách nhiệm của các bên liên quan trong việc thực hiện các phương án cải tạo phục hồi môi trường.

2.1. Các khái niệm cơ bản

Khoáng sản là tài nguyên thiên nhiên có giá trị, việc khai thác khoáng sản cần phải tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường. Cải tạo phục hồi môi trường là hoạt động nhằm đưa môi trường trở về trạng thái ban đầu hoặc đạt tiêu chuẩn an toàn. Việc thẩm định và phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường là bước quan trọng để đảm bảo rằng các hoạt động khai thác khoáng sản không gây hại cho môi trường.

III. Thực trạng công tác thẩm định

Thực trạng công tác thẩm định và phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường tại tỉnh Cao Bằng cho thấy nhiều bất cập. Các cơ quan chức năng cần cải thiện quy trình thẩm định để đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch. Việc đánh giá tác động môi trường chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng sau khi khai thác.

3.1. Đánh giá thực trạng

Nhiều phương án cải tạo phục hồi môi trường chưa được phê duyệt kịp thời, gây khó khăn trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường. Các chủ dự án thường thiếu thông tin và hướng dẫn cần thiết để lập phương án cải tạo phục hồi môi trường hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và các chủ dự án để nâng cao chất lượng công tác này.

IV. Đề xuất giải pháp

Để nâng cao hiệu quả công tác thẩm định và phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường, cần có các giải pháp cụ thể. Việc tăng cường đào tạo cho cán bộ quản lý, cải thiện quy trình thẩm định và tăng cường giám sát sau phê duyệt là rất cần thiết. Cần có chính sách khuyến khích các chủ dự án thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường.

4.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả

Cần xây dựng các tiêu chí đánh giá rõ ràng cho công tác thẩm định và phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường. Việc áp dụng công nghệ mới trong giám sát môi trường cũng cần được xem xét. Hợp tác giữa các cơ quan nhà nước và cộng đồng cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các phương án cải tạo phục hồi môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác khoáng sản là ngành công nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, song cũng để lại những hệ lụy sâu sắc đối với cấu trúc địa mạo và môi trường sinh thái tự nhiên. Tỉnh Cao Bằng sở hữu nguồn tài nguyên đa dạng với hơn 22 loại khoáng sản, nổi bật là trữ lượng quặng sắt trên 50 triệu tấn, quặng bauxit hơn 84,9 triệu tấn và quặng mangan gần 5 triệu tấn. Trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2019, toàn tỉnh đã thống kê được 185 mỏ khoáng sản, trong đó có 56 mỏ đang còn hiệu lực giấy phép khai thác. Tuy nhiên, hoạt động khai thác quy mô lớn đã làm phát sinh nhiều điểm nghẽn môi trường nghiêm trọng, từ sự cố vỡ đập chứa bùn thải tại mỏ sắt Nà Lũng đến tình trạng nước thải sinh hoạt tại một số cơ sở khai thác vượt quy chuẩn cho phép từ 1 đến 2,2 lần.

Trước bối cảnh đó, vấn đề nghiên cứu cốt lõi được đặt ra là nhận diện rõ các bất cập trong khâu lập hồ sơ, thẩm định kỹ thuật và kiểm tra hậu phê duyệt đối với các phương án phục hồi môi trường. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm đánh giá toàn diện thực trạng công tác thẩm định, phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước để hoàn trả mặt bằng cảnh quan an toàn. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ địa bàn tỉnh Cao Bằng với dữ liệu thực chứng thu thập từ tháng 5 năm 2018 đến tháng 9 năm 2019, đánh giá 68 hồ sơ phương án đã được phê duyệt từ năm 2010 đến tháng 5 năm 2019. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc chuẩn hóa công cụ định lượng chất lượng phương án, hỗ trợ cơ quan chuyên môn nâng cao tỷ lệ tuân thủ hoàn thổ từ mức dưới 40% lên các chuẩn mực cao hơn trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai nền tảng lý thuyết chính: Lý thuyết phát triển bền vững theo Báo cáo Brundtland và Mô hình đánh giá quản lý môi trường theo bộ tiêu chuẩn đa mục tiêu của Owen và Roger. Lý thuyết phát triển bền vững khẳng định việc khai thác tài nguyên hiện tại không được làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, trong đó hoạt động hoàn thổ và phục hồi hệ sinh thái sau khai thác là yêu cầu mang tính sống còn. Mô hình đánh giá quản lý môi trường của Owen và Roger cung cấp cơ sở để thiết lập hệ thống chuẩn mực định lượng nhằm kiểm soát năng lực quản lý nhà nước xuyên suốt các giai đoạn.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng theo hệ thống pháp luật Việt Nam:

• Cải tạo, phục hồi môi trường (CTPHMT): Hoạt động đưa môi trường và hệ sinh thái tại khu vực bị tác động trở lại trạng thái an toàn, phục vụ mục đích phát triển có lợi cho con người.
• Phương án cải tạo, phục hồi môi trường: Hệ thống giải pháp kỹ thuật, tiến độ và tài chính được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt căn cứ theo Nghị định số 19/2015/NĐ-CP và Thông tư số 38/2015/TT-BTNMT.
• Ký quỹ phục hồi môi trường: Khoản tài chính bắt buộc tổ chức khai khoáng gửi vào Quỹ Bảo vệ môi trường nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính xử lý rủi ro sinh thái.
• Đóng cửa mỏ khoáng sản: Quy trình pháp lý và kỹ thuật bắt buộc theo Luật Khoáng sản năm 2010 khi mỏ cạn kiệt tài nguyên hoặc hết hạn cấp phép.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp đa dạng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp để tạo nên bức tranh phân tích toàn diện. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Cao Bằng với 68 hồ sơ phương án CTPHMT được thẩm định trong giai đoạn từ năm 2010 đến tháng 5 năm 2019, cùng các báo cáo kết quả quan trắc định kỳ của các mỏ năm 2018 và 2019.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu thực hiện điều tra bằng phiếu hỏi đối với cỡ mẫu gồm 70 đối tượng, được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích. Cỡ mẫu bao gồm 30 cán bộ quản lý đại diện cho 30 doanh nghiệp khai thác khoáng sản trên địa bàn và 40 người dân sinh sống tại các khu dân cư lân cận mỏ. Ngoài ra, nghiên cứu huy động 10 chuyên gia đầu ngành công tác tại Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Công Thương, Sở Xây dựng và Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng để thực hiện 20 phiếu đánh giá độc lập về mức độ quan trọng và mức độ tuân thủ quy định.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp chuyên gia là nhằm lượng hóa các tiêu chí định tính phức tạp thông qua công thức tích hợp:

$$CT = TC \times QT \times TT$$

Trong đó:

• $CT$: Điểm đánh giá công tác quản lý CTPHMT.
• $TC$: Điểm đánh giá thực hiện của tiêu chí (thang điểm 1 đến 5).
• $QT$: Mức độ quan trọng của tiêu chí (thang điểm 1 đến 4).
• $TT$: Mức độ tuân thủ tiêu chí (thang điểm 1 đến 3).

Khung đánh giá được cấu trúc thành 4 bộ tiêu chí gồm: 29 tiêu chí lập phương án, 35 tiêu chí thẩm định, 12 tiêu chí hậu thẩm định đối với cơ quan quản lý và 10 tiêu chí hậu thẩm định đối với chủ đầu tư. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý số liệu được tiến hành liên tục từ tháng 5 năm 2018 đến tháng 9 năm 2019 trên phần mềm chuyên dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại tỉnh Cao Bằng giai đoạn từ năm 2010 đến tháng 5 năm 2019 đã xác định được 3 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, quy mô cấp phép và mức độ đáp ứng thủ tục pháp lý môi trường ban đầu đạt tỷ lệ cao. Trong tổng số 185 mỏ khai thác khoáng sản được thống kê, có 129 mỏ đã hết hạn hoặc trả lại giấy phép và 56 mỏ đang có hiệu lực. Trong số 56 mỏ còn hạn khai thác (gồm 3 mỏ do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép và 53 mỏ do Ủy ban nhân dân tỉnh cấp phép), tỷ lệ lập hồ sơ bảo vệ môi trường và phương án CTPHMT đạt 100%. Tỷ lệ cơ sở được cấp giấy xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường trước khi vận hành chính thức đạt 80%, và 90% cơ sở duy trì quan trắc môi trường định kỳ.

Thứ hai, chất lượng công tác lập phương án CTPHMT có sự tiến bộ vượt bậc giữa hai giai đoạn pháp lý. Cơ quan quản lý đã phê duyệt tổng cộng 68 hồ sơ phương án CTPHMT, trong đó cấp tỉnh phê duyệt 65 hồ sơ và cấp Bộ phê duyệt 3 hồ sơ. Kết quả lượng hóa 29 tiêu chí lập phương án cho thấy: giai đoạn 2010 - 2015 chỉ đạt 687/1.740 điểm (tương đương 39,48% mức điểm tối đa), trong khi giai đoạn 2016 - 2019 điểm số tăng mạnh lên 1.206/1.740 điểm (đạt tỷ lệ 69,31%). Mức tăng trưởng 29,83% điểm phần trăm này phản ánh năng lực lập hồ sơ và tính chặt chẽ trong tính toán chi phí ký quỹ đã được cải thiện rõ rệt.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ giữa hồ sơ phê duyệt và thực tiễn xử lý chất thải tại cơ sở. Kết quả giám sát môi trường nước thải sinh hoạt năm 2018 - 2019 tại một số mỏ đá vôi như Phài Xỏm, Phia Gà và Lý Quốc cho thấy hàm lượng BOD5 và tổng Coliform vượt giới hạn Cột B của QCVN 14:2008/BTNMT từ 1 đến 2,2 lần. Điểm đánh giá mức độ tuân thủ thực tế công tác hoàn thổ phục hồi môi trường sau khai thác của các chủ dự án chỉ đạt mức 16/30 điểm, thuộc nhóm tuân thủ kém theo kết quả tham vấn chuyên gia.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến tích cực trong chất lượng phương án CTPHMT bắt nguồn từ việc đổi mới khung chính sách môi trường quốc gia. Trong giai đoạn 2010 - 2015, các quy định theo Thông tư số 34/2009/TT-BTNMT còn lỏng lẻo, khiến tiêu chí tính toán chỉ số phục hồi đất chỉ đạt 5% và bảng tiến độ thực hiện chỉ đạt 6,67%. Bước sang giai đoạn từ năm 2016 trở đi, sự ra đời của Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và Thông tư số 38/2015/TT-BTNMT đã buộc các chủ mỏ phải tính toán ký quỹ gắn liền với chỉ số trượt giá tiêu dùng CPI, đưa điểm số các tiêu chí tài chính và cam kết kỹ thuật đạt mức tuyệt đối 100%.

So sánh với các địa phương khác, bức tranh quản lý tại Cao Bằng có những điểm sáng nhưng cũng phản ánh thách thức chung của ngành. Tại tỉnh Lai Châu, giai đoạn 2007 - 2017 có 106 giấy phép khai thác nhưng chỉ có 21 dự án thực hiện ký quỹ với số tiền khiêm tốn 1,176 tỷ đồng. Tại tỉnh Thanh Hóa, 18 mỏ khoáng sản đã dừng hoạt động nhưng vẫn để lại các moong hố sâu nham nhở chưa hoàn thổ. Cao Bằng đã kiểm soát tốt hơn ở khâu phê duyệt hồ sơ giấy tờ với 68 dự án được chuẩn hóa, nhưng khâu giám sát hiện trường sau phê duyệt vẫn bộc lộ lỗ hổng lớn do thiếu thiết bị kiểm định và nhân lực chuyên trách.

Toàn bộ các dữ liệu phân tích nói trên có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh mức độ đạt tiêu chuẩn kỹ thuật giữa 2 giai đoạn 2010 - 2015 và 2016 - 2019, kết hợp bảng ma trận đối chiếu giữa số tiền ký quỹ hàng năm với khối lượng đất đá bóc thải thực tế cần hoàn thổ. Việc trực quan hóa này giúp các nhà quản lý thấy rõ mối tương quan giữa sự thay đổi chính sách và mức độ tuân thủ môi trường của doanh nghiệp mỏ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp đột phá được đề xuất nhằm hoàn thiện công tác quản lý CTPHMT trên địa bàn tỉnh:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình thẩm định kỹ thuật và bắt buộc ứng dụng chỉ số phục hồi đất. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Cao Bằng cần ban hành hướng dẫn kỹ thuật chi tiết, yêu cầu 100% hồ sơ phương án lập mới từ năm 2020 phải tính toán chi tiết chỉ số phục hồi đất và thiết kế mặt bằng hoàn thổ không gian 3D. Thời gian thẩm định thực địa cần kéo dài tối thiểu 5 ngày làm việc trước khi họp hội đồng để kiểm chứng chính xác khối lượng mỏ.

Thứ hai, tăng cường chế tài thanh tra liên ngành và kiểm soát chặt chẽ khâu hậu kiểm. Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng chỉ đạo thành lập đoàn kiểm tra liên ngành định kỳ 2 lần mỗi năm đối với 100% trong số 39 mỏ đang hoạt động. Mục tiêu cụ thể trong giai đoạn 2020 - 2025 là nâng tỷ lệ cơ sở tuân thủ hoàn thổ đúng tiến độ đạt tối thiểu 85%, kiên quyết đình chỉ hoạt động hoặc tịch thu tiền ký quỹ đối với các cơ sở để nước thải vượt quy chuẩn từ 1,5 lần trở lên mà không khắc phục sau 30 ngày.

Thứ ba, siết chặt cơ chế tài chính và quản lý trượt giá tiền ký quỹ. Quỹ Bảo vệ môi trường tỉnh Cao Bằng chủ trì rà soát toàn bộ 56 mỏ còn hiệu lực khai thác, thực hiện tính toán bổ sung yếu tố trượt giá CPI hàng năm cho 100% các khoản ký quỹ định kỳ trước ngày 31 tháng 01 của năm kế tiếp, đảm bảo nguồn kinh phí dự phòng luôn đủ chi trả chi phí hoàn thổ thực tế khi có rủi ro đóng cửa mỏ đột ngột.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và mở rộng cơ chế giám sát cộng đồng. Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng các trường đại học chuyên ngành tổ chức ít nhất 1 khóa đào tạo hàng năm cho hơn 50 cán bộ quản lý cấp huyện, xã và các đơn vị tư vấn môi trường. Đồng thời, thiết lập quy chế cung cấp thông tin phương án CTPHMT đã phê duyệt cho 100% Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã nơi có mỏ để phát huy quyền giám sát của người dân địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Nhóm thứ nhất là các cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường, bao gồm Sở Tài nguyên và Môi trường và Ủy ban nhân dân cấp huyện thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc. Cán bộ quản lý có thể sử dụng bộ 4 khung tiêu chí định lượng của luận văn làm tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ để chuẩn hóa quy trình thẩm định 100% hồ sơ mỏ và thiết lập hệ thống kiểm tra hậu phê duyệt hiệu quả.

Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp, chủ đầu tư dự án khai thác mỏ trên toàn quốc. Doanh nghiệp có thể tra cứu các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình tính toán tiền ký quỹ có tính đến yếu tố trượt giá nhằm xây dựng phương án CTPHMT đạt chuẩn ngay từ lần trình duyệt đầu tiên, hạn chế rủi ro bị đình chỉ hoạt động hoặc xử phạt vi phạm hành chính.

Nhóm thứ ba là các tổ chức, viện nghiên cứu và đơn vị tư vấn lập báo cáo môi trường. Các chuyên gia tư vấn có thể ứng dụng trực tiếp cấu trúc 29 tiêu chí thành phần và phương pháp tính toán chỉ số phục hồi đất để nâng cao chất lượng hồ sơ thiết kế kỹ thuật hoàn thổ cho khách hàng.

Nhóm thứ tư là các giảng viên, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên và Kỹ thuật Mỏ. Luận văn cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị về mô hình toán tích hợp điểm số quản lý, đóng vai trò là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế sinh thái và quản trị môi trường mỏ.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng phương pháp nào để lượng hóa chất lượng công tác quản lý cải tạo phục hồi môi trường?
Luận văn áp dụng công thức tích hợp đa biến $CT = TC \times QT \times TT$, phát triển từ mô hình của Owen và Roger. Công thức kết hợp điểm số thực hiện của 29 tiêu chí kỹ thuật (thang điểm 1 đến 5), trọng số quan trọng (thang điểm 1 đến 4) và mức độ tuân thủ thực tế (thang điểm 1 đến 3) dựa trên ý kiến đánh giá của 10 chuyên gia đầu ngành.

Sự khác biệt căn bản về chất lượng lập phương án CTPHMT giữa hai giai đoạn 2010 - 2015 và 2016 - 2019 là gì?
Chất lượng phương án tăng vọt từ mức 39,48% ở giai đoạn 2010 - 2015 lên 69,31% ở giai đoạn 2016 - 2019. Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này đến từ việc áp dụng Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và Thông tư số 38/2015/TT-BTNMT, giúp chuẩn hóa dữ liệu bản đồ hoàn thổ, tính toán thiết bị thi công và xác định chính xác khoản tiền ký quỹ.

Hiện trạng môi trường nước tại các khu vực khai thác mỏ trên địa bàn tỉnh Cao Bằng được ghi nhận như thế nào?
Hệ thống hồ lắng nước thải tuyển khoáng tại các mỏ quy mô lớn nhìn chung đạt quy chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT. Tuy nhiên, hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt tại một số mỏ đá như Phài Xỏm và Phia Gà lại hoạt động kém hiệu quả, để hàm lượng chất hữu cơ và vi sinh vật vượt quy chuẩn QCVN 14:2008/BTNMT từ 1 đến 2,2 lần.

Quy định về nộp tiền ký quỹ phục hồi môi trường từ năm 2016 có điểm gì mới mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý?
Kể từ năm 2016, số tiền ký quỹ hàng năm bắt buộc phải nhân với chỉ số giá tiêu dùng CPI của các năm trước đó nhằm bù đắp trượt giá tiền tệ. Doanh nghiệp được cấp phép mới phải nộp tiền ký quỹ lần đầu trước ngày đăng ký bắt đầu xây dựng cơ bản mỏ, và các lần nộp tiếp theo phải hoàn tất trước ngày 31 tháng 01 hàng năm.

Tại sao khâu hậu thẩm định phương án CTPHMT đối với chủ dự án vẫn bị đánh giá ở mức tuân thủ kém?
Kết quả khảo sát 70 phiếu thực địa cho thấy phần lớn chủ dự án sau khi được cấp phép chỉ tập trung vào khâu khai thác kinh tế mà xem nhẹ trách nhiệm hoàn thổ cuốn chiếu. Tiêu chí thực hiện các hạng mục phục hồi thực tế chỉ đạt 16/30 điểm do thiếu sự giám sát thường xuyên của chính quyền cơ sở và thiếu chế tài xử lý nghiêm khắc.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 kết luận cốt lõi:

• Thống kê và hệ thống hóa toàn diện bức tranh khai thác khoáng sản tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2010 - 2019 với 185 mỏ khoáng sản và 68 hồ sơ phương án CTPHMT đã được phê duyệt.
• Lượng hóa thành công chất lượng công tác lập phương án CTPHMT, ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc từ 39,48% trong giai đoạn 2010 - 2015 lên 69,31% trong giai đoạn 2016 - 2019.
• Thiết lập hệ thống 4 bộ tiêu chí đánh giá chuẩn mực dựa trên công thức tích hợp đa mục tiêu, cung cấp công cụ định lượng khoa học cho công tác quản lý nhà nước.
• Chỉ rõ những tồn tại thực tế về chất lượng nước thải sinh hoạt vượt chuẩn từ 1 đến 2,2 lần và mức độ tuân thủ hoàn thổ kém của các chủ mỏ trong khâu hậu kiểm.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện kỹ thuật thẩm định, siết chặt ký quỹ trượt giá đến thanh tra liên ngành và mở rộng giám sát cộng đồng.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và phương pháp luận định lượng giúp cơ quan quản lý chuyển đổi từ phương thức tiền kiểm thụ động sang kiểm soát vòng đời dự án mỏ. Trong lộ trình tiếp theo từ năm 2020 đến năm 2025, các địa phương cần nhanh chóng thể chế hóa bộ tiêu chí đánh giá này vào quy chế thẩm định chính thức. Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm hãy chủ động khai thác các phát hiện và khung phương pháp của luận văn để tối ưu hóa công tác quản trị tài nguyên khoáng sản theo hướng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về cải tạo phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản 1. Một số khái niệm Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất, bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ (Luật khoáng sản, 2010). Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan (Luật khoáng sản, 2010).

Quản lý nhà nước về khoáng sản là một dạng của quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật, chính sách để điều chỉnh hành vi cá nhân, tổ chức liên quan đến hoạt động khoáng sản do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trì ổn định và phát triển của xã hội. Đóng cửa mỏ khoáng sản: Tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản phải lập đề án đóng cửa mỏ đối với toàn bộ hoặc một phần diện tích khai thác khoáng sản trong các trường hợp đã khai thác hết toàn bộ hoặc một phần trữ lượng hoặc Giấy phép khai thác khoáng sản chấm dứt hiệu lực nhưng chưa khai thác hết trữ lượng khoáng sản trong khu vực khai thác khoáng sản (Luật khoáng sản, 2010). Đánh giá tác động môi trường là việc phân tích, dự báo tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể để đưa ra biện pháp bảo vệ môi trường khi triển khai dự án đó (Luật Bảo vệ môi trường, 2014). Cải tạo, phục hồi môi trường là hoạt động đưa môi trường, hệ sinh thái tại môi trường bị tác động về gần với trạng thái môi trường ban đầu hoặc đạt được các tiêu chuẩn, quy chuẩn về an toàn, môi trường và phục vụ các mục đích có lợi cho con người.

Phương án cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản là các giải pháp nhằm cải tạo, phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt (Nghị định 19/2015/NĐ-CP, 2015). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 4 Ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường là việc tổ chức, cá nhân gửi một khoản tiền vào Quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam hoặc Quỹ bảo vệ môi trường của địa phương (gọi tắt là Quỹ bảo vệ môi trường) để đảm bảo công tác cải tạo, phục hồi môi trường của tổ chức, cá nhân đối với hoạt động khai thác khoáng sản (Nghị định 19/2015/NĐ-CP, 2015). Căn cứ pháp lý để thực hiện cải tạo phục hồi môi trường - Luật Bảo vệ môi trường ngày 27 tháng 3 năm 1993; - Luật Khoáng sản ngày 20 tháng 3 năm 1996; - Nghị định số 68/CP ngày 01 tháng 11 năm 1996 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Khoáng sản; - Thông tư liên tịch số 126/1999/TTLT-BTC-BCN-BKHCNMT ngày 22 tháng 10 năm 1999 của Bộ Tài chính - Bộ Công nghiệp - Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường về hướng dẫn việc ký quỹ để phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản. - Luật Bảo vệ môi trường năm 2005; - Quyết định số 71/2008/QĐ-TTg ngày 29 tháng 5 năm 2008 của Chính phủ về ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản.

- Quyết định số 18/2013/QĐ-TTg ngày 29 tháng 3 năm 2013 của Chính phủ về cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản.