đặt vấn đề và giải quyết được mối quan hệ qua lại của các khía cạnh về tự nhiên, kinh tế và xã hội); 7 - Phải được định hướng theo tính bền vững (VD: tạo thuận lợi cho việc xác định các lựa chọn về phát triển sao cho được bến vững hơn); - Có trọng tâm, trọng đIểm (VD: là đối tượng có thể kiểm tra độc lập và phảI chỉ ra rằng làm thế nào để các vấn đề về tính bền vững được tính đến trong quá trình ra quyết định); - Có sự tham gia (VD: cung cấp thông tin và lôi kéo sự tham gia của các cơ quan Chính phủ và công chúng có sự quan tâm hoặc bị ảnh hưởng trong suốt quá trình ra quyết định); - Có sự lặp đi lặp lại (VD: bảo đảm rằng các kết quả đánh giá có được một cách sớm nhất để có tác động đến quá trình ra quyết định và lập kế hoạch). Khác biệt giữa đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) về bản chất đều dựa trên nguyên tắc rất cơ bản đó là dự báo những tác động tiềm tàng của một hoạt động phát triển có thể gây ra cho môi trường tự nhiên, kinh tế, xã hội để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu và xử lý các tác động này tới mức thấp nhất có thể. Quy trình thực hiện ĐTM và ĐMC đều được thực hiện qua các bước sàng lọc, xác định phạm vi, đánh giá tác động, xác định các biện pháp giảm thiểu, bước sàng lọc, xác định phạm vi, thẩm định, ra quyết định và cuối cùng là quan trắc và giám sát. Mặc dù có những điểm tương đồng nêu trên song giữa ĐTM và ĐMC cũng có nhiều sự khác biệt rất cơ bản.
Trước hết là về đối tượng nghiên cứu, mục tiêu, mục đích cần đạt được và sau đó là sự khác biệt về nội dung báo cáo. Tuy vậy cần nhấn mạnh rằng sự khác biệt này không phải là sự phủ định lẫn nhau, mà chúng lại là những mặt bổ sung, hỗ trợ cho nhau và ĐMC đối với các chính sách, chương trình, kế hoạch ở cấp độ vĩ mô, và ĐTM ở cấp độ các dự án thực hiện cụ thể1. Sự khác biệt đầu tiên giữa ĐTM và ĐMC là loại hình ra quyết định mà cả hai phương pháp này liên quan. ĐTM liên quan đến các quyết định ở cấp dự án 1 8 và thường là các quyết định trước khi bắt đầu thực hiện dự án (thi công).
Các quyết định này thường là các quyết định chi tiết chủ yếu về mặt vị trí và thiết kế một dự án và về các biện pháp giảm thiểu hơn là ngăn ngừa các tác động môi trường. Các giải pháp thay thế khả thi ở giai đoạn dự án thường giới hạn đối với các biến số nhỏ (ví dụ vạch chỉnh các tuyến đường, lựa chọn các tuyến tránh các điểm nhạy cảm môi trường …) trên cơ sở hướng tuyến đường và quy mô của nó đã được xác định. Trong khi đó ĐMC lại liên quan đến các quyết định mang tính chiến lược, ở cấp độ vĩ mô. Mục đích của ĐMC là cân nhắc kỹ hơn các vấn đề về môi trường (các cản trở và thuận lợi) và làm cho quy trình quyết định minh bạch hơn nhờ các biện pháp tư vấn và tham vấn cộng cộng.
Như vậy ở cấp độ này các tuyến khác nhau và các phương thức giao thông khác nhau cũng như quản lý nhu cầu là các giải pháp có tính thay thế khả thi. Những tính chất, nội dung khác biệt cơ bản nhất giữa ĐTM một dự án và ĐMC đối với chính sách, chương trình, kế hoạch được thể hiện ở bảng so sánh dưới đây: Bảng 1.1: Những điểm khác nhau giữa Đánh giá tác động môi trường - ĐTM và Đánh giá môi trường chiến lược – ĐMC 9 TT Đánh giá tác động môi trường Đánh giá môi trường chiến lược (ĐTM) (ĐMC) Đối tượng: 1 Đối tượng của ĐTM là một dự Đối tượng nghiên cứu của ĐMC là các chiến án phát triển cụ thể, như là các lược, quy hoạch/kế hoạch, chương trình phát dự án đầu tư công trình hạ tầng triển kinh tế - xã hội, vùng, địa phương, đô thị, cầu đường, cảng … với các tác nghành, có tính tổng hợp, tích luỹ trên một động môi trường có tính đặc thù, phạm vi rộng lớn. có tính địa phương và có thể giảm thiểu bằng các giải pháp kỹ thuật Mục tiêu: 2 Nhận dạng, dự báo, phân tích và Nhận dạng, dự báo và đánh giá tổng hợp về đánh giá các tác động môi các hậu quả môi trường của việc thực hiện các trường của dự án, từ đó đề xuất chiến lược, quy hoạch/kế hoạch, chương trình, các biện pháp (đặc biệt là các nhằm đảm bảo, lồng ghép một cách đầy đủ các biện pháp kỹ thuật cụ thể) nhằm xem xét về vấn đề môi trường sớm nhất và phát huy các tác động tích cực ngang bằng với các xem xét về mục tiêu phát và giảm thiểu các tác động tiêu triển kinh tế - xã hội trong quá trình hoạch cực bảo đảm đạt tiêu chuẩn môi định các chiến lược, chương trình, quy trường của một dự án phát triển hoạch/kế hoạch phát triển theo định hướng kinh tế - xã hội cụ thể. phát triển bền vững.
Quy trình thực hiện: 3 ĐTM là một quá trình xem xét, ĐMC được tiến hành song song với qúa trình đánh giá về mặt môi trường đối xây dựng, hoạch định các chiến lược, quy với một dự án phát triển đã được hoạch/kế hoạch, chương trình, lồng ghép một đề xuất cụ thể, đã được xác định. cách hữu cơ việc xem xét cân nhắc môi trường Tức là tiến hành ĐTM sau khi vào suốt qúa trình và ở bất kỳ thời điểm nào hình hài của một dự án phát triển của quá trình hoạch định chiến lược, quy 10 TT Đánh giá tác động môi trường Đánh giá môi trường chiến lược (ĐTM) (ĐMC) đã được xác định. Sự bắt đầu và hoạch/kế hoạch, chương trình nhằm mục đích kết thúc của ĐTM rõ ràng. điều chỉnh, sửa chữa nội dung của các chiến lược, quy hoạch/kế hoạch, chương trình đó theo định hướng phát triển bền vững.
Tính chất: 4 ĐTM có tính chi tiết cụ thể hơn. ĐMC có tính tổng hợp hơn. ĐTM mang tính ứng phó đối với ĐMC có tính chủ động cao thể hiện ở việc: các tác động môi trường tiêu cực - Rà soát các phương án thay thế để lựa chọn của dự án, bởi vì ĐTM được tiến phương án tối ưu nhất. hành đánh giá các tác động và - Phân tích, hồi cố quá khứ và dự đoán tương đề xuất các giải pháp đáp ứng lai để xây dựng một loạt cac kịch bản dựa trên bảo vệ môi trường đối với một tầm nhìn toàn diện, dự đoán hậu quả môi phương án phát triển đã được trường có thể xảy ra, để thay đổi phương án lựa chọn.
Phương pháp đánh giá: 5 Các phương pháp đánh giá ĐMC nghiên cứu tất cả các tác động môi thường áp dụng trong ĐTM là: trường trực tiếp, gián tiếp, đặc biệt là tác động ma trận, liệt kê, bảng kiểm tra, tích luỹ và tác động tương hỗ của chiến lược, dự báo môi trường bằng mô hình quy hoạch/kế hoạch, chương trình phát triển, toán học … bởi vì đối tượng đánh giá của ĐMC có quy mô Thường tập trung đến tác động lớn, đa dạng, bao gồm rất nhiều dự án cụ thể. môi trường trực tiếp của dự án, Phương pháp đánh giá thường được dùng là: ít quan tâm đến các tác động phương pháp chuyên gia, ma trận, liệt kê, môi trường gián tiếp, tích luỹ và mạng và sơ đồ hệ thống, phân tích xu hướng, tương hỗ. chồng ghép bản đồ, phương pháp GIS. Chỉ thị đánh giá, so sánh: 6 ĐTM thương xác định được các ĐMC thường đánh giá hậu qủa môi trường ở tác động môi trường có mức độ mức độ khái quát, ở mức độ định tính và phi 11 TT Đánh giá tác động môi trường Đánh giá môi trường chiến lược (ĐTM) (ĐMC) chi tiết về mặt kỹ thuật và có kỹ thuật.
ĐMC thường lấy sự bền vững về mặt mức độ định lượng cao, được môi trường để làm chỉ thị đánh giá và so sánh. đánh giá so sánh với các trị số, giới hạn chỉ thị môi trường cho phép theo tiêu chuẩn chất lượng môi trường và tiêu chuẩn thải chất thải (TCVN). Sản phẩm chủ yếu: 7 Đưa ra các biện pháp giảm thiểu Đưa ra các định hướng có tính định hướng ô nhiễm môi trường, công nghệ phát triển, điều chỉnh hoạch định chiến lược, giảm thiểu ô nhiễm nguồn thải, quy hoạch/kế hoạch, chương trình và lồng xử lý ô nhiễm, quản lý và quan ghép các mục tiêu môi trường vào quá trình trắc môi trường … trong giai hoạch định chiến lược, quy hoạch/kế hoạch, đoạn chuẩn bị xây dựng, thi chương trình phát triển kinh tế - xã hội , đề công xây dựng cũng như trong xuất chiến lược và quy hoạch bảo vệ mt để giai đoạn vận hành dự án để dự đảm bảo phát triển bền vững về mặt môi án đạt tiêu chuẩn môi trường. Nguồn: Phạm Ngọc Đăng và cộng sự “Đánh giá môi trường chiến lược, phương pháp luận và thử nghiệm ở Việt Nam” 1.
Các điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội, môi trường tỉnh Nghệ An 1. Điều kiện tự nhiên 1. Vị trí địa lý và địa hình Nghệ An nằm ở vĩ độ 180 33" đến 190 25" kinh độ 1020 53" đến 1050 46" kinh đông, ở vị trí trung tâm vùng Bắc Trung Bộ với diện tích tự nhiên 16.488 km2 và dân số trung bình 3,03 triệu người, chiếm 5,1% diện tích tự nhiên và 3,64% dân số cả nước (năm 2005). 12 Nghệ An giáp tỉnh Thanh Hóa ở phía Bắc, tỉnh Hà Tĩnh ở phía Nam, nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào ở phía Tây với 419 km đường biên giới và biển Đông ở phía Đông với chiều dài 82 km.
Vị trí này tạo cho Nghệ An có vai trò quan trọng trong mối giao lưu kinh tế - xã hội Bắc - Nam, xây dựng và phát triển kinh tế biển, kinh tế đối ngoại và mở rộng hợp tác quốc tế. Nằm ở Đông Bắc dãy Trường Sơn, Nghệ An có địa hình đa dạng, phức tạp và bị chia cắt bởi các hệ thống đồi núi, sông suối hướng nghiêng từ Tây – Bắc xuống Đông – Nam.