Luận văn thạc sĩ quản lý môi trường đánh giá hiện trạng và đề xuất định hướng quản lý môi trường ngành thuộc da tại kcn hiệp phước tp hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ quản lý môi trường đánh giá hiện trạng và đề xuất định hướng quản lý môi trường ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước, TP Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Hồ Long Đăng
• Người hướng dẫn: TS. Hà Dương Xuân Bảo
• Trường học: Đại học Bách Khoa, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất định hướng quản lý môi trường ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước, TP. Hồ Chí Minh (Trường hợp: Công ty cổ phần thuộc da Hào Dương)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cám ơn
• Tóm tắt / Abstract
• Danh mục viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nội dung nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6.1. Phương pháp luận
• 0.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Ý nghĩa của đề tài
• 0.7.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 0.7.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 0.8. Tính mới của đề tài
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ THUỘC DA VÀ THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG NGÀNH THUỘC DA TẠI KCN HIỆP PHƯỚC
• 1.1. Cơ sở thực tế & pháp lý
• 1.1.1. Giới thiệu về ngành thuộc da
• 1.1.2. Giới thiệu Khu công nghiệp Hiệp Phước & các cơ sở TD tại KCN
• 1.1.3. Giới thiệu Công ty cổ phần thuộc da Hào Dương
• 1.1.4. Các văn bản pháp lý liên quan
• 1.2. Đánh giá thực trạng môi trường
• 1.2.1. Hoạt động sản xuất trong ngành thuộc da
• 1.2.2. Các vấn đề môi trường chung ngành thuộc da
• 1.3. Thực trạng môi trường của các cơ sở thuộc da tại KCN Hiệp Phước
• 1.4. Thực trạng môi trường của Cty Hào Dương
• 1.5. Xác định Khía cạnh môi trường (KCMT)
• 2. Chương 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG NGÀNH THUỘC DA TẠI KCN HIỆP PHƯỚC
• 2.1. Thực trạng công tác QLMT NTD tại KCN Hiệp Phước
• 2.1.1. Mối liên quan trong QLMT của các DN thuộc da tại KCN HP
• 2.1.2. Ứng dụng Phân tích SWOT trong QLMT NTD tại KCN
• 2.2. Đánh giá thực trạng QLMT NTD trong KCN Hiệp Phước
• 3. Chương 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG NGÀNH THUỘC DA
• 3.1. Nhóm giải pháp quản lý
• 3.2. Nhóm giải pháp kỹ thuật
• 3.3. Nhóm giải pháp SXSH, giảm thiểu chất thải tại nguồn
• 3.4. Nhóm giải pháp giáo dục, huấn luyện
• 3.5. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả an toàn, sức khỏe, MT (HSE)
• PHẦN KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng và đề xuất quản lý môi trường trong ngành thuộc da tại Khu Công Nghiệp Hiệp Phước, TP Hồ Chí Minh. Nghiên cứu được thực hiện dựa trên trường hợp cụ thể của Công ty Cổ phần Thuộc da Hào Dương, một doanh nghiệp điển hình trong ngành. Mục tiêu chính của luận văn là đánh giá thực trạng môi trường và đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn nhằm đánh giá thực trạng quản lý môi trường trong ngành thuộc da, đặc biệt là tại KCN Hiệp Phước. Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích các vấn đề môi trường như nước thải, khí thải, và chất thải rắn. Đồng thời, đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả quản lý, đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp như phân tích SWOT, điều tra khảo sát hiện trường, và xử lý số liệu. Các phương pháp này giúp đánh giá toàn diện thực trạng môi trường và đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả, dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn.

II. Đánh Giá Hiện Trạng

Phần này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng môi trường trong ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù các doanh nghiệp đã có nhiều nỗ lực trong bảo vệ môi trường, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là trong việc xử lý chất thải nguy hại và kiểm soát ô nhiễm.

2.1. Thực trạng môi trường

Nghiên cứu đã khảo sát và phân tích các hoạt động sản xuất tại Công ty Hào Dương, chỉ ra các nguồn phát sinh chất thải chính như nước thải, khí thải, và chất thải rắn. Các vấn đề môi trường chính bao gồm ô nhiễm nước, không khí, và tiếng ồn, đòi hỏi các biện pháp quản lý hiệu quả hơn.

2.2. Tác động môi trường

Các chất thải từ công nghiệp thuộc da có tác động đáng kể đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thiếu các công nghệ xử lý chất thải tiên tiến là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm hiện nay.

III. Quản Lý Môi Trường

Phần này tập trung vào việc quản lý môi trường trong ngành thuộc da. Nghiên cứu đánh giá thực trạng quản lý tại KCN Hiệp Phước và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành.

3.1. Thực trạng quản lý

Nghiên cứu chỉ ra rằng, các doanh nghiệp trong ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước đã áp dụng một số biện pháp quản lý môi trường, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các vấn đề chính bao gồm thiếu hệ thống quản lý hiệu quả và chưa tuân thủ đầy đủ các chính sách môi trường hiện hành.

3.2. Đề xuất giải pháp

Nghiên cứu đề xuất 5 nhóm giải pháp chính: quản lý, kỹ thuật, sản xuất sạch hơn, giáo dục, và nâng cao hiệu quả an toàn, sức khỏe, môi trường (HSE). Các giải pháp này nhằm giảm thiểu chất thải tại nguồn, cải thiện hiệu quả quản lý, và đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành.

IV. Giải Pháp Môi Trường

Phần này tập trung vào việc đề xuất các giải pháp môi trường nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường trong ngành thuộc da. Các giải pháp được đề xuất dựa trên cơ sở đánh giá thực trạng và phân tích các vấn đề môi trường hiện tại.

4.1. Giải pháp kỹ thuật

Nghiên cứu đề xuất việc áp dụng các công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, nhằm giảm thiểu tác động môi trường từ các hoạt động sản xuất. Các công nghệ này bao gồm hệ thống xử lý nước thải, khí thải, và chất thải rắn hiệu quả hơn.

4.2. Giải pháp quản lý

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải thiện quy trình quản lý trong các doanh nghiệp. Các giải pháp bao gồm việc áp dụng các hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn quốc tế, và tăng cường giám sát, kiểm tra việc tuân thủ các quy định môi trường.

V. Phát Triển Bền Vững

Phần này tập trung vào việc thúc đẩy phát triển bền vững trong ngành thuộc da. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc áp dụng các giải pháp quản lý môi trường hiệu quả không chỉ giúp giảm thiểu tác động môi trường, mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho các doanh nghiệp.

5.1. Lợi ích kinh tế

Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc áp dụng các giải pháp môi trường hiệu quả có thể giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí sản xuất, tăng năng suất, và cải thiện hình ảnh thương hiệu. Điều này góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành.

5.2. Bảo vệ môi trường

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong ngành thuộc da. Các giải pháp được đề xuất nhằm giảm thiểu tác động môi trường, đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành, và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp da giày Việt Nam đóng góp trên 10% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, liên tục duy trì vị thế trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới với sản lượng tăng trưởng mạnh mẽ từ 32 triệu SF năm 2003 lên 80 triệu SF năm 2010. Tuy nhiên, thuộc da là ngành sản xuất có mức độ thâm dụng tài nguyên và phát sinh tải lượng ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng. Trung bình khi chế biến 1 tấn da muối nguyên liệu chỉ thu được khoảng 195 kg da cật và 60 kg da váng thành phẩm, trong khi thải bỏ ra môi trường tới 750 kg chất thải rắn hữu cơ cùng 30 đến 50 m3 nước thải chứa nồng độ đậm đặc các hợp chất hữu cơ, crom và sunfua.

Tại Khu công nghiệp Hiệp Phước (huyện Nhà Bè, TP. Hồ Chí Minh) – nơi tập trung 8 doanh nghiệp thuộc da lớn nhất thành phố trên tổng diện tích quy hoạch giai đoạn 1 là 311,4 ha – công tác kiểm soát môi trường vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về công nghệ và năng lực quản trị. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng phát sinh chất thải rắn, nước thải, khí thải và thực trạng quản lý môi trường tại các doanh nghiệp thuộc da trong KCN Hiệp Phước, trong đó đi sâu phân tích trường hợp điển hình của Công ty Cổ phần Thuộc da Hào Dương – cơ sở có quy mô lớn nhất với công suất sản xuất 700 - 800 tấn da phèn xanh và 250 - 300 tấn da thuộc mỗi tháng.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao trùm toàn bộ các nhà máy thuộc da tại KCN Hiệp Phước và địa bàn huyện Nhà Bè, được triển khai trong mốc thời gian từ tháng 01/2013 đến tháng 07/2013. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ định lượng để thiết lập hệ thống kiểm soát ô nhiễm tổng thể, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 20 - 30% tải lượng phát thải tại nguồn, tối ưu hóa chi phí xử lý và nâng cao hiệu quả kinh tế - sinh thái cho ngành công nghiệp da giày Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai khung lý thuyết quản lý hiện đại: Lý thuyết Quản lý Môi trường Tích hợp (Integrated Environmental Management) và Lý thuyết Sản xuất Sạch hơn (Cleaner Production). Bên cạnh đó, mô hình Cân bằng Vật chất (Material Balance Model) được vận dụng để phân tích định lượng toàn bộ dòng năng lượng, hóa chất đầu vào và các dòng phát thải đầu ra trên từng công đoạn của dây chuyền chế biến da.

Hệ thống lý thuyết làm sáng tỏ 4 khái niệm chuyên ngành then chốt:

1. Khía cạnh môi trường có ý nghĩa: Các thành phần trong hoạt động sản xuất có khả năng tương tác và gây biến đổi tiêu cực đến môi trường xung quanh vượt ngưỡng kiểm soát.
2. Tải lượng ô nhiễm đặc trưng: Định mức chất ô nhiễm tính trên một đơn vị sản phẩm (kg chất thải hoặc m3 nước thải trên 1 tấn da nguyên liệu).
3. Hóa chất thuộc da nguy hại: Các hợp chất muối crom hóa trị ba (Cr3+) có nguy cơ chuyển hóa thành crom hóa trị sáu (Cr6+) mang độc tính cao đối với sinh vật và con người.
4. Hệ số chuyển đổi vật liệu: Tỷ lệ phần trăm nguyên liệu da thô chuyển hóa thành phẩm hữu ích so với phần phát sinh dưới dạng phế phẩm và chất thải.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp (báo cáo giám sát môi trường định kỳ, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, hồ sơ pháp lý) và dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại hiện trường. Cỡ mẫu nghiên cứu bao phủ toàn diện 8/8 doanh nghiệp thuộc da đang hoạt động tại KCN Hiệp Phước (đạt tỷ lệ 100% tổng thể), kết hợp phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình chuyên sâu (Case study) tại Công ty Cổ phần Thuộc da Hào Dương với quy mô khuôn viên 60.000 m2 và lực lượng lao động gồm 530 cán bộ công nhân viên.

Phương pháp nghiên cứu trường hợp và khảo sát toàn bộ được lựa chọn vì tính chất đặc thù của KCN Hiệp Phước, nơi tập trung phần lớn năng lực thuộc da của TP. Hồ Chí Minh nhưng phân bố tập trung theo cụm. Việc phân tích định lượng được thực hiện bằng phương pháp cân bằng vật chất kết hợp thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel, đối chiếu trực tiếp với các tiêu chuẩn môi trường bắt buộc như QCVN 40:2011/BTNMT, QCVN 19/2008/BTNMT và chuẩn tiếp nhận nước thải TCVN 5945:2005 loại C của KCN. Ngoài ra, phương pháp phân tích ma trận SWOT kết hợp phương pháp chuyên gia lấy ý kiến từ Ban Quản lý Hepza, Ban Quản lý KCN Hiệp Phước và các nhà khoa học chuyên ngành giúp nhận diện chính xác các rào cản và cơ hội cải tiến quản lý. Tiến trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ từ ngày 21/01/2013 đến ngày 21/06/2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện sự tổn thất vật liệu và tỷ lệ phát sinh chất thải rắn cực lớn trong quy trình chế biến da. Khi đưa 1.000 kg da muối nguyên liệu vào sản xuất, tỷ lệ thu hồi sản phẩm da hữu ích chỉ đạt khoảng 25,5% (gồm 195 kg da cật và 60 kg da váng), trong khi 74,5% khối lượng còn lại trở thành chất thải rắn. Lượng chất thải rắn phát sinh thực tế lên tới 750 kg/tấn nguyên liệu, bao gồm 250 - 300 kg mỡ và thịt bạc nhạc, 90 - 100 kg diềm da tươi, 100 - 110 kg mùn bào da phèn xanh và 100 - 105 kg váng da vụn.

Thứ hai, lượng nước tiêu thụ và xả thải ở mức rất cao, dao động từ 30 đến 50 m3 nước thải cho mỗi tấn da thô. Dòng nước thải có nồng độ ô nhiễm vượt chuẩn tiếp nhận nhiều lần: công đoạn ngâm vôi tẩy lông phát sinh COD từ 40.000 đến 50.000 mg/l, chất rắn lơ lửng SS vượt 15.000 mg/l; dòng thải từ công đoạn thuộc crom chứa hàm lượng crom tổng số dao động 2.500 - 4.500 mg/l, đe dọa trực tiếp đến hệ vi sinh của trạm xử lý nước thải tập trung.

Thứ ba, tại Công ty Hào Dương, việc tiêu thụ hơn 30 loại hóa chất với sản lượng lớn (như chất thuộc da Cromeno 95 và muối crom tiêu thụ trên 40.000 kg/tháng, chất làm mềm Jolime 230P tiêu thụ 48.053 kg/tháng, chất tẩy lông NaHS tiêu thụ 20.000 kg/tháng) đã làm phát sinh lượng bùn thải chứa crom nguy hại từ 0,12 đến 0,25 tấn trên mỗi tấn da sản xuất. Khí thải từ quá trình phân hủy protein và dung dịch ngâm vôi chứa nồng độ H2S và NH3 cao, tạo mùi hôi thối phát tán diện rộng trong bán kính hơn 1.000 m quanh khu vực nhà máy.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của thực trạng ô nhiễm nêu trên bắt nguồn từ công nghệ sản xuất bán tự động lạc hậu, sử dụng phu lông hở gây thất thoát dung dịch hóa chất và thiếu hệ thống kiểm soát tự động độ pH trong quá trình nâng kiềm (duy trì ở mức 3,8 - 4,2). Điều này dẫn đến hiệu suất gắn màu và hấp phụ crom của sợi collagen chỉ đạt 65 - 70%, khiến 30 - 35% lượng muối crom dư thừa bị thải bỏ trực tiếp ra dòng nước thải. So sánh với các nghiên cứu và thực tiễn công nghệ thuộc da tiên tiến trên thế giới (mức tiêu hao nước chỉ từ 12 - 15 m3/tấn), các doanh nghiệp tại KCN Hiệp Phước đang tiêu tốn lượng nước gấp 2,5 đến 3,3 lần và tiêu hao hóa chất cao hơn 20 - 30%.

Toàn bộ bức tranh dữ liệu này được thể hiện rõ ràng qua sơ đồ cân bằng dòng vật chất (Material Flow Chart) và bảng tổng hợp ma trận phân tích khía cạnh môi trường có ý nghĩa. Kết quả đối sánh cho thấy công đoạn chuẩn bị thuộc (hồi tươi, ngâm vôi tẩy lông) đóng góp tới 60 - 70% tổng tải lượng COD, BOD5 và chất rắn lơ lửng toàn nhà máy, trong khi công đoạn thuộc crom đóng góp trên 95% tải lượng kim loại nặng nguy hại. Điều này chứng minh rằng việc đầu tư xử lý cuối đường ống (End-of-pipe) đơn thuần sẽ gây tốn kém chi phí vận hành cực lớn mà không giải quyết được căn nguyên thất thoát tài nguyên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường và gia tăng lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp, nghiên cứu đề xuất 5 nhóm giải pháp chiến lược với mục tiêu và lộ trình thực thi rõ ràng:

1. Đổi mới kỹ thuật thu hồi và tái sử dụng crom tại nguồn: Thiết lập hệ thống kết tủa crom bằng magie oxit (MgO) hoặc natri hydroxit (NaOH) để thu hồi dung dịch crom đậm đặc, đặt mục tiêu tái sử dụng 85 - 90% lượng crom dư thừa trong nước thải thuộc da, cắt giảm 20 - 25% chi phí mua mới hóa chất crom. Timeline thực hiện trong 12 tháng, chủ thể chịu trách nhiệm là Doanh nghiệp thuộc da Hào Dương và các cơ sở trong KCN.
2. Áp dụng kỹ thuật Sản xuất sạch hơn (SXSH) trong khâu chuẩn bị thuộc: Triển khai phương pháp tẩy lông bảo tồn chân lông (hair-save process) kết hợp hỗ trợ enzyme và nạo mỡ tươi cơ học trước khi ngâm vôi. Target metric là cắt giảm 40% chỉ số COD, giảm 50% lượng sulfide (S2-) phát sinh và tiết kiệm 15 - 20% lượng nước sạch tiêu thụ trong lộ trình 6 - 18 tháng do Bộ phận Kỹ thuật doanh nghiệp chủ trì.
3. Cải tạo nâng cấp trạm xử lý nước thải và khí thải cục bộ: Xây dựng hệ thống tách riêng dòng thải crom và dòng thải chứa sunfua để tiền xử lý hóa lý trước khi gộp dòng vào hệ thống xử lý sinh học; lắp đặt chụp hút khí kín và tháp hấp phụ khí H2S, NH3 bằng dung dịch kiềm tại khu vực phu lông, đảm bảo 100% nước thải đạt tiêu chuẩn TCVN 5945:2005 loại C trước khi xả vào hệ thống chung của KCN trong vòng 6 tháng.
4. Hoàn thiện hệ thống quản lý an toàn, sức khỏe và môi trường (HSE): Xây dựng kho lưu chứa chất thải nguy hại đạt chuẩn QCVN 07:2008/BTNMT với sức chứa an toàn trên 50 tấn bùn thải, trang bị đầy đủ bảo hộ lao động đạt chuẩn cho 500 công nhân và chuẩn hóa quy trình vận hành theo tiêu chuẩn ISO 14001 trong thời hạn 3 - 6 tháng.
5. Tăng cường giám sát liên ngành và chia sẻ thông tin: Ban Quản lý KCN Hiệp Phước (HIPC) phối hợp cùng Sở Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh lắp đặt hệ thống quan trắc tự động liên tục 24/7 đối với lưu lượng, COD, pH và crom tổng số tại hố ga xả thải của từng doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban giám đốc và cán bộ quản lý doanh nghiệp thuộc da: Giúp các nhà quản trị nhận diện rõ ràng các điểm rò rỉ nguyên liệu, nắm vững phương pháp cân bằng vật chất để tái tuần hoàn crom và bã mỡ, qua đó cắt giảm 15 - 30% chi phí vận hành xử lý môi trường hàng năm và tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường.
2. Cơ quan quản lý nhà nước và Ban quản lý các KCN: Cung cấp bức tranh thực tế về tải lượng xả thải đặc thù của ngành chế biến da, phục vụ hiệu quả cho công tác thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), cấp phép xả thải và kiểm tra thanh tra môi trường định kỳ tại các cụm công nghiệp tập trung.
3. Kỹ sư môi trường và chuyên gia tư vấn công nghệ: Cung cấp hệ số phát thải thực nghiệm, thông số hóa lý chi tiết của từng dòng thải (từ hồi tươi, ngâm vôi đến thuộc phèn, hoàn thiện) làm dữ liệu đầu vào chuẩn xác để thiết kế, tối ưu hóa các công trình xử lý nước thải và khí thải công nghiệp.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý Môi trường: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp luận nghiên cứu điển hình (case study), kỹ thuật phân tích SWOT và cách tiếp cận quản lý môi trường tích hợp đối với các ngành công nghiệp nặng có nguy cơ ô nhiễm cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao ngành thuộc da lại phát sinh khối lượng chất thải rắn gấp nhiều lần sản phẩm thu được? Do đặc thù cấu tạo giải phẫu của da động vật, chỉ có lớp da cật và da váng đáp ứng tiêu chuẩn gia công da thuộc. Khi chế biến 1.000 kg da muối thô, doanh nghiệp bắt buộc phải nạo bóc 250 - 300 kg mỡ bạc nhạc, xén tỉa 90 - 100 kg diềm da thừa và mài bào 100 - 110 kg mùn da, dẫn đến lượng phế thải rắn chiếm tới 74,5% tổng khối lượng nguyên liệu đầu vào.

2. Nước thải từ nhà máy thuộc da chứa những chất ô nhiễm nguy hại đặc thù nào? Nước thải thuộc da chứa hai nhóm chất nguy hại nghiêm trọng: dòng ngâm vôi tẩy lông chứa hàm lượng sunfua (S2-) đậm đặc cùng tải lượng COD lên đến 50.000 mg/l có nguy cơ sinh khí H2S gây ngạt thở; và dòng thuộc crom chứa hợp chất Cr3+ nồng độ 2.500 - 4.500 mg/l có khả năng tích lũy sinh học và gây độc mạn tính cho hệ sinh thái thủy vực.

3. Doanh nghiệp đạt được lợi ích kinh tế cụ thể nào khi đầu tư hệ thống thu hồi crom? Khi ứng dụng công nghệ kết tủa kiềm để thu hồi crom trong nước thải sơ thuộc, doanh nghiệp có thể tái sử dụng 85 - 90% lượng muối crom dư thừa cho các mẻ thuộc tiếp theo. Giải pháp này giúp cắt giảm 20 - 25% ngân sách thu mua hóa chất mới, đồng thời giảm 50% chi phí thuê xử lý bùn thải nguy hại phát sinh từ trạm xử lý nước thải.

4. Tiêu chuẩn tiếp nhận nước thải của KCN Hiệp Phước đối với các nhà máy thuộc da là gì? Tất cả các cơ sở thuộc da tại KCN Hiệp Phước bắt buộc phải xây dựng trạm xử lý cục bộ để xử lý nước thải đạt giới hạn tiếp nhận tương đương TCVN 5945:2005 cột C (quy định nồng độ COD dưới 400 mg/l, crom tổng dưới 2 mg/l, pH từ 5 đến 9) trước khi đấu nối vào mạng lưới thu gom chung dẫn về trạm xử lý tập trung xả ra Rạch Dinh Ông.

5. Giải pháp nào giúp hạn chế triệt để mùi hôi thối phát sinh từ các phân xưởng thuộc da? Doanh nghiệp cần chuyển đổi sang quy trình phu lông kín, lắp đặt chụp hút khí cục bộ tại các bể tẩy lông ngâm vôi để dẫn khí qua tháp rửa bằng dung dịch hấp phụ hóa học, kết hợp thu gom triệt để và vận chuyển toàn bộ bã thịt, mỡ động vật phát sinh trong ngày trong vòng 24 giờ nhằm ngăn chặn quá trình phân hủy kỵ khí sinh khí H2S và NH3.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng hóa bức tranh phát thải đặc thù của ngành thuộc da với định mức 30 - 50 m3 nước thải và 750 kg chất thải rắn hữu cơ trên mỗi tấn da muối nguyên liệu chế biến.
• Đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý môi trường tại 8 doanh nghiệp thuộc da ở KCN Hiệp Phước, làm rõ các rủi ro phát tán crom và mùi hôi tại Công ty Cổ phần Thuộc da Hào Dương.
• Cung cấp bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về nồng độ các chất ô nhiễm đặc thù (COD, SS, Cr3+, S2-) phục vụ công tác tính toán và thiết kế kỹ thuật môi trường.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa cải tiến công nghệ, thu hồi crom tại nguồn, áp dụng sản xuất sạch hơn và quản trị an toàn lao động theo tiêu chuẩn ISO 14001.
• Xác lập lộ trình chuyển dịch kỹ thuật khả thi từ 6 đến 18 tháng, mở ra phương thức sản xuất bền vững và cân bằng giữa hiệu quả kinh tế với trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Các doanh nghiệp thuộc da và cơ quan quản lý cần khẩn trương phối hợp triển khai các giải pháp thu hồi tuần hoàn hóa chất và kiểm toán dòng vật chất ngay hôm nay nhằm triệt tiêu các nguy cơ ô nhiễm, tối ưu hóa chi phí sản xuất và xây dựng chuỗi giá trị da giày xanh vững mạnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1- TỔNG QUAN VỀ THUỘC DA VÀ THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG NGÀNH THUỘC DA TẠI KCN HIỆP PHƯỚC.1- Cơ sở thực tế & pháp lý 1.1- Giới thiệu về ngành thuộc da 1. Khái niệm Thuộc da là quá trình biến đổi protit của da sống động vật thành vật liệu ở dạng bền vững để sử dụng cho nhu cầu sinh hoạt, thông qua các công đoạn sản xuất dưới sự kết hợp với các loại hóa chất dung cho thuộc da như chất thuộc crom, vôi, tanin, dầu mỡ khoáng, phẩm nhuộm, axit, kiềm, muối, các chất tẩy rửa, enzyme…. Nguyên liệu chính cho quá trình thuộc da là da động vật (trâu, bò, heo…) dạng tươi hoặc ướp muối, được sử dụng phụ thuộc vào công nghệ thuộc, thiết bị sử dụng, yêu cầu kiểu mẫu và chất lượng da thuộc (Hà Dương Xuân Bảo, 2006). Sự phát triển ngành thuộc da trên thế giới − Công nghệ thuộc da (CNTD) có từ thời Hy Lạp cổ đại, sau đó phát triển sang các nước Ả Rập trong các năm 3.000 trước công nguyên (Veldmeijer, André, 2008).

− Lúc đầu, da thuộc được dùng bằng phương pháp thủ công, dùng chất tanin thảo mộc với thời gian công nghệ kéo dài, sản phẩm thuộc da đanh cứng có màu nâu sẫm. Đến thế kỉ XIX, công nghệ thuộc da chuyển sang giai đoạn phát triển mới, nhiều phương pháp mới ra đời rút ngắn thời gian và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đặc biệt là phương pháp thuộc da bằng tanin thảo mộc của Segum, tác giả đã nghiên cứu nồng độ hóa chất cho từng bể theo thời gian mà ngày nay vẫn được áp dụng. − Vào những năm 60 của thế kỉ XIX, Knapp nghiên cứu ra chất thuộc crom (hợp chất muối crôm có tính thuộc tốt).

Với hóa chất này sản phẩm thuộc da có nhiều tính chất vượt trội hơn: mềm mại, chịu đàn hồi tốt, thấu hơi thấu khí cao, khả năng chịu nhiệt, chịu ẩm tốt hơn da thuộc bằng tanin thảo mộc, tanin tổng hợp và một số vật liệu giả da thay thế nó. Cho đến nay, phương pháp thuộc da dùng crôm được sử dụng phổ biến (Nguyễn Thị Mão, 1995). Giới thiệu ngành thuộc da ở Việt Nam − Sự hình thành và phát triển: Năm 1912, CNTD ở Việt Nam được hình thành. Lúc đầu cả nước có chưa đến 10 DN và cơ sở.

Trong giai đoạn 1990-1999 cả nước có khoảng 20 DN. Từ năm 2000 cho đến nay thì số lượng này đã tăng trên 50 DN. Phần HVTH: Hồ Long Đăng GVHD: TS. Hà Dương Xuân Bảo 6 Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất định hướng QLMT ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước, TP.

Hồ Chí Minh (Trường hợp: Công ty cổ phần thuộc da Hào Dương) lớn các cơ sở thuộc da thường tập trung ở Tp. Hồ Chí Minh với hai dạng quy mô sản xuất : o Các xí nghiệp trung bình, lớn có công suất từ 2 – 4 tấn da/ ngày. o Các cơ sở tiểu thủ công nghiệp do tư nhân nhân quản lý (phần lớn vốn đầu tư nhỏ, máy móc thiết bị lạc hậu, diện tích mặt bằng hẹp) chiếm đa số, công suất khoảng 50 – 300 kg da/ ngày (Hợp phần sản xuất sạch hơn trong công nghiệp, 2010). − Nguyên liệu chính: sử dụng cho CNTD tại Việt Nam là da động vật như da bò, da trâu, da heo (lợn), v.v… Theo ước tính, trung bình mỗi con thu hồi được khoảng 7kg da được dùng làm nguyên liệu cho sản xuất da thuộc.917,1 con (theo tổng cục thống kê), nếu tận thu được 100% nguồn nguyên liệu thì sẽ thu được một lượng da rất lớn 284.

Nguồn nguyên liệu dồi dào này là một điều kiện thuận lợi cho sự phát triển sản xuất ngành thuộc da (NTD) Việt Nam. Với một lượng lớn nguyên liệu trong nước này, Việt Nam có thể thay thế việc nhập ngoại da lót từ các nước Đài Loan, Trung Quốc và Châu Âu (Hà Dương Xuân Bảo, 2006). − Hạn chế: Bên cạnh nguồn nguyên liệu dồi dào thì ngành thuộc da Việt Nam còn gặp nhiều hạn chế: o Các DN phần lớn nhập hóa chất của nước ngoài, khả năng cập nhật, lựa chọn hóa chất mới phù hợp còn hạn chế. o Công nghệ và thiết bị chuyên dùng còn ở mức trung bình, lạc hậu và không đồng bộ, phụ thuộc nhiều vào các công ty nước ngoài (chào bán hóa chất thuộc da).

o Nguồn lao động đa số chưa được đào tạo chuyên sâu, dẫn đến sản phẩm còn đơn điệu, chưa phong phú. − Sản phẩm và thị trường: Sản phẩm của NTD là da thuộc, dùng làm nguyên liệu để sản xuất ra sản phẩm các mặt hàng tiêu dùng phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt như: giày dép, túi xách, dây nịt, găng tay … và các sản phẩm làm từ da khác. Trong tương lai, ntd Việt Nam đang rất có nhiều tiềm năng phát triển, chiếm một vị trí quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Trong 10 năm gần đây, Ngành Da-Giày (bao gồm NTD cùng với ngành giày dép, túi xách bằng da thuộc) là một trong 3 HVTH: Hồ Long Đăng GVHD: TS.

Hà Dương Xuân Bảo 7 Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất định hướng QLMT ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước, TP. Hồ Chí Minh (Trường hợp: Công ty cổ phần thuộc da Hào Dương) ngành đem lại kim ngạch xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm trên 10% tổng kim ngạch xuất khẩu. Với kim ngạch xuất khẩu: năm 2003 32 triệu SF, năm 2005 40 triệu SF, năm 2010 là 80 triệu SF và thị trường xuất khẩu chủ yếu là Châu Âu, tiếp đến là các thị trường Hoa Kỳ, Nhật bản, Mexico, Canada…(Hiệp hội Da Giày VN, 2010) − Ngoài sản phẩm chính là da thuộc và các sản phẩm khác từ da thuộc, ngành da-giày cũng tạo ra một số lượng không nhỏ những thứ phẩm (da ruột, da mặt/ruột xấu- chất lượng kém: bị bở, dễ bị rách nát…), phế phẩm (da vụn) và chất thải (bạc nhạc, bột da bào, nước thải…). Những chất thứ phẩm, phế phẩm và một số chất thải nêu trên rất cần được nghiên cứu xử lý hoặc tái chế thành những hàng hoá có ích (thực phẩm gia súc, keo hữu cơ, phân bón, da nhân tạo, sợi chỉ protit, đầu lọc thuốc lá.

Những sản phẩm tái chế này thực tế chưa được quan tâm tại Việt Nam (Hà Dương Xuân Bảo, 2008a).2- Giới thiệu Khu công nghiệp Hiệp Phước & các cơ sở thuộc da tại KCN Trong phần này, tác giả tập trung giới thiệu những đặc điểm có liên quan đến NTD của khu công nghiệp (KCN) Hiệp Phước và các cơ sở thuộc da tại KCN. Giới thiệu về KCN Hiệp Phước a/ Ban quản lý: Từ năm 1996, Công ty TNHH MTV phát triển công nghiệp Tân Thuận (IPC) là DN Nhà nước được UBND TP. Hồ Chí Minh giao nhiệm vụ đầu tư, xây dựng và kinh doanh cơ sở hạ tầng KCN Hiệp Phước thuộc địa bàn 02 xã Long Thới và Hiệp Phước, huyện Nhà Bè, TP. Hồ Chí Minh.

Đến năm 2007, Công ty Cổ phần KCN Hiệp Phước (HIPC) chính thức trở thành công ty quản lý hạ tầng của KCN Hiệp Phước từ ngày 14/06/2007 theo Quyết định số 4288/QĐ-UBND ngày 22/09/2006 của UBND TP. Hồ Chí Minh. HIPC sẽ thừa kế mội nghĩa vụ và quyền lợi từ IPC đối với các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động của KCN. b/ Vị trí địa lý: KCN Hiệp Phước nằm ở cửa ngõ phía Nam của TP.

Hồ Chí Minh, có vị trí chiến lược trong kế hoạch phát triển thành phố về phía Nam, tiến ra Biển Đông (hình 1. KCN này nằm trên địa bàn 02 xã Long Thới xã Hiệp Phước, Huyện Nhà Bè, TP. HCM, KCN Hiệp Phước có vị trí hết sức thuận lợi như sau: o Cách trung tâm Tp. HCM 15 km, cách sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất 21 km.

HVTH: Hồ Long Đăng GVHD: TS. Hà Dương Xuân Bảo 8 Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất định hướng QLMT ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước, TP. Hồ Chí Minh (Trường hợp: Công ty cổ phần thuộc da Hào Dương) o Có thể dễ dàng tiếp cận đến các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thông qua các tuyến đường vành đai số 3 và số 4 của Tp.HCM cũng như hệ thống đường cao tốc liên vùng phía Nam. o Sông Soài Rạp bao bọc toàn bộ phía Đông và Nam của KCN Hiệp Phước.

Hệ thống sông Soài Rạp là luồng tàu biển rộng nhất và ngắn nhất từ biển Đông vào hệ thống cảng TP. Luồng tàu này đang được nạo vét sâu đến -12m để các tàu có trọng tải đến 50.000 DWT có thể ra vào dễ dàng vận chuyển hàng hóa từ các cảng biển quốc tế trong KCN Hiệp Phước đi các nước trong khu vực. o Là KCN duy nhất tại Tp. HCM có kết hợp hoạt động cảng biển và thủy nội địa với hệ thống cảng container và cảng hàng rời hiện đại.

o Có chi cục Hải quan tại chỗ, thuận tiện cho hoạt động xuất nhập khẩu. Từ KCN Hiệp Phước có thể dễ dàng tiếp cận đến các tỉnh ĐBSCL, là thị trường đầy tiềm năng ở khu vực phía Nam. o Có diện tích lớn, đủ để bố trí các nhà máy có quy mô lớn. HVTH: Hồ Long Đăng GVHD: TS.

Hà Dương Xuân Bảo 9 Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất định hướng QLMT ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước, TP. Hồ Chí Minh (Trường hợp: Công ty cổ phần thuộc da Hào Dương) Hình1.1- Vị trí địa lý khu công nghiệp Hiệp Phước (Nguồn: Cty CP KCN Hiệp Phước, 2013b) c/ Cơ sở hạ tầng: − Hệ thống giao thông thuận lợi: Trục đường kết nối với Khu đô thị (KĐT) mới Phú Mỹ Hưng và trung tâm thành phố; Đường trục Bắc Nam (Đường Nguyễn Hữu Thọ) từ giao lộ Nguyễn Văn Linh đến nút giao thông bờ Nam cầu Bà Chiêm, chạy xuyên tâm qua KCN Hiệp Phước I, II và III; Từ nút giao thông bờ nam cầu Bà Chiêm nối với khu đô thị Hiệp Phước bằng tuyến đường Nguyễn Văn Tạo khoảng 2.5 km (bề rộng hiện hữu là 15 m, quy hoạch 60 m); Giao thông đường thủy: gồm có các hướng giao thông chính như sau: o Hệ thống sông Lòng Tàu - Soài Rạp HVTH: Hồ Long Đăng GVHD: TS. Hà Dương Xuân Bảo 10 Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất định hướng QLMT ngành thuộc da tại KCN Hiệp Phước, TP. Hồ Chí Minh (Trường hợp: Công ty cổ phần thuộc da Hào Dương) o Kết nối với Cảng trung tâm Thành phố o Kết nối sông Đồng Nai và sông Sài Gòn o Kết nối với miền Tây Nam Bộ qua sông Vàm Cỏ − Hệ thống cấp nước: KCN Hiệp Phước được cung cấp nước từ nguồn chính sau: hệ thống cấp nước sạch kết nối trực tiếp với hệ thống của thành phố có công suất tối đa 12.