Luận Văn Thạc Sĩ: Khám Phá Đặc Điểm Tiêu Đề Trên Báo In Tại Bình Định

Phân tích chi tiết đặc điểm tiêu đề trên báo in Bình Định, luận văn thạc sĩ cung cấp góc nhìn chuyên sâu về ngôn ngữ báo chí địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Xuân Hào
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Đặc điểm tiêu đề trên báo in Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỪ NGỮ TIẾNG VIỆT
• 1.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ NGỮ PHÁP
• 1.2.1. Cấu trúc câu
• 1.3. TIÊU ĐỀ VÀ TIÊU ĐỀ BÁO
• 1.4. ĐẶC ĐIỂM TIÊU ĐỀ VĂN BẢN BÁO IN BÌNH ĐỊNH
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TỪ VỰNG CỦA TIÊU ĐỀ BÁO IN BÌNH ĐỊNH
• 2.1. TIÊU CHÍ KHẢO SÁT VÀ KẾT QUẢ KHẢO SÁT
• 2.2. CÁC LỚP TỪ VỰNG TRÊN TIÊU ĐỀ BÁO IN BÌNH ĐỊNH
• 2.2.1. Từ ngữ thuần Việt và từ ngữ toàn dân
• 2.2.2. Từ ngữ địa phương
• 2.2.3. Từ ngữ hội thoại
• 2.2.4. Từ ngữ ngoại lai
• 2.2.5. Từ ngữ mới
• 2.2.6. Thành ngữ, tục ngữ
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP VÀ DIỄN ĐẠT CỦA TIÊU ĐỀ BÁO IN BÌNH ĐỊNH
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP CỦA TIÊU ĐỀ BÁO IN BÌNH ĐỊNH
• 3.1.1. Tiêu chí khảo sát
• 3.1.2. Kết quả khảo sát
• 3.1.3. Kiểu tiêu đề là một cụm từ
• 3.2. ĐẶC ĐIỂM TU TỪ TIÊU ĐỀ BÁO IN BÌNH ĐỊNH
• 3.2.1. Tiêu chí khảo sát
• 3.2.2. Một số phép tu từ trong tiêu đề Báo in Bình Định
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (bản sao)

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Đặc Điểm Tiêu Đề Trên Báo In Bình Định

Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Ngọc Anh tập trung vào đặc điểm tiêu đề trên báo in Bình Định, một nghiên cứu chi tiết về ngôn ngữ báo chí địa phương. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các đặc điểm từ vựng, ngữ pháp và diễn đạt của tiêu đề báo, đồng thời đưa ra những phân tích sâu sắc về cách thức đặt tiêu đề trong bối cảnh báo chí Bình Định. Báo in Bình Định được chọn làm đối tượng nghiên cứu do vai trò quan trọng của nó trong việc phản ánh đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của địa phương.

1.1. Lý do chọn đề tài

Nguyễn Thị Ngọc Anh lý giải việc chọn đề tài này xuất phát từ sự quan tâm đến ngôn ngữ báo chí và mong muốn đóng góp vào lĩnh vực nghiên cứu ngôn ngữ. Báo in Bình Định được xem là một kênh thông tin quan trọng, phản ánh đời sống xã hội và văn hóa của địa phương. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tiêu đề báo in mà còn góp phần nâng cao chất lượng báo chí địa phương.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát, thống kê và phân tích định tính để thu thập và xử lý dữ liệu. Nguồn ngữ liệu được lấy từ báo in Bình Định trong giai đoạn từ năm 2018 đến 2019. Các tiêu đề báo được phân tích dựa trên các tiêu chí từ vựng, ngữ pháp và diễn đạt, nhằm làm rõ các đặc điểm nổi bật của tiêu đề báo in địa phương.

II. Đặc Điểm Từ Vựng Của Tiêu Đề Báo In Bình Định

Chương này tập trung vào đặc điểm từ vựng của tiêu đề báo in Bình Định. Nghiên cứu phân tích các lớp từ vựng được sử dụng trong tiêu đề, bao gồm từ ngữ thuần Việt, từ địa phương, từ hội thoại, từ ngoại lai và thành ngữ, tục ngữ. Kết quả cho thấy sự đa dạng trong việc sử dụng từ ngữ, phản ánh đặc trưng văn hóa và ngôn ngữ của địa phương.

2.1. Từ ngữ thuần Việt và từ ngữ toàn dân

Nghiên cứu chỉ ra rằng từ ngữ thuần Việt chiếm tỷ lệ lớn trong tiêu đề báo, thể hiện sự gần gũi và dễ hiểu đối với độc giả. Từ ngữ toàn dân cũng được sử dụng phổ biến, giúp tiêu đề báo trở nên phổ quát và dễ tiếp cận.

2.2. Từ ngữ địa phương và từ ngữ hội thoại

Từ ngữ địa phương và từ ngữ hội thoại được sử dụng để tạo sự gần gũi và phản ánh đặc trưng văn hóa của Bình Định. Những từ ngữ này giúp tiêu đề báo trở nên sinh động và thu hút sự chú ý của độc giả địa phương.

III. Đặc Điểm Ngữ Pháp Và Diễn Đạt Của Tiêu Đề Báo In Bình Định

Chương này phân tích đặc điểm ngữ pháp và diễn đạt của tiêu đề báo in Bình Định. Nghiên cứu tập trung vào cấu trúc câu, kiểu tiêu đề và các phép tu từ được sử dụng trong tiêu đề báo. Kết quả cho thấy sự đa dạng trong cách thức diễn đạt, từ cấu trúc đơn giản đến phức tạp, nhằm thu hút sự chú ý của độc giả.

3.1. Cấu trúc câu trong tiêu đề báo

Nghiên cứu chỉ ra rằng cấu trúc câu trong tiêu đề báo thường ngắn gọn, súc tích, nhằm truyền tải thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả. Các câu đơn và cụm từ chiếm tỷ lệ lớn, giúp tiêu đề báo trở nên dễ đọc và dễ hiểu.

3.2. Phép tu từ trong tiêu đề báo

Các phép tu từ như ẩn dụ, so sánh và điệp ngữ được sử dụng phổ biến trong tiêu đề báo, giúp tăng tính hấp dẫn và thu hút sự chú ý của độc giả. Những phép tu từ này không chỉ làm nổi bật nội dung mà còn tạo nên sự độc đáo trong cách diễn đạt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của ngôn ngữ học hiện đại, nghiên cứu về ngôn ngữ báo chí ngày càng được quan tâm, đặc biệt là ngôn ngữ tiêu đề báo chí – một bộ phận quan trọng trong việc truyền tải thông tin và thu hút độc giả. Báo chí giữ vai trò thiết yếu trong đời sống xã hội, là phương tiện truyền thông nhanh chóng, hiệu quả, góp phần định hướng dư luận và phát triển kinh tế - xã hội. Tỉnh Bình Định, với vị trí kinh tế trọng điểm miền Trung, có hệ thống báo in phát triển, trong đó Báo in Bình Định là cơ quan ngôn luận chính thức, phục vụ nhu cầu thông tin đa dạng của người dân địa phương.

Luận văn tập trung nghiên cứu đặc điểm tiêu đề trên Báo in Bình Định trong giai đoạn 2018-2019, khảo sát 2.420 tiêu đề thuộc nhiều thể loại báo chí như tin tức, phóng sự, bình luận trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, thể thao. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ đặc điểm từ vựng, ngữ pháp và diễn đạt của tiêu đề, đồng thời chỉ ra ưu điểm, hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng tiêu đề báo. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả truyền thông, góp phần phát triển nghiệp vụ báo chí tại Bình Định và các địa phương tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học về từ vựng, ngữ pháp và ngôn ngữ báo chí. Trước hết, quan niệm về từ tiếng Việt được sử dụng theo định nghĩa của Nguyễn Tài Cẩn, coi từ là đơn vị ngôn ngữ gồm một hoặc nhiều âm tiết cố định, mang ý nghĩa nhất định và tuân theo quy tắc ngữ pháp. Cụm từ được hiểu là tổ hợp từ có quan hệ ngữ pháp nhất định, gồm các loại chính phụ như cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ.

Về ngữ pháp, luận văn áp dụng phân loại câu theo cấu tạo (câu đơn, câu phức, câu ghép) và theo mục đích nói (câu trần thuật, nghi vấn, cầu khiến, cảm thán). Ngoài ra, các thủ pháp tu từ trong tiêu đề báo như so sánh, ẩn dụ, nhân hóa cũng được xem xét để phân tích diễn đạt.

Trong lĩnh vực ngôn ngữ báo chí, tiêu đề được xem là bộ phận hữu cơ của tác phẩm báo chí, có chức năng định danh, khái quát nội dung và thu hút độc giả. Các loại tiêu đề được phân loại theo nội dung (thông báo, kích thích, hỗn hợp), cấu trúc (câu, cụm từ) và thủ pháp đặt tiêu đề (dùng con số, dấu lửng, câu hỏi, thành ngữ, chơi chữ...).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là 2.420 tiêu đề ngẫu nhiên trên Báo in Bình Định trong hai năm 2018-2019. Phương pháp khảo sát, thống kê được sử dụng để thu thập và phân loại tiêu đề theo các lớp từ vựng, cấu trúc ngữ pháp và thủ pháp diễn đạt. Phương pháp phân tích ngôn ngữ học được áp dụng để làm rõ đặc điểm từ vựng, ngữ pháp và diễn đạt của tiêu đề.

Cỡ mẫu lớn và đa dạng thể loại giúp đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Việc phân tích chi tiết từng lớp từ, cấu trúc câu và thủ pháp tu từ giúp luận văn có cái nhìn toàn diện về đặc điểm tiêu đề trên Báo in Bình Định. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2019, phù hợp với phạm vi khảo sát dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng và phong phú về từ vựng: Trong 2.420 tiêu đề khảo sát, lớp từ thuần Việt và toàn dân chiếm tỷ lệ áp đảo 92%, thể hiện sự ưu tiên sử dụng ngôn ngữ phổ thông, dễ hiểu, phù hợp với đại chúng. Từ ngữ địa phương chiếm 2,06%, từ ngữ hội thoại 1,86%, từ ngữ ngoại lai 2,27%, từ ngữ mới 0,95%, thành ngữ tục ngữ 0,86%.
2. Cấu trúc ngữ pháp đa dạng: Tiêu đề chủ yếu là cụm từ (danh từ, động từ, tính từ) và câu đơn, trong đó câu trần thuật chiếm phần lớn, phù hợp với chức năng thông báo. Câu nghi vấn và câu cảm thán được sử dụng để kích thích sự tò mò và biểu cảm.
3. Thủ pháp đặt tiêu đề linh hoạt: Báo in Bình Định sử dụng nhiều thủ pháp như dùng con số (ví dụ: "Bình chọn 10 điểm đến nổi bật"), dấu lửng, câu hỏi, thành ngữ, chơi chữ, ẩn dụ, nhân hóa để tăng sức hấp dẫn và biểu cảm cho tiêu đề.
4. Sử dụng từ ngữ địa phương và hội thoại có chọn lọc: Từ địa phương như “nhen” (nhóm lửa), “tời” (máy kéo lưới) được dùng để tạo sắc thái địa phương, tăng tính sinh động. Từ hội thoại, tiếng lóng như “xé rào”, “ăn non” được dùng hạn chế (1,86%) nhằm tăng tính gần gũi, biểu cảm nhưng không làm mất tính trang trọng.
5. Từ ngữ ngoại lai chủ yếu liên quan đến địa danh và nhân danh: Chiếm 9,21%, trong đó 48,52% là từ địa danh quốc tế (Hàn Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản), 28,8% là tên riêng nhân vật chính trị, thể thao (ví dụ: Tổng thống Mỹ, cầu thủ bóng đá). Điều này phản ánh sự quan tâm đến tin tức quốc tế và thể thao.

Thảo luận kết quả

Việc ưu tiên sử dụng từ thuần Việt và toàn dân (92%) cho thấy Báo in Bình Định chú trọng đến tính đại chúng, dễ hiểu, phù hợp với đối tượng độc giả đa dạng về độ tuổi và trình độ. Điều này cũng giúp mở rộng phạm vi phát hành và tăng sự đồng thuận xã hội. Sự xuất hiện hạn chế của từ địa phương và hội thoại cho thấy sự cân nhắc kỹ lưỡng nhằm giữ sự trang trọng và chính xác trong truyền tải thông tin.

Cấu trúc tiêu đề chủ yếu là cụm từ và câu đơn phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ báo chí, giúp tiêu đề ngắn gọn, súc tích, dễ nhớ. Thủ pháp tu từ đa dạng góp phần làm tăng sức hấp dẫn, kích thích sự tò mò và cảm xúc của độc giả, đồng thời thể hiện sự sáng tạo của người làm báo.

Việc sử dụng từ ngữ ngoại lai chủ yếu trong mảng tin tức quốc tế và thể thao phản ánh xu hướng hội nhập và mở rộng tầm nhìn của báo chí địa phương. So sánh với các nghiên cứu về tiêu đề báo chí ở các địa phương khác cho thấy kết quả tương đồng về ưu tiên từ thuần Việt và toàn dân, nhưng sự đa dạng về thủ pháp diễn đạt và từ ngữ địa phương có thể khác nhau tùy theo đặc điểm vùng miền.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ các lớp từ vựng, bảng phân loại cấu trúc câu tiêu đề và bảng thống kê các thủ pháp đặt tiêu đề phổ biến, giúp minh họa rõ nét các đặc điểm ngôn ngữ tiêu đề trên Báo in Bình Định.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng từ ngữ thuần Việt và toàn dân: Động viên biên tập viên và phóng viên ưu tiên sử dụng ngôn ngữ phổ thông, dễ hiểu để đảm bảo tính đại chúng và hiệu quả truyền thông. Mục tiêu duy trì tỷ lệ trên 90% trong vòng 2 năm tới.
2. Phát huy sáng tạo trong thủ pháp đặt tiêu đề: Khuyến khích áp dụng linh hoạt các thủ pháp tu từ như chơi chữ, ẩn dụ, câu hỏi để tăng sức hấp dẫn, thu hút độc giả mà vẫn đảm bảo tính chính xác và phù hợp nội dung. Chủ thể thực hiện là Ban Biên tập và đội ngũ biên tập viên.
3. Cân nhắc sử dụng từ ngữ địa phương và hội thoại: Sử dụng có chọn lọc từ địa phương và tiếng lóng nhằm tạo sắc thái địa phương, tăng tính biểu cảm nhưng không làm giảm tính trang trọng và dễ hiểu. Thời gian áp dụng thử nghiệm trong 1 năm, đánh giá hiệu quả định kỳ.
4. Mở rộng khai thác từ ngữ ngoại lai trong lĩnh vực quốc tế và thể thao: Tăng cường cập nhật và sử dụng chính xác các thuật ngữ, tên riêng quốc tế để nâng cao chất lượng tin tức quốc tế, thể thao. Đào tạo chuyên sâu cho phóng viên chuyên ngành.
5. Đào tạo nâng cao năng lực biên tập tiêu đề: Tổ chức các khóa tập huấn về ngôn ngữ báo chí, kỹ thuật đặt tiêu đề, sử dụng thủ pháp tu từ cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên nhằm nâng cao chất lượng tiêu đề báo. Thời gian thực hiện trong 6 tháng đầu năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Phóng viên và biên tập viên báo chí: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về đặc điểm ngôn ngữ tiêu đề báo, giúp nâng cao kỹ năng đặt tiêu đề hiệu quả, thu hút độc giả và đảm bảo tính chính xác.
2. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học, Báo chí: Tài liệu tham khảo quý giá về ngôn ngữ báo chí, đặc biệt là nghiên cứu thực tiễn về tiêu đề báo in tại địa phương, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.
3. Nhà quản lý và lãnh đạo cơ quan báo chí: Giúp hiểu rõ vai trò và đặc điểm tiêu đề báo, từ đó xây dựng chính sách đào tạo, nâng cao chất lượng nội dung và hình thức báo chí.
4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng: Cung cấp dữ liệu thực tiễn phong phú về từ vựng, ngữ pháp và thủ pháp diễn đạt trong ngôn ngữ báo chí, phục vụ các nghiên cứu liên ngành về ngôn ngữ và truyền thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu đề báo chí có vai trò gì trong truyền thông?
   Tiêu đề là yếu tố đầu tiên tiếp xúc với độc giả, có chức năng định danh, khái quát nội dung và thu hút sự chú ý, quyết định độc giả có đọc bài hay không. Ví dụ, tiêu đề hấp dẫn như “Nhen lửa thắp sáng tương lai” kích thích tò mò và cảm xúc người đọc.

2. Làm thế nào để đặt tiêu đề báo ngắn gọn mà vẫn đầy đủ ý nghĩa?
   Sử dụng cấu trúc cụm từ hoặc câu đơn, ưu tiên từ ngữ phổ thông, loại bỏ yếu tố thừa, kết hợp thủ pháp tu từ như ẩn dụ, chơi chữ để tăng sức biểu cảm mà không làm mất thông tin chính.

3. Tại sao từ ngữ thuần Việt và toàn dân chiếm tỷ lệ cao trong tiêu đề?
   Vì báo chí hướng đến đại chúng, cần ngôn ngữ dễ hiểu, phổ biến để truyền tải thông tin chính xác và nhanh chóng, đồng thời tạo sự gần gũi với độc giả mọi tầng lớp.

4. Có nên sử dụng từ ngữ địa phương và tiếng lóng trong tiêu đề không?
   Có thể sử dụng có chọn lọc để tạo sắc thái địa phương, tăng tính biểu cảm và sinh động, nhưng cần cân nhắc để không làm giảm tính trang trọng và gây khó hiểu cho độc giả ngoài vùng.

5. Thủ pháp tu từ nào thường được dùng trong tiêu đề báo?
   Các thủ pháp phổ biến gồm dùng con số, dấu lửng, câu hỏi, thành ngữ, chơi chữ, ẩn dụ, nhân hóa. Ví dụ, tiêu đề “Xe máy cày ‘cõng’ xe múc” sử dụng ẩn dụ để tạo hình ảnh sinh động, thu hút.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ đặc điểm từ vựng, ngữ pháp và diễn đạt của tiêu đề trên Báo in Bình Định qua khảo sát 2.420 tiêu đề trong 2018-2019.
• Từ thuần Việt và toàn dân chiếm ưu thế với 92%, đảm bảo tính đại chúng và dễ hiểu cho độc giả.
• Cấu trúc tiêu đề chủ yếu là cụm từ và câu đơn, kết hợp đa dạng thủ pháp tu từ nhằm tăng sức hấp dẫn và biểu cảm.
• Việc sử dụng từ ngữ địa phương, hội thoại và ngoại lai được cân nhắc kỹ lưỡng, phù hợp với nội dung và đối tượng độc giả.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng tiêu đề báo, bao gồm đào tạo, phát huy sáng tạo và cân nhắc sử dụng từ ngữ phù hợp.

Next steps: Triển khai các khóa đào tạo kỹ năng đặt tiêu đề, áp dụng các giải pháp đề xuất và đánh giá hiệu quả định kỳ trong 1-2 năm tới.

Các cơ quan báo chí và nhà nghiên cứu ngôn ngữ báo chí nên tiếp tục khai thác sâu hơn về ngôn ngữ tiêu đề để nâng cao chất lượng truyền thông, đồng thời áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn nghiệp vụ báo chí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phần nội dung chính của luận văn gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Một số vấn đề chung Chúng tôi sẽ lần lƣợt trình bày những vấn đề lý luận chung có liên quan đến đề tài nhƣ: 1. Một số vấn đề về từ ngữ tiếng Việt 1. Một số vấn đề về ngữ pháp 1.Tiêu đề và tiêu đề báo 1. Báo in Bình Định Chƣơng 2: Đặc điểm từ vựng của tiêu đề Báo in Bình Định Ở chƣơng này chúng tôi tìm hiểu 2 vấn đề lớn sau: 2.

Tiêu chí khảo sát và kết quả khảo sát 22. Các lớp từ vựng trên tiêu đề báo in Bình Định Chƣơng 3: Đặc điểm ngữ pháp và diễn đạt của tiêu đề Báo in Bình Định Ở chƣơng này chúng tôi tìm hiểu 2 vấn đề lớn sau: 3. Đặc điểm ngữ pháp của tiêu đề Báo in Bình Định 3. Đặc điểm tu từ tiêu đề Báo in Bình Định e 9 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG 1.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỪ NGỮ TIẾNG VIỆT Vì cấu trúc cú pháp của tiêu đề có thể là từ, ngữ, câu hay một kết cấu đặc biệt nên chúng tôi thấy cần thiết phải trình bày một số khái niệm có liên quan về từ ngữ tiếng Việt để làm cơ sở cho phần khảo sát và kiến giải ở những phần sau. Cho đến nay, vấn đề ranh giới từ trong Việt ngữ học vẫn đang là vấn đề nan giải. Điều này cũng dễ hiểu, bởi lẽ, nhƣ đã trình bày, từ là một khái niệm cơ bản của ngôn ngữ học nhƣng cũng là đơn vị đa dạng và khó định nghĩa nhất trong ngôn ngữ học đại cƣơng, nên việc nhận diện từ tiếng Việt cũng không phải là một trƣờng hợp ngoại lệ. Nhìn chung, có hai khuynh hƣớng chính: (1) Từ tiếng Việt trùng với âm tiết (hay tiếng): Tiêu biểu cho khuynh hƣớng này là Nguyễn Thiện Giáp.

Theo Nguyễn Thiện Giáp [15]: Từ của tiếng Việt là một chỉnh thể nhỏ nhất có ý nghĩa dùng để tạo câu nói; nó có hình thức của một âm tiết, một khối viết liền. Có thể nói, Nguyễn Thiện Giáp là ngƣời có những kiến giải tiêu biểu nhất. Tác giả coi mỗi tiếng là một từ. Những đơn vị từ vựng do tiếng kết hợp với tiếng mà thành đƣợc tác giả gọi chung là ngữ, gồm ngữ định danh, ngữ láy âm, thành ngữ và quán ngữ.

Bởi lẽ, theo tác giả, về mặt tâm lí ngôn ngữ học, cái đơn vị gọi là tiếng trong Việt ngữ hoàn toàn tƣơng đƣơng với cái gọi là từ của các ngôn ngữ Ấn - Âu. Vả lại, truyền thống Ngữ văn Việt Nam trƣớc đây đều coi tiếng là đơn vị cơ bản. (2) Từ tiếng Việt không hoàn toàn trùng âm tiết: Khuynh hƣớng thứ hai bao gồm phần lớn các nhà Việt ngữ học trong e 10 và ngoài nƣớc. Có thể nhắc đến những tác giả tiêu biểu nhƣ Nguyễn Kim Thản, Hoàng Tuệ, Đái Xuân Ninh, Lƣu Văn Lăng, Hồ Lê, Nguyễn Văn Chình - Nguyễn Hiến Lê, Nguyễn Văn Tu, Đỗ Hữu Châu, Hoàng Văn Hành,.

Tiêu biểu trong quan niệm này là định nghĩa của Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Tài Cẩn. Theo Đỗ Hữu Châu: “Từ của tiếng Việt là một hoặc một số âm tiết cố định, bất biến, có một ý nghĩa nhất định, nằm trong một phương thức (hoặc kiểu cấu tạo) nhất định, tuân theo những kiểu đặc điểm ngữ pháp nhất định, lớn nhất trong từ vựng và nhỏ nhất để tạo câu” [3, tr. Tác giả cho rằng, hình vị của tiếng Việt cũng nhƣ hình vị các thứ tiếng châu Âu, là đơn vị mang nghĩa nhỏ nhất, là đơn vị tạo từ. Tiếng chỉ là âm tiết, không phải là đơn vị tạo từ.

Do vậy, một hình vị có thể gồm một hay nhiều tiếng, một từ có thể gồm một hay nhiều hình vị. Theo Nguyễn Tài Cẩn [5], hình vị tiếng Việt là tiếng, tức một âm tiết bất kể có nghĩa, không rõ nghĩa. Do vậy, một từ có thể gồm một tiếng hay nhiều tiếng. Luận văn sử dụng quan niệm về từ và đơn vị cấu tạo từ của Nguyễn Tài Cẩn làm cơ sở lí thuyết cho đề tài.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ NGỮ PHÁP 1. Cấu trúc câu 1. Khái niệm Câu là đơn vị rất phức tạp trong ngữ pháp tiếng Việt. Có rất nhiều công trình nghiên cứu về câu, theo đó, câu đƣợc định nghĩa rất khác nhau.

- Về phƣơng diện cấu trúc, nó là phạm vi lớn nhất của những mối quan hệ ngữ pháp chính danh. Tất cả các quan hệ ngữ pháp có thể có đƣợc đều chỉ có trong phạm vi câu. - Về phƣơng diện chức năng, nó là đơn vị mà ngôn ngữ dùng để biểu hiện một nhận định (statement) gồm có một chủ đề đƣợc kết hợp với một điều e 11 nói về chủ đề đó. - Lời nói (hay ngôn từ, hay phát ngôn, hay văn bản) ngắn nhất là câu.

- Tiểu cú khác câu ở chỗ, nó không phản ánh một hành động nhận định (statement), đƣợc thực hiện ngay khi phát ngôn đƣợc đƣa ra một mệnh đề mà biểu thị một cái gì đó coi nhƣ có sẵn, và dù đã có là một cấu trúc chủ - vị chăng nữa, thì hành động nhận định mà nó phản ánh cũng đƣợc coi nhƣ thuộc về quá khứ. Từ việc tổng hợp trên, ta có thể chấp nhận tạm thời định nghĩa về câu nhƣ sau: Câu là đơn vị lời nói có cấu tạo ngữ pháp nhất định, mang một ý nghĩa tƣơng đối trọn vẹn, giúp hình thành và biểu hiện, truyền đạt tƣ tƣởng, tình cảm. Câu đồng thời là đơn vị lời nói nhỏ nhất có chức năng thông báo. Đặc điểm của câu - Câu có chức năng thông báo + Câu mang nội dung thông tin: Ví dụ: Tối nay, có câu lạc bộ Văn nghệ phụ nữ Tuy Phước biểu diễn ở quảng trường Quy Nhơn.

+ Câu đƣợc dùng để bày tỏ cảm xúc, thể hiện thái độ, tình cảm: Ví dụ: Tôi sinh ra nơi miền quê duyên hải Đất Hải Phòng mê mải cánh buồm nâu (Bình Minh) + Câu đƣợc dùng để tác động đến hành động, nhận thức của ngƣời nghe. Ví dụ: - Trời đất ơi! —> Bày tỏ thái độ - Sức khỏe là vàng —> Tác động đến nhận thức! - Câu có cấu tạo ngữ pháp độc lập Câu có một chỉnh thể cấu trúc hoàn chỉnh thể hiện ở chỗ: + Ở dạng đơn giản và bình thƣờng câu có tạo gồm hai thành phần chính: chủ ngữ và vị ngữ. Ví dụ: Chúng tôi // xem phim. + Ngoài ra câu còn có cấu trúc đặc biệt, chỉ có một thành phần còn gọi e 12 là câu đơn phần.

Ví dụ: - Máy bay! Cấu tạo ngữ pháp của câu cũng tuân theo những quy tắc ngữ pháp nhất định. Chẳng hạn, thành phần định ngữ thƣờng đi kèm với danh từ, bổ ngữ đi kèm với động từ, tính từ. Câu có vế chính thì phải có vế phụ. Ví dụ: Dù lãnh đạo // nhắc nhở nhiều lần, nó // vẫn không sửa.

vế phụ vế phụ - Câu có ngữ điệu kết thúc Cuối câu bao giờ cũng có ngữ điệu kết thúc câu. Đi kèm với ngữ điệu kết thúc, câu còn có các yếu tố tình thái đánh dấu kết thúc câu: à, ƣ, nhỉ, nhé. Trên hình thức chữ viết thƣờng thể hiện ở dấu câu nhƣ: dấu chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than. Trên lời nói thể hiện bằng ngữ điệu của lời nói.

- Câu được gắn với một ngữ cảnh nhất định Con ngƣời giao tiếp với nhau bằng câu, đơn vị trên câu chứ không phải bằng từ hay cụm từ. Nội dung giao tiếp phong phú, đa dạng và bao giờ cũng phải gắn với một không gian, thời gian cụ thể. Một câu nói, viết sẽ đúng trong hoàn cảnh này nhƣng lại không đúng khi đặt trong hoàn cảnh khác. Phân loại câu Sự phân loại câu trong ngôn ngữ học cũng khá phức tạp.

Tùy vào quan điểm khác nhau, ngƣời ta đƣa ra những tiêu chí phân loại khác nhau. Theo cách phân loại truyền thống, câu đƣợc chia làm 2 loại dựa vào cấu tạo ngữ pháp và mục đích nói: a) Theo cấu tạo ngữ pháp, câu đƣợc phân thành câu đơn, câu phức thành phần và câu ghép: + Câu đơn: Câu đơn là câu chỉ có một nòng cốt câu và không chứa hơn một kết cấu chủ vị. Câu đơn gồm các loại: Câu đơn hai thành phần, câu đơn tỉnh lƣợc và câu đặc biệt. e 13 Câu đơn hai thành phần là loại câu đơn có cấu tạo nòng cốt là một kết cấu chủ vị.

Câu đơn hai thành phần nói chung có hai kiểu: + Câu đơn hai thành phần nêu đặc trƣng: đây là kiểu câu đơn mà vị ngữ của nó do vị từ hoặc cụm vị từ đảm nhiệm, nêu các đặc trƣng về hoạt động, trạng thái, tính chất… Ví dụ: (1) Mẹ// về quê; (2) Khung cửa kia // đã cũ. + Câu đơn hai thành phần chỉ quan hệ: đây là kiểu câu đơn mà vị ngữ của nó có từ chỉ quan hệ đứng trƣớc ( nhƣ: là, của, do, tại, bằng, hơn, kém, trở nên, hóa, hóa thành…), nêu lên mối quan hệ nào đó giữa sự vật biểu thị ở vị ngữ. + Câu phức thành phần: câu phức là câu có một nòng cốt câu nhƣng có hai hoặc hơn hai kết cấu chủ vị. Trong đó chỉ có một kết cấu chủ vị làm nòng cốt câu, các kết cấu chủ vị còn lại chỉ là một thành phần của câu nhƣ chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ,… - Câu phức có kết cấu CV làm chủ ngữ (Câu phức chủ ngữ) Ví dụ: Anh vui/ khiến tôi cũng vui lây.

- Câu phức có kết cấu CV làm vị ngữ (Câu phức vị ngữ): Ví dụ: Bờ sông / hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích ngày xưa. ( Nguyễn Tuân) - Câu phức có kết cấu CV làm trạng ngữ (Câu phức trạng ngữ): Ví dụ: Tay / ôm chồng sách, Nam bước vào phòng. + Câu ghép: Câu ghép là câu có từ hai nòng cốt trở lên. Có thể phân chia câu ghép thành các loại sau đây: câu ghép chuỗi, câu ghép đẳng lập, câu ghép chính phụ và câu ghép qua lại.

Nhìn chung, về đại thể, có thể chia câu ghép tiếng Việt thành các kiểu sau: - Câu ghép chuỗi (câu ghép không có từ liên kết) Câu ghép chuỗi là kiểu câu ghép không sử dụng từ nối kết giữa các vế e 14 câu. Ví dụ: Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị. (Hồ Chí Minh) - Câu ghép đẳng lập: là kiểu câu ghép có sử dụng các quan hệ từ đẳng lập (nhƣ và, còn, nhưng, hay, rồi.) để liên kết giữa các vế câu. Ví dụ: Một người hát và một người múa.