CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE TO CHỨC NHÂN LUC KH&CN THEO DỰ ÁN VÀ KINH NGHIỆM THU HÚT NHÂN LUC CUA MỘT SO NƯỚC TREN THE GIỚI 1. Một số khái niệm liên quan' 1. Nhân lực KH&CN Định nghĩa của OECD: Theo trình độ đào tạo và công việc đang đảm nhận Nhân lực KH&CN bao gầm những người: a) Đã tốt nghiệp trường đào tạo trình độ nhất định nào đó về một chuyên môn khoa học và công nghệ (từ công nhân có bằng cấp tay nghề trở lên hay còn được gọi là trình độ 3 trong hệ giáo dục đào tạo; b) Không được đảo tạo chính thức như đã nói ở điều a nhưng làm một nghề trong lĩnh vực KH&CN mà đòi hỏi trình độ tương đương. Kỹ năng tay nghề ở đây được đào tạo tại nơi làm việc.
Phân loại nhân lực KH&CN a) Mục tiêu phân loại: — Dé xác định cung/cau vê những nhóm nhân lực KH&CN khác nhau (về trình độ, vê chuyên môn, vê nghê nghiệp, vê độ tuôi, vê giới tính, vê khu vực,.); — Phục vụ cho việc hoạch định chính sách đào tạo; — Phục vụ cho việc hoạch định chính sách sử dung; ' Nguyễn Thị Anh Thu: Quản lý và phát triển nguồn nhân lực KH&CN-2007, tr 1-5 16 — Phục vụ cho việc xác định tiềm lực KH&CN của quốc gia/dia phuong/nganh b) Phan loai theo trinh d6 dao tao: Quốc tế: — Loại 6: có trình độ tiến sĩ hoặc tương tương. — Loại 5A: có trình độ dưới tiến sĩ — Loại 5B: có bằng cấp trình độ chuyên môn sau phô thông trung học. Nhóm này được đảo tạo về kỹ năng thực hành và tay nghề là chủ yếu. Việt Nam: — Công nhân kỹ thuật — Trung cấp — Cao dang — Đại học — Sau đại học Theo Chuẩn phân loại Nghề nghiệp Quốc tế (ISCO) OECD, hai nhóm chính: — Nhóm can bộ chuyên môn — Nhóm kỹ thuật viên và bán chuyên môn — (Ngoài ra còn nhóm nhân lực KH&CN thuộc nhóm quản lý R&D nhưng chưa có bằng cấp) 17 Nhóm chức năng thu hút nguồn nhân lực KH&CN.
— Đảm bảo số lượng và chất lượng nguồn nhân lực KH&CN phù hợp với yêu cầu cho phát triển của ngành/địa phương/tổ chức hay của cơ quan thông qua thu hút, tuyên dụng, chọ lựa đúng người, đúng việc và có kết quả. Nhóm chức năng đào tạo, phát triển: — Nâng cao năng lực của nhân lực, đảm bảo cho nhân lực trong tô chức có kiến thức, kỹ năng, trình độ lành nghề cần thiết để hoàn thành tốt các công việc được giao — Tạo điều kiện dé cho ho phát huy được tối đa các năng lực cá nhân, 1. Phát triển nguồn nhân lực KH&CN Phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ là sự phát triển con người một cách hệ thống như là chủ thé và khách thé của sự phát triển quốc gia, nó bao gồm toàn bộ các khía cạnh kinh tế và công nghệ, trong đó đề cập đến sự nâng cao khả năng của con người, nâng cao năng lực sản xuất, khả năng sáng tạo, khuyến khích các chức năng lãnh đạo.thông qua giáo dục, đào tạo và nghiên cứu. Chảy máu chất xám Chảy máu chất xám (Brain Draining) là một cụm từ có nguồn gốc từ nước ngoài, được dùng để mô tả khung hướng của di động phổ biến nhưng đồng thời ngụ y một mức độ lo ngại.
Đó là các lao động có trình độ vốn thường làm việc trong khu vực quốc nội sang khu vực khác hoặc khu vực tư nhân sang khu vực có vốn của nước ngoài hoặc người tài giỏi của một quốc gia bỏ nước ra đi nước khác dé làm việc. Khi ho ra đi sẽ mang theo không chỉ kỹ năng, năng lực mà còn 18 cả các yêu tô đào tạo và đặc biệt vôn xã hội như các quan hệ khác. Như vậy, chảy máu chất xám là một hiện tượng ton tại khách quan. Theo quan niệm của tác giả khóa luận cho rằng "Hiện tượng di chuyên của những người lao động có trình độ, có tay nghề cao từ nơi này sang nơi khác (từ doanh nghiệp này, vùng này, nước này sang doanh nghiệp khác, vùng khác, nước khác) được gọi là "chảy máu chat xám"".
Tổ chức nhân lực KH&CN theo Dự án 1. Dự án là gì Dự án là một quá trình mang đặc thù riêng bao gồm một lọat các hoạt động được phối hợp và kiểm soát, có định ngày khởi đầu và ngày kết thúc, được thực hiện với những hạn chế về thời gian, chi phí và nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu phù hợp với những yêu cầu cụ thé. Phân loại Dự án: Dự án được phân loại như sau: Dự án loại 1: mục tiêu và phương pháp thực hiện dé thực hiện những mục tiêu đó đã được xác định rõ ràng. Dự án loại 2: mục tiêu đã xác định rõ nhưng phương pháp để xác định mục tiêu chưa được xác định cụ thê.
Dự án loại 3: mục tiêu chưa xác định rõ nhưng phương pháp để đạt được mục tiêu thì cụ thê rõ ràng. Dự án loại 4: cả mục tiêu lẫn phương pháp để đạt được mục tiêu đều không được xác định rõ ràng. Cấu trúc dự án 19 Cấu trúc dự án là loại tổ chức hữu cơ cũng có thể xem như tổ chức phi hình thức, cấu trúc này là tập hợp một số nhân lực thực hiện một dự án, một chương trình, một công việc. năm ngoài khu vực chức năng.
Câu trúc ma trận Cấu trúc ma trận là loại hình tổ chức tích hợp cấu trúc chức năng va cau trúc Dự án. Sự tích hợp này thể hiện sự kết hợp hài hòa của tô chức hình thức và phi hình thức, là bước phát triển cao của tổ chức hữu cơ. Những người làm việc trong cau trúc ma trận chịu sự quản ly của 2 cơ quan: cơ quan sở hữu va co quan sử dụng và cả sự quản lý của dự án hóa. Cấu trúc ma trận làm tăng khả năng thích ứng với môi trường của cấu trúc chức năng tổ chức theo mô hình ma trận sẽ linh hoạt hơn trong việc sử dụng hiệu quả và thu hút nhân lực từ nhiều nguồn khác nhau, mà vẫn giữ nguyên cấu trúc phòng ban.
Những nhân tổ tác động đến việc tổ chức lại nhân lực + Hiện tượng chảy máu chất xám + Chính sách tuyên dụng nhân lực khoa học và công nghệ + Bồ trí nhân lực khoa học và công nghệ + Thu nhập + Chính sách khen thưởng, cơ chế thăng tiến. Kinh nghiệm về chính sách thu hút và sử dụng nhân lực KH&CN của một sô nước trên Thê giới và một sô Viện nghiên cứu ở Việt Nam 1. Chính sách thu hút nhân tài của một số nước 20 Do tầm quan trọng của việc thu hút nhân tài nên nước nào cũng cố gắng hoạch định chính sách thu hút của mình, đặc biệt là những nước phát triển, trong đó đáng ké nhất là Hoa Kỳ. a) Hoa Kỳ Có thé nói Hoa Ky là nước có nhiều nhân tai nhập cư nhất va cũng là nước có chính sách thu hút tốt nhất nên đem lại lợi ích lớn nhất.
Chính sách nhất quán của Hoa Kỳ là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho nhân tài nhập cư, làm việc và có cuộc sông tốt đẹp. Tuy theo từng thời ky họ điều chỉnh chính sách cho hợp lý dé thu hút được nhiều và có lợi, đối với những khu vực khác nhau có chính sách khác nhau như thu hút theo dòng Bắc - Bắc khác với thu hút theo dòng Nam - Bắc. Hình thức thu hút cũng rất khác nhau như định cư tại Hoa Ky hoặc làm việc cho Hoa Kỳ ngay trên nước sở tại. Lợi ich của thu hút nhân tai ma Hoa Ky đạt được đáp ứng ngay cho sự tăng trưởng mà không tốn kém trong đảo tạo.
Dòng chảy nhân tài vào Hoa Kỳ đặc biệt mạnh vào thời điểm trước và sau Đại chiến thế giới thứ hai. Khi đó nhiều nhà khoa học lớn của Châu Âu sang Hoa Kỳ làm việc để tránh chiến tranh hoặc muốn thoát khỏi chế độ độc tài phát xít, đáng chú ý là dòng nhân tài từ Đức, Pháp, các nước Bắc Âu. Dự án chế tạo bom nguyên tử thu hút hàng ngàn các nhà bác học lớn và kỹ sư giỏi của Châu Âu và toàn thé giới. Đầu những năm 60 của thế kỷ trước, hàng loạt các nhà khoa học lớn của Anh di chuyên sang Hoa Ky gây dư luận xôn xao.
Những dự án lớn chỉnh phục không gian vũ trụ thu hút nhân tài rất nhiều. Ở cơ quan nghiên cứu không gian (NASA) có hàng ngàn nhà khoa học lớn từ nhiều nước trên thế giới làm việc. Vào cuối thập niên 80, Hoa Ky đặt trong tâm vao thu hút nhân tai ở Liên Xô. Sau khi Liên Xô sụp đồ, dòng nhân tài ở Liên Xô chảy sang Hoa Kỳ với khối lượng lớn, bắt kỳ ở lĩnh vực nào cũng thấy có mặt các nhà khoa học Xô Viết đặc 21 biệt là ở khu vực công nghệ công nghiệp quốc phòng như các chuyên gia hàng không vũ trụ, vũ khí.
Khi xây dựng chiến lược phòng thủ Hoa Kỳ rất coi trọng các nhân tài của Liên Xô như những chuyên gia trong lĩnh vực động cơ tên lửa chạy bằng nhiên liệu lỏng. Do vậy, phục vụ cho thu hút nhân tài của Liên Xô sau khi Liên Xô sụp đồ, Hoa Ky đã có nhiều chính sách, phương thức thu hút rất đa dạng và hiệu quả nhăm thụ dụng tối đa nhân lực khoa học có thé thu hút từ nước Nga dang trong thời kỳ chuyển đổi và gặp không ít khó khăn. Những cách thu hút thường thấy là thỉnh giảng, mời các nhà khoa học Nga giảng dạy hoặc báo cáo chuyên đề tại các trường Đại học và tạo những điều kiện hấp dẫn các nhà khoa học ở lại định cư tại Hoa Kỳ. Nhiều phòng thí nghiệm lớn, nhiều trường Đại học, nhiều cơ quan nghiên cứu khoa học, nhiều hãng công nghiệp đều tiễn đến nước Nga để tuyển chon và thu hút nhân tài.
Đối với những người không muốn nhập cư, Hoa Kỳ tạo mọi điều kiện làm việc dé họ là những cộng tác viên thực hiện những dự án về công nghệ cao hoặc nghiên cứu cơ bản rất lớn. Họ vẫn là công dân Nga nhưng làm việc cống hiến cho sự phát triển của Hoa Kỳ.