Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu Các công trình nghiên cứu chung về chính sách công Nhóm công trình nghiên cứu chung về chính sách công tương đối đa dạng và phong phú. Tiêu biểu trong thời gian gần đây là các cuốn sách chuyên khảo, các bài đăng tạp chí của các tác giả như: Tác giả Đỗ Phú Hải (2017) với cuốn sách Tổng quan về chính sách công, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, đã đưa ra hệ thống lý thuyết khoa học chính sách công, phân tích khái niệm, bản chất, mục đích, nguyên tắc của chính sách công tới quá trình ban hành; chủ thể của chính sách công. Đồng thời, tác giả cũng có những phân tích theo chu trình chính sách công từ xây dựng, thực hiện, đánh giá chính sách công ở Việt Nam.
Mặc dù là công trình tiếp cận khái quát và chung nhất về chính sách công nhưng lại là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả làm căn cứ đưa ra khung lý thuyết về chính sách dịch vụ công trực tuyến tại chương lý luận của luận án. Tác giả Ngô Hoài Sơn (2016) với cuốn sách Đại cương về Chính sách công, Nhà xuất bản Lao động đã có cách tiếp cận khác về khung lý thuyết chính sách công. Cuốn sách gồm 6 chương tạo khung lý thuyết cơ bản về chính sách công: một số vấn đề chung về chính sách; cộng đồng chính sách; một số thông tin liên quan đến chương trình nghị sự; cách thức hình thành vấn đề chính sách từ thực tiễn, thực thi, đánh giá chính sách và vấn đề chuyển giao chính sách. Những lý luận chung về chính sách công của công trình, đặc biệt là cách thức hình thành vấn đề chính sách từ thực tiễn góp phần để luận án luận giải được sự cần thiết và xác định vấn đề chính sách dịch vụ công trực tuyến xuất phát từ thực tiễn ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông, đáp ứng yêu cầu trong tình hình hội nhập quốc tế của Việt Nam.
Bên cạnh đó có các cuốn sách chuyên khảo khác nghiên cứu về chính sách công: Tác giả Nguyễn Hữu Hải (2010), Giáo trình hoạt định và phân tích chính sách công, Nxb. Khoa học và Kỹ thuật; tác giả Đỗ Phú Hải (2013) với Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở: Đánh giá chính sách công tại Việt Nam: Những vấn đề lý 14 luận và thực tiễn, tại Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; năm 2014, tác giả đã có bài viết Xây dựng chính sách công: Vấn đề, giải pháp và các yếu tố ảnh hưởng đăng trên Tạp chí Lý luận chính trị, Số 5/2014; Tác giả Lê Chi Mai (2001) với cuốn sách Những vấn đề cơ bản về chính sách và quy trình chính sách, Nxb. Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh. Những công trình cung cấp khung lý luận chung về chính sách công, chu trình chính sách công, từ đó làm cơ sở để luận án cụ thể hóa trong Chương lý luận về chính sách dịch vụ công trực tuyến.
Bên cạnh những công trình phân tích khung lý thuyết về tổng quan chính sách công, một số tác giả có cách tiếp cận từ những yếu tố trong đề án chính sách. Tiêu biểu là bài viết Cơ sở lý luận để xác định vấn đề chính sách công của tác giả Văn Tất Thu đăng trên Tạp chí Quản lý nhà nước – số 241(2/2016). Trong bài viết, tác giả đã lý giải quan niệm về vấn đề chính sách công và đưa ra một số vấn đề cần được giải quyết thông qua công cụ chính sách công hiện nay ở Việt Nam. Cách tiếp cận vấn đề chính sách thông qua xác định một số vấn đề chính sách cụ thể hiện nay là một trong những cách tiếp cận mà tác giả lựa chọn để triển khai luận án của mình.
Khi xây dựng chính sách phải xác định đúng và trúng vấn đề chính sách, từ đó đảm bảo phương án chính sách công khả thi. Cùng cách tiếp cận đó, tác giả có bài viết Giải pháp chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao hiện nay đăng trên Tạp chí Quản lý nhà nước số 246 (7/2016). Bài viết xây dựng giải pháp chính sách cho một chính sách công cụ thể, đây là tham khảo quan trọng để tác giả xây dựng giải pháp chính sách trong chính sách dịch vụ công trực tuyến mà luận án đang nghiên cứu. Tác giả Võ Khánh Vinh với loạt bài viết về chính sách công đăng trên Tạp chí Nhân lực khoa học xã hội năm 2016, cụ thể: bài viết Quy trình chính sách công: Một số vấn đề lý luận đăng trên Tạp chí Nhân lực khoa học xã hội số 9- 2016 đã có những cách tiếp cận lý luận về quy trình chính sách công theo hướng giải thích quy trình chính sách công, phân loại và các cấu thành, chủ thể của quy trình chính sách công.
Đây là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả tiếp cận lý luận về chu trình chính sách dịch vụ công trực tuyến. Bên cạnh bài viết về quy trình chính sách công, tác giả Võ Khánh Vinh còn có những công trình nghiên cứu về mô hình chính sách công và chính sách pháp luật, cụ thể: bài viết Mô hình nghiên cứu hệ 15 thống chính sách công Việt Nam đăng trên Tạp chí Nhân lực khoa học xã hội số 8- 2016, tác giả đã đưa ra phương pháp và cách thức tiếp cận khi nghiên cứu chính sách công về lý luận, thực trạng và hoàn thiện chính sách công Việt Nam; bài viết Chính sách xây dựng pháp luật – Một loại chính sách pháp luật và một hình thức thực hiện chính sách pháp luật đăng trên Tạp chí Nhân lực khoa học xã hội số 7- 2016, tác giả đã chia sẻ lý luận về khái niệm, dấu hiệu, nội dung, thành phần của chính sách xây dựng pháp luật, những yếu tố, lưu ý, những lỗi thường gặp trong xây dựng pháp luật, yêu cầu đặt ra đối với việc nghiên cứu chính sách xây dựng pháp luật của Việt Nam. Đây là nguồn tri thức tham khảo quan trọng cho luận án khi tiếp cận một chính sách công cụ thể, đó là chính sách dịch vụ công trực tuyến. Tóm lại, công trình nghiên cứu thuộc nhóm này rất đa dạng hình thức: sách chuyên khảo, bài viết đăng tạp chí, giáo trình, tài liệu giảng dạy.
Khung lý luận về chính sách công được các tác giả tiếp cận dưới nhiều khía cạnh, góc độ với đa dạng các phương pháp. Đây là nguồn tài liệu quan trọng tạo cơ sở, nền tảng để luận án xây dựng khung lý thuyết về chính sách dịch vụ công trực tuyến tại Chương 2. Các công trình nghiên cứu về giai đoạn hoạch định, xây dựng chính sách dịch vụ công Với bất kỳ chính sách công nào, giai đoạn đầu tiên đó là hoạch định, xây dựng chính sách. Những công trình trong nhóm này thể hiện qua nội dung của hoạt động xây dựng chính sách: từ việc xác định vấn đề chính sách, mục tiêu chính sách, giải pháp chính sách, thể chế, chủ thể chính sách, những yếu tố tác động đến chính sách.
Cụ thể: * Nghiên cứu về vấn đề chính sách dịch vụ công trực tuyến Trong nhóm này, các bài viết trước hết tiếp cận vấn đề chính sách DVCTT như một bộ phận của chính sách CPĐT và dưới góc độ đánh giá những tồn tại của việc triển khai CPĐT. Giai đoạn đầu thực hiện chủ trương xây dựng CPĐT, tác giả Nguyễn Chí Nhân (2002) có bài Chính phủ điện tử - mô hình quản lý nhà nước hướng đến tương lai, đăng trên Tạp chí Phát triển kinh tế đã trích dẫn nhiều quan điểm của các nhà quản lý, lãnh đạo địa phương liên quan đến ứng dụng CNTT trong triển khai cung ứng các dịch vụ của Chính phủ, trong đó tập trung xác định vấn đề ở 16 chỗ thiếu kinh nghiệm trong ứng dụng CNTT hay do nhận thức không đầy đủ của một số cấp lãnh đạo cũng là một rào cản lớn đối với tiến trình tin học hóa và xây dựng CPĐT; đại đa số các nhà lãnh đạo chưa thực sự quan tâm nhiều đến việc CCHC và cải cách bộ máy quản lý của mình. Nhóm tác giả Kim Hoa, Bình Minh (2007) với bài viết Việt Nam đã sẵn sàng cho chính phủ điện tử đăng trên Tạp chí Tin học tài chính số 43 tháng 1/2007; tác giả Quang Minh (2009) với bài viết Dịch vụ công trực tuyến - CCHC đăng trên Tạp chí Khoa học và công nghệ số 7/2009; tác giả Nguyễn Thanh Minh, Nguyễn Bội Ngọc (2011) với bài viết Những khó khăn gặp phải trong triển khai chính phủ điện tử, (Theo dự thảo “Electronic Goverment/or Developing Countries”của ITU) đăng trên Tạp chí CNTT&TT Kỳ 2 (3.2011); tác giả Trần Ngọc Luân (2013) với bài viết Quản lý nhà nước về chính phủ điện tử ở Việt Nam hiện nay đăng trên Tạp chí CNTT&TT kỳ 2; tác giả Minh Chung (2012) với bài viết Chính phủ điện tử di động - Xu hướng DVC thế hệ tiếp theo đăng trên Tạp chí CNTT&TT Kỳ 2 (3.2012); tác giả Trần Cao Tùng (2013), Bàn về xây dựng Chính phủ điện tử ở Việt Nam đăng trên Tạp chí quản lý nhà nước - số 204 (1/2013); tác giả Hồng Minh (2015) với bài viết Các yêu cầu phi chức năng cho hệ thống thông tin cung cấp DVCTT đăng trên Tạp chí Tin học Ngân hàng số 4 (152) - 6/2015. Hầu hết vấn đề của chính sách DVCTT được các tác giả nêu dưới dạng đề cập những bất cập trong triển khai CPĐT như: kỹ năng, thông tin, cơ quan, liên cơ quan và tích hợp, hiện tại CPĐT của Việt Nam mới chỉ đáp ứng được những yêu cầu sơ đẳng về kỹ năng và thông tin, còn 3 giai đoạn cuối vẫn chưa được thực hiện tốt.
Bên cạnh đó, nhiều CBCC vẫn quen với nếp làm việc thủ công giấy tờ; nhân lực về CNTT còn yếu và thiếu; việc lựa chọn công nghệ và chuẩn hóa hệ thống CNTT chưa phù hợp, vì vậy chưa tích hợp và liên kết các cơ sở dữ liệu của Chính phủ, cơ quan, ban, ngành, địa phương đến xã phường; kỹ năng ứng dụng CNTT của cán bộ lãnh đạo, công chức chưa cao. Nhận thức về CNTT trong cộng đồng dân cư còn hạn chế, tỷ lệ máy tính có kết nối Internet còn thấp, do đó, chưa tạo được phương thức, môi trường trao đổi thông tin điện tử giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Đặc biệt, nhiều tác giả đã tiếp cận thẳng vấn đề DVCTT với những bất cập, khó khăn xuất phát từ đánh giá thực tiễn Việt Nam kể từ khi ứng dụng CNTT trong 17 cung ứng dịch vụ công.