ĐẶT VẤN ĐỀ Vận chuyển gỗ là một công đoạn trong quá trình khai thác, đó là sự di chuyển gỗ từ kho gỗ I ở trong rừng về nhà máy, xí nghiệp sản xuất chế biến gỗ hoặc vận chuyển gỗ thành phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ. Đây là một khâu công việc hết sức nặng nhọc và chi phí nhiều lao động nên việc áp dụng cơ giới hóa khâu công việc này là hết sức cần thiết. Trƣớc đây, việc khai thác gỗ đƣợc tiến hành chủ yếu tại rừng tự nhiên, gỗ có đƣờng kính lớn, trọng lƣợng riêng cao nên các thiết bị vận chuyển là những ô tô và máy kéo chuyên dùng đƣợc nhập từ nƣớc ngoài nhƣ ô tô Praga (Tiệp khắc), Zil 157 (Liên Xô), Volvo (Thụy Điển), LKT80 (Tiệp Khắc). Ngày nay, với chủ trƣơng của Chính phủ về việc đóng cửa khai thác rừng tự nhiên nên khai thác rừng chủ yếu diễn ra ở rừng trồng, gỗ có kích thƣớc nhỏ, trọng lƣợng riêng thấp và đặc biệt là có đƣờng dân sinh tới khu rừng này.
Do vậy, các chủ rừng hiện nay sử dụng chủ yếu là các xe vận tải cỡ nhỏ và cỡ trung đƣợc sản xuất ở trong nƣớc để vận chuyển gỗ. Hiện nay ở nƣớc ta có nhiều tập đoàn, công ty đã chế tạo và lắp ráp xe vận tải nhƣ Vinasuki, Thaco Trƣờng Hải…với những sản phẩm hết sức đa dạng và phong phú. Hàng năm các tập đoàn này đã sản xuất hàng ngàn đầu xe với trọng tải xe từ hạng nhẹ, trung bình, nặng và rất nặng. Do vậy, việc khai thác xe ô tô sản xuất lắp ráp trong nƣớc vào phục vụ cơ giới hóa khâu vận chuyển gỗ có ý nghĩa thực tiễn cao.
Việc sử dụng xe ô tô vào vận xuất gỗ (đặc thù) khác vận chuyển hàng hóa thông thƣờng là điều kiện đƣờng sá lâm nghiệp nên cần thiết phải nghiên cứu để xác định khả năng làm việc cũng nhƣ đƣa ra các chỉ dẫn giới hạn phạm vi hoạt động của xe. 2 Xuất phát từ những vấn đề ở trên tác giả chọn đề tài: “Nghiên cứu khả năng kéo, bám và ổn định của ô tô tải Thaco HD72 sản xuất tại Việt Nam khi vận chuyển gỗ” * Ý nghĩa khoa học của đề tài: Xây dựng mô hình tính toán động lực học của xe ô tô tải THACO HD72 khi vận chuyển gỗ theo phƣơng dọc để làm cơ sở cho việc xác định khả năng làm việc và phạm vi sử dụng ô tô Thaco HD 72 khi vận chuyển gỗ. Kết quả nghiên cứu đạt đƣợc là cơ sở khoa học cho việc đƣa ra các chỉ dẫn và chọn chế độ sử dụng xe hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả và độ an toàn cho xe khi chuyển động. * Ý nghĩa thực tiễn của đề tài: - Lựa chọn chế độ sử dụng xe phù hợp với điều kiện làm việc đặc thù khi vận chuyển gỗ nhằm khai thác việc sử dụng cho ô tô vận tải THACO HD72 đạt hiệu quả cao và an toàn.
- Đƣa ra các chỉ dẫn chú ý trong quá trình khai thác sử dụng xe ô tô tải THACO HD72 để vận chuyển gỗ. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình áp dụng cơ giới hoá trong vận xuất và vận chuyển gỗ 1. Trên thế giới Sau khi gỗ đƣợc chặt hạ phải đƣợc vận xuất đến các điểm tập kết ở một vị trí thuận lợi trong rừng (kho gỗ I) để thực hiện tiếp công đoạn vận chuyển.
Vận chuyển gỗ có nhiệm vụ là đƣa các khúc gỗ từ các bãi gỗ trong rừng (bãi gỗ I) đến các nhà máy xí nghiệp chế biến gỗ. Trong các khâu của quá trình khai thác, vận xuất và vận chuyển là một khâu quan trọng, nó ảnh hƣởng trực tiếp rất lớn đến năng suất, chất lƣợng, giá thành, chi phí khai thác. Khâu vận xuất gỗ Gỗ đƣợc thu gom từ nơi chặt hạ ra các bãi tập trung, tuỳ theo điều kiện của mỗi nƣớc và mỗi vùng sản xuất khác nhau mà có thể áp dụng các hình thức vận xuất gỗ khác nhau sau đây [9]: - Vận xuất bằng thủ công: Loại hình vận xuất dùng sức ngƣời để di chuyển cây gỗ đến kho hàng I nhƣ kéo xe, vác vai. - Vận xuất bằng súc vật kéo: Loại hình vận xuất gỗ bằng súc vật chủ yếu là dùng sức kéo của trâu hoặc voi.1 - Vận xuất gỗ bằng súc vật kéo [9] 4 - Vận xuất gỗ bằng máng lao: Là gỗ chuyển động trên máng lao theo nguyên lý lực đẩy của trọng lƣợng cây gỗ phải lớn hơn lực cản của ma sát: Có các loại hình máng lao sau: (1) Máng lao trên mặt đất tự nhiên; (2) Máng lao bằng tre, nứa; (3) Máng lao lát gỗ.2 - Vận xuất gỗ bằng máng lao [9] - Vận suất gỗ bằng tời: Là loại hình vận xuất dùng tời để kéo gom gỗ.
- Vận xuất gỗ bằng đƣờng cáp trên không: Là một phƣơng tiện vận xuất gỗ đƣợc sử dụng trong điều kiện địa hình núi cao, hiểm trở, không thuận lợi cho các phƣơng tiện vận xuất khác nhƣ máy kéo, hay súc vật kéo. Khi vận xuất gỗ có kích thƣớc nhỏ nhƣ gỗ trụ mỏ, gỗ nguyên liệu giấy. thì kiểu đƣờng cáp một dây hoạt động theo phƣơng pháp kéo căng, thả chùng thƣờng đƣợc sử dụng.3 – Vận xuất gỗ bằng đƣờng cáp trên không [9] - Vận xuất gỗ bằng máy kéo: Có 02 loại máy kéo đó là máy kéo bánh hơi và máy kéo bánh xích đƣợc trang bị các thiết bị chuyên dùng (tời cáp, càng ngoạm, cần treo .) để vận xuất gỗ. - Vận xuất gỗ bằng khinh khí cầu hoặc máy bay trực thăng.3 – Vận xuất gỗ bằng máy kéo [9] 1.
Khâu vận chuyển gỗ Tùy theo từng nƣớc mà phƣơng thức vận chuyển gỗ khác nhau: Ở Ba lan ngƣời ta dùng sức kéo của ngựa để vận chuyển hay ở Phần Lan ngƣời ta chủ yếu dùng phƣơng thức vận chuyển bằng đƣờng thủy, thả bè trên sông kênh đào.Đối với những nƣớc có nền công nghiệp phát triển thì ngƣời ta 7 dùng những phƣơng thức vận chuyển và vận xuất hiện đại hơn hay dùng các loại máy móc có nhiều tính năng hơn, năng suất cao hơn nhƣ ở Pháp ngƣời ta dùng phƣơng pháp vận chuyển gỗ bằng hệ thống đƣờng cáp trên không là chủ yếu… Nhƣng phƣơng thức vận chuyển và vận xuất gỗ rừng trồng chủ yếu vẫn là các loại liên hợp máy kéo chuyên dùng, các loại ô tô…Các loại liên hợp máy kéo này có khả năng bám rất tốt. Tuy nhiên, chúng có cấu tạo phức tạp, giá thành cao, vốn đầu tƣ lớn, phụ tùng thay thế khó khăn. Chúng chỉ phù hợp với những cơ sở lâm nghiệp quy mô lớn và thích ứng với các khu khai thác gỗ và lâm sản tập trung có khối lƣợng lớn, cự ly vận chuyển không dài. Ngoài việc vận chuyển chúng còn có các chức năng gom gỗ, xếp gỗ và bốc dỡ gỗ.
Một số nƣớc đã sản xuất và sử dụng những loại máy này nhƣ : LKT 80 do Tiệp Khắc sản xuất; VOLVO - Thuỵ Điển, KOMATSU - Nhật Bản. Khâu vận xuất gỗ Vận xuất gỗ bằng súc vật: Từ những năm 1960, ngƣời ta thƣờng dùng sức kéo của trâu hoặc voi để vận xuất gỗ. Loại hình vận xuất này thích hợp đối với những khu khai thác có địa hình phức tạp, nhiều dốc, các cây gỗ đƣợc chặt hạ nằm phân tán, rải rác trong khu khai thác, rừng có trữ lƣợng cây đứng và sản lƣợng gỗ khai thác thấp (tƣơng ứng với loại rừng trạng thái IIIA1), đơn vị khai thác có trình độ kỹ thuật và vốn đầu tƣ thấp. Tuy nhiên, loại hình vận xuất này có hạn chế là năng xuất thấp, tải trọng kéo nhỏ (đây cũng là yếu tố làm giảm giá trị của sản phẩm, do phải cắt ngắn).
Loại hình vận xuất này đƣợc áp dụng tƣơng đối phổ biến ở các tỉnh phía Bắc (từ Hà Tĩnh trở ra ). ận xuất gỗ bằng máng lao Ở Việt nam thƣờng áp dụng loại hình lao gỗ tự nhiên trực tiếp trên mặt đất của khu khai thác, vì loại hình này thƣờng phát huy tác dụng ở các khu vực khai thác mà địa hình có độ dốc tƣơng đối cao nhƣng cục bộ, sản lƣợng gỗ không nhiều, phân tán. 8 ận xuất gỗ bằng đường thủy: Ở nƣớc ta có hệ thống sông ngòi phân bố rộng khắp cả nƣớc với mật độ dày đặc tạo thành một mạng lƣới đƣờng vận chuyển trong phạm vi toàn quốc. Nên các loại sản phẩm nhƣ gỗ và tre nứa có thể đƣợc vận chuyển bằng cách đóng bè và cho di chuyển dọc theo các con sông và kênh mƣơng.
Vận chuyển theo kiểu lợi dụng năng lƣợng của dòng chảy có giá thành rất r nhƣng thời gian vận chuyển lại kéo dài và còn phụ thuộc theo mùa. ận xuất gỗ bằng máy kéo Thời gian đầu ở các lâm trƣờng ở nƣớc ta đã đƣa loại máy kéo bánh xích chạy bằng khí gaz để dùng trong vận xuất gỗ nhƣ loại máy kéo KT-12 của Liên Xô cũ, loại này sử dụng nguồn nguyên liệu ngay tại chỗ (các loại than củi), máy kéo KT- 12 đƣợc sử dụng rộng rãi và là phƣơng tiện cơ giới duy nhất đƣợc dùng trong khâu vận xuất gỗ ở miền Bắc Việt Nam trong suốt cả thời gian từ những năm 1960 trở về trƣớc. Vào giữa những năm 60, các lâm trƣờng khai thác của Việt Nam, đã bắt đầu đƣa một số loại máy kéo bánh xích chạy bằng nhiên liệu điezen, để từng bƣớc thay thế dần loại máy kéo bánh xích chạy bằng khí gaz. Các loại máy kéo bánh xích thƣờng đƣợc dùng từ năm 1960 đến năm 1980 là các loại do nhà nƣớc Liên Xô cũ chế tạo nhƣ : TDT40, TDT40M, TDT60, TDT55.
Các loại máy kéo này đã có một thời gian dài hoạt động trong khâu vận xuất trên các khu rừng ở các tỉnh thuộc miền Bắc của Việt Nam, ngay cả trong những năm đầu, khi đất nƣớc hoàn toàn giải phóng, các loại máy kéo bánh xích cũng đã đƣợc đƣa vào các tỉnh trung Trung bộ và Tây Nguyên để thực hiện nhiệm vụ vận xuất gỗ. Hiện nay trong sản xuất lâm nghiệp đang tiến hành thay thế dần việc sử dụng máy kéo bánh xích trong vận xuất gỗ, để thay thế bằng các loại máy kéo bánh bơm. Do máy kéo bánh bơm có vận tốc lớn hơn máy kéo bánh xích và có tính năng cơ động cao, nên có thể cùng thực hiện đƣợc cả hai nhiệm vụ là vận 9 xuất và vận chuyển ở những cự ly ngắn, năng suất vận xuất cao hơn so với máy kéo bánh xích.