Luận văn áp dụng quy trình phòng và trị bệnh đầu đen do histomonas meleagridis trên gà thả vườn nuôi tại huyện phú bình tỉnhthái nguyên

Phòng và trị bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên gà thả vườn tại Phú Bình, Thái Nguyên. Hướng dẫn chi tiết cách nhận biết, phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Thùy Linh
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Mai Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Áp dụng quy trình phòng và trị bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên gà thả vườn nuôi tại huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích của nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện của cơ sở
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.1.2. Khí hậu, thủy văn
• 2.1.2. Giao thông, thủy lợi
• 2.1.3. Dân cư
• 2.2. Điều kiện vật chất, cơ sở hạ tầng nơi thực tập
• 2.2.1. Cơ sở vật chất
• 2.2.2. Hệ thống quản lý
• 2.3. Cơ sở khoa học
• 2.3.1. Giới thiệu chung về một số giống gà thả vườn
• 2.3.1.1. Gà Ri
• 2.3.1.2. Gà Mía
• 2.3.1.3. Gà Lương Phượng
• 2.3.2. Tình hình nghiên cứu bệnh do Histomonas meleagridis
• 2.3.2.1. Giới thiệu bệnh
• 2.3.2.2. Đặc điểm của đơn bào Histomonas meleagridis kí sinh ở gia cầm
• 2.3.2.2.1. Vị trí của đơn bào Histomonas meleagridis trong hệ thống phân loại động vật nguyên sinh
• 2.3.2.2.2. Hình thái học loài Histomonas meleagridis
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra thống kê
• 3.4.2. Phương pháp mổ khám
• 3.4.3. Phương pháp thử nghiệm phác đồ điều trị
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phòng và trị bệnh cho gà tại cơ sở
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Công tác phòng và trị bệnh
• 4.4. Kết quả tình hình mắc bệnh đầu đen trên gà thả vườn nuôi tại cơ sở
• 4.5. Thực trạng chăn nuôi gà thả vườn tại một số xã trên địa bàn huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên trong năm (2016 - 2017)
• 4.6. Tình hình mắc bệnh đầu đen ở gà nuôi tại một số xã trên địa bàn huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên
• 4.7. Tình hình mắc bệnh đầu đen ở gà theo lứa tuổi
• 4.8. Tình hình mắc bệnh đầu đen ở gà theo tháng theo dõi
• 4.9. Triệu chứng lâm sàng của bệnh do Histomonas gây ra trên gà
• 4.10. Bệnh tích chủ yếu của gà mắc bệnh đầu đen
• 4.11. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis

Bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis là một bệnh ký sinh trùng truyền nhiễm nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến gà thả vườn. Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng như viêm hoại tử mủ ở manh tràng và gan, da vùng đầu và tích thâm đen. Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 80%. Huyện Phú Bình, Thái Nguyên là một trong những khu vực có số lượng gà thả vườn lớn, nơi bệnh này đang trở thành mối lo ngại thường trực cho người chăn nuôi.

1.1. Tác nhân gây bệnh

Histomonas meleagridis là một loại đơn bào ký sinh, gây ra bệnh đầu đen. Chúng có hình thái đa dạng, từ hình trùng roi đến hình amip. Đơn bào này ký sinh chủ yếu ở manh tràng và gan, gây viêm hoại tử và tạo mủ. Sự lây lan nhanh chóng của bệnh làm cho việc phòng ngừa và điều trị trở nên cấp thiết.

1.2. Triệu chứng và bệnh tích

Gà mắc bệnh thường có các triệu chứng như sốt cao, xù lông, tiêu chảy phân loãng, và da vùng đầu thâm đen. Bệnh tích chủ yếu bao gồm viêm hoại tử mủ ở manh tràng và gan. Những biểu hiện này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của gà mà còn gây thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi.

II. Tình hình bệnh đầu đen tại Phú Bình Thái Nguyên

Huyện Phú Bình, Thái Nguyên là khu vực có ngành chăn nuôi gà thả vườn phát triển mạnh. Tuy nhiên, sự xuất hiện của bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis đã gây ra nhiều khó khăn cho người chăn nuôi. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao, đặc biệt là trong các tháng mùa mưa, khi điều kiện môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mầm bệnh.

2.1. Điều kiện tự nhiên và môi trường chăn nuôi

Phú Bình có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của Histomonas meleagridis. Môi trường chăn nuôi tại đây cũng chịu ảnh hưởng bởi sự ô nhiễm do mật độ chăn nuôi cao, làm tăng nguy cơ lây lan bệnh.

2.2. Thực trạng chăn nuôi gà thả vườn

Các hộ chăn nuôi tại Phú Bình chủ yếu nuôi gà thả vườn với quy mô nhỏ lẻ. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc phòng bệnh, nhưng việc kiểm soát bệnh đầu đen vẫn còn nhiều hạn chế. Sự thiếu hiểu biết về bệnh và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bệnh lây lan nhanh.

III. Biện pháp phòng và trị bệnh đầu đen

Để kiểm soát bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis, các biện pháp phòng ngừa và điều trị cần được áp dụng đồng bộ. Việc cải thiện môi trường chăn nuôi, sử dụng vaccine và thuốc điều trị đúng cách là những yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

3.1. Biện pháp phòng bệnh

Các biện pháp phòng bệnh bao gồm vệ sinh chuồng trại định kỳ, sử dụng vaccine phòng bệnh, và quản lý chặt chẽ nguồn thức ăn, nước uống. Việc cách ly gà bệnh và tiêu hủy xác gà chết cũng là những biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

3.2. Phác đồ điều trị

Các phác đồ điều trị bệnh đầu đen thường bao gồm sử dụng thuốc kháng sinh và thuốc đặc trị ký sinh trùng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kết hợp các loại thuốc như Metronidazole và Dimetridazole có hiệu quả cao trong việc kiểm soát bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian để tránh kháng thuốc.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis tại Phú Bình, Thái Nguyên không chỉ cung cấp thông tin khoa học quan trọng mà còn có ý nghĩa thực tiễn lớn. Kết quả nghiên cứu giúp người chăn nuôi hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng trị bệnh, từ đó nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

4.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ các đặc điểm dịch tễ, triệu chứng và bệnh tích của bệnh đầu đen. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi gia cầm.

4.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đã được áp dụng vào thực tế tại Phú Bình, giúp người chăn nuôi cải thiện quy trình chăn nuôi và kiểm soát tốt hơn các dịch bệnh. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị đã giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong, nâng cao năng suất chăn nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam có sự phát triển mạnh mẽ về quy mô và số lượng cá thể, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và gia tăng thu nhập cho người dân nông thôn. Tuy nhiên, mật độ nuôi gia tăng cùng với điều kiện vệ sinh môi trường chưa đồng bộ đã làm phát sinh nhiều loại dịch bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng phức tạp. Trong số đó, bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis (thường gọi là bệnh đầu đen, bệnh viêm hoại tử gan - ruột hay bệnh kén ruột) là một trong những bệnh lý nguy hiểm hàng đầu trên đàn gà và gà Tây. Bệnh gây ra các tổn thương hoại tử mủ đặc trưng tại manh tràng và gan, làm suy giảm nghiêm trọng thể trạng gia cầm, da vùng đầu thâm tím và tỷ lệ tử vong có thể lên tới 80 - 95% nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên là địa phương có phong trào chăn nuôi gà thả vườn đồi quy mô lớn, cung cấp nguồn thực phẩm quan trọng cho thị trường nội tỉnh và các vùng lân cận. Dù vậy, phương thức chăn nuôi thả vườn khiến gà thường xuyên tiếp xúc với nền đất và ngoại cảnh, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh ký sinh trùng phát tán và lây lan qua vật chủ trung gian. Nhằm giải quyết các khó khăn trong quản lý dịch bệnh thực tế tại địa phương, tác giả Hoàng Thùy Linh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Áp dụng quy trình phòng và trị bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên gà thả vườn nuôi tại huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên".

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận bao gồm 4 nội dung:

1. Áp dụng quy trình phòng và trị bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis gây ra trên đàn gà nuôi tại cơ sở.
2. Xác định tỷ lệ gà mắc bệnh và tỷ lệ chết do bệnh đầu đen Histomonas meleagridis theo lứa tuổi và theo mùa vụ/tháng theo dõi.
3. Xác định các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể đặc trưng của gà mắc bệnh.
4. Đề xuất các biện pháp kỹ thuật và phác đồ dùng thuốc nhằm phòng ngừa, điều trị bệnh đầu đen hiệu quả cho đàn gà thả vườn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà thả vườn thuộc các giống gà Ri, gà Mía, gà lai Mía, gà Lương Phượng và các tổ hợp lai thương phẩm (gọi chung là gà ta) được nuôi tại các nông hộ, gia trại và trang trại.
• Phạm vi không gian: Địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên (tập trung khảo sát sâu tại 5 xã có mật độ nuôi gà lớn nhất huyện gồm Tân Khánh, Tân Kim, Bàn Đạt, Tân Hòa và Tân Thành).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu và theo dõi thực địa được tiến hành từ ngày 18/11/2016 đến hết ngày 18/05/2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống lý thuyết ký sinh trùng học thú y và bệnh lý học gia cầm để phân tích căn nguyên, cơ chế sinh bệnh và vòng đời truyền lây của Histomonas meleagridis.

Về phân loại học, theo công bố của Cepicka và cộng sự (2010), tác nhân gây bệnh được định vị trong hệ thống nguyên sinh động vật:

• Giới: Protozoa
• Ngành: Parabasalia
• Lớp: Tritrichomonadea
• Bộ: Tritrichomonadida
• Họ: Dientamoebidae
• Giống: Histomonas
• Loài: Histomonas meleagridis

Về mặt sinh học, Histomonas meleagridis là đơn bào kỵ khí không có ty thể, sử dụng cơ quan tử hydrogenome để chuyển hóa pyruvate và malate nhằm tạo năng lượng ATP trong điều kiện yếm khí. Đơn bào có ba dạng hình thái: dạng trùng roi (4 roi), dạng amip và dạng lưới. Quá trình truyền lây diễn ra qua hai con đường chính:

• Lây nhiễm trực tiếp: Gà ăn trực tiếp phân tươi chứa mầm bệnh hoặc qua sự tiếp xúc lỗ huyệt (cloacal drinking).
• Lây nhiễm gián tiếp (chủ yếu): Đơn bào ký sinh trong trứng giun kim (Heterakis gallinarum) và được bảo tồn trong cơ thể giun đất (Helodrilus gieseleri). Giun đất đóng vai trò là vật chủ cơ học lưu giữ và bảo vệ ấu trùng giun kim chứa mầm bệnh trong đất tới hơn một năm.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra thực tế gồm:

• Phương pháp điều tra dịch tễ học và thống kê: Khảo sát ngẫu nhiên 620 hộ nuôi gà tại 5 xã trọng điểm để ghi nhận tỷ lệ hộ chăn nuôi quy mô trên 500 con, theo dõi 30 đàn gà mắc bệnh nhằm ghi chép biểu hiện lâm sàng, thời điểm phát bệnh và các yếu tố môi trường tác động.
• Phương pháp mổ khám bệnh lý: Tiến hành mổ khám toàn diện theo quy trình giải phẫu thú y chuẩn trên gà ốm và gà chết bệnh. Trình tự bộc lộ gồm: rạch da bẹn, lật đùi, cắt mở cơ ức dọc xương lưỡi hái, quan sát các túi khí, bộc lộ toàn bộ xoang bụng, tách màng treo ruột, kiểm tra dạ dày tuyến, ruột non, manh tràng, gan, tim, phổi, thận, lách và giải phẫu hộp sọ kiểm tra màng não.
• Phương pháp thử nghiệm phác đồ điều trị: Thiết kế và thử nghiệm điều trị lâm sàng trên các đàn gà mắc bệnh với các nhóm hoạt chất kháng sinh đặc trị phối hợp hạ sốt và giải độc gan thận.
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán các chỉ số dịch tễ học (tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết, tỷ lệ khỏi bệnh) theo phương pháp thống kê sinh vật học thú y của Nguyễn Văn Thiện (2008), xử lý và lập bảng số liệu trên phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ sự bùng phát của bệnh đầu đen trên đàn gà nuôi thả vườn tại các tỉnh miền Bắc nói chung và huyện Phú Bình nói riêng từ sau năm 2010. Tác giả chỉ rõ bệnh lý này gây thiệt hại nặng nề về kinh tế do tỷ lệ chết cao và làm giảm năng suất nghiêm trọng. Nội dung mở đầu xác lập rõ 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, đồng thời khẳng định ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu bệnh lý học thực địa và ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng giải pháp thú y đồng bộ cho người chăn nuôi gia cầm nông hộ.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan hệ thống hóa các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và mạng lưới thú y của huyện Phú Bình (diện tích 249,36 km², gồm 20 xã và 1 thị trấn; khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình 22 - 24°C, độ ẩm trung bình 82 - 84%; hệ thống thủy văn phụ thuộc Sông Cầu và Sông Đào; mạng lưới Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện quản lý 21 cán bộ thú y cơ sở). Tác giả tổng thuật đặc tính của các giống gà thả vườn phổ biến (gà Ri, gà Mía, gà Lương Phượng), cơ chế sinh bệnh học 2 pha của Histomonas meleagridis (pha 1 ký sinh phá hủy niêm mạc manh tràng tương tự cầu trùng; pha 2 xâm nhập tuần hoàn máu di hành đến gan, thận, lách tạo các ổ hoại tử). Chương này cũng điểm lại các công trình nghiên cứu dịch tễ trong nước (Lê Văn Năm, Trương Thị Tính, Phạm Sỹ Lăng, Nguyễn Thị Kim Lan) và quốc tế (Smith, Curtice, McDougald, Hu J., Hess M., Van der Heijden).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết về địa bàn thực hiện tại 5 xã của huyện Phú Bình từ ngày 18/11/2016 đến 18/05/2017. Tác giả mô tả chi tiết quy trình mổ khám từng bước bộc lộ toàn diện các xoang và cơ quan nội tạng. Chương này thuyết minh công thức tính toán các chỉ số dịch tễ và thành phần cấu tạo của 3 phác đồ điều trị thực nghiệm:

• Phác đồ 1: Hepaton (Doxycycline HCL 40%) liều 100g/700kg thể trọng/ngày pha nước uống 3 - 5 ngày liên tục, kết hợp Cúm gia súc (Acetaminophen 20%) liều 2g/lít nước và Giải độc gan, thận, lách (Sorbitol, Methionine, Choline chloride) liều 1g/lít nước trong 5 - 7 ngày.
• Phác đồ 2: Sulfamono-tri (Sulfamonomethoxine 50g, Trimethoprim 10mg) liều 100g/2,5 tấn thể trọng/ngày pha nước hoặc trộn thức ăn kết hợp Cúm gia súc và điện giải, thuốc bổ.
• Phác đồ 3: Tiêm bắp Avibrasin (Doxycycline 10%) liều 1ml/5kg thể trọng kết hợp cho uống Sulfamono-tri và Giải độc gan, thận, lách liên tục 5 - 7 ngày. Sau điều trị 7 - 10 ngày tiến hành tẩy giun sán (Flubenol, Levamisole hoặc Ivermectin).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả phản ánh toàn bộ số liệu thu thập trong đợt thực tập và nghiên cứu:

• Công tác phục vụ chăn nuôi - thú y tại cơ sở: Quy trình chăm sóc sử dụng thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh NV5514L; kết quả tiêm phòng vaccine đạt tỷ lệ bảo hộ 100% trên đàn gà (Newcastle: 46.100 con, Coryza: 20.600 con, nhỏ mắt/mũi ILT: 15.000 con); hỗ trợ tiêm phòng dịch cho 115 con trâu, 200 con lợn và cắt mỏ cho 7.000 con gà.
• Khảo sát quy mô chăn nuôi: Trong 8.671 hộ dân tại 5 xã có 905 hộ nuôi gà quy mô từ 500 con/lứa trở lên (chiếm 10,44%).
• Tình hình mắc bệnh đầu đen: Ghi nhận 30 đàn mắc bệnh trong tổng số 620 hộ nuôi khảo sát (tỷ lệ 4,84%).
• Phân bố bệnh theo tuần tuổi: Tỷ lệ mắc cao nhất tập trung ở giai đoạn 8 - 12 tuần tuổi (15/30 đàn mắc, chiếm 50,00%; 9.700 cá thể mắc, chiếm 42,73%), tiếp đến là giai đoạn 12 - 16 tuần tuổi (7/30 đàn, chiếm 23,33%; 5.400 cá thể mắc, chiếm 23,79%). Gà non dưới 8 tuần tuổi có tỷ lệ mắc thấp nhất (3 đàn, chiếm 10,00%).
• Phân bố bệnh theo tháng theo dõi: Tỷ lệ nhiễm bệnh có xu hướng tăng mạnh vào mùa Xuân (tháng 2: 20,00%; tháng 3: 36,67%; tháng 4: 26,67%) do thời tiết mưa phùn, ẩm ướt kích thích giun đất ngoi lên mặt đất; trong khi các tháng mùa Đông có tỷ lệ thấp hơn (tháng 12/2016: 6,67%; tháng 01/2017: 10,00%).
• Triệu chứng và bệnh tích đại thể: Gà bệnh sốt cao 43 - 44°C, rét run, xù lông sã cánh, phân màu vàng lưu huỳnh hoặc bã trầu; mổ khám phát hiện bệnh tích đặc trưng ở gan (sưng to gấp 2 - 3 lần, xuất hiện các ổ hoại tử lõm hình hoa cúc hoặc đá hoa cương màu trắng xám) và manh tràng (thành dày, xuất huyết, tạo kén lõm rắn chắc màu trắng ngà giống con tằm làm nút chặt lòng ruột).
• Hiệu quả điều trị thực tế: Tổng số gà mắc bệnh đầu đen được can thiệp điều trị là 22.500 con, số con khỏi bệnh là 20.707 con, đạt tỷ lệ khỏi 92,03%. Tỷ lệ điều trị khỏi bệnh cầu trùng đạt 97,55% (5.410/5.546 con) và bệnh CRD đạt 93,74% (5.015/5.350 con).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về đặc điểm dịch tễ học, triệu chứng, bệnh tích của bệnh đầu đen trên địa bàn huyện Phú Bình; khẳng định tính hiệu quả của các phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh và thuốc hỗ trợ; kiến nghị người chăn nuôi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vệ sinh phòng dịch, cuốc xới sân vườn rắc vôi bột định kỳ và tẩy giun kim định kỳ để cắt đứt nguồn truyền lây mầm bệnh.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các kết quả thực nghiệm và số liệu lâm sàng cụ thể qua các bảng dữ liệu sau:

Bảng 1: Kết quả tiêm phòng vaccine và điều trị bệnh tại cơ sở thực tập

Nội dung công tác thú y	Loại bệnh / Vaccine	Số lượng thực hiện (con)	Số lượng đạt / khỏi (con)	Tỷ lệ thành công (%)
Tiêm phòng vaccine	Newcastle	46.100	46.100	100,00
	Coryza	20.600	20.600	100,00
	Nhỏ ILT	15.000	15.000	100,00
Điều trị bệnh	Bệnh đầu đen (Histomonas)	22.500	20.707	92,03
	Bệnh cầu trùng (Coccidiosis)	5.546	5.410	97,55
	Bệnh hô hấp mãn tính (CRD)	5.350	5.015	93,74

Bảng 2: Tình hình gà mắc bệnh đầu đen theo tuần tuổi và theo tháng theo dõi

Tiêu chí phân loại	Phân nhóm theo dõi	Số đàn mắc (đàn)	Tỷ lệ đàn mắc (%)	Số cá thể mắc (con)	Tỷ lệ cá thể mắc (%)
Theo lứa tuổi	1 - 8 tuần tuổi	3	10,00	-	-
	8 - 12 tuần tuổi	15	50,00	9.700	42,73
	12 - 16 tuần tuổi	7	23,33	5.400	23,79
	> 16 tuần tuổi	5	16,67	-	-
Theo tháng theo dõi	Tháng 12/2016	2	6,67	2.000	8,81
	Tháng 01/2017	3	10,00	3.128	13,78
	Tháng 02/2017	6	20,00	4.900	21,59
	Tháng 03/2017	11	36,67	7.100	31,28
	Tháng 04/2017	8	26,67	5.800	25,55

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật do tác giả đề xuất:

• Biện pháp phòng bệnh tổng hợp: Không nuôi chung gà Tây với gà ta; không nuôi lẫn nhiều lứa tuổi trong cùng một khu vực trại; định kỳ 20 ngày/lần dùng Hepaton hoặc Sulfamono-tri với liều phòng (bằng 1/2 liều điều trị) cho uống 2 - 3 ngày liên tục.
• Quản lý môi trường chăn thả: Định kỳ quét dọn chuồng trại, sử dụng men rắc phân giải chất độn chuồng, cuốc xới vườn thả và rắc vôi bột để tiêu diệt trứng giun kim và hạn chế giun đất phát triển; không thả gà ra vườn vào những ngày mưa gió, nền đất ẩm ướt.
• Tẩy ký sinh trùng: Tiến hành tẩy giun sán định kỳ cho đàn gà bằng các thuốc như Flubenol 5%, Levamisole, Mebendazole hoặc Ivermectin để loại trừ vector truyền bệnh Heterakis gallinarum.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp các số liệu thực tế về dịch tễ học bệnh đầu đen trên gà thả vườn tại huyện Phú Bình, chứng minh mối liên hệ rõ rệt giữa tỷ lệ phát bệnh với lứa tuổi gia cầm (cao nhất ở 8 - 12 tuần tuổi) và yếu tố mùa vụ (tăng cao vào mùa Xuân ẩm ướt).
• Xác lập quy trình chẩn đoán phân biệt tại thực địa thông qua bệnh tích đại thể ở manh tràng và gan; chứng minh tính hiệu quả của phác đồ điều trị phối hợp Sulfadimethoxine/Sulfamonomethoxine hoặc Doxycycline với các thuốc trợ lực, giúp tỷ lệ hồi phục đạt trên 92%.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn dựa trên điều kiện thực hiện thực tế:

• Phạm vi không gian và thời gian: Đề tài chỉ thực hiện khảo sát tại 5 xã của huyện Phú Bình trong khung thời gian 6 tháng (tháng 11/2016 đến tháng 05/2017), chưa theo dõi được trọn vẹn diễn biến dịch tễ trong các tháng mùa hè và mùa thu của chu kỳ năm.
• Phương pháp chẩn đoán: Việc xác định bệnh tại cơ sở chủ yếu dựa vào điều tra dịch tễ, triệu chứng lâm sàng và mổ khám bệnh tích đại thể; chưa triển khai các kỹ thuật xét nghiệm chuyên sâu như nuôi cấy phân lập đơn bào trong môi trường kỵ khí, kỹ thuật giải phẫu bệnh vi thể (nhuộm mô học) hoặc kỹ thuật sinh học phân tử (PCR, giải trình tự gen) để định danh chính xác các chủng Histomonas.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi theo dõi dịch tễ học bệnh đầu đen theo chu kỳ nhiều năm liên tục tại các vùng sinh thái chăn nuôi gà thả vườn khác nhau.
• Ứng dụng phương pháp PCR và ELISA trong chẩn đoán sớm đơn bào trên mẫu phân và mẫu máu gia cầm sống trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng điển hình.
• Thử nghiệm các chế phẩm sinh học, thảo dược và acid hữu cơ thay thế kháng sinh trong việc kiểm soát giun kim và ngăn ngừa sự nhân lên của đơn bào trong đường tiêu hóa.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên ngành Thú y, Chăn nuôi: Nắm bắt phương pháp điều tra dịch tễ thực địa, kỹ thuật mổ khám toàn diện gia cầm và cách xây dựng phác đồ điều trị bệnh ký sinh trùng đường ruột.
• Bác sĩ thú y và cán bộ khuyến nông cơ sở: Sử dụng làm tài liệu hướng dẫn nhận biết triệu chứng, chẩn đoán phân biệt bệnh đầu đen với bệnh cầu trùng manh tràng và bệnh CRD; áp dụng các phác đồ dùng thuốc điều trị có định lượng rõ ràng.
• Chủ trang trại, gia trại chăn nuôi gà thả vườn: Tham khảo quy trình an toàn sinh học, lịch dùng thuốc phòng bệnh định kỳ và biện pháp xử lý đất vườn thả để kiểm soát mầm bệnh gián tiếp từ giun kim và giun đất.

Phần đáng tham khảo nhất trong công trình là bản mô tả chi tiết quy trình mổ khám từng bước và các công thức phối hợp thuốc điều trị thực nghiệm (liều dùng, đường dùng của Sulfamono-tri, Hepaton, Avibrasin kết hợp dịch giải độc gan thận).

Câu hỏi thường gặp

1. Tác nhân gây bệnh đầu đen ở gà là gì và phương thức truyền lây gián tiếp nguy hiểm nhất diễn ra như thế nào?
Bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra. Trong tự nhiên, phương thức truyền lây gián tiếp nguy hiểm nhất là thông qua trứng của giun kim (Heterakis gallinarum). Đơn bào xâm nhập vào trứng giun kim và được giun đất (Helodrilus gieseleri) ăn vào, lưu giữ trong cơ thể tới hơn một năm. Khi gà thả vườn bới đất ăn phải giun đất hoặc trứng giun kim có phôi chứa mầm bệnh, ấu trùng giun kim giải phóng đơn bào vào đường tiêu hóa gây bệnh.

2. Gà thả vườn tại huyện Phú Bình mắc bệnh đầu đen nhiều nhất ở lứa tuổi nào và vào thời điểm nào trong năm?
Theo kết quả nghiên cứu, bệnh xảy ra nghiêm trọng nhất ở gà từ 8 đến 12 tuần tuổi (chiếm 50,00% số đàn mắc và 42,73% số cá thể mắc). Về thời gian, tỷ lệ mắc bệnh tăng cao rõ rệt vào các tháng mùa Xuân có độ ẩm cao và mưa nhiều, đạt đỉnh vào tháng 3 (chiếm 36,67% số đàn mắc) và tháng 4 (chiếm 26,67% số đàn mắc), do điều kiện thời tiết kích thích giun đất ngoi lên mặt đất khiến gà dễ ăn phải.

3. Bệnh tích đại thể đặc trưng nhất khi mổ khám gà chết do bệnh đầu đen là gì?
Bệnh tích tập trung đặc trưng ở hai cơ quan:

• Tại gan: Gan sưng to gấp 2 - 3 lần bình thường, bề mặt xuất hiện nhiều ổ hoại tử lõm ở giữa, rìa răng cưa có hình hoa cúc hoặc các đốm đỏ thẫm lỗ chỗ như đá hoa cương màu trắng xám.
• Tại manh tràng: Thành manh tràng viêm sưng dày lên, bên trong lòng manh tràng chứa chất thẩm xuất fibrin đóng quánh lại thành khối kén rắn màu trắng ngà, có các ngấn nếp ngang giống hình con tằm nút chặt ruột thừa.

4. Khóa luận đã áp dụng những phác đồ nào để điều trị bệnh đầu đen và kết quả đạt được ra sao?
Tác giả đã thử nghiệm 3 phác đồ sử dụng các kháng sinh đặc trị: Phác đồ 1 dùng Hepaton (Doxycycline HCL 40%); Phác đồ 2 dùng Sulfamono-tri (Sulfamonomethoxine kết hợp Trimethoprim); Phác đồ 3 dùng Avibrasin tiêm bắp kết hợp Sulfamono-tri uống. Tất cả các phác đồ đều phối hợp với thuốc hạ sốt (Cúm gia súc) và thuốc Giải độc gan, thận, lách (Sorbitol, Methionine, Choline chloride). Kết quả điều trị trên 22.500 con gà mắc bệnh đầu đen đã chữa khỏi 20.707 con, đạt tỷ lệ khỏi bệnh 92,03%.

5. Để ngăn ngừa bệnh đầu đen tái phát, người chăn nuôi cần thực hiện các biện pháp vệ sinh thú y nào?
Cần thực hiện định kỳ việc cuốc xới sân vườn và rắc vôi bột để tiêu diệt trứng giun kim và ấu trùng trong đất; không thả gà ra vườn vào những ngày mưa ẩm ướt; sử dụng men vi sinh xử lý chất độn chuồng; định kỳ 20 ngày/lần cho uống thuốc phòng bằng 1/2 liều điều trị; đồng thời tiến hành tẩy giun sán định kỳ bằng các hoạt chất như Flubenol 5%, Levamisole, Mebendazole hoặc Ivermectin sau mỗi đợt điều trị từ 7 - 10 ngày.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thùy Linh đã phản ánh toàn diện thực trạng dịch tễ học, đặc điểm bệnh lý và hiệu quả can thiệp điều trị bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên đàn gà thả vườn tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016 - 2017. Nghiên cứu đã chứng minh bệnh xuất hiện với tần suất cao nhất ở giai đoạn gà 8 - 12 tuần tuổi vào mùa Xuân ẩm ướt, gây tổn thương hoại tử điển hình ở gan và tạo kén tại manh tràng. Việc áp dụng các phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh đặc trị (Sulfamono-tri, Hepaton, Avibrasin) cùng giải độc gan thận và tẩy giun định kỳ đã đem lại tỷ lệ khỏi bệnh đạt trên 92%, cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp thực tiễn có giá trị cho ngành chăn nuôi gia cầm nông hộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Những năm gần đây ngành chăn nuôi nước ta có những bước phát triển vượt bậc về số lượng cũng như chất lượng đã góp phần tạo việc làm, nâng cao đời sống nhân dân, tuy nhiên cũng đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết như: kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng gà thả vườn, giống, thức ăn và đặc biệt là dịch bệnh… Do tốc độ phát triển chăn nuôi ngày càng tăng, số lượng gia cầm ngày càng nhiều, mật độ chăn nuôi ngày càng lớn nên môi trường ngày càng ô nhiễm, làm cho nhiều dịch bệnh mới xuất hiện. Trong đó, bệnh Histomonosis là một bệnh ký sinh trùng truyền nhiễm nguy hiểm ở gà và gà Tây do loài đơn bào Histomonas meleagridis gây ra đã và đang trở nên mối lo ngại thường trực cho người chăn nuôi. Bệnh có những bệnh tích đặc trưng: viêm hoại tử mủ ở manh tràng và gan, thể trạng xấu, da vùng đầu, tích thâm đen có thể gây chết đến 80% số gà mắc bệnh nếu không được điều trị kịp thời, ngoài ra còn tạo kén ở manh tràng và có tính lây lan nhanh. Vì vậy, việc hiểu biết bệnh do Histomonas gây ra để có biện pháp phòng chống bệnh có hiệu quả là rất cấp thiết.

Huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên là một trong những địa phương có số lượng gà nuôi thả vườn khá lớn trong tỉnh, nhằm cung cấp lượng thực phẩm lớn cho người dân trong địa bàn và góp phần cải thiện kinh tế cho người chăn nuôi. Tuy nhiên, các hộ chăn nuôi vẫn còn gặp phải một số khó khăn trong quá trình phòng trừ dịch bệnh cho gà. Xuất phát từ thực tế đó chúng em tiến hành thực hiện đề tài: “Áp dụng quy trình phòng và trị bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên gà thả vườn nuôi tại huyện Phú Bình - tỉnhThái Nguyên’’. Mục đích của nghiên cứu - Áp dụng quy trình phòng và trị bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis gây ra.

- Xác định tỷ lệ gà mắc bệnh và chết do bệnh đầu đen Histomonas meleagridis. - Xác định được triệu chứng, bệnh tích của gà mắc bệnh. - Đề xuất biện pháp phòng, trị bệnh đầu đen cho gà. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học - Cung cấp thông tin cần thiết về bệnh do Histomonas gây ra ở gà nuôi thả vườn tại Phú Bình - Thái Nguyên. - Kết quả của đề tài là những cơ sở khoa học về tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết và đặc điểm, lâm sàng, bệnh tích bệnh do Histomonas gây ra. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà quản lý và chăn nuôi hiểu thêm về nguyên nhân gây bệnh, đặc điểm dịch tễ, lâm sàng, bệnh lý của bệnh trong quá trình phát bệnh, mức độ thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra. Từ đó, áp dụng quy trình phòng, trị bệnh cho gà, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy chăn nuôi gà phát triển, ổn định kinh tế nông hộ (nông trại, trang trại).

c 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Điều kiện của cơ sở 2. Điều kiện tự nhiên 2. Vị trí địa lý Phú Bình là một huyện trung du nằm ở phía Nam tỉnh Thái Nguyên.

Trung tâm của Phú Bình là thị trấn Hương Sơn cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 23km về phía Nam. Tổng diện tích đất tự nhiên của Phú Bình là 249,36 km2.Vị trí địa lý của huyện: - Phía Bắc giáp huyện Đồng Hỷ - Phía Tây giáp thành phố Thái Nguyên - Phía Tây Nam giáp huyện Phổ Yên - Phía Đông giáp huyện Yên Thế, Tân Yên của tỉnh Bắc Giang - Phía Nam giáp huyện Hiệp Hòa của tỉnh Bắc Giang. Huyện có 21 đơn vị hành chính bao gồm 20 xã và 1 thị trấn. Trong đó có 7 xã miền núi (Tân Thành, Tân Đức, Tân Hòa, Tân Kim, Tân Khánh, Đồng Liên, Bàn Đạt), 13 xã trung du (Thượng Đình, Điềm Thụy, Nhã Lộng, Nga My, Hà Châu, Úc Kỳ, Bảo Lý, Đào Xá, Xuân Phương, Kha Sơn, Lương Phú, Thanh Ninh, Dương Thành) và một thị trấn Hương Sơn.

Phú Bình nằm dọc 2 bên đường quốc lộ 37 với chiều dài 23km chạy qua trung tâm huyện, nối liền các tỉnh phía Bắc (Tuyên Quang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn) với các tỉnh phía Nam của huyện (Bắc Giang, Bắc Ninh). Khí hậu, thủy văn Theo sự phân bố về địa lý, Phú Bình có địa hình thấp dần theo hướng Đông Bắc - Tây Nam, nằm ở bắc chí tuyến trong vành đai Bắc bán cầu nên c 4 khí hậu của Phú Bình mang tính chất của khí hậu nhiệt đới gió mùa. Khí hậu chia làm 2 mùa rõ rệt, mùa nóng và mùa lạnh: Mùa nóng kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 hằng năm, thường mưa nhiều. Mùa lạnh kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa lạnh mưa ít.

Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 22 - 24oC, lượng mưa trung bình từ 2000 - 2400mm. Tháng mưa nhiều nhất là tháng 7 và ít nhất là tháng 11. Độ ẩm trung bình trong năm từ 82 - 84%. Nguồn nước của Phú Bình chủ yếu là do Sông Cầu và Hồ Núi Cốc cung cấp.

Huyện có 2 dòng sông và 3 dòng suối chảy qua. Sông Cầu chảy từ đập thác Huống (xã Đồng Liên) chảy qua 9 xã đổ về Chã (Phổ Yên) với chiều dài 29km. Sông Đào với chiều dài 33km bắt đầu từ đập thác Huống chảy qua địa phận 9 xã đổ ra sông Thương của Bắc Giang. Ba dòng suối chính đều bắt nguồn từ phía Đông Bắc của huyện chảy về hướng Tây đổ ra Sông Cầu.

Sông Cầu chạy dọc từ Bắc xuống Nam và 2 hệ thống Thủy nông kênh mương Hồ Núi Cốc, kênh mương Sông Cầu với 48 hồ và đập lớn nhỏ cùng với 34 Trạm bơm điện được xây dựng hợp lý trong toàn huyện có khả năng cung cấp nước tưới cho khoảng 80% diện tích đất Nông nghiệp, khả năng tự chảy là 55% diện tích ruộng. Hệ thống kênh mương đang được bê tông hóa để đảm bảo nước tưới cho sản xuất Nông nghiệp. Tính đến hết năm 2014 toàn huyện kiên cố hóa được 185,3 km kênh mương theo chính sách đối ứng của tỉnh (Nhà nước và nhân dân cùng làm). Tuy nguồn nước của huyện phong phú, nhiều suối và các kênh mương nhưng chưa phân bố đều, làm cho công tác thủy lợi gặp nhiều khó khăn, đặc biệt còn nhiều xã miền núi còn phụ thuộc vào lượng mưa tự nhiên, đẫn đến sản xuất Nông nghiệp gặp nhiều bất lợi.

Do vậy, lượng nước sạch cung cấp cho chăn nuôi cũng còn hạn chế và cũng là một trong nhiều yếu tố tạo điều kiện phát sinh và lây lan mầm bệnh. Giao thông, thủy lợi Phú Bình có mạng lưới giao thông tương đối phong phú. Quốc lộ 37 qua suốt chiều dài của huyện gần như chia đôi huyện thành 2 phần. Hệ thống giao thông đến các xã đã và đang được bê tông hóa và rải nhựa từng phần.

Các xã đều có giao thông liên xã thuận lợi cho việc trao đổi Thông tin văn hóa, Khoa học kĩ thuật và Nông sản nền kinh tế của huyện cũng tương đối phát triển. Về đường thủy, với chiều dài Sông Cầu là 29km và Sông Đào là 33km là một trong những thuận lợi cho giao thông đường thủy phát triển. Những năm gần đây công tác giao thông của huyện luôn được quan tâm chỉ đạo, thường xuyên đôn đốc các địa phương huy động nguồn lao động công ích để sửa chữa các tuyến đường cấp xã. Huyện cấp kinh phí sửa chữa các tuyến đường cấp huyện được phân cấp quản lý đồng thời tranh thủ sự giúp đỡ của các bộ ngành từ Trung ương đến Tỉnh đã thực hiện đầu tư xây dựng nhiều tuyến đường giao thông như: Đường Kha Sơn - Lương Phú; đường Cầu Mây - Tân Khánh.

Đặc biệt là công trình Cầu Mây qua Sông Cầu và nhiều dự án đường giao thông đang được chuẩn bị đầu tư. Dân cư Phú Bình là một huyện trung du với 21 đơn vị hành chính gồm 20 xã và 1 thị trấn. Tổng dân số của huyện là 147. Vài năm gần đây, tốc độ tăng dân số có giảm dần song do đất chật người đông mật độ dân số vẫn ở mức cao, khoảng 590 người/km2.539 lao động ở khu vực nông thôn, tỷ lệ sử dụng lao động tăng lên 95%.

Đây là nguồn nhân lực dồi dào để tăng cường phát triển kinh tế xã hội của huyện song đây cũng là một sức ép lớn về mặt tạo công ăn việc làm cũng như đào tạo kỹ năng cho người lao động nhất là lao động Nông thôn tiếp cận, hội nhập với khu vực và thế giới. c 6 Với hơn 90% dân số làm Nông nghiệp nên đời sống văn hóa kinh tế còn chậm phát triển. Các phương tiện thông tin đại chúng như tài liệu, sách báo, Khoa học kỹ thuật đến với người dân còn hạn chế nên việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội còn rất khó khăn. Theo Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội huyện Phú Bình đến năm 2020 với mục tiêu tổng quát là: Xây dựng huyện Phú Bình thành một huyện phát triển toàn diện cả về kinh tế, văn hóa và xã hội; Phát triển kinh tế mở, tạo đột phá về phát triển giao thông để thu hút đầu tư cho phát triển công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ; Phát triển kinh tế nhanh, vững chắc và sớm hình thành cơ cấu kinh tế công nghiệp - dịch vụ, nông nghiệp có cơ sở hạ tầng đồng bộ và phát triển; Văn hóa, giáo dục đào tạo và y tế tiên tiến; Phát huy và duy trì những bản sắc văn hóa, tinh thần của địa phương và xây dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh; Chất lượng cuộc sống của nhân dân không ngừng được cải thiện và nâng cao; Đảm bảo quốc phòng và an ninh.

Điều kiện vật chất, cơ sở hạ tầng nơi thực tập 2. Cơ sở vật chất Huyện Phú Bình là một huyện phát triển có đầy đủ các cơ sở vật chất để phát triển ngành chăn nuôi. Các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm được các hộ gia đình đầu tư xây dựng rất chắc chắn và có quy mô. Được trang bị đầy đủ các thiết bị và hệ thống thức ăn, nước sạch để phục vụ cho đàn gia súc, gia cầm.

Vì huyện Phú Bình có ngành chăn nuôi gia cầm phát triển mạnh nên người dân ở huyện đầu tư rất nhiều vốn vào con gà thả vườn chăm sóc và nuôi dưỡng rất tốt. Từ đó cho ra những đàn gà khỏe mạnh, rất đẹp và chất lượng thương phẩm tốt. Ngoài ra, Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện Phú Bình có kho lạnh bảo quản vaccine để chất lượng vaccine được đảm bảo phòng được bệnh cho đàn gia súc, gia cầm của người chăn nuôi.