Lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh của sinh viên phiên dịch tại Công ty TNHH Khai thác Núi Pháo

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis common errors in vietnamese english translation made by english translator trainees at nui, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Đinh Thị Hòa
• Người hướng dẫn: Assoc. Lê Hùng Tiến
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Teaching Methodology
• Đề tài: Common Errors In Vietnamese-English Translation Made By English Translator Trainees At Nui Phao Mining Company Limited
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF CHARTS IN THE STUDY
• LIST OF TABLES IN THE STUDY
• 1. PART A: INTRODUCTION
• 1.1. Aims of the study
• 1.2. Research questions
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Methods of the study
• 1.5. Design of the study
• 2. PART B: DEVELOPMENT
• 2.1. CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW
• 2.1.1. Definition of error analysis
• 2.1.2. The significance of error analysis
• 2.1.3. The sources and causes of errors
• 2.2. CHAPTER 3: FINDINGS AND DISCUSSION
• 2.2.1. Personal information of the participants
• 2.2.2. The first group of participants
• 2.2.3. The second group of participants
• 2.2.4. Difficulties of English translator trainees in translating Vietnamese-English text
• 2.2.5. Common errors on Vietnamese-English translation made by English translator trainees working at NPMC
• 2.2.6. Overall results from Vietnamese-English translations analysis, questionnaires and interviews
• 2.2.7. Misuse of prepositions
• 2.2.8. Misuse of verb tenses
• 2.2.9. Misuse of sentence structure
• 2.2.10. Misuse of word orders
• 2.2.11. Misuse of word collocations
• 2.2.12. Misuse of word forms
• 2.2.13. Addition or omission
• 2.2.14. Distorted meaning of source text
• 2.2.15. Too literal translation or too free translation
• 2.2.16. The causes of translation errors
• 2.2.17. Suggestions to avoid the common errors in translation and improve translation skills
• 3. PART C: CONCLUSION
• 3.1. Summary of the findings
• APPENDIX III
• APPENDIX IV
• REFERENCES

Tóm tắt

I. Tổng quan về lỗi phổ biến trong dịch Việt Anh của sinh viên phiên dịch

Dịch thuật Việt-Anh là một lĩnh vực quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Tuy nhiên, sinh viên phiên dịch tại Công ty TNHH Khai thác Núi Pháo thường gặp phải nhiều lỗi trong quá trình dịch thuật. Những lỗi này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch mà còn gây khó khăn trong việc truyền đạt thông điệp chính xác. Việc nhận diện và phân tích các lỗi phổ biến này là cần thiết để cải thiện kỹ năng dịch thuật cho sinh viên.

1.1. Định nghĩa về dịch thuật Việt Anh

Dịch thuật Việt-Anh là quá trình chuyển đổi văn bản từ tiếng Việt sang tiếng Anh, yêu cầu người dịch không chỉ hiểu ngôn ngữ mà còn nắm vững văn hóa và ngữ cảnh của cả hai ngôn ngữ.

1.2. Tầm quan trọng của dịch thuật trong bối cảnh toàn cầu

Dịch thuật đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các nền văn hóa và thúc đẩy giao thương quốc tế, đặc biệt là trong các lĩnh vực kinh doanh và thương mại.

II. Những thách thức trong dịch Việt Anh của sinh viên phiên dịch

Sinh viên phiên dịch tại Công ty TNHH Khai thác Núi Pháo thường gặp phải nhiều thách thức trong quá trình dịch thuật. Những thách thức này bao gồm sự khác biệt về ngữ pháp, từ vựng và cách diễn đạt giữa hai ngôn ngữ. Việc thiếu kinh nghiệm và kỹ năng cũng là một yếu tố quan trọng dẫn đến các lỗi dịch thuật.

2.1. Sự khác biệt về ngữ pháp giữa tiếng Việt và tiếng Anh

Ngữ pháp tiếng Việt và tiếng Anh có nhiều điểm khác biệt, điều này có thể dẫn đến việc sinh viên sử dụng cấu trúc câu không chính xác trong bản dịch.

2.2. Khó khăn trong việc lựa chọn từ vựng phù hợp

Việc lựa chọn từ vựng không chính xác có thể làm thay đổi ý nghĩa của câu, dẫn đến sự hiểu lầm trong giao tiếp.

III. Phân tích các lỗi phổ biến trong dịch Việt Anh

Các lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh của sinh viên phiên dịch tại Công ty TNHH Khai thác Núi Pháo bao gồm lỗi ngữ pháp, từ vựng và cấu trúc câu. Những lỗi này thường xảy ra do thiếu kinh nghiệm và kiến thức về ngôn ngữ.

3.1. Lỗi sử dụng giới từ

Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc sử dụng giới từ đúng cách, dẫn đến việc diễn đạt không chính xác.

3.2. Lỗi về hình thức từ

Việc sử dụng hình thức từ không đúng có thể làm thay đổi ý nghĩa của câu, gây khó khăn trong việc hiểu nội dung.

3.3. Lỗi về trật tự từ

Trật tự từ trong tiếng Việt và tiếng Anh khác nhau, điều này có thể dẫn đến việc sinh viên dịch sai cấu trúc câu.

IV. Giải pháp cải thiện kỹ năng dịch thuật cho sinh viên

Để cải thiện kỹ năng dịch thuật, sinh viên cần được đào tạo bài bản và thực hành thường xuyên. Việc tham gia các khóa học và workshop về dịch thuật cũng rất cần thiết để nâng cao kiến thức và kỹ năng.

4.1. Tham gia các khóa học chuyên sâu về dịch thuật

Các khóa học này giúp sinh viên nắm vững kiến thức lý thuyết và thực hành dịch thuật hiệu quả.

4.2. Thực hành dịch thuật thường xuyên

Việc thực hành dịch thuật thường xuyên giúp sinh viên cải thiện kỹ năng và tự tin hơn trong công việc.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về các lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh không chỉ giúp sinh viên nhận diện được vấn đề mà còn đưa ra các giải pháp cụ thể để cải thiện kỹ năng dịch thuật. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả có thể giúp sinh viên giảm thiểu lỗi trong dịch thuật.

5.1. Kết quả từ việc phân tích lỗi

Phân tích lỗi giúp sinh viên nhận diện được các vấn đề thường gặp và từ đó có hướng khắc phục.

5.2. Ứng dụng các phương pháp học tập hiệu quả

Việc áp dụng các phương pháp học tập như học nhóm, thảo luận và phản hồi từ giảng viên có thể giúp sinh viên cải thiện kỹ năng dịch thuật.

VI. Kết luận và tương lai của dịch thuật Việt Anh

Dịch thuật Việt-Anh là một lĩnh vực đầy thách thức nhưng cũng rất tiềm năng. Việc cải thiện kỹ năng dịch thuật cho sinh viên phiên dịch tại Công ty TNHH Khai thác Núi Pháo là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tương lai của dịch thuật sẽ phụ thuộc vào sự nỗ lực không ngừng của sinh viên và các cơ sở đào tạo.

6.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao kỹ năng dịch thuật

Nâng cao kỹ năng dịch thuật không chỉ giúp sinh viên thành công trong nghề nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển của ngành dịch thuật tại Việt Nam.

6.2. Hướng đi tương lai cho sinh viên phiên dịch

Sinh viên cần chủ động tìm kiếm cơ hội học tập và thực hành để nâng cao kỹ năng và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, nhu cầu chuyển ngữ các tài liệu kỹ thuật, thương mại và pháp lý giữa tiếng Việt và tiếng Anh ngày càng tăng trưởng mạnh mẽ. Tại Công ty TNHH Khai thác Chế biến Khoáng sản Núi Pháo (tỉnh Thái Nguyên) – một trong những doanh nghiệp khai khoáng quy mô lớn với hơn 150 chuyên gia nước ngoài và đội ngũ khoảng 30 biên phiên dịch viên chuyên trách, việc đảm bảo độ chính xác tuyệt đối của văn bản song ngữ là yếu tố sống còn cho hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, các biên dịch viên mới vào nghề (trainees) với thâm niên từ 2 tháng đến 2 năm thường xuyên đối mặt với nhiều rào cản ngôn ngữ và kỹ thuật, dẫn đến những sai sót đáng kể trong quá trình dịch xuôi từ tiếng Việt sang tiếng Anh.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm nhận diện, phân loại và đo lường tần suất các lỗi sai phổ biến nhất trong các văn bản dịch Việt - Anh của biên dịch viên tập sự, đồng thời khám phá các nguyên nhân gốc rễ và đề xuất giải pháp khắc phục có tính ứng dụng cao. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 30 bản dịch chuyên ngành hoàn chỉnh (dung lượng từ 1 đến 3 trang mỗi văn bản) thuộc các lĩnh vực trọng yếu như xây dựng (chiếm 50%), thương mại (chiếm 30%), an toàn lao động (chiếm 20%), môi trường (chiếm 20%) và vận hành chế biến (chiếm 20%). Về mặt văn bản, dữ liệu bao quát 90% biên bản cuộc họp, 80% công văn hành chính và 60% báo cáo kỹ thuật. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp giải pháp giảm thiểu tỷ lệ lỗi dùng từ (hiện chiếm tới 20,82% tổng số lỗi) và lỗi giới từ (chiếm 12,62%), từ đó chuẩn hóa quy trình biên dịch kỹ thuật và nâng cao chất lượng giao tiếp đa quốc gia trong doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết Phân tích Lỗi (Error Analysis - EA) được phát triển bởi các nhà ngôn ngữ học hàng đầu như Corder và James. Lý thuyết này khẳng định lỗi sai không chỉ là những sai lệch ngữ pháp đơn thuần mà còn là bằng chứng khoa học phản ánh chiến lược học tập và các giai đoạn phát triển ngôn ngữ trung gian (Interlanguage) của người học. Nguồn gốc của lỗi được phân tích thông qua thuyết chuyển di ngôn ngữ (Language Transfer) của Selinker và Brown, bao gồm chuyển di tiêu cực liên ngôn ngữ (Interlingual transfer - sự can thiệp của tiếng mẹ đẻ) và chuyển di nội ngôn ngữ (Intralingual transfer - sự khái quát hóa sai các quy tắc trong ngôn ngữ đích).

Về mặt dịch thuật học, đề tài tích hợp mô hình phân loại lỗi của Pym với sự phân định rạch ròi giữa lỗi nhị phân (binary errors - sai tuyệt đối về quy tắc ngữ pháp, hình thái học) và lỗi phi nhị phân (non-binary errors - bản dịch chưa tối ưu về mặt ngữ nghĩa, văn phong hoặc phong cách). Đồng thời, nghiên cứu kế thừa quan điểm của Mona Baker về sự bất tương đương ngữ nghĩa giữa các hệ thống ngôn ngữ và khung phân loại lỗi dịch thuật thực nghiệm của Hurtado Albir và Na. Hệ thống khái niệm chính được vận dụng bao gồm: lỗi ngôn ngữ (lỗi ngữ pháp, hình thái, cấu trúc, trật tự từ, kết hợp từ), lỗi dịch thuật (lỗi lựa chọn từ vựng, lược bỏ thông tin, thêm thông tin, bóp méo ngữ nghĩa, dịch quá sát nghĩa hoặc quá phóng tác), và tính chuẩn xác ngữ dụng trong văn bản kỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (Case Study) kết hợp hài hòa giữa phân tích định lượng và phân tích định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu học thuật. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 10 biên dịch viên tập sự (nữ, độ tuổi 24-25, tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành tiếng Anh, thâm niên từ dưới 1 năm đến 2 năm) được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling). Để tăng cường độ tin cậy và giá trị kiểm chứng, nghiên cứu mở rộng khảo sát 4 chuyên gia hiệu đính giàu kinh nghiệm (thâm niên từ 5 đến 8 năm) trực tiếp phụ trách thẩm định bản dịch tại doanh nghiệp.

Nguồn dữ liệu thực nghiệm bao gồm: 30 bản dịch Việt - Anh thực tế được thu thập trực tiếp từ các phòng ban, phiếu điều tra bảng hỏi gồm các thang đo định lượng phân phát cho 10 biên dịch viên tập sự, và các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc được ghi âm, gỡ băng chi tiết với 4 chuyên gia dịch thuật. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích lỗi dựa trên thống kê tần suất kết hợp đối sánh văn bản là nhằm lượng hóa chính xác mức độ nghiêm trọng của từng loại lỗi trên mẫu ngữ liệu thực, trong khi phỏng vấn chuyên sâu giúp lý giải toàn diện các yếu tố tâm lý, thói quen tư duy và rào cản thuật ngữ trong môi trường làm việc thực tế. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành chặt chẽ trong năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình rà soát và phân tích 30 bản dịch Việt - Anh với sự đối chiếu của 4 chuyên gia, nghiên cứu đã phát hiện và thống kê tổng cộng 317 lỗi sai, phân bổ trên 13 nhóm lỗi thuộc hai nhóm lớn: lỗi ngôn ngữ và lỗi dịch thuật.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                CƠ CẤU 317 LỖI SAI TRONG BẢN DỊCH VIỆT - ANH             |
+-------------------------------------------------------------------------+
| Lựa chọn từ vựng (Lexical Choice)     | [#################] 20.82% (66) |
| Sử dụng giới từ (Prepositions)        | [##########] 12.62% (40)        |
| Từ loại (Word Forms)                  | [#########] 11.36% (36)         |
| Lược bỏ thông tin (Omission)          | [#########] 11.04% (35)         |
| Thì của động từ (Verb Tenses)         | [#######] 9.46% (30)            |
| Trật tự từ (Word Orders)              | [######] 7.89% (25)             |
| Bóp méo ngữ nghĩa (Distorted Meaning) | [###] 4.74% (15)                |
| Dịch quá sát nghĩa (Too Literal)      | [###] 4.74% (15)                |
| Dịch quá phóng tác (Too Free)         | [##] 2.21% (7)                  |
| Các lỗi cấu trúc & kết hợp từ khác    | [######] 15.12% (48)            |
+-------------------------------------------------------------------------+

Thứ nhất, lỗi lựa chọn từ vựng (Lexical choice) chiếm tỷ trọng cao nhất trong toàn bộ nghiên cứu với 66 lỗi, tương đương 20,82% tổng số lỗi. Đáng chú ý, các biên dịch viên có kinh nghiệm dưới 1 năm mắc lỗi dùng từ rất cao (biên dịch viên số 1 mắc tới 12 lỗi, chiếm 18,18% tổng lỗi từ vựng), trong khi biên dịch viên có 2 năm kinh nghiệm chỉ ghi nhận 2 lỗi (chiếm 3,03%). Một ví dụ điển hình là việc dịch cụm từ "vận chuyển đất cấp 3 từ nơi đào đến nơi đắp" thành "transporting land level 3 from digging place to backfilling area", trong khi thuật ngữ kỹ thuật xây dựng chuẩn xác phải là "transporting soil level 3 from excavation place/area". Một trường hợp khác là dịch cụm từ "giải phóng mặt bằng" thành "release ground" thay vì sử dụng thuật ngữ chuẩn "site clearance".

Thứ hai, lỗi sử dụng sai giới từ (Prepositions) đứng thứ hai về mặt ngôn ngữ với 40 lỗi (chiếm 12,62%). Phân tích sâu 40 lỗi giới từ cho thấy: lỗi thêm thừa giới từ chiếm tỷ lệ áp đảo 50%, lỗi lược bỏ giới từ bắt buộc chiếm 33%, và lỗi dùng sai giới từ chiếm 17%. Ví dụ, người dịch thường mắc lỗi thêm giới từ do thói quen dịch từng từ như viết "regarding to" thay vì "regarding", "contact with us" thay vì "contact us", hoặc "discuss about" thay vì "discuss". Ngược lại, nhiều trường hợp bị bỏ sót giới từ nghiêm trọng như câu "the Contractor would like to request NPMC review..." (thiếu "to" sau tân ngữ) hoặc "impact the construction progress" (thiếu "on").

Thứ ba, lỗi từ loại (Word forms) và lỗi lược bỏ thông tin (Omission) xuất hiện với tần suất rất cao, lần lượt là 36 lỗi (11,36%) và 35 lỗi (11,04%). Lỗi từ loại thường xuất hiện khi chuyển đổi danh từ thành động từ hoặc phân từ sai cấu trúc, ví dụ dịch "Thông báo giá" thành "price notified" thay vì "price notification". Đối với lỗi lược bỏ, nhiều bản dịch đã cắt bớt các thành phần mang tải trọng thông tin quan trọng, chẳng hạn cụm từ "hồ sơ thiết kế cơ sở" bị lược dịch thành "document" (bỏ mất thành tố then chốt "basic design"), hay cụm "thao tác, kiểm tra, ghi chỉ số công tơ" bị rút gọn thành "do their tasks", làm mất hoàn toàn tính chuẩn xác của văn bản kỹ thuật.

Thứ tư, lỗi thì của động từ (Verb tenses) với 30 lỗi (chiếm 9,46%) và lỗi trật tự từ (Word order) với 25 lỗi (chiếm 7,89%). Trong các biên bản cuộc họp ghi nhận sự kiện đã diễn ra trong quá khứ, người dịch vẫn dùng thì hiện tại đơn sai quy tắc, chẳng hạn viết "two parties hold a Meeting on 20 March 2014" thay vì "held a Meeting", hay "confirm they complete" thay vì "confirmed they completed".

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát định lượng chỉ ra rằng 90% biên dịch viên tập sự thừa nhận sự can thiệp tiêu cực của tiếng mẹ đẻ (Negative L1 Transfer) là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sai sót. Do tiếng Việt không biến đổi hình thái từ và không có hệ thống thì chia theo động từ hay giới từ ràng buộc khắt khe như tiếng Anh, người dịch mới thường tư duy cấu trúc câu tiếng Việt trước rồi chuyển ngữ cơ học sang tiếng Anh. Điều này giải thích tại sao các lỗi như thêm thừa giới từ ("thảo luận về" chuyển thành "discuss about") hay dùng sai giọng bị động ("The Contractor was sent the Technical Query..." thay vì câu chủ động) lại lặp lại với tần suất cao.

Bên cạnh đó, 80% người tham gia khảo sát khẳng định sự thiếu hụt vốn từ vựng chuyên ngành là rào cản trực tiếp dẫn đến lỗi dùng từ, và 100% người được hỏi gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc hiểu các thuật ngữ kỹ thuật mỏ, xây dựng và pháp lý. Dữ liệu từ các bảng thống kê và biểu đồ phân bố cho thấy một mối tương quan nghịch rõ rệt: số lượng lỗi giảm mạnh theo thời gian tích lũy kinh nghiệm thực tế (từ 60 lỗi ở nhân viên dưới 1 năm kinh nghiệm xuống còn 12 lỗi ở nhân viên 2 năm kinh nghiệm). Phát hiện này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu của Mona Baker và Brown về quá trình phát triển năng lực chuyển ngữ, đồng thời chứng minh rằng việc đào tạo từ vựng chuyên ngành và rèn luyện tư duy ngữ cảnh đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu lỗi dịch thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm cải thiện chất lượng biên dịch văn bản kỹ thuật Việt - Anh:

+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                    LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI 4 GIẢI PHÁP CHIẾN LƯỢC                               |
+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 1 (Tháng 1 - Tháng 3)   : Xây dựng cơ sở thuật ngữ mỏ - xây dựng; Áp dụng bảng kiểm tra QA.      |
| Giai đoạn 2 (Tháng 4 - Tháng 6)   : Giảm 60% lỗi ngữ pháp & giới từ qua mô hình cố vấn 1-1 chuyên sâu.     |
| Giai đoạn 3 (Tháng 7 - Tháng 12)  : Giảm 80% lỗi dùng từ chuyên ngành; Hoàn thiện quy trình kiểm soát đa tầng|
| Dài hạn (Hàng năm)                : Chuyển giao dữ liệu thực tế, chuẩn hóa chương trình đào tạo đại học.   |
+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------+

1. Chuẩn hóa cơ sở dữ liệu thuật ngữ chuyên ngành (Corporate Termbase): Phòng Biên phiên dịch cần phối hợp trực tiếp với các kỹ sư trưởng và chuyên gia kỹ thuật mỏ để biên soạn bộ sổ tay thuật ngữ song ngữ Việt - Anh chuẩn cho toàn bộ các lĩnh vực xây dựng, chế biến, thương mại và an toàn lao động. Mục tiêu cụ thể là giảm 80% các lỗi sai về thuật ngữ và kết hợp từ trong vòng 6 tháng đầu áp dụng. Đơn vị chủ trì là Trưởng bộ phận Dịch thuật cùng các chuyên gia kỹ thuật nội bộ.
2. Thiết lập mô hình cố vấn chuyên sâu và bình duyệt chéo (Mentorship & Peer Review): Doanh nghiệp cần triển khai chương trình kèm cặp 1-1 giữa 4 chuyên gia dịch thuật thâm niên và các biên dịch viên mới trong thời gian thử việc từ 3 đến 6 tháng. Tất cả bản dịch phải trải qua quy trình hiệu đính chéo trước khi phát hành chính thức, hướng tới mục tiêu cắt giảm 60% các lỗi ngữ pháp, trật tự từ và giới từ cơ bản.
3. Ban hành bảng kiểm tra chất lượng bản dịch (Translation QA Checklist): Xây dựng bảng kiểm soát chất lượng chuẩn hóa gồm 13 tiêu chí phát hiện lỗi (đặc biệt chú trọng kiểm tra giới từ, chia thì động từ, dạng thức từ và tính toàn vẹn của thông tin không bị lược bỏ). Toàn bộ nhân sự biên dịch phải tự rà soát qua bảng kiểm này trước khi nộp bản dịch, đảm bảo tỷ lệ văn bản đạt chuẩn độ chính xác trên 98% ngay trong quý đầu tiên áp dụng.
4. Cải tiến chương trình đào tạo dịch thuật chuyên ngành tại các trường đại học: Các cơ sở giáo dục đại học chuyên ngành ngoại ngữ cần đưa các tình huống thực tế và các dạng văn bản doanh nghiệp (hợp đồng thương mại, biên bản kỹ thuật mỏ, công văn pháp lý) vào chương trình giảng dạy. Cần gia tăng thời lượng cho học phần phân tích lỗi và đối chiếu ngôn ngữ học nhằm nâng tỷ lệ sinh viên đáp ứng ngay yêu cầu công việc thực tế lên trên 85% sau khi tốt nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Biên dịch viên mới ra nghề và sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh: Nhận diện rõ ràng 13 dạng lỗi sai phổ biến và các bẫy ngôn ngữ thường gặp trong quá trình dịch tài liệu kỹ thuật Việt - Anh; sử dụng tài liệu như một cẩm nang tự học, tự đối soát để nâng cao tính chính xác và tính tự nhiên của văn phong dịch thuật.
• Giảng viên và chuyên gia thiết kế chương trình đào tạo dịch thuật: Tiếp cận nguồn ngữ liệu phong phú gồm 317 lỗi sai thực tế trích xuất từ môi trường doanh nghiệp khai khoáng; vận dụng để thiết kế bài tập phân tích lỗi, đổi mới giáo trình và phát triển các khóa học dịch chuyên ngành bám sát nhu cầu tuyển dụng.
• Quản lý phòng dịch thuật và giám đốc nhân sự tại các doanh nghiệp FDI: Nắm bắt chi tiết khoảng trống năng lực giữa kiến thức đại học và thực tế sản xuất kinh doanh; áp dụng các phát hiện để xây dựng quy trình tuyển dụng, khung năng lực chuẩn và lộ trình đào tạo hội nhập hiệu quả cho nhân sự dịch thuật mới.
• Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Ngôn ngữ học ứng dụng và Dịch thuật học: Khai thác mô hình nghiên cứu kết hợp giữa lý thuyết Phân tích Lỗi (EA) và dữ liệu thực tế tại hiện trường công nghiệp; sử dụng phương pháp luận của luận văn làm tiền đề mở rộng nghiên cứu sang các cặp ngôn ngữ khác hoặc các chuyên ngành kỹ thuật đặc thù.

Câu hỏi thường gặp

Dạng lỗi dịch thuật nào chiếm tỷ lệ cao nhất ở các biên dịch viên mới ra nghề?

Lỗi lựa chọn từ vựng (Lexical choice) chiếm tỷ trọng lớn nhất với 20,82% (66/317 lỗi). Nguyên nhân chủ yếu do người dịch thiếu vốn từ chuyên ngành và phụ thuộc máy móc vào nghĩa gốc của từ điển mà không đặt trong ngữ cảnh kỹ thuật, ví dụ dịch "giải phóng mặt bằng" thành "release ground" thay vì "site clearance".

Tại sao hiện tượng chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ lại gây ra nhiều lỗi sai giới từ?

Tiếng Việt không có các quy tắc khắt khe về giới từ đi kèm động từ như tiếng Anh. Khảo sát chỉ ra 90% dịch viên bị ảnh hưởng bởi tư duy tiếng Việt, dẫn đến 40 lỗi giới từ, đặc biệt là lỗi thêm thừa giới từ theo thói quen diễn đạt tiếng Việt như viết "regarding to" hay "discuss about".

Mức độ kinh nghiệm làm việc tác động như thế nào đến tần suất mắc lỗi của biên dịch viên?

Số liệu thống kê chứng minh mối tương quan nghịch rất rõ nét: biên dịch viên dưới 1 năm kinh nghiệm mắc tới 60 lỗi trên 3 văn bản khảo sát, trong khi biên dịch viên có 2 năm kinh nghiệm chỉ mắc 12 lỗi. Kinh nghiệm làm việc giúp người dịch nâng cao phản xạ ngữ cảnh và làm chủ thuật ngữ chuyên sâu.

Luận văn đã sử dụng phương pháp nào để đảm bảo tính khách quan của dữ liệu nghiên cứu?

Tác giả kết hợp phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình định lượng và định tính: phân tích 30 văn bản dịch thực tế (thu thập 317 lỗi), khảo sát bảng hỏi với 10 biên dịch viên tập sự và tiến hành phỏng vấn sâu, đối chiếu chéo với 4 chuyên gia hiệu đính có từ 5 đến 8 năm kinh nghiệm tại mỏ Núi Pháo.

Doanh nghiệp khai khoáng và kỹ thuật cần làm gì để ngăn ngừa triệt để các sai sót dịch thuật?

Doanh nghiệp cần nhanh chóng thiết lập cơ sở dữ liệu thuật ngữ song ngữ nội bộ, ban hành bảng kiểm tra chất lượng (QA checklist) gồm 13 lỗi phổ biến, và triển khai cơ chế cố vấn 1-1 nhằm giảm thiểu 60% lỗi ngữ pháp và 80% lỗi thuật ngữ cho nhân sự mới trong vòng 6 tháng.

Kết luận

• Đã nhận diện, phân loại và lượng hóa chi tiết 317 lỗi sai trên 30 bản dịch kỹ thuật Việt - Anh thực tế tại Công ty Núi Pháo, chỉ ra hai nhóm lỗi nổi cộm nhất là dùng sai từ vựng (20,82%) và dùng sai giới từ (12,62%).
• Xác định nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sai sót là sự chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ (chiếm 90% ý kiến đồng thuận) cùng sự thiếu hụt nghiêm trọng về vốn từ vựng và thuật ngữ chuyên ngành (chiếm 80%).
• Chứng minh sự cách biệt rõ rệt về năng lực xử lý văn bản giữa nhân sự mới dưới 1 năm kinh nghiệm và nhân sự đã tích lũy 2 năm thâm niên làm việc thực tế.
• Xây dựng thành công khung phân tích lỗi thực nghiệm kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết ngôn ngữ học ứng dụng và yêu cầu thực tiễn trong ngành khai khoáng.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp toàn diện bao gồm: chuẩn hóa ngân hàng thuật ngữ, triển khai mô hình cố vấn 1-1, thiết lập quy trình kiểm soát QA đa tầng và đổi mới chương trình giảng dạy đại học.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh thực nghiệm chân thực và sâu sắc về các rào cản dịch thuật kỹ thuật Việt - Anh tại doanh nghiệp có vốn đầu tư lớn, tạo cầu nối vững chắc giữa nghiên cứu học thuật và thực tiễn sản xuất. Kế hoạch tiếp theo là tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng bộ tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng dịch thuật trong giai đoạn 6 đến 12 tháng tới tại các doanh nghiệp công nghiệp nặng. Hãy khai thác ngay các dữ liệu và giải pháp từ luận văn để tối ưu hóa năng lực chuyển ngữ và nâng tầm hiệu quả truyền thông quốc tế cho tổ chức của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ********************* ĐINH THỊ HÒA COMMON ERRORS IN VIETNAMESE-ENGLISH TRANSLATION MADE BY ENGLISH TRANSLATOR TRAINEES AT NUI PHAO MINING COMPANY LIMITED Những lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh của phiên dịch Tiếng Anh mới ra nghề tại Công Ty TNHH Khai Thác Chế Biến Khoáng Sản Núi Pháo M.A MINOR PROGRAMME THESIS FIELD: ENGLISH TEACHING METHODOLOGY CODE: 60140111 Hanoi, 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ********************* ĐINH THỊ HÒA COMMON ERRORS IN VIETNAMESE-ENGLISH TRANSLATION MADE BY ENGLISH TRANSLATOR TRAINEES AT NUI PHAO MINING COMPANY LIMITED Những lỗi phổ biến trong dịch Việt-Anh của phiên dịch Tiếng Anh mới ra nghề tại Công Ty TNHH Khai Thác Chế Biến Khoáng Sản Núi Pháo M.A MINOR PROGRAMME THESIS FIELD: ENGLISH TEACHING METHODOLOGY CODE: 60140111 SUPERVISOR: ASSOC. LÊ HÙNG TIẾN Hanoi, 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i DECLARATION I hereby, certify the thesis entitled “Common errors in Vietnamese-English translation made by English translator trainees at Nui Phao Mining Company Limited” is the result of my own research for the degree of Master of Arts at University of Languages and International Studies, Vietnam National University, Hanoi. The thesis has not been submitted for any degree at any other universities or institutions. I agree that the origin of my paper deposited in the library can be accessible for the purposes of study and research.

Hanoi, 2014 Đinh Thị Hòa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii ACKNOWLEDGEMENTS This thesis is not solely my efforts, but, in fact, contains many contributions of individuals to whom I would like to express my gratitude. First of all, I am deeply indebted to my supervisor, Dr. Le Hung Tien, for all his support and encouragement over the past few months and for his valuable comments and advice on the study. Without his generous help, this study could not have been completed.

Secondly, I wish to express my sincere gratitude to the Post-Graduate lecturers as well as officers working at Faculty of Graduate Studies, University of Languages and International studies – VNU for their great help and numerous suggestions concerning this thesis. Thirdly, I want to extend my special thanks to my colleagues working at NPMC for their help and cooperation during my research. I am also grateful to my close friends who encouraged me a lot when I was conducting my research. Finally, millions of thanks go to my beloved family for their love, care and support during my MA course, especially the fulfillment of the thesis.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii ABSTRACT Many studies have been carried out to investigate the strategies and procedures in translation. However, there have been few studies reporting on the errors in translation especially in Vietnamese-English translations. The aim of this study was therefore to investigate the common errors in Vietnamese-English translations of English translator trainees. In order to achieve this, a case study with 10 English translator trainees working at Nui Phao Mining Company was carried out to find out the most common errors in Vietnamese-English translations.

They were inexperienced English translators with only some months to 2 years experience in an English translator role. The data of this study collected from 30 Vietnamese-English translations of these English translators and the questionnaires distributed to them. In addition, the interview questions also were used to get further information for the study from 4 experienced English translators who have had many years in translating and directly helped English translator trainees review their translations. Results from errors analysis of 30 Vietnamese-English translations, questionnaires and interviews showed that English translator trainees often made errors in using of preposition, word forms, word orders, verb tenses, lexical choice and omission errors.

The study also investigated the causes leading to these errors and the ways to void them as well as to improve translation skills for English translator trainees via questionnaires and interview. Finally, some suggestions and recommendations are given for English translators trainees as well as English learners to make their Vietnamese- English translations become more perfect and professional. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv TABLE OF CONTENTS DECLARATION .iii TABLE OF CONTENTS. iv LIST OF ABBREVIATIONS .vii LIST OF CHARTS IN THE STUDY .viii LIST OF TABLES IN THE STUDY .viii PART A: INTRODUCTION.

Aims of the study. Scope of the study. Methods of the study. Design of the study.

5 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW. Definition of error analysis. The significance of error analysis. The sources and causes of errors.

Translation and errors in translation. Definition of translation. Errors in translation. Definition of errors in translation.

Categories of translation errors. Common errors in Vietnamese-English translation. Previous studies in the world and in Viet Nam. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Settings of the study and participants. Setting of the study. Data collection instruments. The Vietnamese-English translations analysis.

The interview questions. Data collection procedures. Data analysis procedures. 19 CHAPTER 3: FINDINGS AND DISCUSSION.

Personal information of the participants. The first group of participants. The second group of participants. Difficulties of English translator trainees in translating Vietnamese-English text22 3.

Common errors on Vietnamese- English translation made by English translator trainees working at NPMC. Overall results from Vietnamese-English translations analysis, questionnaires and interviews. Misuse of prepositions. Misuse of verb tenses.

Misuse of sentence structure. Misuse of word orders. Misuse of word collocations. Misuse of word forms.

Addition or omission. Distorted meaning of source text. Too literal translation or too free translation. The causes of translation errors.

34 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Suggestions to avoid the common errors in translation and improve translation skills 36 PART C: CONCLUSION. Summary of the findings. III APPENDIX III .VI APPENDIX IV.

X LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii LIST OF ABBREVIATIONS EA: Error Analysis ETT: English translator trainee EET: Experienced English translator ESL: English as a second Language L2: Second Language NPMC: Nui Phao Mining Company ST: Source text TL: Target language LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii LIST OF CHARTS IN THE STUDY Charts Title Page 1 Total number of common errors made by each ETT 25 2 Types of Preposition errors 26 3 Addition and omission errors 31 LIST OF TABLES IN THE STUDY Tables Titles Page 1 Background of questionnaire participants 20 2 Kinds of text of Vietnamese-English translation 22 3 Topics in Vietnamese-English translation 21 4 The background of interview informants 22 5 Difficulties in Vietnamese-English translation 22 6 Common errors found in 30 Vietnamese-English 24 translations 7 Errors in using of preposition of each ETT 26 8 Errors in lexical choice of each ETT 33 9 Causes of translation errors 35 10 The ways to improve translation skills 37 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 PART A: INTRODUCTION 1. Rationale With the continuation of globalization, more and more companies are shifting from just targeting their local markets to targeting the international markets. Many countries have considered Vietnam as a potential market for their investment. More and more foreign companies have come to Vietnam with the belief of having a good market due to the richness of its workforce and resources.

Especially, when Vietnam has become one of the members of World Trade Organization, this trend has become a mutual impact, many countries locating their companies in Vietnam with the plenty of experts and in contrary Vietnam has been searching for the good markets oversea. In addition, many companies located in Vietnam and owned by Vietnamese but have a great number of experts coming from many other countries in over the world and dealing with oversea markets to import as well as export goods and products. It is undeniable that along with globalization English has become a vital factor making all countries around the world have the common relationship in many aspects of life such as: economy, politics, education, science and technology. English is considered as the most popular language used to exchange information and ideas among different nations and cultures today.

Consequently, English translation has gradually become an indispensable and pressing tool which set the path for the global success of individuals, organizations, and even businesses in the modern time when society is of high development and competition amongst countries is relentless. There is a need for Vietnamese learners of English to acquire a professional translation skill in order to meet the high demand of integration into the world economy and exchange of culture with other countries. As a result, English translator has become an ideal job for those majoring in English. However, Vietnamese-English translation skill is not easy for Vietnamese learners to master, so learners can not avoid making errors in the process of translating.

Especially, trainee English translators who have just graduated from university without experience and skills, they have to face with many difficulties in translating in the real contexts/situations and they cannot avoid making errors in their translation works.The problems are mainly due to the differences in linguistic systems and languages. As put by Baker (1992: 20-21) "Errors and problems in translation mostly result from the non-equivalence between the source and LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 target languages". Ervin and Bower (1953) stated that linguistic problems in translation may arise: 1) from differences in the meanings of words, 2) from differences in syntactical differences, and 3) from differences in the cultural context of the readers or hearers. In Vietnam, many studies have been carried out on error analysis in English learning; however, there have been few studies using this type of analysis to analyze learner‘s errors in translation especially Vietnamese- English translation.

For all the reasons above, the researcher decided to choose the study ―Common errors in Vietnamese-English translation made by English translator trainees at Nui Phao Mining Company Limited‖ which aims at finding out the most common translation errors in Vietnamese-English translation of English translator trainees working at NPMC and then investigating the causes of these errors and finally suggesting the ways to avoid them as well as the ways to improve translation skills. It is a strong belief that the study will be a useful reference helping to improve translation skills for not only English translator trainees at Nui Phao Mining Company but also all Vietnamese people who are interested in translation work and really want to become an expert translator. It is also expected that this study will contribute the good material for all teachers teaching English translation and all students majoring in English especially those who are in the course of English translation. Aims of the study The study is aimed at:  finding out common errors in translating Vietnamese into English of English translator trainees at NPMC.

 exploring the causes of making errors in translating Vietnamese into English.  helping English translator trainees as well as students majoring in English translation studies be able to recognize their common errors in translating and self-correct their errors and find out their own effective ways to improve their translation skills.  providing pedagogical implications for teachers in teaching English translation studies for students. Research questions To obtain the above stated purposes, the study aimed to answer the following questions: 1.

What are the common errors in Vietnamese- English translation made by English translator trainees working at NPMC? LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. What are the causes for these errors? 3. What should be done to avoid these errors and to improve translation skills? 4. Scope of the study There have been a great number of errors made by English learners and translators in both Vietnamese-English and English-Vietnamese translation.