Nghiên cứu về vấn đề li khai dân tộc ở Đông Nam Á sau Chiến tranh Lạnh

Khám phá vấn đề li khai dân tộc ở Đông Nam Á sau chiến tranh lạnh qua luận văn thạc sĩ, phân tích các trường hợp cụ thể và tác động xã hội.

• Tác giả: Nguyễn Duy Huệ
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quốc Tế Học
• Đề tài: Vấn Đề Li Khai Dân Tộc Ở Đông Nam Á Sau Chiến Tranh Lạnh
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ LI KHAI DÂN TỘC
• 1.1. Tình hình li khai dân tộc ở các khu vực trên thế giới
• 1.2. Các loại hình li khai dân tộc
• 1.3. Quyền tự quyết dân tộc và li khai dân tộc
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TƯỢNG LI KHAI DÂN TỘC Ở MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG NAM Á TỪ SAU CHIẾN TRANH LẠNH
• 2.1. Li khai dân tộc ở Inđônêsia
• 2.2. Li khai dân tộc ở Papua
• 2.3. Li khai dân tộc ở Aceh
• 2.4. Li khai dân tộc ở Philippin
• 2.5. Li khai dân tộc ở Mindanao
• 2.6. Li khai dân tộc ở Thái Lan
• 2.7. Li khai dân tộc ở các tỉnh Nam Thái Lan
• 3. CHƯƠNG 3: NGUYÊN NHÂN VÀ BÀI HỌC TỪ CUỘC CHIẾN CHỐNG LI KHAI DÂN TỘC Ở MỘT SỐ NƯỚC ĐÔNG NAM Á
• 3.1. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng li khai dân tộc ở một số nước Đông Nam Á
• 3.2. Bài học từ cuộc chiến chống li khai dân tộc ở một số nước Đông Nam Á
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vấn đề li khai dân tộc

Hiện tượng li khai dân tộc đã trở thành một vấn đề nổi bật trong chính trị quốc tế, đặc biệt là ở Đông Nam Á sau Chiến tranh Lạnh. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng li khai dân tộc không chỉ là một hiện tượng địa phương mà còn có tính toàn cầu. Tình hình này thường gắn liền với các vấn đề về quyền tự quyết và chủ quyền. Nhiều quốc gia trong khu vực đang phải đối mặt với các phong trào li khai mạnh mẽ, dẫn đến xung đột và bạo lực. Theo một số nghiên cứu, li khai dân tộc có thể được xem như một biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc, nơi mà các nhóm dân tộc thiểu số tìm kiếm quyền lợi và sự công nhận trong một quốc gia đa dân tộc. Điều này đã dẫn đến những cuộc xung đột kéo dài, gây ra nhiều thảm họa nhân đạo và tổn thất kinh tế.

1.4. Tình hình chính trị và văn hóa ở Đông Nam Á

Tình hình chính trị và văn hóa ở Đông Nam Á rất đa dạng, với nhiều dân tộc và nền văn hóa khác nhau. Điều này tạo ra một bối cảnh phức tạp cho các phong trào li khai. Nhiều quốc gia trong khu vực như Inđônêsia, Philippines, và Thái Lan đang phải đối mặt với các phong trào đòi quyền tự quyết. Những phong trào này không chỉ ảnh hưởng đến sự ổn định chính trị mà còn tác động đến văn hóa và xã hội của các quốc gia này. Việc hiểu rõ tình hình chính trị và văn hóa là rất quan trọng để có thể đưa ra các giải pháp hiệu quả cho vấn đề li khai dân tộc.

II. Hiện tượng li khai dân tộc ở một số nước Đông Nam Á từ sau Chiến tranh Lạnh

Sau Chiến tranh Lạnh, hiện tượng li khai dân tộc ở Đông Nam Á đã trở nên phức tạp hơn. Các quốc gia như Inđônêsia, Philippines, và Thái Lan đã chứng kiến sự gia tăng của các phong trào li khai. Những phong trào này thường xuất phát từ những mâu thuẫn lịch sử, chính trị và văn hóa. Ở Inđônêsia, phong trào li khai ở Papua và Aceh đã gây ra nhiều xung đột đẫm máu. Tương tự, ở Philippines, phong trào li khai ở Mindanao cũng đã dẫn đến nhiều cuộc chiến tranh kéo dài. Những phong trào này không chỉ gây ra thiệt hại về người mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội của các quốc gia này.

2.3. Li khai dân tộc ở Thái Lan

Ở Thái Lan, tình hình li khai dân tộc chủ yếu diễn ra ở các tỉnh phía Nam. Các nhóm dân tộc ở đây đã đòi hỏi quyền tự quyết và tự trị. Chính phủ Thái Lan đã áp dụng nhiều biện pháp để kiểm soát tình hình, nhưng các phong trào li khai vẫn tiếp tục diễn ra. Những cuộc xung đột này không chỉ ảnh hưởng đến an ninh mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nước.

III. Nguyên nhân và bài học từ cuộc chiến chống li khai dân tộc ở một số nước Đông Nam Á

Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng li khai dân tộc ở Đông Nam Á rất đa dạng. Các yếu tố lịch sử, chính trị, kinh tế và văn hóa đều đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các phong trào li khai. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng sự bất bình đẳng trong phân phối tài nguyên và quyền lực là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến xung đột. Bên cạnh đó, sự thiếu vắng của các chính sách hòa hợp dân tộc cũng góp phần làm gia tăng căng thẳng giữa các nhóm dân tộc. Những bài học từ các cuộc chiến chống li khai dân tộc cho thấy rằng việc xây dựng một chính sách dân tộc hợp lý và công bằng là rất cần thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển của các quốc gia trong khu vực.

3.2. Bài học từ cuộc chiến chống li khai dân tộc

Bài học từ các cuộc chiến chống li khai dân tộc ở Đông Nam Á cho thấy rằng việc xây dựng một chính sách dân tộc hợp lý là rất quan trọng. Các quốc gia cần phải có những chính sách hòa hợp dân tộc để giảm bớt căng thẳng và xung đột. Việc công nhận quyền tự quyết của các nhóm dân tộc thiểu số có thể giúp tạo ra một môi trường hòa bình và ổn định. Ngoài ra, việc thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội cũng là một yếu tố quan trọng để ngăn chặn các phong trào li khai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề li khai dân tộc là một trong những thách thức nổi bật trong nền chính trị quốc tế hiện đại, đặc biệt sau chiến tranh lạnh. Theo ước tính, hàng chục ngàn người đã thiệt mạng và hàng trăm nghìn người phải di dời do các cuộc xung đột li khai dân tộc trên thế giới. Ở khu vực Đông Nam Á, đa số các quốc gia là quốc gia đa dân tộc, nơi các thế lực li khai dân tộc như ở Indonesia, Philippines, Thái Lan đã và đang đòi quyền tự trị hoặc độc lập. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích hiện tượng li khai dân tộc ở một số nước Đông Nam Á sau chiến tranh lạnh, tìm hiểu nguyên nhân, tác động và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác hoạch định chính sách dân tộc và đối ngoại của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quốc gia Indonesia, Philippines và Thái Lan trong giai đoạn từ sau chiến tranh lạnh đến nay. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn toàn diện về các phong trào li khai dân tộc, góp phần nâng cao nhận thức và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm duy trì ổn định chính trị, xã hội và phát triển kinh tế trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về chủ nghĩa dân tộc và lý thuyết về quyền tự quyết dân tộc. Chủ nghĩa dân tộc được hiểu là hệ tư tưởng chính trị và biểu hiện tâm lý đòi hỏi quyền lợi độc lập, tự chủ của cộng đồng dân tộc, trong khi quyền tự quyết dân tộc là nguyên tắc quốc tế công nhận quyền của các dân tộc được tự quyết định vận mệnh chính trị của mình. Ngoài ra, luận văn còn sử dụng mô hình phân loại các loại hình li khai dân tộc gồm: li khai đối kháng quân sự, li khai tương tác, li khai xuyên biên giới và li khai khủng bố bạo lực. Các khái niệm chính bao gồm: li khai dân tộc, chủ nghĩa dân tộc cực đoan, quyền tự quyết dân tộc, xung đột dân tộc và tự trị đặc biệt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ các tài liệu học thuật trong và ngoài nước, bao gồm sách, tạp chí, báo cáo nghiên cứu, các văn bản pháp luật liên quan và các nguồn tin tức chính thống. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các trường hợp điển hình tại Indonesia, Philippines và Thái Lan. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định tính kết hợp so sánh các trường hợp nghiên cứu nhằm làm rõ nguyên nhân, diễn biến và hậu quả của các phong trào li khai dân tộc. Quá trình nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, bao gồm thu thập tài liệu, phân tích dữ liệu và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự đa dạng và phức tạp của các phong trào li khai dân tộc: Ở Indonesia, các phong trào li khai như ở Tây Papua và Aceh có đặc điểm riêng biệt với các lực lượng vũ trang hoạt động du kích, sử dụng cả biện pháp chính trị và quân sự. Ví dụ, phong trào Papua tự do (OPM) đã hoạt động từ những năm 1960 và đỉnh cao sau chiến tranh lạnh với hàng nghìn người thiệt mạng và hàng chục nghìn người tị nạn. Tại Aceh, phong trào Aceh tự do (GAM) đã tiến hành các hoạt động vũ trang và chính trị từ những năm 1970, với hàng nghìn người bị sát hại trong các cuộc xung đột.

2. Nguyên nhân sâu xa của li khai dân tộc: Các nguyên nhân bao gồm sự bất bình đẳng kinh tế xã hội, chính sách phân biệt đối xử về văn hóa, tôn giáo và dân tộc, cũng như sự can thiệp và hỗ trợ từ các thế lực bên ngoài. Ở Tây Papua, chính sách nhập cư ồ ạt của chính phủ Indonesia đã làm người bản địa trở thành thiểu số trên chính mảnh đất của mình, gây ra sự bất mãn sâu sắc. Tại Aceh, sự không thực hiện đầy đủ quyền tự trị và vi phạm nhân quyền đã làm gia tăng căng thẳng.

3. Ảnh hưởng của bối cảnh quốc tế và khu vực: Sau chiến tranh lạnh, sự thay đổi cục diện chính trị thế giới và sự gia tăng toàn cầu hóa đã làm sâu sắc thêm mâu thuẫn dân tộc. Sự kiện Đông Timor giành độc lập đã tạo hiệu ứng lan tỏa, kích thích các phong trào li khai khác trong khu vực. Đồng thời, các tổ chức quốc tế và các nước lớn có vai trò quan trọng trong việc ủng hộ hoặc phản đối các phong trào này.

4. Hiệu quả của các chính sách tự trị đặc biệt: Luật tự trị đặc biệt cho Tây Papua và Aceh được ban hành nhằm giảm bớt căng thẳng và tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Ví dụ, theo Luật tự trị đặc biệt cho Tây Papua, tỉnh được phép có nghị viện riêng, quyền quản lý kinh tế và được phép treo cờ truyền thống bên cạnh quốc kỳ. Tuy nhiên, một số nhóm li khai vẫn không chấp nhận và tiếp tục đấu tranh đòi độc lập hoàn toàn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phong trào li khai dân tộc ở Đông Nam Á có tính lịch sử sâu sắc, gắn liền với di sản thực dân và chính sách phân biệt đối xử của chính quyền trung ương. Sự bất bình đẳng kinh tế và xã hội, đặc biệt là khoảng cách phát triển giữa trung tâm và vùng ngoại vi, là yếu tố thúc đẩy mạnh mẽ các phong trào này. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, các trường hợp ở Đông Nam Á có nhiều điểm tương đồng với các phong trào li khai ở châu Phi và châu Âu về nguyên nhân và phương thức hoạt động. Việc áp dụng các chính sách tự trị đặc biệt đã mang lại một số kết quả tích cực, nhưng chưa giải quyết triệt để các mâu thuẫn cơ bản. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng người thiệt mạng, số người tị nạn và các cuộc biểu tình theo thời gian, cũng như bảng so sánh các chính sách tự trị ở từng tỉnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đối thoại và hòa giải dân tộc: Chủ động tổ chức các diễn đàn đối thoại giữa chính quyền trung ương và các nhóm dân tộc thiểu số nhằm xây dựng lòng tin và giải quyết các mâu thuẫn chính trị, xã hội. Mục tiêu giảm thiểu xung đột trong vòng 3-5 năm, do Bộ Nội vụ và các cơ quan dân tộc chủ trì.

2. Thực hiện chính sách phát triển kinh tế vùng sâu, vùng xa: Đầu tư cơ sở hạ tầng, giáo dục và y tế cho các vùng có nguy cơ li khai nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế vùng ngoại vi ít nhất 7%/năm trong 5 năm tới, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với địa phương thực hiện.

3. Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc: Xây dựng các chương trình bảo tồn ngôn ngữ, phong tục tập quán và tín ngưỡng truyền thống, đồng thời khuyến khích sự đa dạng văn hóa trong khuôn khổ quốc gia thống nhất. Thời gian triển khai 3 năm, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chủ quyền và đoàn kết dân tộc: Sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng để phổ biến các giá trị đoàn kết, chống lại các luận điệu kích động li khai. Mục tiêu giảm thiểu các hoạt động tuyên truyền li khai trong vòng 2 năm, do Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với các địa phương thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ về nguyên nhân và diễn biến của các phong trào li khai dân tộc, từ đó xây dựng chính sách phù hợp nhằm duy trì ổn định chính trị và phát triển kinh tế xã hội.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quốc tế học, chính trị học và dân tộc học: Cung cấp tài liệu tham khảo toàn diện về các hiện tượng li khai dân tộc ở Đông Nam Á, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy.

3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực nhân quyền và phát triển: Hỗ trợ đánh giá tác động của các xung đột dân tộc và đề xuất các chương trình can thiệp nhân đạo hiệu quả.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành quốc tế học, chính trị học, xã hội học: Là nguồn tư liệu học tập, giúp nâng cao nhận thức về các vấn đề phức tạp liên quan đến li khai dân tộc và quyền tự quyết dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

1. Li khai dân tộc khác gì với quyền tự quyết dân tộc?
   Quyền tự quyết dân tộc là nguyên tắc quốc tế công nhận quyền của các dân tộc được tự quyết định vận mệnh chính trị của mình trong khuôn khổ quốc gia. Li khai dân tộc là hành động tách ra khỏi quốc gia hiện tại để thành lập nhà nước độc lập hoặc tự trị, thường đi kèm với xung đột và không được quốc tế công nhận rộng rãi.

2. Tại sao các phong trào li khai dân tộc ở Đông Nam Á lại phức tạp?
   Do sự đa dạng về dân tộc, tôn giáo, lịch sử và chính sách phân biệt đối xử, cùng với ảnh hưởng của các thế lực bên ngoài và bối cảnh toàn cầu hóa, các phong trào li khai dân tộc ở Đông Nam Á có nhiều hình thức và mức độ khác nhau, từ chính trị đến vũ trang.

3. Chính sách tự trị đặc biệt có hiệu quả như thế nào trong giải quyết li khai dân tộc?
   Chính sách tự trị đặc biệt như ở Tây Papua và Aceh đã giúp giảm bớt căng thẳng và tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, tuy nhiên vẫn còn tồn tại các nhóm li khai không chấp nhận và tiếp tục đấu tranh đòi độc lập hoàn toàn.

4. Vai trò của cộng đồng quốc tế trong các phong trào li khai dân tộc ra sao?
   Cộng đồng quốc tế có thể ủng hộ hoặc phản đối các phong trào li khai dân tộc, ảnh hưởng đến kết quả của các phong trào này. Ví dụ, sự ủng hộ của Liên Hợp Quốc và các nước lớn đối với Đông Timor đã giúp phong trào này giành độc lập thành công.

5. Làm thế nào để ngăn chặn các phong trào li khai dân tộc gây bất ổn?
   Cần tăng cường đối thoại, thực hiện chính sách phát triển kinh tế xã hội công bằng, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao nhận thức về đoàn kết dân tộc, đồng thời hạn chế sự can thiệp của các thế lực bên ngoài.

Kết luận

• Vấn đề li khai dân tộc ở Đông Nam Á sau chiến tranh lạnh diễn ra phức tạp, đa dạng với nhiều hình thức từ chính trị đến vũ trang.
• Nguyên nhân chủ yếu là sự bất bình đẳng kinh tế xã hội, chính sách phân biệt đối xử và ảnh hưởng của các thế lực bên ngoài.
• Các chính sách tự trị đặc biệt đã mang lại một số kết quả tích cực nhưng chưa giải quyết triệt để các mâu thuẫn.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về chính trị, kinh tế, văn hóa và tuyên truyền để duy trì ổn định và phát triển bền vững.
• Luận văn đề xuất các bước tiếp theo nhằm tăng cường đối thoại, phát triển vùng sâu vùng xa, bảo tồn văn hóa và nâng cao nhận thức đoàn kết dân tộc.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và tổ chức liên quan nên tiếp tục nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các giải pháp đề xuất nhằm góp phần ổn định và phát triển khu vực Đông Nam Á trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến động chính trị quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: VẤN ĐỀ LI KHAI DÂN TỘC 1. Khái niệm Nhìn chung, giới nghiên cứu có quan điểm tương đối thống nhất về thuật ngữ li khai dân tộc. Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 1994 và một số từ điển khác của Việt Nam xuất bản từ năm 2000 đến nay, từ li khai là tách ra khỏi, lìa bỏ một tổ chức, một đảng phái hay những tư tưởng quan điểm chính trị nào đó. Hiểu theo nghĩa này, li khai dân tộc chỉ hiện tượng một dân tộc, hay một nhóm dân tộc tách ra khỏi một quốc gia dân tộc nhằm thực hiện một nhà nước độc lập hay tự trị.

Theo Từ điển Oxford advanced leaner's xuất bản năm 1992 của Anh thì li khai (secede) nghĩa là từ bỏ một cái gì đó, rút ra khỏi tư cách hội viên của một tổ chức, một quốc gia. Với từ này, Encyclopedia Encatar của Microsoft (Mỹ) có định nghĩa là việc chính thức rút khỏi tư cách thành viên của một tổ chức, một nhà nước hay một liên minh. Từ nội hàm của khái niệm li khai qua một số từ điển chúng tôi đồng ý với cách diễn đạt của Hao Shi Yuan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Dân tộc Trung Quốc trong bài viết: "Li khai dân tộc và chủ nghĩa khủng bố” 20, tr. Li khai dân tộc là thuật ngữ chỉ việc bên trong một quốc gia độc lập có chủ quyền, có lãnh thổ toàn vẹn, do mâu thuẫn về vấn đề dân tộc, dưới tác động của các nhân tố bên trong, bên ngoài, một số thế lực trong các dân tộc phi chủ thể hoặc các dân tộc thiểu số đưa ra các yêu sách chính trị, tiến hành hoạt động bạo lực, thậm chí thực hiện các hành động chống đối quân sự để đòi thành lập nhà nước độc lập hay tự trị.

Căn cứ lý luận của các thế lực li khai dân tộc chủ yếu là nguyên tắc tự quyết dân tộc, lấy nhân quyền làm cái cớ để truyền bá và kích động, từ đó họ tìm kiếm địa vị chính trị hợp pháp ở trong nước và ngoài nước, kể cả tranh thủ một số thế lực quốc tế nào đó, nhằm thực hiện mục tiêu chính trị là thành lập nhà nước độc lập hoặc tự trị cao độ. Li khai dân tộc là một trong những hình thức biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc, nhưng không đồng nhất với chủ nghĩa dân tộc. Chủ nghĩa dân tộc là hệ tư tưởng chính trị và biểu hiện tâm lý đòi hỏi quyền lợi độc lập, tự chủ và phát triển của cộng đồng quốc gia dân tộc. Chủ nghĩa dân tộc hình thành và phát triển gắn liền với quá trình đấu tranh để xây dựng và bảo vệ cộng đồng quốc gia dân tộc.

Tuỳ tình hình đặc điểm dân tộc, giai cấp và lịch sử của từng dân tộc, 5 z chủ nghĩa dân tộc mang dấu ấn dân tộc và giai cấp khác nhau. Có chủ nghĩa dân tộc truyền thống thể hiện lòng yêu nước lâu đời của một dân tộc, có chủ nghĩa dân tộc tư sản, có chủ nghĩa dân tộc Xô Viết, có chủ nghĩa dân tộc sô vanh nước lớn, có chủ nghĩa dân tộc cách mạng. Li khai dân tộc và chủ nghĩa dân tộc có điểm chung là đều gắn liền với vấn đề dân tộc, một trong những nội dung quan trọng trong đời sống chính trị xã hội loài người. Đến cuối những năm 1980, theo đà tiêu vong của chủ nghĩa thực dân, về cơ bản thế giới đã hình thành trên 160 quốc gia có chủ quyền ổn định.

Ngoài một số vùng đất uỷ trị của Liên Hợp Quốc, các nước thuộc địa cũ của các cường quốc về cơ bản đã được độc lập. Do nguyên nhân lịch sử, đại đa số các quốc gia trên thế giới đều do nhiều dân tộc hình thành nên và về cơ bản đều duy trì được cục diện thống nhất. Tuy vậy, ở một số quốc gia và khu vực, những hiện tượng li khai dân tộc vẫn phát sinh và phát triển. Có một điều cần phân biệt là, do tàn dư thống trị của chủ nghĩa thực dân còn chưa hoàn toàn được xóa bỏ, nên phong trào giải phóng dân tộc ở một số nơi còn tiếp tục chịu ảnh hưởng nặng nề.

Tuy nhiên, nó không thuộc phạm trù li khai dân tộc. Thí dụ, vấn đề thành lập nhà nước Palestine độc lập ở Trung Đông. Phong trào xây dựng nhà nước độc lập của New Caledonia, một vùng lãnh thổ hải ngoại thuộc Pháp ở Tây Nam Thái Bình Dương. Việc Đông Timo tách khỏi Inđônêsia để thành lập nhà nước độc lập cũng không thuộc vấn đề li khai dân tộc.

Việc sử dụng lực lượng quân đội của Tổng thống Inđônêsia Suharto để giành lấy Đông Timo sau khi các lực lượng thực dân Bồ Đào Nha rút đi đã làm cho tiến trình tự quyết dân tộc của khu vực này bị trì hoãn. Do đó, việc Liên Hợp Quốc đưa vấn đề Đông Timo vào phạm vi giải quyết của mình là chuyện bình thường(1). Hiện tượng li khai dân tộc không những tồn tại ở các nước đang phát triển, mà còn tồn tại ở các nước phát triển, có tính phổ biến nhất định. Các thế lực li khai dân tộc (1) Về vấn đề Đông Timo có 2 loại ý kiến trái ngược nhau.

Loại thứ nhất cho rằng Đông Timo là kết quả của một phong trào li khai thành công. Loại thứ hai như bài viết đã trình bày. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Đông Timo vẫn nằm dưới sự cai trị của Bồ Đào Nha cho tới năm 70 của thế kỷ XX. Khi Bồ Đào Nha tuyên bố rút khỏi Đông Timo, Tổng thống Inđônêsia Suharto đã có ý định sáp nhập Đông Timo vào Inđônêsia.

Ông tìm cách ngăn cản Đông Timo độc lập. Ngày 1 tháng 7 năm 1976 Suharto sử dụng vũ lực sáp nhập Đông Timo vào Inđônêsia. Do khác nhau về ngôn ngữ, tôn giáo, sau mấy trăm năm thống trị của Bồ Đào Nha, người dân Đông Timo luôn đấu tranh đòi độc lập, chống lại chính sách hà khắc của Tổng thống Suharto. Ngày 30 tháng 8 năm 1999 gần 80% dân số Đông Timo đã bỏ phiếu tán thành độc lập.

Ngày 4 tháng 9 năm 1999 ngay sau khi kết quả trưng cầu dân ý được công bố, quân đội Inđônêsia đựoc lệnh đàn áp quyết liệt. Cộng đồng thế giới đã ủng hộ nguyệt vọng độc lập của nhân dân Đông Timo. Liên Hợp Quốc đã đưa lực lượng gìn giữ hòa bình tới duy trì trật tự ở Đông Timo. Ngày 30 tháng 8 năm 2001 cử tri Đông Timo đi bỏ phiếu bầu Hội đồng lập hiến.

Tiếp sau đó người dân Đông Timo đã tiến hành bầu cử tổng thống lập ra một nhà nước mới ở Đông Nam Á. 6 z tồn tại bên trong các quốc gia có chủ quyền hiện tại, về cơ bản thuộc về các thế lực chủ nghĩa dân tộc cực đoan trong các dân tộc phi chủ thể hoặc các dân tộc thiểu số. Họ thường tự xưng là đại biểu cho lợi ích của dân tộc mình, đòi thực hiện các quyền tự quyết dân tộc, từ đó tạo ra thách thức đối với sự toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia độc lập có chủ quyền. Xét về mặt các quốc gia trên thế giới giới hiện tại lấy nhà nước đa dân tộc làm chủ thể thì các thế lực li khai dân tộc trong cộng đồng quốc tế và ở các quốc gia liên quan là không có tính hợp lý và hợp pháp.

Nhìn chung các dân tộc phi chủ thể hay các dân tộc thiểu số ở các nước có hiện tượng li khai dân tộc đều thuộc những quần thể yếu thế. Tức là về các mặt địa vị chính trị, địa vị kinh tế, ảnh hưởng văn hóa, quy mô dân số, tín ngưỡng tôn giáo và phong tục tập quán đều ở trạng thái không chủ đạo nên ngoài việc thông qua cơ chế chính trị để thực hiện mục tiêu độc lập ở một số quốc gia, các thế lực li khai dân tộc đều thông qua phương thức nặc danh, bí mật để tạo ra các vụ việc. Cũng có khi họ ngầm hoạt động phá hoại cơ sở hạ tầng vật chật như cầu cống, giao thông, nhà cửa, trạm kiểm soát. Một số thế lực li khai còn có phương thức hoạt động theo kiểu chiến tranh du kích, tiến hành ám sát, bắt cóc, tập kích vào các cơ sở dân sự, quân sự ở quy mô lớn.

Thậm chí họ còn dùng cả những phương thức có tính cực đoan và biện pháp của chủ nghĩa khủng bố để nhằm mục đích tạo ra tình trạng bất ổn trong xã hội, gây sức ép về chính trị, thu hút sự quan tâm của dư luận và sự can thiệp của quốc tế. Mục tiêu cuối cùng của các thế lực li khai là đạt tới tư cách đàm phán, khiến nhà nước phải nhượng bộ và thừa nhận địa vị hợp pháp của họ. Li khai dân tộc và xung đột dân tộc, tộc người là hai vấn đề khác nhau mặc dù chúng đều xuất phát từ chủ nghĩa dân tộc và liên quan đến vấn đề dân tộc. Vấn đề xung đột dân tộc, tộc người là một hiện tượng lịch sử có từ hàng ngàn năm nay, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của mỗi dân tộc.

Xung đột dân tộc, tộc người có thể dẫn đến chiến tranh với các khả năng đồng hóa, hợp nhất, thống nhất hoặc li khai dân tộc. Nhân loại không thể đếm xuể các cuộc xung đột dân tộc, tộc người từ xưa đến nay. Nhưng không phải bất kỳ một xung đột dân tộc, tộc người nào cũng dẫn đến li khai dân tộc. Li khai dân tộc chỉ diễn ra khi một quốc gia đa dân tộc đã hình thành và gắn liền với lịch sử hiện đại từ sau chiến tranh thế giới lần thứ hai.

Tình hình li khai dân tộc ở các khu vực trên thế giới. 7 z Hiện tượng li khai dân tộc không chỉ diễn ra ở một khu vực mà còn diễn ra ở nhiều khu vực trên thế giới. Nó không chỉ phát sinh, phát triển sau chiến tranh lạnh mà đã ăn sâu bén rễ ngay từ trong chiến tranh lạnh. Có điều vấn đề li khai dân tộc đã bị chìm đi bởi sự đối đầu căng thẳng giữa hai phe, đứng đầu là hai siêu cường Liên Xô và Mỹ.

Ở châu Âu, châu lục bao gồm gần 90 dân tộc, tộc người có ngôn ngữ dân tộc riêng, là cơ sở cho sự hình thành 45 quốc gia độc lập. Sức mạnh lớn nhất trong lịch sử châu Âu hiện đại là chủ nghĩa dân tộc. Chủ nghĩa dân tộc đã đem lại cho châu Âu cả sự thống nhất lẫn chia rẽ. Thống nhất trong Liên minh châu Âu, chia rẽ Đông - Tây trong chiến tranh lạnh.

Sau chiến tranh lạnh, xung đột bạo lực giữa các dân tộc, tôn giáo vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.