Lãnh Đạo Xây Dựng Hậu Phương Tại Chỗ Trong Kháng Chiến Chống Thực Dân Pháp (1946-1954)

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của đảng bộ tỉnh Hải Dương trong xây dựng hậu phương kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1946-1954.

• Tác giả: Đặng Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Quang Hiển
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Lãnh Đạo Xây Dựng Hậu Phương Tại Chỗ Trong Kháng Chiến Chống Thực Dân Pháp (1946-1954)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Lãnh Đạo Xây Dựng Hậu Phương Tại Chỗ 1946 1954

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một hậu phương vững chắc. Hậu phương kháng chiến chống Pháp không chỉ là nguồn cung cấp nhân lực, vật lực mà còn là chỗ dựa tinh thần cho tiền tuyến. Xây dựng hậu phương tại chỗ khắp mọi nơi trở thành một yêu cầu chiến lược của chiến tranh nhân dân, khai thác tối đa tiềm năng của từng địa phương. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích sự lãnh đạo của Đảng bộ trong việc xây dựng và phát triển hậu phương tại chỗ trong giai đoạn lịch sử này. Hậu phương vững mạnh là yếu tố then chốt để đi đến thắng lợi cuối cùng. "Hậu phương luôn là một nhân tố cơ bản, thường xuyên quyết định thắng lợi của chiến tranh" (Đặng Thu Hà, Luận văn Thạc sĩ).

1.1. Vai Trò của Hậu Phương Tại Chỗ trong Kháng Chiến

Hậu phương tại chỗ đóng vai trò then chốt trong việc duy trì và phát triển lực lượng kháng chiến ngay tại các địa phương bị địch chiếm đóng. Nó cho phép quân và dân ta bám trụ, đánh địch liên tục, rộng khắp, tạo thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc. Chính sách hậu phương kháng chiến giúp khai thác tối đa tiềm năng về nhân lực, vật lực của địa phương, phục vụ trực tiếp cho cuộc chiến đấu. Đồng thời, nó còn là nơi nuôi dưỡng, bảo toàn lực lượng, chờ thời cơ phản công, giải phóng quê hương.

1.2. Đặc Điểm Tình Hình Kháng Chiến Chống Pháp giai đoạn 1946 1954

Giai đoạn 1946-1954 chứng kiến sự leo thang của cuộc chiến tranh Đông Dương. Thực dân Pháp tăng cường các biện pháp quân sự, kinh tế, chính trị nhằm kìm kẹp, đàn áp phong trào cách mạng Việt Nam. Điều này đòi hỏi Đảng ta phải có những chủ trương, giải pháp sáng tạo, phù hợp để đối phó. Chủ trương đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện được đề ra, trong đó, xây dựng hậu phương vững chắc là một nhiệm vụ trọng tâm. Địa phương hóa kháng chiến chống Pháp là một yếu tố quan trọng, mỗi địa phương phải tự lực cánh sinh, tạo ra nguồn lực tại chỗ để chiến đấu.

II. Cách Đảng Lãnh Đạo Xây Dựng Cơ Sở Chính Trị Vững Chắc

Xây dựng cơ sở chính trị vững chắc là nền tảng để xây dựng hậu phương tại chỗ hiệu quả. Đảng bộ đã tập trung vào công tác dân vận một cách hiệu quả, tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân tham gia kháng chiến, xây dựng chính quyền cách mạng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Công tác tổ chức hậu cần kháng chiến được chú trọng, đảm bảo cung cấp lương thực, thực phẩm, vũ khí, thuốc men cho lực lượng vũ trang. "Trận địa vững chắc nhất là lòng dân". (Hồ Chí Minh).

2.1. Tuyên Truyền Vận Động Quần Chúng Tham Gia Kháng Chiến

Công tác tuyên truyền, vận động quần chúng được tiến hành sâu rộng, bằng nhiều hình thức đa dạng như mít tinh, biểu diễn văn nghệ, phát tờ rơi, truyền thanh... Nội dung tuyên truyền tập trung vào vạch trần tội ác của thực dân Pháp, nêu cao tinh thần yêu nước, kêu gọi nhân dân tham gia kháng chiến, bảo vệ quê hương. Các tổ chức quần chúng như phụ nữ, thanh niên, nông dân được thành lập, hoạt động tích cực, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.

2.2. Xây Dựng Chính Quyền Cách Mạng và Các Tổ Chức Kháng Chiến

Chính quyền cách mạng được xây dựng, củng cố từ cấp xã đến cấp tỉnh, đảm bảo vai trò quản lý, điều hành mọi mặt đời sống xã hội. Các tổ chức hậu cần kháng chiến như Hội Mẹ chiến sĩ, Hội Phụ nữ cứu quốc, Hội Nông dân cứu quốc... được thành lập, hoạt động hiệu quả, góp phần huy động sức người, sức của cho kháng chiến. Các đoàn thể quần chúng tham gia vào việc tổ chức sản xuất, đảm bảo an ninh trật tự, chăm sóc thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ.

III. Phương Pháp Phát Triển Kinh Tế Hậu Phương Trong Kháng Chiến

Phát triển kinh tế hậu phương là nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo hậu cần cho kháng chiến. Đảng bộ đã lãnh đạo nhân dân đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, khai thác tối đa nguồn lực tại chỗ. Các biện pháp tiết kiệm, tăng gia sản xuất được triển khai rộng rãi, góp phần ổn định đời sống nhân dân và cung cấp cho tiền tuyến. Đóng góp của nhân dân trong kháng chiến là vô cùng to lớn, họ đã không tiếc của cải, sức lực, thậm chí cả tính mạng để bảo vệ Tổ quốc. "Dân là gốc của nước" (Tục ngữ Việt Nam).

3.1. Đẩy Mạnh Sản Xuất Nông Nghiệp Cung Cấp Lương Thực

Sản xuất nông nghiệp được coi là nhiệm vụ hàng đầu, đảm bảo nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm cho quân và dân. Các biện pháp tăng năng suất, mở rộng diện tích canh tác được triển khai. Phong trào 'Tấc đất, tấc vàng' được phát động, khuyến khích nhân dân tận dụng mọi khả năng để tăng gia sản xuất. Việc thu mua, vận chuyển lương thực được tổ chức chặt chẽ, đảm bảo cung cấp kịp thời cho tiền tuyến.

3.2. Phát Triển Tiểu Thủ Công Nghiệp Sản Xuất Vũ Khí

Tiểu thủ công nghiệp được khôi phục và phát triển, sản xuất các mặt hàng thiết yếu phục vụ đời sống và kháng chiến. Các xưởng sản xuất vũ khí thô sơ được thành lập, sản xuất lựu đạn, mìn, dao găm... phục vụ chiến đấu. Việc sản xuất, sửa chữa vũ khí được thực hiện bí mật, đảm bảo an toàn.

IV. Hướng Dẫn Xây Dựng Lực Lượng Vũ Trang Nhân Dân Vững Mạnh

Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh là yếu tố quyết định thắng lợi trên chiến trường. Đảng bộ đã tập trung xây dựng lực lượng bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích, đảm bảo số lượng, chất lượng, trang bị. Công tác huấn luyện quân sự, chính trị được chú trọng, nâng cao trình độ chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ. Hậu phương chiến tranh nhân dân là nơi cung cấp, bổ sung quân số cho lực lượng vũ trang.

4.1. Phát Triển Bộ Đội Chủ Lực Bộ Đội Địa Phương

Bộ đội chủ lực được xây dựng, củng cố về tổ chức, biên chế, trang bị. Bộ đội địa phương được phát triển mạnh mẽ, đảm bảo khả năng chiến đấu tại chỗ, bảo vệ địa phương. Việc tuyển quân được thực hiện công khai, dân chủ, đảm bảo nguồn cung cấp quân số cho các đơn vị.

4.2. Tổ Chức Lực Lượng Dân Quân Du Kích Rộng Khắp

Lực lượng dân quân du kích được tổ chức rộng khắp ở các thôn, xã, là lực lượng nòng cốt trong phong trào chiến tranh nhân dân. Dân quân du kích được huấn luyện quân sự, chính trị, trang bị vũ khí thô sơ, có khả năng chiến đấu tại chỗ, phối hợp với bộ đội chủ lực tiêu diệt địch. Phong trào 'Mỗi người dân là một chiến sĩ, mỗi làng xã là một pháo đài' được phát động.

V. Văn Hóa Giáo Dục Hậu Phương Nâng Cao Dân Trí Cổ Vũ Kháng Chiến

Văn hóa giáo dục hậu phương kháng chiến được chú trọng phát triển, nhằm nâng cao dân trí, bồi dưỡng tinh thần yêu nước, cổ vũ kháng chiến. Các trường học, lớp học được mở ra ở vùng tự do và vùng du kích, đảm bảo quyền học tập của nhân dân. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ được tổ chức, ca ngợi quê hương, đất nước, con người Việt Nam. Các phong trào như bình dân học vụ được phát động nhằm xóa nạn mù chữ, nâng cao trình độ dân trí cho người dân. "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu" (Hồ Chí Minh).

5.1. Phát Triển Giáo Dục Nâng Cao Dân Trí

Hệ thống giáo dục được xây dựng và phát triển, từ cấp tiểu học đến trung học, đảm bảo quyền học tập của nhân dân. Nội dung giáo dục được đổi mới, gắn liền với thực tiễn kháng chiến, bồi dưỡng tinh thần yêu nước, ý chí chiến đấu cho học sinh. Các phong trào thi đua dạy tốt, học tốt được phát động.

5.2. Phát Triển Văn Hóa Văn Nghệ Cổ Vũ Kháng Chiến

Các hoạt động văn hóa, văn nghệ được tổ chức rộng rãi, phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân và cổ vũ kháng chiến. Các tác phẩm văn học, nghệ thuật ca ngợi quê hương, đất nước, con người Việt Nam, phản ánh cuộc sống chiến đấu của quân và dân ta. Các đoàn văn công, đội tuyên truyền xung phong hoạt động tích cực ở vùng tự do và vùng du kích.

VI. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Lãnh Đạo Kháng Chiến Chống Pháp

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu về lãnh đạo kháng chiến, xây dựng hậu phương, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Lịch sử kháng chiến chống Pháp là một phần quan trọng trong lịch sử dân tộc, cần được nghiên cứu, gìn giữ và phát huy. Điện Biên Phủ, Hiệp định Geneva là những mốc son lịch sử, đánh dấu thắng lợi của cuộc kháng chiến.

6.1. Phát Huy Sức Mạnh Đại Đoàn Kết Toàn Dân

Sức mạnh của đại đoàn kết toàn dân là yếu tố quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến. Cần phải không ngừng củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, chính quyền và nhân dân. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội trong việc tập hợp, đoàn kết các tầng lớp nhân dân.

6.2. Xây Dựng Hậu Phương Vững Chắc Tự Lực Cánh Sinh

Xây dựng hậu phương vững chắc, tự lực cánh sinh là nhiệm vụ chiến lược quan trọng. Cần phải khai thác tối đa tiềm năng về nhân lực, vật lực của đất nước, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ. Chú trọng phát triển an ninh quốc phòng hậu phương kháng chiến, sẵn sàng đối phó với mọi tình huống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH HẢI DƢƠNG TRONG XÂY DỰNG HẬU PHƢƠNG TẠI CHỖ GIAI ĐOẠN 1946 – 1950 1. Những yếu tố có ảnh hƣởng đến việc xây dựng hậu phƣơng tại chỗ trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng Điều kiện tự nhiên Hải Dương là một tỉnh lớn, diện tích tự nhiên là 1.; phía Đông giáp thành phố Hải Phòng; phía Tây giáp tỉnh Hưng Yên; phía Nam giáp tỉnh Thái Bình; phía Bắc giáp các tỉnh: Bắc Ninh, Bắc Giang, Quảng Ninh [33, tr. Nằm trải dài và án ngữ phía đông và phía bắc đồng bằng Bắc Bộ, từ Tả ngạn sông Hồng đến sông Lục đầu, nên Hải Dương là tỉnh chịu tác động mạnh của hệ thống sông phía bắc. Hải Dương nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và có vị trí chiến lược về chính trị, quân sự hết sức quan trọng của cả nước.

Nằm trên một địa bàn quan trọng của Tổ quốc, Hải Dương là vành đai bảo vệ trực tiếp thủ đô Hà Nội, là tuyến trong của thành phố cảng Hải Phòng. Điểm cực bắc của tỉnh là xã Hoàng Hoa Thám (Chí Linh) chỉ cách biên giới phía bắc 82km theo đường chim bay, nhân dân địa phương đi theo đường xuyên rừng 2 ngày, đêm đã tới biên giới Việt Trung. Phía đông tiếp giáp với thành phố Hải Phòng, điểm gần biển nhất là Quý Cao (Tứ Kỳ), cách bờ biển 25km theo đường thẳng và 30km theo đường sông Văn Úc. Từ phía Đông Hải Dương được thông với biển bằng mạng lưới sông lớn đổ ra 6 cửa sông, từ những cửa sông này, tàu thuyền có thể từ biển vào thị xã Hải Dương, qua Lục Đầu Giang theo sông Đuống về thủ đô Hà Nội hoặc theo sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam tiến sâu vào trung tâm Việt Bắc [34, tr.

Trong các cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, nhiều lần các thế lực ngoại xâm đã sử dụng những tuyến sông này làm những hướng tiến quân chủ yếu. Khi các phương tiện vận tải đường không, đường sắt, đường bộ chưa phát triển, mạng lưới đường sông trên đất Hải Dương có vị trí quan trọng trong vận tải nói chung, đặc biệt là trong vận tải quân sự. Và ngày nay, tuyến đường thủy này vẫn đóng vai trò quan trọng về kinh tế và quân sự. Không chỉ quan trọng về đường thủy, Hải Dương còn giữ vị trí chiến lược về giao thông đường bộ, đường sắt, nối thủ đô Hà Nội với cảng Hải Phòng và vùng công nghiệp mỏ Quảng Ninh.

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, tuyến đường quốc lộ số 5 và đường sắt Hà Nội – Hải Phòng chạy trên qua Hải Dương là "cái yết 12 (LUAN.1954) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1954) hầu" nối "cuống họng" (Hải Phòng) với "cái dạ dày" (Hà Nội) [33, tr. Ở phía Bắc tỉnh, đường số 18 chạy xuyên hai huyện Chí Linh, Đông Triều. Mạng lưới đường bộ chạy chằng chịt ngang dọc khắp tỉnh cũng khá phát triển, có ý nghĩa lớn trong chiến tranh cũng như trong phát triển sản xuất, phục vụ đời sống nhân dân. Địa hình Hải Dương phần lớn là đồng bằng (chiếm 89%), bán sơn địa và rừng núi (chiếm 11%), nghiêng từ Tây sang Đông, từ Bắc xuống Nam.

Hải Dương nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, được chia thành hai mùa rõ rệt. Những tháng mùa khô, cơ giới hoạt động thuận tiện, các loại xe vận tải quân sự và xe chiến đấu loại nhẹ đi lại dễ dàng trên cả quốc lộ, đường liên tỉnh, liên huyện, xe bánh xích có thể cơ động trên các cánh đồng. Về mùa mưa, xe cơ giới chỉ hoạt động được trên các quốc lộ và các đường liên tỉnh, liên huyện được rải mặt và các tuyến đê [33, tr. Do kết cấu địa chất của vùng châu thổ, nên đất đai phần lớn của Hải Dương thuộc loại sa bồi và thịt pha cát, nhất là các huyện nằm ven sông Luộc và các triền hạ lưu sông Thái Bình.

Vùng đất thịt và sét nằm ở các huyện nội đồng, thường có cốt đất thấp, lại bị mưa hay gây úng, nên nhìn chung là khó cấu trúc công sự ngầm, khó khăn trong việc xây dựng kho bãi để cất giấu tài sản, vũ khí, khí tài, lương thực, thực phẩm. Ở các huyện phía Đông và Đông Nam của tỉnh do sông, lạch chằng chịt nên ngoài những khó khăn trên còn có thêm trở ngại lớn là địa bàn bị chia cắt, chiến trường dễ bị bao vây, cô lập nếu đối phương có thủy đội mạnh [34, tr. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, hầu hết các làng xã trên địa bàn Hải Dương nằm dọc hai bên các triền sông. Vùng ven sông Luộc, sông Thái Bình, sông Kinh Thầy.

có các khu vực làng mạc dầy đặc, rất thuận tiện cho việc trú quân và giấu quân, cơ động lực lượng và tổ chức chiến đấu liên hoàn. Một số huyện trong tỉnh do ít sông lạch, nguồn nước khó khăn, nên làng mạc thưa thớt, phần nhiều ở thế độc lập; có nơi làng này sang làng kia cách nhau từ 2 đến 3km, tạo nên những khoảng trống lớn, có những cánh đồng rộng hàng trăm hecta… Ở các huyện Cẩm Giàng, Ninh Giang, Gia Lộc, Thanh Miện, Nam Sách, Tứ Kỳ, làng xóm thường có lũy tre bao bọc kín đáo và chắc chắn, có nhiều ao xen kẽ, đường đi lối lại ngoằn ngoèo và hiểm trở, cổng làng được xây dựng kiên cố… thuận tiện cho việc xây dựng công sự và tổ chức chiến đấu, nhưng dễ bị bao vây, chia cắt, bị hỏa lực địch tập trung đánh phá nếu không biết tổ chức chiến đấu liên hoàn và giỏi đánh địch bằng nhiều cách thích hợp. Ở các huyện Chí Linh và Kinh Môn làng mạc thường nhỏ nằm bám theo các triền núi, sông; ở trong các thung lũng, khe; một số làng nằm 13 (LUAN.1954) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1954) ở ngay cửa rừng hoặc nằm sâu và ăn liền vào dãy núi Yên Phụ rất hiểm trở [33, tr. Những nơi này vừa tiện cho việc cấu trúc công sự; vừa tiện cho xây dựng các căn cứ hậu phương, kho, trạm, là nơi đứng chân cho lực lượng chiến đấu lớn và tổ chức tác chiến cho cả ba thứ quân, với nhiều lối đánh phong phú.

Nhưng đây cũng là vùng dễ bị địch chia cắt do nhiều sông, rạch và nhiều đường chiến lược chạy qua, là nơi dễ gặp khó khăn về bổ sung tiếp túc do nguồn hậu cần tại chỗ còn hạn chế. Như vậy, với vị trí quan trọng, địa hình, khí hậu thuận lợi, Đảng bộ và nhân dân Hải Dương có điều kiện phát huy thế mạnh xây dựng hậu phương tại chỗ vững mạnh góp phần làm nên thắng lợi chung của đất nước trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp Điều kiện kinh tế, xã hội Kinh tế ở Hải Dương dựa trên nền sản xuất nông nghiệp là chính. Khí hậu ôn hòa, đất đai màu mỡ, nên nghề nông trồng lúa nước đã trở thành nghề truyền thống của nhân dân trong tỉnh với trình độ thâm canh ngày một cao. Từ xa xưa, bên cạnh cây lúa nước là chủ đạo, nhân dân Hải Dương đã tận dụng đất bãi để phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm, tự túc một phần may mặc; đã tận dụng vùng sình lầy ngập mặn để trồng cói dệt chiếu, tận dụng vùng đồi núi để trồng chè, đậu tương, đỗ, lạc.

bổ sung nguồn thực phẩm phục vụ dân sinh và phục vụ kháng chiến. Chăn nuôi cũng là thế mạnh của Hải Dương. Nhân dân Hải Dương đã phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm. Do có nhiều ao hồ, sông lạch, nên nghề nuôi và đánh bắt cá nước ngọt ở Hải Dương cũng khá phát triển.

Đặc biệt vùng đồi núi Chí Linh, Đông Triều, mỗi làng bản có hàng đàn trâu, bò, dê. cung cấp nguồn sức kéo và thực phẩm cho xã hội. Có thể khẳng định, lương thực, thực phẩm là những mặt hàng chiến lược của Hải Dương. Ngoài việc tự cung cấp phục vụ quốc kế dân sinh thì nguồn lương thực, thực phẩm đó còn bảo đảm cho nhu cầu thiết yếu của các cuộc khởi nghĩa và chiến tranh chống lại mọi kẻ thù của dân tộc trong các thời kỳ trên địa bàn quê hương một cách kịp thời và có hiệu quả.

Ngoài đất đai sản xuất ra lương thực, thực phẩm, Hải Dương còn có những khoáng sản phục vụ cho dân sinh và quốc phòng như than đá, đất chịu lửa, bô xít, cao lanh đá vôi, cát trắng, than non, khí đốt. Diện tích rừng trồng không lớn nhưng có nhiều gỗ quý ở Bắc An, Hoàng Hoa Thám. Song, tre, mây thì khá nhiều, được trồng bao bọc ở hàng nghìn làng, xóm khắp tỉnh, ngoài việc góp phần phát triển nghề thủ công nó còn tạo ra cho công binh xưởng Chí – Nam – Kinh, cho các bễ lò rèn của các làng kháng chiến, cả vật liệu rèn kiếm, vót chông, gậy tầm vông, đánh 14 (LUAN.1954) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1954) dao, đúc mìn, lựu đạn, địa lôi. tự túc một phần quan trọng vũ khí thô sơ để đánh giặc ngay giữa lòng địch trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Trước Cách mạng tháng Tám, Hải Dương chỉ vẻn vẹn có 3 xí nghiệp than, một nhà máy rượu, một số xí nghiệp đá. Dân số Hải Dương có khoảng gần 900.000 người, trong đó trên 92% là nông dân, địa chủ gần 6%, còn lại là các tầng lớp khác. Đồng bào theo đạo Chiên Chúa ở rải rác trong tỉnh, nhưng tập trung nhiều nhất là ở khu Kẻ Sặt (Bình Giang), Ba Đông, Bượi Răm (Gia Lộc), thành phố Hải Dương và những nơi xung yếu ven đường giao thông có ý nghĩa về mặt quân sự [34, tr.16] (theo thống kê năm 2005, dân số Hải Dương có 1. 364 người [13, tr.

Truyền thống lịch sử Trong quá trình dựng nước và giữ nước, nhân dân Hải Dương có sức mạnh cộng đồng vô cùng to lớn được hun đúc từ thế hệ này sang thế hệ khác. Hải Dương cũng là một trong những miền đất tiêu biểu của các công cuộc trị thủy, khẩn hoang và lao động cần cù sáng tạo… Mảnh đất Hải Dương là vùng đất nổi tiếng khắp cả nước về truyền thống đỗ khoa bảng qua các triều đại phong kiến Việt Nam. Từ khoa thi đầu tiên năm 1075 đến khoa thi cuối cùng 1919, Hải Dương là vùng đất có nhiều tiến sĩ nhất cả nước; trong đó làng Mộ Trạch (Bình Giang) nổi tiếng là "Lò Tiến sĩ xứ Đông" [13, tr. Hải Dương là nơi sinh ra và nuôi dưỡng nhiều tài năng lỗi lạc.

Mạc Đĩnh Chi – người làng Lôi Động, Chí Linh nổi tiếng là người “có đầu óc kinh bang tế thế vào bậc nhất”, được vua Nguyên phong học vị “Lưỡng quốc trạng nguyên”.