Lãnh Đạo Công Tác Tư Tưởng Trong Kháng Chiến Chống Thực Dân Pháp (1945 - 1954)

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đảng lãnh đạo công tác tư tưởng trong kháng chiến chống thực dân pháp 1945 1954, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp

• Người hướng dẫn: PGS. Lê Mậu Hãn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh Đạo Công Tác Tư Tưởng Trong Kháng Chiến Chống Thực Dân Pháp (1945 - 1954)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG NHỮNG NĂM 1945 - 1950
• 1.1. Khái lược công tác tư tưởng của Đảng trước Cách mạng Tháng Tám
• 1.2. Chủ trương lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng từ năm 1945 đến năm 1950
• 1.2.1. Bối cảnh lịch sử và những yêu cầu đặt ra với công tác tư tưởng
• 1.2.2. Chủ trương công tác tư tưởng của Đảng
• 1.3. Quá trình chỉ đạo công tác tư tưởng từ 1945 đến 1950
• 1.3.1. Tổ chức các cơ quan tuyên truyền cổ động
• 1.3.2. Tiến hành công tác tư tưởng trong Đảng
• 1.3.3. Tiến hành công tác chính trị tư tưởng trong quân đội
• 1.3.4. Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền cổ động quần chúng
• 2. Chương 2: ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG ĐẨY MẠNH KHÁNG CHIẾN ĐẾN KẾT THÚC THẮNG LỢI (1951 – 1954)
• 2.1. Chủ trương công tác tư tưởng của Đảng
• 2.1.1. Tình hình mới, yêu cầu mới đối với công tác tư tưởng
• 2.1.2. Chủ trương của Đảng đối với công tác tư tưởng
• 2.2. Quá trình chỉ đạo công tác tư tưởng đẩy mạnh kháng chiến đến thắng lợi
• 2.2.1. Xây dựng hệ thống tổ chức tuyên huấn, củng cố các lực lượng làm công tác tuyên truyền cổ động
• 2.2.2. Tiến hành công tác tư tưởng trong Đảng
• 2.2.3. Tiến hành công tác chính trị tư tưởng trong quân đội
• 2.2.4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền cổ động quần chúng thực hiện các nhiệm vụ kháng chiến
• 3. Chương 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM LỊCH SỬ
• 3.1. Một số nhận xét
• 3.1.1. Đề ra đường lối kháng chiến đúng đắn, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc là cơ sở cho sự thành công của công tác tư tưởng
• 3.1.2. Luôn bám sát các nhiệm vụ chính trị để tuyên truyền cổ động quần chúng
• 3.1.3. Chú trọng công tác tư tưởng trong Đảng, công tác chính trị tư tưởng trong quân đội
• 3.1.4. Luôn coi trọng xây dựng các cơ quan chuyên môn, sáng tạo về nghệ thuật phương pháp tuyên truyền cổ động
• 3.2. Kinh nghiệm lịch sử
• 3.2.1. Nêu cao tinh thần độc lập tự chủ, khơi dậy và phát huy sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam
• 3.2.2. Đánh giá đúng tình hình và nhiệm vụ kháng chiến để tuyên truyền cổ động định hướng quần chúng
• 3.2.3. Phối hợp, phát huy vai trò của các lực lượng làm công tác tuyên truyền, cổ động
• 3.2.4. Chủ động tiến công trên mặt trận tư tưởng để củng cố tư tưởng nội bộ và làm thất bại chiến tranh tuyên truyền của thực dân Pháp
• 3.2.5. Xây dựng Đảng vững mạnh về tư tưởng, chính trị, tổ chức và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư tưởng
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lãnh Đạo Công Tác Tư Tưởng 1945 1954

Công tác tư tưởng là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc. Ngay từ khi ra đời và trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi công tác tư tưởng là cơ sở của mọi công tác khác. Tư tưởng đúng đắn, thông suốt, lập trường tư tưởng vững vàng là yếu tố quan trọng hàng đầu tạo nên sự đoàn kết thống nhất trong toàn Đảng, toàn quân và toàn dân. Mười lăm năm vận động cách mạng (1930 - 1945) để đi tới cuộc Cách mạng Tháng Tám vĩ đại và sự ra đời nước Việt Nam mới thực chất và trước hết là thời kỳ những người cộng sản và những người yêu nước đã vượt qua mọi hy sinh, gian khổ tiến hành hoạt động tư tưởng trong nhân dân, gắn bó máu thịt với quần chúng để tập hợp, giác ngộ, động viên, rèn luyện tiến tới tổ chức nhân dân đi theo tiếng gọi và mục tiêu chiến đấu của Ðảng, thực hiện khát vọng ngàn đời của dân tộc là độc lập, tự do. "Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, trong đó có thành tựu to lớn công tác tư tưởng của Ðảng, là thắng lợi của quá trình biến lý tưởng của Ðảng và ước mơ của dân tộc thành sức mạnh vô địch của quần chúng, thành hiện thực cách mạng."

1.1. Tầm Quan Trọng của Công Tác Tư Tưởng trong Kháng Chiến

Trong cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954), công tác tư tưởng gắn bó với cuộc kháng chiến toàn dân toàn diện, phục vụ đắc lực mục tiêu giải phóng dân tộc, bảo vệ và phát triển thành quả của Cách mạng Tháng Tám. Các phong trào của quần chúng được khơi dậy mạnh mẽ trở thành cao trào cách mạng. Hàng vạn hình mẫu chiến đấu dũng cảm, xả thân vì nước làm khơi dậy tinh thần yêu nước của mỗi người dân Việt Nam. Góp phần vào những thắng lợi to lớn của dân tộc trong chín năm trường kỳ kháng chiến, thành tựu lớn nhất của công tác tư tưởng chính là trực tiếp bồi dưỡng, xây dựng, phát triển sức mạnh và giá trị con người Việt Nam trong cuộc đọ sức lịch sử với thực dân Pháp xâm lược để giành chiến thắng.

1.2. Các Hạn Chế và Khuyết Điểm Trong Lãnh Đạo Tư Tưởng

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, trong lãnh đạo công tác tư tưởng, Ðảng cũng vấp phải những hạn chế và khuyết điểm, có lúc, có nơi rơi vào ấu trĩ, tả khuynh, máy móc, giáo điều, duy ý chí, dẫn tới hiệu quả công tác tư tưởng có lúc chưa cao. Sự lãnh đạo của Đảng về công tác tư tưởng trong kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) rất phong phú, có ý nghĩa hết sức quan trọng về lý luận và thực tiễn đã thu hút nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở những góc độ khác nhau, song đến nay vẫn còn nhiều vấn đề cần được luận giải thấu đáo hơn.

II. Bối Cảnh và Chủ Trương Lãnh Đạo Tư Tưởng 1945 1950

Bối cảnh lịch sử những năm 1945-1950 đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác tư tưởng. Đảng ta đã đề ra những chủ trương kịp thời và đúng đắn để đáp ứng những yêu cầu đó. Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội sau Cách mạng tháng Tám còn nhiều khó khăn, thù trong giặc ngoài đe dọa nền độc lập non trẻ. Để vượt qua những thách thức này, Đảng tập trung vào việc củng cố chính quyền, xây dựng lực lượng và đặc biệt là nâng cao nhận thức của người dân về mục tiêu và ý nghĩa của cuộc kháng chiến. Việc vận động nhân dân tham gia kháng chiến, xây dựng hậu phương vững chắc là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của công tác tư tưởng.

2.1. Tình Hình Việt Nam và Yêu Cầu Mới Với Tư Tưởng Cách Mạng

Trong những năm gần đây, những biến đổi của tình hình kinh tế, chính trị, xã hội ở trong nước và trên thế giới đã có tác động lớn đến tư tưởng, tình cảm, ý thức của cán bộ đảng viên và nhân dân. Những khó khăn về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước chậm khắc phục. Tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên. Cơ chế thị trường với những tác động hai mặt tích cực và tiêu cực đã tác động, ảnh hưởng mạnh mẽ tới tư tưởng của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

2.2. Chủ Trương của Đảng về Công Tác Tư Tưởng Giai Đoạn 1945 1950

Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đến nay, ở lĩnh vực công tác tư tưởng, Đảng Công sản Việt Nam cũng đang có nhiều vấn đề bức xúc cần giải quyết để vẫn giữ được mục tiêu lý tưởng cách mạng nhưng lại thích ứng, phù hợp với xu thế của thời đại. Mọi sự giáo điều, bảo thủ, thiếu nhạy bén hoặc mơ hồ, ảo tưởng, coi nhẹ công tác tư tưởng đều là nguy cơ lớn đối với một đảng chính trị. Trong bối cảnh đó, đòi hỏi công tác tư tưởng phải đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp, không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả, góp phần tích cực thúc đẩy sự nghiệp đổi mới thành công.

III. Cách Tổ Chức và Tiến Hành Công Tác Tư Tưởng 1945 1950

Trong giai đoạn 1945-1950, Đảng tập trung vào việc xây dựng bộ máy tuyên truyền từ trung ương đến địa phương. Các cơ quan báo chí, xuất bản, văn hóa nghệ thuật được củng cố và phát triển. Bên cạnh đó, công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong Đảng và quân đội được đặc biệt chú trọng. Các lớp huấn luyện, bồi dưỡng lý luận được tổ chức thường xuyên nhằm nâng cao trình độ nhận thức và tư tưởng cho cán bộ, đảng viên và chiến sĩ. Hồ Chí Minh và các lãnh đạo Đảng thường xuyên có những bài nói, bài viết chỉ đạo công tác tư tưởng, định hướng dư luận và động viên tinh thần chiến đấu của toàn dân.

3.1. Tổ Chức Các Cơ Quan Tuyên Truyền và Cổ Động Kháng Chiến

Việc tổ chức các cơ quan tuyên truyền cổ động kháng chiến đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin và động viên tinh thần quần chúng. Các cơ quan này bao gồm báo chí, đài phát thanh, các đội văn nghệ xung kích và các tổ chức quần chúng. Nội dung tuyên truyền tập trung vào việc vạch trần tội ác của thực dân Pháp, ca ngợi tinh thần yêu nước và ý chí quyết tâm chiến thắng của dân tộc.

3.2. Tiến Hành Giáo Dục Chính Trị Tư Tưởng Trong Đảng và Quân Đội

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong Đảng và quân đội được coi là nhiệm vụ then chốt để xây dựng lực lượng vững mạnh về tư tưởng và chính trị. Các hình thức giáo dục bao gồm học tập lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quán triệt đường lối chính sách của Đảng và rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng.

3.3. Đẩy Mạnh Tuyên Truyền Cổ Động Quần Chúng Tham Gia Kháng Chiến

Để lôi kéo quần chúng tham gia vào cuộc kháng chiến, Đảng đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền cổ động. Các hình thức tuyên truyền đa dạng bao gồm mít tinh, biểu tình, diễn thuyết, phát tờ rơi và tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật quần chúng. Nội dung tuyên truyền tập trung vào việc kêu gọi tinh thần yêu nước, đoàn kết và ý chí quyết tâm chiến thắng của toàn dân.

IV. Lãnh Đạo Tư Tưởng Đẩy Mạnh Kháng Chiến 1951 1954

Giai đoạn 1951-1954 đánh dấu sự chuyển biến quan trọng trong cuộc kháng chiến. Sau Đại hội II của Đảng, đường lối kháng chiến kiến quốc được cụ thể hóa và hoàn thiện hơn. Công tác tư tưởng tiếp tục được đẩy mạnh nhằm củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc cho cuộc kháng chiến. Đặc biệt, công tác vận động quần chúng tham gia đấu tranh chống địch, xây dựng hậu phương vững chắc được tăng cường. Chiến thắng Điện Biên Phủ là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh của tư tưởng cách mạng và sự lãnh đạo tài tình của Đảng.

4.1. Tình Hình Mới và Yêu Cầu Cao Hơn Đối Với Công Tác Tư Tưởng

Tình hình mới đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác tư tưởng. Sự phát triển của cuộc kháng chiến đòi hỏi phải có sự nâng cao về nhận thức, tư tưởng và tinh thần của toàn dân. Bên cạnh đó, công tác đấu tranh chống lại tư tưởng phản động và những luận điệu xuyên tạc của địch cũng được tăng cường.

4.2. Xây Dựng Hệ Thống Tuyên Huấn và Củng Cố Lực Lượng Tuyên Truyền

Để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, Đảng đã chú trọng xây dựng hệ thống tuyên huấn từ trung ương đến địa phương. Lực lượng tuyên truyền viên được củng cố và tăng cường về số lượng và chất lượng. Các hình thức tuyên truyền được đổi mới và đa dạng hóa.

4.3. Công Tác Tư Tưởng Trong Đảng và Quân Đội Trong Giai Đoạn Quyết Định

Công tác tư tưởng trong Đảng và quân đội tiếp tục được coi trọng. Việc học tập lý luận, quán triệt đường lối chính sách và rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng được thực hiện thường xuyên. Bên cạnh đó, công tác đấu tranh chống lại những tư tưởng sai lệch và những biểu hiện tiêu cực cũng được tăng cường.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Lịch Sử và Ứng Dụng Trong Hiện Tại

Từ thực tiễn lãnh đạo công tác tư tưởng trong kháng chiến chống Pháp, Đảng ta đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là bài học về việc kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, phát huy sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước và tinh thần đoàn kết dân tộc. Đó còn là bài học về việc bám sát thực tiễn, đổi mới nội dung và phương pháp công tác tư tưởng để đáp ứng yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. “Nêu cao tinh thần độc lập tự chủ, khơi dậy và phát huy sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam”.

5.1. Bài Học Về Xây Dựng Đảng Vững Mạnh Về Tư Tưởng Chính Trị

Xây dựng Đảng vững mạnh về tư tưởng chính trị là yếu tố then chốt để đảm bảo sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng trong mọi giai đoạn cách mạng. Điều này đòi hỏi phải thường xuyên học tập, nghiên cứu lý luận, quán triệt đường lối chính sách và rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên.

5.2. Kinh Nghiệm Phát Huy Sức Mạnh Của Chủ Nghĩa Yêu Nước và Đoàn Kết Dân Tộc

Chủ nghĩa yêu nước và tinh thần đoàn kết dân tộc là nguồn sức mạnh vô tận của dân tộc Việt Nam. Trong công tác tư tưởng, cần phải khơi dậy và phát huy tối đa những giá trị này để tạo nên sự đồng thuận và quyết tâm cao trong toàn xã hội.

5.3. Đánh Giá Đúng Tình Hình và Nhiệm Vụ Kháng Chiến Định Hướng Quần Chúng

Phải đánh giá đúng tình hình và nhiệm vụ kháng chiến để tuyên truyền cổ động định hướng quần chúng. Phải phối hợp, phát huy vai trò của các lực lượng làm công tác tuyên truyền, cổ động. Phải chủ động tiến công trên mặt trận tư tưởng để củng cố tư tưởng nội bộ và làm thất bại chiến tranh tuyên truyền của thực dân Pháp

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Lãnh Đạo Công Tác Tư Tưởng Hiện Nay

Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng trên mặt trận tư tưởng trong kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954) nhằm nêu bật những thành tựu, tìm ra các yếu kém, khuyết điểm, rút ra những kinh nghiệm lịch sử để vận dụng những kinh nghiệm đó trong công tác tư tưởng của Đảng hiện nay. Trong bối cảnh hiện tại, Đảng ta tiếp tục coi trọng công tác tư tưởng, coi đây là nhiệm vụ hàng đầu để xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Việc đổi mới nội dung và phương pháp công tác tư tưởng, tăng cường đấu tranh chống lại các thế lực thù địch và những tư tưởng sai trái là những yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự thành công của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

6.1. Vận Dụng Kinh Nghiệm Lãnh Đạo Tư Tưởng Trong Công Cuộc Đổi Mới

Những kinh nghiệm lãnh đạo tư tưởng trong kháng chiến chống Pháp có giá trị to lớn trong việc vận dụng vào công cuộc đổi mới hiện nay. Việc kiên định mục tiêu lý tưởng, phát huy sức mạnh dân tộc và bám sát thực tiễn là những yếu tố quan trọng để đạt được thành công.

6.2. Đổi Mới Công Tác Tư Tưởng Đáp Ứng Yêu Cầu Phát Triển Đất Nước

Công tác tư tưởng cần phải đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Điều này đòi hỏi phải có sự sáng tạo trong nội dung và phương pháp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (mã số 62 22 56 01), mang tiêu đề "Đảng lãnh đạo công tác tư tưởng trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954)", do nghiên cứu sinh Lã Quý Đô thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2013, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. NGND Lê Mậu Hãn.

Về tính cấp thiết, tác giả xác định công tác tư tưởng là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp (1945 - 1954), công tác tư tưởng đã trực tiếp bồi dưỡng, xây dựng và phát huy sức mạnh của con người Việt Nam để vượt qua thử thách chiến tranh khốc liệt. Tuy nhiên, bên cạnh các thành quả đạt được, sự lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực này cũng bộc lộ những hạn chế, có thời điểm và địa bàn rơi vào tình trạng ấu trĩ, tả khuynh, máy móc, giáo điều, duy ý chí. Trong bối cảnh đổi mới hiện nay, tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ, đảng viên cùng những tác động phức tạp của cơ chế thị trường đặt ra yêu cầu phải tổng kết thực tiễn lịch sử nhằm rút ra các kinh nghiệm khoa học phục vụ công tác xây dựng Đảng.

Về khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ rõ các công trình trước đây chủ yếu đề cập công tác tư tưởng như một khía cạnh phụ trợ trong tổng thể chiến tranh quân sự, hoặc chỉ mô tả hoạt động sự vụ của ngành tuyên huấn và tổ chức tư tưởng ở từng địa phương, đơn vị. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện đề tài, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, độc lập và có hệ thống về sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư tưởng xuyên suốt tiến trình kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954).

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ sự lãnh đạo của Đảng về công tác tư tưởng từ chủ trương, quan điểm đến quá trình tổ chức thực hiện; phân tích vai trò của công tác tư tưởng đối với thắng lợi của cuộc kháng chiến; từ đó rút ra các kinh nghiệm lịch sử cung cấp luận cứ cho công tác tư tưởng hiện nay. Luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể, được đánh số theo văn bản:

• Một là, phân tích bối cảnh lịch sử, mục tiêu, yêu cầu của công tác tư tưởng nhằm động viên toàn dân kháng chiến kiến quốc.
• Hai là, phân tích chủ trương lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng trong kháng chiến.
• Ba là, trình bày quá trình chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ công tác tư tưởng trong kháng chiến.
• Bốn là, thông qua sự chỉ đạo thực tiễn đánh giá kết quả công tác tư tưởng và rút ra những kinh nghiệm lịch sử.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quan điểm, chủ trương và quá trình chỉ đạo thực hiện công tác tư tưởng của Đảng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Phạm vi thời gian bao quát toàn bộ 9 năm kháng chiến, từ năm 1945 đến năm 1954. Phạm vi không gian trải rộng trên địa bàn cả nước, hướng đến các đối tượng tiếp nhận gồm toàn Đảng, toàn quân và toàn thể nhân dân. Về nội hàm, tác giả giới hạn phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào công tác tuyên truyền và cổ động, bởi trong điều kiện chiến tranh lúc bấy giờ, công tác nghiên cứu lý luận thuần túy chưa thành lập cơ quan chuyên trách độc lập mà do các lãnh đạo chủ chốt của Đảng trực tiếp đảm nhiệm gắn liền với hoạch định đường lối.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan lịch sử nghiên cứu, tác giả hệ thống hóa các tài liệu đi trước thành 4 nhóm công trình chính:

Nhóm công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng ở Trung ương:

• Tác phẩm "Sơ thảo lược sử công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, 1930 - 2000" của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (2001) phục dựng hoạt động của ngành tư tưởng văn hóa qua 70 năm nhưng chủ yếu mô tả hoạt động của ngành tuyên huấn, chưa luận giải sâu sắc mục đích, phương pháp và kinh nghiệm trong kháng chiến chống Pháp.
• Cuốn sách "Bảy mươi năm công tác tư tưởng - Văn hoá của Đảng truyền thống vẻ vang, trách nhiệm to lớn" do Hữu Thọ chủ biên (2000) và "72 năm truyền thống công tác tư tưởng văn hóa của Đảng" của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (2003) lược ghi các bài phát biểu, ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các Tổng Bí thư.
• "Lịch sử biên niên công tác tư tưởng - văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam (1925 - 1954)" do Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương biên soạn (2005) thống kê theo trình tự thời gian 246 sự kiện tiêu biểu từ năm 1945 đến năm 1954, trích lược các chỉ thị, nghị quyết nhưng chưa đi vào phân tích hay đánh giá bản chất sự kiện.
• Tác phẩm "Lịch sử 80 năm Ngành Tuyên giáo của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930 - 2010)" của Ban Tuyên giáo Trung ương (2010) dành Chương 2 khái quát hoạt động tuyên giáo thời kỳ 1945 - 1954.
• Công trình "Tổng quan lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam (1925 - 2010)" do Đào Duy Quát, Đỗ Quang Hưng, Vũ Duy Thông chủ biên (2010) đánh giá vai trò của báo chí là công cụ tư tưởng quan trọng trong 9 năm kháng chiến.
• Các công trình chuyên khảo khác gồm: "Một số vấn đề về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam" do Đào Duy Quát chủ biên (2001); "Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng" do Hồng Vinh, Hà Đăng, Hữu Thọ biên soạn (2004); "Sơ thảo lịch sử 50 năm báo Nhân dân 1951 - 2001" (2001); "Học tập phương pháp tuyên truyền cách mạng Hồ Chí Minh" của Hoàng Quốc Bảo (2006); Kỷ yếu hội thảo khoa học "Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác tư tưởng, lý luận" (2002); Luận văn thạc sĩ của Phạm Văn Toản (2005) về công tác tư tưởng giai đoạn 1946 - 1954; "Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Sơ thảo, tập 1 (1920 - 1954)" của Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương (1984); "Lịch sử công tác xây dựng Đảng (1930 - 2011)" của Nguyễn Trọng Phúc (2012).

Nhóm công trình nghiên cứu công tác tư tưởng ở các địa phương và trong quân đội:

• Về quân đội, các tài liệu tiêu biểu gồm: "Lịch sử công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội nhân dân Việt Nam" của Nguyễn Văn Quyết, Nguyễn Hồng Anh, Nguyễn Tiến Quốc (2001); Luận án tiến sĩ của Nguyễn Hoàng Nhiên (2006) về Đảng lãnh đạo xây dựng quân đội về chính trị; "Công tác Đảng, công tác chính trị một số trận đánh trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ", tập 1 và tập 2 của Hồ Kiếm Việt, Hoàng Kim Hiên, Bạch Đăng Hà (1999, 2000); sách tổng kết của Bộ Tổng tham mưu (2000) do Nguyễn Huy Linh, Nguyễn Văn Tủ, Phạm Đăng Hiệu biên soạn; "Lịch sử công tác Đảng, công tác chính trị chiến dịch..." của Lê Xuân Lựu, Nguyễn Văn Cương, Lê Minh Tân, Nguyễn Huy Long (1998); công trình biên niên tập 1 của Tổng cục Chính trị do Lê Minh Tân và Nguyễn Huy Long thực hiện (1997).
• Về địa phương, tác giả khảo sát các công trình lịch sử ban tuyên giáo các tỉnh, thành phố gồm: Bà Rịa - Vũng Tàu (Nguyễn Đình Thống chủ biên, 2006), Long An (Lê Hữu Phước chủ biên, 2010), Kiên Giang (Nguyễn Anh Động, Phan Trường Chiến, Diệp Hoàng Dư, 2010), Sơn La (Lương Thị Kim Duyên, Lò Minh Hiến, Hoàng Thị Thu Thuỷ, 2010), Nghệ An (Bùi Ngọc Tam chủ biên, 2005), Hà Tĩnh (Nguyễn Thiện chủ biên, 2006), Thái Nguyên (Nguyễn Xuân Minh chủ biên, 2010), Hải Phòng (Phạm Văn Vượng, Nguyễn Thị Phúc, Trần Thị Phương, 2009) và Thanh Hóa (2010).

Nhóm bài viết nghiên cứu các khía cạnh chuyên sâu: Các bài báo khoa học của Lê Ngọc Toàn (2005) về Cách mạng Tháng Tám; Trần Trọng Trung (2002) về tác phẩm "Kháng chiến nhất định thắng lợi" và năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội II (2001); Trần Văn Phòng (2007) về lớp học lý luận trường Nguyễn Ái Quốc; Nguyễn Thị Hằng (2010) về giáo dục lý luận; Hồng Vinh (2005) về người cán bộ tư tưởng; Nguyễn Hoàng Nhiên (2004) về đội ngũ chính trị viên quân đội; báo cáo hội thảo của hai tác giả Pháp Alain Ruscio và Serge Tigneres về nguyên nhân thất bại của quân đội Pháp tại Điện Biên Phủ.

Nhóm công trình lịch sử cuộc kháng chiến chung: Bao gồm các công trình của Ban Chỉ đạo Tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1996, 2000); công trình về chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947 của Phan Trung Kiên, Nguyễn Văn Đạo, Phạm Hồng Thanh (2008); công trình của Trường Đại học Tổng hợp (1972); sách tư liệu về Điện Biên Phủ của Lê Kim (1994), Mạc Văn Trọng (1994); bộ sách 6 tập "Lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1945 - 1954" của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (1985 - 1993); các luận án của Nguyễn Minh Đức (1996), Vũ Quang Hiển (2000) và Đào Trọng Cảng (1993).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết là: Tập trung khảo cứu nguồn tư liệu gốc tại các trung tâm lưu trữ quốc gia và của Đảng; dựng lại bức tranh toàn cảnh về sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư tưởng trên phạm vi cả nước; phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa chủ trương của Đảng và hoạt động thực tiễn của các lực lượng tuyên truyền; từ đó đưa ra đánh giá khách quan về thành tựu, hạn chế và đúc kết 5 bài học kinh nghiệm lịch sử có hệ thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận, luận án dựa trên hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng. Tác giả tiếp cận công tác tư tưởng dưới góc độ khoa học lịch sử: là hoạt động có mục đích nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin và đường lối của Đảng thành hệ tư tưởng chi phối đời sống tinh thần xã hội; giác ngộ, tập hợp và tổ chức quần chúng hành động cách mạng; đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng trước các luận điệu của đối phương. Trong điều kiện chiến tranh giải phóng, công tác này được cụ thể hóa thành công tác tuyên truyền, cổ động phục vụ mục tiêu độc lập dân tộc.

Về phương pháp nghiên cứu, đề tài vận dụng phương pháp nghiên cứu định tính của chuyên ngành Lịch sử Đảng:

• Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc giữ vai trò chủ đạo, được kết hợp chặt chẽ nhằm tái hiện tiến trình lãnh đạo công tác tư tưởng theo đúng trình tự thời gian, đồng thời khái quát hóa bản chất và quy luật phát triển của mặt trận tư tưởng trong kháng chiến.
• Các phương pháp bổ trợ bao gồm: phương pháp phân tích và tổng hợp để xử lý các nguồn văn kiện; phương pháp đồng đại và lịch đại nhằm so sánh hoạt động tư tưởng giữa các chiến trường (Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ) trong từng giai đoạn; phương pháp thống kê, so sánh, đối chiếu nhằm kiểm chứng các số liệu về tổ chức, báo chí, tài liệu tuyên truyền.

Nguồn tư liệu thực tế của luận án bao gồm:

• Các văn kiện chỉ thị, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Thường vụ Trung ương Đảng và các cấp bộ Đảng từ năm 1945 đến năm 1954.
• Các tác phẩm, bài viết, bài phát biểu, lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng Bí thư Trường Chinh.
• Nguồn tư liệu lưu trữ gốc khai thác tại Cục Lưu trữ Trung ương Đảng và Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.
• Hệ thống báo chí xuất bản trong kháng chiến: Báo Cứu quốc, Báo Sự thật, Báo Nhân dân, Tạp chí Sinh hoạt nội bộ, các bản tin của Thông tấn xã Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam.
• Các báo cáo tổng kết thực tiễn của các liên khu ủy, tỉnh ủy và Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có tổng dung lượng phần nội dung chính là 188 trang, được bố cục thành 3 chương cụ thể:

Cấu trúc phần / chương của luận án	Dung lượng	Nội dung trọng tâm theo văn bản
Phần Mở đầu	22 trang	Đặt vấn đề, tình hình nghiên cứu, mục đích, nhiệm vụ, đối tượng, phương pháp
Chương 1	65 trang	Sự lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng giai đoạn 1945 - 1950
Chương 2	63 trang	Chỉ đạo công tác tư tưởng đẩy mạnh kháng chiến giai đoạn 1951 - 1954
Chương 3	34 trang	Nhận xét ưu điểm, hạn chế và đúc kết 5 bài học kinh nghiệm lịch sử
Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục	55 trang	Kết luận (4 tr), công trình của tác giả (1 tr), tài liệu (15 tr), phụ lục (35 tr)

Chương 1: ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG NHỮNG NĂM 1945 - 1950

Trong tiểu mục khái lược, tác giả điểm lại quá trình chuẩn bị tư tưởng từ khi thành lập Đảng năm 1930, phong trào cách mạng 1930 - 1931 với sự ra đời của Ban Cổ động Tuyên truyền, giai đoạn khôi phục 1932 - 1935, phong trào Mặt trận Dân chủ 1936 - 1939 cho đến cao trào giải phóng dân tộc 1939 - 1945 dẫn tới thắng lợi Cách mạng Tháng Tám.

Giai đoạn 1945 - 1950 diễn ra trong bối cảnh lịch sử phức tạp: chính quyền non trẻ đứng trước hiểm họa "ngàn cân treo sợi tóc"; hậu quả nạn đói năm 1945 làm trên 2 triệu người chết đói; hơn 90% dân số mù chữ; trên 30 vạn quân đội nước ngoài (quân Tưởng, Anh, Pháp) chiếm đóng. Các lực lượng phản động như Việt Quốc, Việt Cách được quân Tưởng hậu thuẫn lập "Mặt trận quốc gia", mở loa phóng thanh tuyên truyền bôi nhọ, ra báo chí phản động và tiến hành bắt cóc, ám sát. Đến cuối năm 1946, quân đội viễn chinh Pháp đã có mặt 10 vạn quân với trang bị hiện đại, trong khi lực lượng vũ trang cách mạng có trên 8 vạn người nhưng vũ khí còn thô sơ, chủ yếu là giáo mác, súng trường, súng kíp.

Trước tình thế đó, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành các chủ trương công tác tư tưởng mang tính định hướng:

• Phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ (ngày 3/9/1945) nêu 6 nhiệm vụ cấp bách, trong đó xác định 2 nhiệm vụ tư tưởng văn hóa là diệt giặc dốt và giáo dục tinh thần nhân dân.
• Hội nghị Cán bộ Bắc kỳ (ngày 11 - 12/9/1945) đề ra khẩu hiệu: "Thống nhất đoàn kết; Chống thực dân Pháp; Việt Nam hoàn toàn độc lập; Ủng hộ Chính phủ Dân chủ cộng hòa"; chỉ đạo thành lập nhà thông tin ở các tỉnh, lắp đặt máy thu thanh (radio recepteur) và máy truyền thanh tại các câu lạc bộ, trụ sở công cộng.
• Chỉ thị "Kháng chiến kiến quốc" (ngày 25/11/1945) đề ra khẩu hiệu trung tâm: "Dân tộc trên hết, Tổ quốc trên hết", chủ trương "đoàn kết với nhân dân Pháp, chống thực dân Pháp xâm lược".
• Chỉ thị "Tình hình và chủ trương" (ngày 3/3/1946) và Chỉ thị "Hòa để tiến" (ngày 9/3/1946) chỉ đạo tiến hành công tác tư tưởng giải thích quyết định hòa hoãn tạm thời với Pháp thông qua Hiệp định Sơ bộ (ngày 6/3/1946) nhằm đuổi quân Tưởng, tranh thủ thời gian củng cố lực lượng.
• Chỉ thị "Toàn dân kháng chiến" (ngày 12/12/1946) xác định đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh; xác định các khẩu hiệu hành động trên các mặt chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa. Bản chỉ thị đề ra những điều răn cụ thể:
  • Đối với nhân dân gồm 6 điều không (không đi lính, không nộp thuế, không bán lương thực, không dẫn đường, không làm việc, không lộ tin tức cho Pháp) và 7 điều phải (đoàn kết, đánh giặc trừ gian, tăng gia sản xuất, ủng hộ Chính phủ, tiếp tế bộ đội, báo tin bộ đội, giúp đồng bào tản cư).
  • Đối với quân đội gồm 6 điều không (không hàng giặc, không để mất súng, không bắn phí đạn, không xâm phạm tính mạng tài sản dân, không xâm phạm tín ngưỡng dân, không ngược đãi tù binh) và 6 điều phải (ủng hộ Chính phủ và Hồ Chủ tịch, bảo vệ tính mạng tài sản dân, kính trọng giúp đỡ dân, sĩ quan và binh lính một lòng, tuân lệnh cấp trên, phục tùng kỷ luật).
• Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh (ngày 19/12/1946) với ý chí sắt đá "thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ".
• Tác phẩm "Kháng chiến nhất định thắng lợi" của Tổng Bí thư Trường Chinh (đăng báo Sự thật từ tháng 3 đến tháng 8/1947, in sách tháng 9/1947) làm rõ cơ sở khoa học của cuộc chiến tranh nhân dân, đề ra khẩu hiệu hành động "Yêu nước và căm thù giặc".
• Hội nghị Cán bộ Trung ương (tháng 4/1947) chủ trương động viên văn nghệ sĩ, trí thức tham gia kháng chiến; phát huy vai trò của Báo Cứu quốc, Báo Sự thật và Đài Phát thanh Trung ương. Hội nghị Cán bộ Trung ương lần thứ 6 (tháng 1/1949) nhấn mạnh nhiệm vụ tổng kết kinh nghiệm để xây dựng nền lý luận quân sự Việt Nam. Hội nghị Cán bộ tuyên truyền toàn quốc lần thứ nhất (ngày 20/6/1950) đề ra phương châm "Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng" nhằm chuẩn bị chuyển sang tổng phản công.

Về quá trình chỉ đạo thực tiễn:

• Tổ chức bộ máy: Ngày 7/9/1945, Chính phủ lâm thời thành lập Bộ Thông tin - Tuyên truyền do Trần Huy Liệu làm Bộ trưởng. Ngày 15/9/1945, Đài phát sóng Bạch Mai phát đi bản Tuyên ngôn Độc lập bằng 3 thứ tiếng Việt - Anh - Pháp, đánh dấu sự ra đời của Thông tấn xã Việt Nam. Thời gian đầu, do thiếu nguồn tin trực tiếp từ nước ngoài, các biên tập viên phải trực tiếp nghe đài BBC, VOA, đài Mátxcơva và đài Paris để biên dịch và xử lý tin tức thế giới.
• Công tác tư tưởng trong Đảng, quân đội và quần chúng: Đảng tổ chức các lớp huấn luyện chính trị nội bộ; xây dựng hệ thống chính trị viên trong lực lượng vũ trang; phát động phong trào "Tuần lễ vàng", phong trào "Bình dân học vụ" diệt giặc dốt, phong trào tăng gia sản xuất và "Hũ gạo cứu đói".

Chương 2: ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG ĐẨY MẠNH KHÁNG CHIẾN ĐẾN KẾT THÚC THẮNG LỢI (1951 – 1954)

Giai đoạn này ghi nhận bước chuyển căn bản của cuộc kháng chiến sau thắng lợi của chiến dịch Biên giới năm 1950, quân ta giành quyền chủ động chiến lược trên chiến trường chính Bắc Bộ. Thực dân Pháp tăng cường cấu kết với đế quốc Mỹ, thực hiện Kế hoạch De Lattre de Tassigny và sau đó là Kế hoạch Navarre. Khi quân ta tiến hành một số chiến dịch đánh vào vùng đồng bằng không đạt mục tiêu chiến lược, thương vong tăng lên, tư tưởng bi quan, dao động, ngại gian khổ xuất hiện ở một số bộ phận.

Trước yêu cầu mới, Đảng tiến hành các chủ trương chuyển hướng:

• Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (tháng 2/1951) đưa Đảng ra hoạt động công khai dưới tên Đảng Lao động Việt Nam, hoàn thiện đường lối cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân tiến lên chủ nghĩa xã hội.
• Thành lập Báo Nhân dân - cơ quan ngôn luận của Trung ương Đảng (ra số đầu tiên vào tháng 3/1951) thay thế cho Báo Sự thật.
• Chỉ đạo kiện toàn Ban Tuyên huấn Trung ương và ban tuyên huấn các cấp ủy; ban hành các nghị quyết về mở đợt chỉnh Đảng, chỉnh quân chính trị; chủ trương kết hợp công tác tư tưởng phục vụ chiến tranh với công tác tư tưởng chuẩn bị cho phát động quần chúng triệt để giảm tô và cải cách ruộng đất.

Về quá trình tổ chức chỉ đạo:

• Củng cố hệ thống tuyên truyền: Hoàn thiện tổ chức ngành tuyên huấn từ Trung ương, các liên khu (Liên khu Việt Bắc, Liên khu 3, Liên khu 4, Liên khu 5, Nam Bộ) đến các tỉnh ủy; tăng cường trang thiết bị in ấn, bảo đảm phát hành sách báo vào cả vùng tự do lẫn vùng tạm bị chiếm.
• Công tác tư tưởng trong Đảng: Tổ chức các đợt chỉnh huấn chính trị sâu rộng trong những năm 1952 - 1953; quán triệt lập trường giai cấp công nhân; đấu tranh tự phê bình và phê bình nhằm khắc phục các biểu hiện sa sút ý chí chiến đấu, chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng chủ quan khinh địch hoặc mơ hồ về đối tượng đấu tranh.
• Công tác chính trị tư tưởng trong quân đội: Tiến hành các cuộc chỉnh quân chính trị; nâng cao vai trò chỉ đạo của Tổng cục Chính trị; xây dựng và củng cố chế độ chính ủy, chính trị viên các cấp. Công tác tư tưởng bám sát nhiệm vụ tác chiến trong các chiến dịch lớn: chiến dịch Hòa Bình, chiến dịch Tây Bắc (1952), chiến dịch Thượng Lào (1953), chiến cuộc Đông Xuân 1953 - 1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ (1954). Trong trận quyết chiến Điện Biên Phủ, công tác tư tưởng đã giải quyết tư tưởng mỏi mệt, lo ngại tổn thất, quán triệt và giữ vững sự thông suốt đối với quyết định chuyển đổi phương châm từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc".
• Công tác tuyên truyền cổ động quần chúng: Đẩy mạnh các phong trào thi đua ái quốc; vận động nhân dân chấp hành chính sách thuế nông nghiệp, huy động sức người sức của cho hỏa tuyến; tiến hành công tác tư tưởng đi liền với việc thực hiện chính sách giảm tô và cải cách ruộng đất ở nông thôn; chủ động vạch trần các chiến dịch tuyên truyền tâm lý chiến của thực dân Pháp và chính quyền Bảo Đại.

Chương 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM LỊCH SỬ

Một số nhận xét của tác giả:

• Về ưu điểm:
  1. Đề ra đường lối kháng chiến đúng đắn, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc là cơ sở cho sự thành công của công tác tư tưởng.
  2. Luôn bám sát các nhiệm vụ chính trị để tuyên truyền cổ động quần chúng.
  3. Chú trọng công tác tư tưởng trong Đảng, công tác chính trị tư tưởng trong quân đội.
  4. Luôn coi trọng xây dựng các cơ quan chuyên môn, sáng tạo về nghệ thuật và phương pháp tuyên truyền cổ động.
• Về hạn chế: Sự lãnh đạo của Đảng có lúc, có nơi rơi vào tình trạng ấu trĩ, tả khuynh, máy móc, giáo điều, duy ý chí (biểu hiện rõ trong một số khâu của công tác chỉnh đốn nội bộ và việc chỉ đạo tư tưởng khi thực hiện chính sách nông thôn cuối kháng chiến), làm giảm sút phần nào hiệu quả công tác tư tưởng trong thực tiễn.

Năm kinh nghiệm lịch sử:

• Thứ nhất: Nêu cao tinh thần độc lập tự chủ, khơi dậy và phát huy sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.
• Thứ hai: Đánh giá đúng tình hình và nhiệm vụ kháng chiến để tuyên truyền cổ động định hướng quần chúng.
• Thứ ba: Phối hợp, phát huy vai trò của các lực lượng làm công tác tuyên truyền, cổ động.
• Thứ tư: Chủ động tiến công trên mặt trận tư tưởng để củng cố tư tưởng nội bộ và làm thất bại chiến tranh tuyên truyền của thực dân Pháp.
• Thứ năm: Xây dựng Đảng vững mạnh về tư tưởng, chính trị, tổ chức và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư tưởng.

Kết quả và những đóng góp mới

Về phương diện tư liệu, luận án đã sưu tầm, xử lý và hệ thống hóa nguồn sử liệu thành văn phong phú về công tác tư tưởng giai đoạn 1945 - 1954. Công trình bổ sung nhiều văn bản chỉ thị, báo cáo hoạt động tuyên huấn từ Cục Lưu trữ Trung ương Đảng và Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, làm sáng tỏ các số liệu, chủ trương chưa được các nghiên cứu trước đây khai thác toàn diện.

Về phương diện khoa học và thực tiễn:

• Luận án phân tích rõ quan điểm nhất quán của Đảng: công tác tư tưởng là mặt trận trọng yếu, là điều kiện tiên quyết xây dựng quyết tâm kháng chiến của toàn thể dân tộc.
• Phục dựng một cách có hệ thống, khách quan toàn bộ tiến trình lãnh đạo công tác tư tưởng qua hai chặng đường chiến lược (1945 - 1950 và 1951 - 1954), chứng minh công tác tư tưởng luôn theo sát diễn biến quân sự, phục vụ trực tiếp nhiệm vụ bảo vệ và xây dựng chính quyền.
• Chỉ rõ những khuyết điểm, sai lầm mang tính ấu trĩ, tả khuynh, máy móc trong lãnh đạo tư tưởng thời kỳ kháng chiến, từ đó tổng kết thành 5 bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị thực tiễn.

Về kiến nghị, luận án đề xuất việc vận dụng các bài học lịch sử vào việc đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của công tác tuyên giáo trong bối cảnh hiện nay; nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, kiên quyết khắc phục tình trạng giáo điều, bảo thủ, thiếu nhạy bén hoặc xem nhẹ công tác tư tưởng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, văn bản luận án xác nhận do hoàn cảnh chiến tranh đặc thù, công tác nghiên cứu lý luận độc lập chưa được tổ chức thành bộ máy chuyên biệt, do đó luận án chỉ tập trung vào phân mảng công tác tuyên truyền và cổ động. Bên cạnh đó, luận án chủ yếu khảo sát nguồn tài liệu lưu trữ từ phía cách mạng Việt Nam, chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ các nguồn tư liệu lưu trữ của Pháp về hoạt động chiến tranh tâm lý và phản ứng của quân viễn chinh đối với công tác địch vận của ta.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Cần mở rộng nghiên cứu về sự hình thành và phát triển của tư duy lý luận quân sự, lý luận chính trị của các lãnh đạo chủ chốt thời kỳ 1945 - 1954.
• Đi sâu nghiên cứu, so sánh đặc điểm công tác tư tưởng tại các không gian chiến trường mang tính đặc thù cao như Nam Bộ, vùng cực Nam Trung Bộ và các đô thị tạm bị chiếm đóng.
• Khai thác nguồn tài liệu từ phía đối phương tại các trung tâm lưu trữ ở Pháp để có sự đối chiếu, so sánh đa chiều về hiệu quả tác động của mặt trận tư tưởng.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và giảng viên thuộc các chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử Việt Nam, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Triết học, Báo chí và Truyền thông.
• Cán bộ làm công tác tư tưởng, tuyên giáo, cán bộ nghiên cứu lý luận và hoạch định chính sách chính trị - xã hội trong hệ thống cơ quan Đảng và Nhà nước.

Các phần có giá trị tham khảo cao:

• Bức tranh phục dựng chi tiết về sự hình thành các cơ quan tuyên truyền kháng chiến (Bộ Thông tin - Tuyên truyền, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Sự thật, Báo Nhân dân) ở Chương 1 và Chương 2.
• Phương thức tiến hành công tác tư tưởng bám sát các chiến dịch quân sự lớn, đặc biệt là chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.
• Năm bài học kinh nghiệm lịch sử được đúc kết ở Chương 3, có thể trực tiếp vận dụng vào công tác giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng nội bộ và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái hiện nay.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao trong phạm vi nghiên cứu, tác giả chủ yếu tập trung vào công tác tuyên truyền và cổ động mà không đi sâu vào công tác nghiên cứu lý luận? Trả lời: Tác giả lý giải rõ trong văn bản rằng mặc dù nghiên cứu lý luận là bộ phận cấu thành của công tác tư tưởng, nhưng trong điều kiện chiến tranh ác liệt giai đoạn 1945 - 1954, các cơ quan chuyên trách làm công tác nghiên cứu lý luận hầu như chưa được thành lập. Các lãnh đạo chủ chốt của Đảng trực tiếp nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn để hoạch định đường lối kháng chiến. Công tác tư tưởng triển khai trong toàn Đảng, toàn quân và toàn dân thời kỳ này về căn bản là công tác tuyên truyền, cổ động.

2. Chỉ thị "Toàn dân kháng chiến" (ngày 12/12/1946) của Đảng đã đề ra các điều răn cụ thể nào cho quân đội và nhân dân? Trả lời: Chỉ thị đã đề ra các phương châm hành động cụ thể gồm:

• Đối với nhân dân: 6 điều không (không đi lính cho Pháp; không nộp thuế; không bán lương thực; không dẫn đường; không làm việc; không lộ tin tức) và 7 điều phải (phải đoàn kết chặt chẽ; phải đánh giặc trừ gian; phải tăng gia sản xuất; phải ủng hộ Chính phủ; phải tiếp tế bộ đội; phải báo tin bộ đội; phải giúp đồng bào tản cư).
• Đối với quân đội: 6 điều không (không hàng giặc; không để mất súng; không bắn phí đạn; không xâm phạm tính mạng tài sản dân; không xâm phạm tín ngưỡng dân; không ngược đãi tù binh) và 6 điều phải (phải ủng hộ Chính phủ và Hồ Chủ tịch; phải bảo vệ tính mạng tài sản dân; phải kính trọng và giúp đỡ dân; phải sĩ quan và binh lính một lòng; phải tuân lệnh cấp trên; phải phục tùng kỷ luật).

3. Thông tấn xã Việt Nam được thành lập vào ngày nào và gặp khó khăn gì về nguồn tin thế giới trong giai đoạn 1945 - 1946? Trả lời: Thông tấn xã Việt Nam chính thức khai sinh vào ngày 15/9/1945 khi Đài Bạch Mai phát đi bản Tuyên ngôn Độc lập bằng 3 thứ tiếng Việt - Anh - Pháp. Trong những năm 1945 - 1946, do chưa có quan hệ và ký kết thỏa thuận với các hãng thông tấn quốc tế, Thông tấn xã Việt Nam không có nguồn cung cấp tin tức trực tiếp. Để có tin thế giới, các biên tập viên phải thay phiên nhau trực nghe các đài phát thanh nước ngoài gồm BBC, VOA, chương trình tiếng Anh của Đài Mátxcơva, Đài Paris để ghi chép, chọn lọc và biên soạn lại.

4. Văn kiện nào của lãnh đạo Đảng được luận án nhấn mạnh như cẩm nang lý luận quân sự và tư tưởng chỉ đạo kháng chiến trong năm 1947? Trả lời: Đó là tác phẩm "Kháng chiến nhất định thắng lợi" của Tổng Bí thư Trường Chinh. Tác phẩm tập hợp chuỗi các bài viết đăng trên Báo Sự thật từ tháng 3 đến tháng 8/1947 và được in thành sách vào tháng 9/1947, luận giải một cách khoa học tính chất chính nghĩa, tương quan lực lượng, phương châm chiến lược toàn dân, toàn diện, trường kỳ và tự lực cánh sinh của nhân dân Việt Nam.

5. Luận án chỉ ra những biểu hiện hạn chế, khuyết điểm nào trong lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng giai đoạn 1945 - 1954? Trả lời: Luận án thẳng thắn chỉ ra rằng bên cạnh những thắng lợi to lớn, trong lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng có lúc, có nơi đã vấp phải các biểu hiện ấu trĩ, tả khuynh, máy móc, giáo điều và duy ý chí, đặc biệt trong các đợt chỉnh huấn nội bộ và giai đoạn đầu phát động quần chúng giảm tô, cải cách ruộng đất, khiến hiệu quả công tác tư tưởng có giai đoạn chưa đạt kết quả tối ưu.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lã Quý Đô là công trình chuyên khảo chuyên ngành Lịch sử Đảng, phục dựng một cách toàn diện và có hệ thống sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư tưởng trong 9 năm kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954). Bằng việc khảo sát, xử lý các nguồn văn kiện lưu trữ gốc kết hợp phương pháp nghiên cứu lịch sử và lôgíc, tác giả đã làm rõ quá trình chuyển biến về chủ trương, xây dựng bộ máy tuyên huấn, báo chí và công tác giáo dục chính trị trong Đảng, quân đội và nhân dân. Công trình không chỉ đánh giá khách quan các ưu điểm và hạn chế thực tế mà còn đúc kết được 5 bài học kinh nghiệm lịch sử sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học có giá trị phục vụ công tác xây dựng Đảng về tư tưởng trong giai đoạn hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công tác tư tưởng là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của Ðảng và của dân tộc. Ngay từ khi ra đời và trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi công tác tư tưởng là cơ sở của mọi công tác khác. Tư tưởng đúng đắn, thông suốt, lập trường tư tưởng vững vàng là yếu tố quan trọng hàng đầu tạo nên sự đoàn kết thống nhất trong toàn Đảng, toàn quân và toàn dân.

Mười lăm năm vận động cách mạng (1930-1945) để đi tới cuộc Cách mạng Tháng Tám vĩ đại và sự ra đời nước Việt Nam mới thực chất và trước hết là thời kỳ những người cộng sản và những người yêu nước đã vượt qua mọi hy sinh, gian khổ tiến hành hoạt động tư tưởng trong nhân dân, gắn bó máu thịt với quần chúng để tập hợp, giác ngộ, động viên, rèn luyện tiến tới tổ chức nhân dân đi theo tiếng gọi và mục tiêu chiến đấu của Ðảng, thực hiện khát vọng ngàn đời của dân tộc là độc lập, tự do. Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, trong đó có thành tựu to lớn công tác tư tưởng của Ðảng, là thắng lợi của quá trình biến lý tưởng của Ðảng và ước mơ của dân tộc thành sức mạnh vô địch của quần chúng, thành hiện thực cách mạng. Trong cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954), công tác tư tưởng gắn bó với cuộc kháng chiến toàn dân toàn diện, phục vụ đắc lực mục tiêu giải phóng dân tộc, bảo vệ và phát triển thành quả của Cách mạng Tháng Tám. Các phong trào của quần chúng được khơi dậy mạnh mẽ trở thành cao trào cách mạng.

Hàng vạn hình mẫu chiến đấu dũng cảm, xả thân vì nước làm khơi dậy tinh thần yêu nước của mỗi người dân Việt nam. Góp phần vào những thắng lợi to lớn của dân tộc trong chín năm trường kỳ kháng chiến, thành tựu lớn nhất của công tác tư tưởng chính là trực tiếp bồi dưỡng, xây dựng, phát triển sức mạnh và giá trị con người Việt Nam trong cuộc đọ sức lịch sử với thực dân Pháp xâm lược để giành chiến thắng. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, trong lãnh đạo công tác tư tưởng, Ðảng cũng vấp phải những hạn chế và khuyết điểm, có lúc, có nơi rơi vào ấu trĩ, tả khuynh, máy móc, giáo điều, duy ý chí, dẫn tới hiệu quả công tác tư tưởng có lúc chưa cao. 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Sự lãnh đạo của Đảng về công tác tư tưởng trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954) rất phong phú, có ý nghĩa hết sức quan trọng về lý luận và thực tiễn đã thu hút nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở những góc độ khác nhau, song đến nay vẫn còn nhiều vấn đề cần được luận giải thấu đáo hơn.

Trong những năm gần đây, những biến đổi của tình hình kinh tế, chính trị, xã hội ở trong nước và trên thế giới đã có tác động lớn đến tư tưởng, tình cảm, ý thức của cán bộ đảng viên và nhân dân. Những khó khăn về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước chậm khắc phục. Tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên. Cơ chế thị trường với những tác động hai mặt tích cực và tiêu cực đã tác động, ảnh hưởng mạnh mẽ tới tư tưởng của cán bộ, đảng viên và nhân dân.