CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về Ngân hàng điện tử 1. Dịch vụ ngân hàng a. Khái niệm Dịch vụ Có nhiều quan niệm khác nhau về dịch vụ, song một cách chung nhất có thể hiểu dịch vụ là quá trình và cách thức thực hiện một công việc nhất định nhằm thỏa mãn nhu cầu và mong đợi của Khách hàng.
Dịch vụ ngân hàng Một cách chung nhất có thể hiểu: dịch vụ ngân hàng là toàn bộ các hoạt động của NHTM nhằm đáp ứng nhu cầu của Khách hàng trong nền kinh tế xã hội. Các loại dịch vụ của Ngân hàng thương mại Ngày nay, các dịch vụ mà NHTM cung cấp cho xã hội rất đa dạng; Tùy theo chiến lược kinh doanh mỗi NHTM có thể cung cấp số lượng dịch vụ khác nhau, song nhìn chung các NHTM đều cung cấp hai nhóm dịch vụ - đó là nhóm những dịch vụ truyền thống và nhóm những dịch vụ mới phát triển trong những năm gần đây i.Các dịch vụ ngân hàng truyền thống Là các dịch vụ dựa trên nền tảng các hoạt động chủ yếu của NHTM là huy động vốn, cấp tín dụng và cung cấp các dịch vụ thanh toán và ngân quỹ. - Huy động vốn: Các NHTM thực hiện huy động vốn từ việc nhận tiền gửi của cá nhân, tổ chức và các TCTD khác dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn và các loại tiền gửi khác; phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và giấy tờ có giá khác để huy động vốn của cá nhân và tổ chức trong và ngoài nước; vay vốn của các TCTD trong và ngoài nước; vay vốn của NHTW và các hình thức huy động vốn khác theo quy định của NHTW. - Cấp tín dụng: NHTM được cấp tín dụng cho tổ chức, cá nhân dưới hình thức cho vay, chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá khác, bảo lãnh, cho thuê tài chính và các hình thức khác theo quy định của NHTW.
4 - Các dịch vụ thanh toán và ngân quỹ: Ngoài các hoạt động huy động vốn và cấp tín dụng, ngân hàng còn thực hiện các dịch vụ thanh toán và ngân quỹ nhằm đáp ứng toàn bộ nhu cầu của sự phát triển kinh tế. Các dịch vụ ngân hàng hiện đại Là các dịch vụ ngân hàng có áp dụng công nghệ thông tin hiện đại, bao gồm cả những dịch vụ truyền thống được nâng cấp, phát triển dựa trên nền tảng công nghệ hiện đại và những dịch vụ mới. Dịch vụ đối với khách hàng cá nhân - Thẻ thanh toán: Để đáp ứng tối đa nhu cầu của khách hàng, các tổ chức thẻ đưa ra một loại sản phẩm thẻ tín dụng đặc biệt, phục vụ những khách hàng có thu nhập cao, có khả năng tài chính vững vàng và có mức chi tiêu lớn - đó là thẻ thanh toán. - Thẻ tín dụng: Thẻ tín dụng là một công cụ thanh toán không dùng tiền mặt, cho phép người sử dụng khả năng chi tiêu trước khi trả tiền.
Các tổ chức tài chính như ngân hàng hay các công ty tài chính phát hành thẻ tín dụng và cấp một hạn mức nhất định cho khách hàng dựa trên uy tín và khả năng đảm bảo chi trả của từng khách hàng. - Thẻ ATM: Là hình thức phát triển đầu tiên của thẻ ghi nợ, cho phép chủ thẻ tiếp cận trực tiếp tới tài khoản tại ngân hàng từ máy rút tiền tự động, thực hiện nhiều giao dịch khác nhau như: Xem số dư tài khoản, chuyển khoản, rút tiền, in sao kê, xem các thông tin quảng cáo. - Các dịch vụ lữ hành: Cung cấp séc, các loại thẻ thanh toán ngoại tệ cho khách hàng đi du lịch ở nước ngoài. - Dịch vụ bảo quản và ký gửi: ngân hàng bảo quản các cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư, các hợp đồng bảo hiểm, chứng thư tài sản, di chúc và các đồ quý giá khác.
- Dịch vụ về thuế: Các ngân hàng lớn đều cung cấp dịch vụ xử lý thuế cá nhân, tư vấn về thu nhập và các loại thuế cá nhân khác. - Dịch vụ Bảo hiểm: Các ngân hàng cung cấp dịch vụ bảo hiểm cho tất cả các khách hàng của mình thông qua các công ty con, hoặc thông qua các nhà môi giới bảo hiểm. 5 Dịch vụ đối với khách hàng doanh nghiệp - Các dịch vụ bảo lãnh, cho vay: Bảo lãnh, bao thanh toán, Tài trợ xuất nhập khẩu, chiết khấu - hối phiếu,. - Dịch vụ chuyển tiền - Dịch vụ bảo hiểm Các ngân hàng cung cấp một loạt các dịch vụ bảo hiểm không chỉ cho khách hàng tư nhân, mà còn có bảo hiểm chuyên dụng cho các khách hàng DN.
- Dịch vụ đầu tư Khi các DN có những nguồn vốn thặng dư để đầu tư, thì ngân hàng có thể cung cấp cho các DN này những cơ hội đầu tư tốt, như: đầu tư vào các tài khoản tiền gửi, tiền gửi các công ty tài chính, các chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và cổ phiếu. - Dịch vụ kế toán Ngân hàng có thể tận dụng mạng máy tính của mình để cung cấp cho khách hàng DN một loạt các dịch vụ kế toán, bao gồm: tính toán tiền lương tuần hoặc tháng cho nhân viên và người đã nghỉ hưu và trả lương cho họ, thanh toán sổ sách mua bán (sổ bán hàng, sổ mua hàng) và dịch vụ cung cấp dữ liệu… - Dịch vụ tư vấn Một số ngân hàng tập trung vào việc cung cấp dịch vụ tư vấn để đáp ứng các nhu cầu tư vấn tài chính và quản lý các DN nhỏ và vừa. Ngân hàng sẽ tư vấn và hướng dẫn về một loạt các hệ thống hoạch định tài chính và kiểm soát. Đặc điểm dịch vụ ngân hàng Dịch vụ ngân hàng có đặc điểm: Thứ nhất, Do NHTM tạo ra và cung cấp làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng.
Dịch vụ ngân hàng do NHTM hoặc có thể do một số TCTD hoặc một tổ chức kinh tế được phép cung cấp. NHTM có nhiều hoạt động, tuy nhiên, những hoạt động nào làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng được gọi là dịch vụ ngân hàng. Thứ hai, Có tính mở cao 6 Dịch vụ ngân hàng không chỉ hữu hình mà có cả bộ phận vô hình, không tồn tại dưới dạng vật thể. Tính vô hình được biểu lộ khác nhau đối với từng loại dịch vụ.
Chính tính vô hình của dịch vụ ngân hàng đã làm nên tính mở của chúng. Do tính mở này, nên dịch vụ ngân hàng luôn được đổi mới và mở cửa cho các ngân hàng khai thác chúng: Thứ ba, Dễ bị sao chép Đặc điểm này được thể hiện ở chỗ nếu ngân hàng vừa cung cấp một loại dịch vụ ngân hàng nào đó trên thị trường và có hiệu quả, thì lập tức các ngân hàng khác có thể thực hiện ngay dịch vụ đó nếu họ muốn. Thứ tư, Mang tính hỗ trợ cao, có mối liên kết chặt chẽ Các dịch vụ ngân hàng luôn có mối liên hệ chặt chẽ với nhau: Sự ra đời và phát triển dịch vụ này là cơ sở để có sự ra đời và phát triển dịch vụ kia và ngược lại. Thứ năm, Mang lại thu nhập cho ngân hàng thông qua phí dịch vụ Thu nhập của ngân hàng hình thành từ thu phí dịch vụ nói chung, có những dịch vụ làm tăng thu nhập của ngân hàng một cách trực tiếp như: Phí mua bán ngoại tệ, phí chuyển tiền, phí mở và thanh toán L/C.
Dịch vụ ngân hàng điện tử a. Khái niệm Hiện nay có khá nhi ều quan niệm khác nhau v ề dịch vụ NHĐT: Theo B. Ridge thì e-Banking là kết nối điện tử giữa ngân hàng và khách hàng để chuẩn bị, quản lý và kiểm soát giao dịch tài chính. BIS thì cho rằng e- Banking bao gồm việc cung ứng các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng bán lẻ có giá trị nhỏ thông qua các kênh điện tử cũng như các khoản chuyển tiền có giá trị lớn và các dịch vụ ngân hàng bán buôn qua các kênh điện tử.
Mols hay Sathye, M. đều cho rằng e-Banking đề cập đến một số dạng dịch vụ mà thông qua đó khách hàng có thể yêu cầu cung cấp thông tin và thực hiện hầu hết các dịch vụ ngân hàng bán lẻ thông qua máy tính hoặc điện thoại. Bên cạnh đó, không ít người có cách hiểu NHĐT là thực hiện các giao dịch thông qua tài khoản ngân hàng trên internet mà không phải đến ngân hàng. 7 Hay hiểu theo nghĩa rộng hơn, đây là sự kết hợp giữa một số hoạt động dịch vụ ngân hàng truyền thống với công nghệ thông tin và điện tử viễn thông.
Một số người lại đồng nhất dịch vụ Internet Banking (i-Banking) với dịch vụ NHĐT (e- Banking). Trên thực tế, dịch vụ e- Banking có nội hàm rộng hơn i -Banking rất nhiều: Nếu như i-Banking chỉ đơn thuần là việc cung ứng các dịch vụ ngân hàng thông qua mạng internet, thì e-Banking còn bao hàm cả việc cung cấp các dịch vụ thông qua một số phương tiện khác như: fax, điện thoại, ATM, POS,. Tại Việt Nam hi ện này cũng có một s ố quan niệm khác nhau về dịch vụ NHĐT, chẳng hạn: Theo Luật giao dịch điện tử của Việt Nam thì: Giao dịch điện tử là giao dịch được thực hiện bằng phương tiện điện tử (Kho ản 6, Điều 4). Trong đó, phương tiện điệ n tử là phương tiện hoạt động dựa trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang h ọc, điện từ hoặc công nghệ tương tự (Khoản 10, Điều 4).
Theo NHNN thì: “dịch vụ ngân hàng trên Internet (Internet Banking) là các dịch vụ ngân hàng và dịch vụ trung gian thanh to án được các đơn vị cung cấp thông qua mạng Internet.” Một cách chung nhất có thể hiểu: dịch vụ NHĐT là dịch vụ ngân hàng cung cấp cho phép khách hàng thực hiện các giao dịch thông qua phương tiện điện tử, hệ thống phần mềm công nghệ. bao gồm máy tính, điện thoại, fax, máy ATM, POS. Hiện nay, e-Banking tồn tại dưới hai hình thức: Hình thức ngân hàng trực tuyến (chỉ tồn tại dựa trên môi trường mạng Internet, cung cấp dịch vụ 100% thông qua môi trường mạng) và mô hình kết hợp giữa mô hình ngân hàng truyền thống và điện tử hoá các giao dịch - tức là phân phối những sản phẩm dịch vụ trên những kênh phân phối mới (Phone, ATM, POS. Quá trình hình thành và phát triển của dịch vụ ngân hàng điện tử Dịch vụ NHĐT ở dạng rất cơ bản mang tính chất cung cấp thông tin về NHTM và các dịch vụ mà họ cung cấp cho khách hàng thông qua trang chủ trên www.