CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA LĨNH VỰC NGHIỆP VỤ TẠI CÁC CHI CỤC HẢI QUAN CỦA CỤC HẢI QUAN 1. Lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan 1. Khái niệm và đặc điểm lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan a) Khái niệm Theo từ điển tiếng Việt, “nghiệp vụ là công việc chuyên môn riêng của từng nghề”.
Cũng theo từ điển Tiếng Việt, “lĩnh vực là phạm vi hoạt động, phân biệt với các phạm vi hoạt động khác” (Hoàng Phê, 2023). Căn cứ vào các thuật ngữ trên, lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan là phạm vi hoạt động liên quan đến các chức năng, nhiệm vụ, công việc chuyên môn của công chức hải quan tại các chi cục hải quan. b) Đặc điểm lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan - Lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan được các công chức tại chi cục hải quan thực hiện dựa vào căn cứ pháp luật về hải quan, xuất nhập khẩu và xuất nhập cảnh hàng hóa. - Lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan gồm các nghiệp vụ được tiến hành tại trụ sở chi cục hải quan, tại cửa khẩu, tại các kho ngoại quan, tại trụ sở người khai hải quan và các địa điểm khác diễn ra các hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh.
- Lĩnh vực nghiệp vụ tại một chi cục hải quan có mối quan hệ chặt chẽ với các nghiệp vụ tại các chi cục hải quan khác và các nghiệp vụ tại cục hải quan. - Lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan chịu sự kiểm tra, thanh tra của cục hải quan để nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản lý nhà nước về hải quan. Nội dung lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan Theo danh mục nghề nghiệp, nhà chuyên môn về hải quan có nhiệm vụ “xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, kế hoạch phát triển Hải quan Việt Nam; ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về hải quan; thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa, phương tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; thống kê hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; kiến nghị chủ trương, biện pháp quản lý nhà nước về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, 5 nhập cảnh, quá cảnh và chính sách thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu”. Tại cấp chi cục, các công chức hải quan trực tiếp thực hiện các hoạt động chuyên môn như thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa, phương tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; thống kê hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Theo luật hải quan, lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan bao gồm các các chức năng, nhiệm vụ, công việc chuyên môn dưới đây (Quốc hội, 2014): - Giám sát hải quan: “Giám sát hải quan là biện pháp nghiệp vụ do cơ quan hải quan áp dụng để bảo đảm sự nguyên trạng của hàng hóa, sự tuân thủ quy định của pháp luật trong việc bảo quản, lưu giữ, xếp dỡ, vận chuyển, sử dụng hàng hóa, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh phương tiện vận tải đang thuộc đối tượng quản lý hải quan” (Quốc hội, 2014). - Kiểm tra hải quan là các nghiệp vụ của chi cục hải quan trong kiểm tra hồ sơ hải quan, các chứng từ, tài liệu liên quan và kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải (Quốc hội, 2014). - Kiểm soát hải quan là các nghiệp vụ của chi cục hải quan trong tuần tra, điều tra, xác minh hoặc biện pháp nghiệp vụ khác do cơ quan hải quan áp dụng để phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và hành vi khác vi phạm pháp luật về hải quan (Quốc hội, 2014). Đây là nhiệm vụ không chỉ của các chi cục hải quan mà cục hải quan cũng phối hợp trong kiểm soát hải quan, đặc biệt trong để phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.
- Quản lý thuế xuất nhập khẩu là tuyên truyền hỗ trợ về thuế, quản lý đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, ấn định thuế; quản lý hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế; Kiểm tra thuế; cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế; xử phạt vi phạm hành chính về quản lý thuế đảm bảo tuân thủ pháp luật thuế xuất nhập khẩu (Quốc hội, 2019). Đây là nhiệm vụ không chỉ của các chi cục hải quan mà cục hải quan cũng phối hợp như hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế; Kiểm tra thuế, thanh tra thuế; cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế. - Phòng chống buôn lậu, buôn bán, vận chuyển ma túy là tổng hợp các nghiệp vụ của cơ quan hải quan như giám sát hải quan, kiểm tra hải quan, kiểm soát hải quan, điều tra hải quan nhằm phòng ngừa các hành vi buôn lậu và ngăn chặn, xử lý các vi phạm về buôn lậu, buôn bán, vận chuyển ma túy qua các cửa khẩu biên giới quốc gia. Đây là nhiệm vụ không chỉ của các chi cục hải quan mà cục hải quan cũng phối hợp 6 như phòng ngừa các hành vi buôn lậu và ngăn chặn, xử lý các vi phạm về buôn lậu, buôn bán, vận chuyển ma túy.
- Quản lý rủi ro là các biện pháp nghiệp vụ gồm thu thập, xử lý thông tin quản lý rủi ro; quản lý, đánh giá tuân thủ pháp luật, phân loại mức độ rủi ro đối với người khai hải quan; phân tích đánh giá rủi ro; quản lý, xây dựng, cập nhật, áp dụng tiêu chí đánh giá tuân thủ pháp luật, tiêu chí phân loại mức độ rủi ro đối với người khai hải quan và tiêu chí phân loại mức độ rủi ro trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh; miểm tra, đánh giá việc thực hiện, áp dụng quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ pháp luật trong hoạt động nghiệp vụ hải quan (Bộ Tài chính, 2019). - Kiểm tra sau thông quan: Kiểm tra sau thông quan là hoạt động kiểm tra của cơ quan hải quan đối với hồ sơ hải quan, sổ kế toán, chứng từ kế toán và các chứng từ khác, tài liệu, dữ liệu có liên quan đến hàng hóa; kiểm tra thực tế hàng hóa trong trường hợp cần thiết và còn điều kiện sau khi hàng hóa đã được thông quan (Quốc hội, 2014). Đây là nhiệm vụ không chỉ của các chi cục hải quan mà cục hải quan cũng phối hợp kiểm tra sau thông quan tại cục hải quan và tại doanh nghiệp. - Pháp chế và xử lý vi phạm là các nghiệp vụ tham mưa xây dựng, ban hành các văn bản về hải quan; thẩm định văn bản về hải quan; đánh giá thi hành và kiểm tra thực hiện văn bản về hải quan.
- Ứng dụng công nghệ thông tin hải quan là việc sử dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động nghiệp vụ hải quan. Kiểm tra lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan của cục hải quan 1. Khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc kiểm tra lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan của cục hải quan a) Khái niệm kiểm tra Theo Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Đoàn Thị Thu Hà, Đỗ Thị Hải Hà (2018), kiểm soát, kiểm tra là quá trình giám sát, đo lường, đánh giá, điều chỉnh việc thực hiện theo kế hoạch đã đề ra. Căn cứ vào khái niệm trên, khái niệm kiểm tra lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan của cục hải quan là giám sát, đo lường, đánh giá, điều chỉnh việc thực hiện các nghiệp vụ tại các chi cục hải quan theo chính sách, pháp luật về hải quan đã ban hành.
7 Chủ thể kiểm tra lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan là cục hải quan. Đối tượng kiểm tra là các chi cục hải quan trực thuộc cục hải quan. b) Mục tiêu kiểm tra - Hoàn thành kế hoạch hàng năm về kiểm tra lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan hàng năm của cục hải quan. Các tiêu chí đánh giá qua việc so sánh số chi cục đã kiểm tra với kế hoạch kiểm tra.
- Kịp thời phát hiện sai sót, các vi phạm liên quan đến lĩnh vực nghiệp vụ tại tại các chi cục hải quan, đề xuất xử lý vi phạm, ra quyết định xử lý vi phạm hành chính đối với công chức hải quan, chi cục hải quan. Các tiêu chí đánh giá qua việc so sánh các các vi phạm, dấu hiệu vi phạm được phát hiện hàng năm, các đề xuất xử lý vi phạm, ra quyết định xử lý vi phạm hành chính được phát hiện hàng năm. - Kịp thời đưa ra các kiến nghị điều chỉnh đối với công chức hải quan, chi cục hải quan, kiến nghị với cơ quan liên quan đến lĩnh vực nghiệp vụ của chi cục hải quan. Các tiêu chí đánh giá qua việc so sánh các kiến nghị trong kiểm tra hàng năm đối với các chi cục hải quan và các cơ quan liên quan.
- Đạt được sự đánh giá cao của các chi cục về chất lượng kiểm tra của cục hải quan đối với các chi cục hải quan về lĩnh vực nghiệp vụ. Các tiêu chí đánh giá là: Tiến độ kiểm tra; Yêu cầu của cán bộ kiểm tra; Thái độ của cán bộ kiểm tra; Kết luận kiểm tra (chính xác, khách quan, có căn cứ). c) Nguyên tắc kiểm tra Nguyên tắc kiểm tra là những chuẩn mức áp dụng trong kiểm tra. Nguyên tắc gồm: tuân thủ pháp luật; tuân thủ quy chế hoạt động của đoàn kiểm tra và kế hoạch tiến hành kiểm tra; chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; không làm cản trở đến hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị, cá nhân là đối tượng kiểm tra.
Bộ máy kiểm tra lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan của cục hải quan a) Cơ cấu bộ máy Khi tiến hành kiểm tra lĩnh vực nghiệp vụ tại các chi cục hải quan, cục hải quan xác định bộ máy kiểm tra bao gồm cục trưởng, phó cục trưởng phụ trách lĩnh vực nghiệp vụ nếu cục trưởng ủy quyền, phòng nghiệp vụ, văn phòng cục hải quan. 8 Cục trưởng, phó cục trưởng phụ trách lĩnh vực nghiệp vụ chịu trách nhiệm trước pháp luật, trách nhiệm trước tổng cục hải quan về kiểm tra lĩnh vực nghiệp vụ, chịu trách nhiệm trước các chi cục hải quan về tính pháp lý, chuẩn xác của các kết luận, kiến nghị kiểm tra.