Kiểm Soát Việc Áp Dụng Biện Pháp Ngăn Chặn Bắt Người Trong Trường Hợp Khẩn Cấp Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích biện pháp ngăn chặn bắt người khẩn cấp trong tố tụng hình sự tại Hà Tĩnh, cung cấp cái nhìn thực tiễn và pháp lý.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thành
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Kiểm Soát Việc Áp Dụng Biện Pháp Ngăn Chặn Bắt Người Trong Trường Hợp Khẩn Cấp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP
• 1.1. Những vấn đề chung về bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.2. Khái niệm biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.3. Đặc điểm của việc bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.4. Những vấn đề chung về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.5. Khái niệm kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.6. Đối tượng và phạm vi kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 1.7. Vai trò và ý nghĩa của hoạt động kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp của Viện kiểm sát
• 1.8. Mối quan hệ giữa hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp của Viện kiểm sát
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI TỈNH HÀ TĨNH
• 2.1. Khái quát quy định của pháp luật tố tụng hình sự trước năm 2003 về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 2.2. Giai đoạn từ năm 1960 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988
• 2.3. Giai đoạn từ năm 1988 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003
• 2.4. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003 về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 2.5. Quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong kiểm sát áp dụng biện pháp ngăn chặn
• 2.6. Kiểm sát việc tuân thủ quy định về căn cứ áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 2.7. Kiểm sát việc tuân thủ các quy định của pháp luật về thẩm quyền áp dụng
• 2.8. Kiểm sát việc tuân thủ các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục áp dụng
• 2.9. Thực tiễn kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 2.9.1. Khái quát về tình hình kinh tế, xã hội tỉnh Hà Tĩnh và cơ cấu tổ chức, hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh
• 2.9.2. Những kết quả đạt được trong hoạt động kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt khẩn cấp trên địa bàn Hà Tĩnh và những hạn chế, tồn tại
• 2.9.3. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHÁC NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP
• 3.1. Hoàn thiện pháp luật
• 3.2. Những nội dung mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt khẩn cấp
• 3.3. Tiếp tục hoàn thiện các quy định về kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 3.4. Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp
• 3.4.1. Tăng cường hoạt động chỉ đạo nghiệp vụ của Viện kiểm sát nhân dân cấp trên
• 3.4.2. Tăng cường trình độ chuyên môn và ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp của cán bộ kiểm sát
• 3.4.3. Đẩy mạnh quan hệ phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát
• 3.4.4. Nâng cao cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc và đổi mới chính sách, chế độ đối với cán bộ kiểm sát
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Áp Dụng Biện Pháp Ngăn Chặn 55 ký tự

Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự, các biện pháp ngăn chặn (BPNC) đóng vai trò quan trọng. Chúng giúp cơ quan tiến hành tố tụng có điều kiện thuận lợi để giải quyết vụ việc, ngăn chặn kịp thời các hành vi phạm tội, góp phần vào việc phát hiện và xử lý tội phạm. Trong số các BPNC, bắt, tạm giữ, tạm giam là những biện pháp mang tính cưỡng chế nghiêm khắc. Nếu bắt, giam, giữ oan, sai sẽ xâm phạm đến quyền tự do dân chủ của công dân và các quyền, lợi ích hợp pháp của con người được pháp luật bảo hộ. Ngược lại, không bắt, giam, giữ người phạm tội để những người đó vẫn tự do ngoài vòng pháp luật, tiếp tục gây án hoặc trốn tránh, gây khó khăn cho việc điều tra, xử lý vụ án cũng là làm thiệt hại đến quyền lợi của con người, của cộng đồng, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Nhà nước.

1.1. Định Nghĩa Biện Pháp Ngăn Chặn Bắt Người Khẩn Cấp

Bắt người là BPNC có tính cưỡng chế nghiêm khắc, vì vậy việc bắt người nhất thiết phải tuân thủ các căn cứ, trình tự, thủ tục chặt chẽ mà pháp luật quy định. Áp dụng biện pháp bắt người nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trốn tránh pháp luật, nhằm tạo điều kiện bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án được thuận lợi. Theo quy định của Bộ luật TTHS thì bắt người là một trong những BPNC áp dụng đối với bị can, bị cáo và có thể đối với người chưa bị khởi tố nhằm ngăn chặn hành vi tội phạm, ngăn ngừa việc người phạm tội trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự được thuận lợi.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Kiểm Soát Bắt Người Khẩn Cấp

Hậu quả của việc bắt người nhầm lẫn, oan sai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền hiến định của công dân, hạn chế một số quyền tự do của cá nhân có tác hại rất lớn đến tính nghiêm minh của pháp luật, ảnh hưởng xấu đến lòng tin của nhân dân đối với cơ quan pháp luật. Đó là quyền bất khả xâm phạm về thân thể của con người mà Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận: “Không ai bị bắt, nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp do phạm tội quả tang. Việc bắt và giam giữ người phải đúng pháp luật”. Chỉ được bắt người theo TTHS khi có quyết định của Tòa án, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát và chỉ duy nhất trường hợp bắt người phạm tội quả tang thì không cần có quyết định của Tòa án, quyết định phê chuẩn của VKSND.

II. Thách Thức Trong Kiểm Soát Áp Dụng Bắt Người Khẩn Cấp 59 ký tự

Nếu bắt người trái pháp luật sẽ gây tác hại nghiêm trọng về nhiều mặt: Quyền và lợi ích của công dân bị xâm phạm, hiệu lực của pháp luật, uy tín của Nhà nước nói chung và của các cơ quan bảo vệ pháp luật nói riêng bị suy giảm. Đối tượng của việc bắt là con người cho nên việc bắt đòi hỏi phải đảm bảo chặt chẽ, chính xác. Bắt người không phải là một biện pháp trừng phạt của pháp luật đối với với người phạm tội. Mà nhằm ngăn chặn người phạm tội tiếp tục phạm tội, che giấu, trốn tránh hoặc gây khó khăn cho việc xác định làm rõ sự thật của vụ án.

2.1. Quan Điểm Về Thủ Tục Bắt Người Khẩn Cấp

Trong khoa học luật TTHS thủ tục bắt người được nhiều tác giả nghiên cứu và có những quan niệm, ý kiến khác nhau, cụ thể: Theo tác giả Nguyễn Mai Bộ: Bắt người là giữ người phạm pháp lại, không cho tiếp tục tự do hoạt động, chặn đứng hành động phạm tội đề phòng người đó lẩn trốn, tự sát, tiêu hủy chứng cứ hoặc gây trở ngại cho việc điều tra. Bắt người là một trong những biện pháp cưỡng chế cần thiết nhất của Nhà nước để trấn áp, ngăn chặn những hành động phạm tội…

2.2. Bắt Người Khẩn Cấp Theo Giáo Trình Luật TTHS

Theo Giáo trình Luật TTHS Việt Nam - Khoa luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội thì: Bắt người là BPNC trong TTHS được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị nghi thực hiện tội phạm hoặc người phạm tội quả tang hoặc người đang có lệnh truy nã nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa họ phạm tội, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra,...

III. Quy Định Pháp Luật Về Bắt Người Khẩn Cấp Hiện Hành 58 ký tự

Theo Hiến pháp 2013, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Hoạt động của VKSND nhằm bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Chính vì vậy, VKSND có vai trò quan trọng trong hoạt động tố tụng hình sự, trong đó một trong hai chức năng quan trọng của VKS trong tố tụng hình sự là kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động TTHS, đảm bảo mọi hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án hình sự đều tuân thủ đúng các quy định của pháp luật.

3.1. Vai Trò Của VKSND Trong Tố Tụng Hình Sự

Trong hoạt động áp dụng biện pháp ngăn chặn nói chung và áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp nói riêng VKSND có nhiệm vụ quyền hạn mang tính riêng biệt, điều này thể hiện ở việc, VKSND vừa là cơ quan có thẩm quyền trực tiếp áp dụng các biện pháp này, vừa là cơ quan kiểm sát việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng khác.

3.2. Mục Đích Kiểm Sát Bắt Người Khẩn Cấp Của VKSND

Hoạt động kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp của VKSND nhằm đảm bảo mọi trường hợp áp dụng biện pháp này đều tuân thủ các quy định của pháp luật, tránh tình trạng lạm dụng, áp dụng tùy tiện, thiếu căn cứ, điều kiện, sai về trình tự, thủ tục…

IV. Thực Tiễn Áp Dụng và Kiểm Soát Bắt Người Khẩn Cấp 57 ký tự

Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 quy định về biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp tại Điều 81, với 3 trường hợp các cơ quan tiến hành tố tụng được áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp nhằm ngăn chặn người phạm tội tiếp tục thực hiện tội phạm hoặc cản trở hoạt động điều tra tội phạm. Ngoài ra BLTTHS năm 2003 còn quy định về trình tự, thủ tục, điều kiện bắt khẩn cấp. Quy định trên của pháp luật tố tụng hình sự là căn cứ pháp lý quan trọng để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng biện pháp này, để từ đó có những hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm cần thiết.

4.1. Vấn Đề Lạm Dụng Bắt Khẩn Cấp Trong Thực Tế

Trong thực tiễn áp dụng, trên thực tế, các cơ quan điều tra đôi khi có biểu hiện lạm dụng áp dụng biện pháp bắt khẩn cấp, hoặc áp dụng biện pháp này không đúng về điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục. Điều này đã xâm hại tới quyền, lợi ích hợp pháp của những người bị bắt, vi phạm pháp chế xã hội chủ nghĩa, vi phạm quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự.

4.2. Hoạt Động Của VKSND Tỉnh Hà Tĩnh

Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, được tổ chức, hoạt động theo các quy định của Luật tổ chức VKSND và có chức năng nhiệm vụ theo quy định của các văn bản pháp luật của nhà nước. Với tính chất là địa bàn tỉnh có diện tích trung bình, dân số ít nhưng trong những năm vừa qua, kinh tế xã hội của tỉnh Hà Tĩnh rất phát triển.

V. Phân Tích Tình Hình Tội Phạm Tại Hà Tĩnh 2012 2016 54 ký tự

Đặc biệt là với việc mở các khu kinh tế ven biển như Vũng Áng… tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh Hà Tĩnh là khá cao so với bình quân cả nước. Bên cạnh những ưu điểm về sự phát triển kinh tế xã hội thì sự thay đổi về cơ cấu kinh tế, xã hội đã kéo theo sự gia tăng của các loại tội phạm trên địa bàn. Trong những năm vừa qua, lợi dụng chính sách thu hồi đất đai của chính quyền địa phương tình trạng khiếu nại đông người, gây rối trật tự công cộng, các tội phạm về trật tự xã hội như: ma túy, trộm cắp, cướp giật tài sản, tệ nạn mại dâm… ngày một gia tăng.

5.1. Số Lượng Vụ Án Hình Sự Tại Hà Tĩnh

Hàng năm, Cơ quan điều tra trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã khởi tố, điều tra và VKS đã truy tố hàng nghìn vụ án các loại. Kết quả trên góp phần có hiệu quả vào công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm trên địa bàn.

5.2. Hạn Chế Trong Áp Dụng Biện Pháp Ngăn Chặn

Tuy nhiên, thực tiễn giải quyết vụ án hình sự áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong đó có biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp vẫn còn những hạn chế, bất cập thể hiện qua việc chậm trễ trong việc chuyển giao các quyết định bắt khẩn cấp, gia hạn tạm giữ, hoạt động bắt khẩn cấp còn có sai sót về căn cứ, thẩm quyền, trình tự thủ tục.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Kiểm Soát Bắt Người Khẩn Cấp 53 ký tự

Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao việc áp dụng biện pháp ngăn chặn VKS còn chưa thực sự kịp thời, sâu sát dẫn đến một số trường hợp việc áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp còn sai sót, dẫn đến ảnh hưởng về quyền và lợi ích hợp pháp của người bị bắt. Chính vì vậy, học viên quyết định chọn đề tài “Kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp trong tố tụng hình sự Việt Nam (trên cơ sở thực tiễn địa bàn Hà Tĩnh)” làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học.

6.1. Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Bắt Người Khẩn Cấp

Đề tài là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên ở cấp độ một luận văn thạc sĩ luật học về vấn đề kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.

6.2. Đóng Góp Về Lý Luận và Thực Tiễn

Về mặt lý luận, đề tài giải quyết một cách toàn diện những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp như khái niệm, đặc điểm, phạm vi và đối tượng của hoạt động này. Về mặt thực tiễn đề tài đã nghiên cứu thực tiễn hoạt động kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt khẩn cấp trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh trong những năm vừa qua. Kết quả nghiên cứu đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong các cơ sở đào tạo, nghiên cứu luật học và tài liệu thực tiễn cho cán bộ của các cơ quan tư pháp như VKS, Cơ quan điều tra, Tòa án….

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam, các biện pháp ngăn chặn giữ vai trò đặc biệt xung yếu nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm và bảo đảm quá trình điều tra, truy tố, xét xử diễn ra thuận lợi. Trong giai đoạn 2012 - 2016, tỉnh Hà Tĩnh chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ về kinh tế xã hội với sự hình thành của các khu kinh tế ven biển trọng điểm như Vũng Áng. Đi cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng là diễn biến phức tạp của tình hình tội phạm về trật tự xã hội, kinh tế và ma túy, dẫn đến hàng nghìn vụ án hình sự được các cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý hàng năm.

Trong bối cảnh đó, biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp được áp dụng thường xuyên nhằm kịp thời ngăn ngừa tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, ngăn chặn nghi phạm trốn tránh hoặc tiêu hủy chứng cứ. Tuy nhiên, bắt khẩn cấp là một biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc, tác động trực tiếp đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân được hiến định tại Điều 20 Hiến pháp năm 2013. Thực tiễn áp dụng tại một số đơn vị trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn này cho thấy vẫn còn những hạn chế nhất định như: chậm trễ trong việc chuyển giao tài liệu đề nghị phê chuẩn vượt quá thời hạn luật định 12 giờ, hoặc thiếu sót về việc thu thập tài liệu chứng cứ chứng minh căn cứ bắt khẩn cấp theo Điều 81 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự (mã số 60 38 01 04) của tác giả Nguyễn Văn Thành, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng tại Khoa Luật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2017, được thực hiện nhằm giải quyết thấu đáo vấn đề cấp thiết này. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng các quy định pháp luật và đánh giá toàn diện 5 năm thực tiễn hoạt động kiểm sát việc áp dụng biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp của Viện kiểm sát nhân dân trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2012 đến năm 2016. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, hướng tới chuẩn hóa 100% quy trình kiểm sát lệnh bắt khẩn cấp, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ bắt oan sai trong hoạt động tố tụng hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mác - Lênin, kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật cùng các định hướng cải cách tư pháp của Đảng. Khung lý thuyết nghiên cứu tích hợp hai học thuyết cốt lõi trong khoa học pháp lý hình sự:

Thứ nhất là lý thuyết kiểm soát quyền lực tư pháp và bảo vệ quyền con người. Trong tố tụng hình sự, quyền tự do thân thể là quyền tự nhiên tối thượng. Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nắm giữ quyền lực cưỡng chế nhà nước. Do đó, hoạt động kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân đóng vai trò là một thiết chế kiểm soát đối trọng và là lá chắn pháp lý nhằm ngăn chặn sự lạm quyền, tùy tiện trong việc tước đoạt tự do của công dân khi chưa có phán quyết có hiệu lực pháp luật.

Thứ hai là lý thuyết về mối quan hệ biện chứng giữa chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp. Theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, đây là hai chức năng độc lập nhưng gắn kết hữu cơ. Hoạt động kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn là tiền đề vững chắc để Viện kiểm sát thực hiện quyền công tố chính xác thông qua việc ra quyết định phê chuẩn hoặc không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp.

Khung lý thuyết của đề tài làm sáng tỏ 4 khái niệm trung tâm:

1. Biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp theo Điều 81 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
2. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự.
3. Thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế khẩn cấp của 3 nhóm chủ thể luật định.
4. Ba căn cứ pháp lý bắt buộc khi tiến hành bắt khẩn cấp người có dấu hiệu phạm tội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống báo cáo tổng kết thực tiễn tư pháp, số liệu thụ lý, điều tra, truy tố và xét xử án hình sự tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh và 13 Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện trực thuộc trong thời gian 5 năm liên tục từ năm 2012 đến năm 2016.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hơn 3.000 vụ án hình sự được thụ lý trên địa bàn và gần 800 trường hợp áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong giai đoạn khảo sát. Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với các quyết định bắt khẩn cấp do Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hà Tĩnh và Công an cấp huyện ban hành. Phương pháp này bảo đảm tính đại diện tuyệt đối, không làm sai lệch bức tranh thực tế về tình hình áp dụng pháp luật tại địa phương.

Về phương pháp phân tích, tác giả sử dụng phối hợp ba phương pháp phân tích chính:

• Phương pháp thống kê mô tả: Nhằm định lượng hóa tỷ lệ phê chuẩn, tỷ lệ không phê chuẩn, cơ cấu các tội danh áp dụng biện pháp bắt khẩn cấp và thời gian luân chuyển hồ sơ.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp quy phạm: Phân tích các điều luật trong Bộ luật Tố tụng hình sự qua các thời kỳ (năm 1988, năm 2003 và năm 2015) để xác định rõ lỗ hổng lập pháp và xung đột nghiệp vụ.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu giữa các quy định cũ và mới, lý giải nguyên nhân dẫn đến sai lệch giữa quy định lý thuyết và thực tiễn thi hành. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành trong thời gian 24 tháng theo quy chuẩn học thuật nghiêm ngặt.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tế tại tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2012 - 2016 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tình hình thụ lý án hình sự trên địa bàn có xu hướng tăng đều qua các năm với mức tăng bình quân khoảng 7,2% mỗi năm. Tỷ lệ áp dụng biện pháp bắt người chiếm khoảng 26,4% tổng số các biện pháp cưỡng chế tố tụng được triển khai. Trong đó, biện pháp bắt người trong trường hợp khẩn cấp chiếm tỷ trọng lớn thứ hai sau biện pháp bắt bị can để tạm giam, phản ánh tính chất khẩn trương trong công tác truy bắt tội phạm tại các khu vực phức tạp về an ninh trật tự.

Thứ hai, công tác kiểm sát việc áp dụng căn cứ bắt khẩn cấp của Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Hà Tĩnh đạt hiệu quả cao với tỷ lệ phê chuẩn trung bình đạt 96,8%. Viện kiểm sát đã kiểm soát chặt chẽ 3 căn cứ tại Khoản 1 Điều 81 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, kịp thời phát hiện và kiên quyết không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp đối với 3,2% trường hợp do Cơ quan điều tra chưa thu thập đủ tài liệu chứng minh tính cấp bách hoặc đối tượng không có dấu hiệu bỏ trốn.

Thứ ba, việc tuân thủ thẩm quyền ban hành lệnh bắt khẩn cấp được thực hiện nghiêm túc, 100% các lệnh bắt khẩn cấp đều do Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra có thẩm quyền ký duyệt, không có trường hợp vượt quyền từ cấp phó khi chưa được ủy quyền hợp pháp.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện vẫn còn tồn tại khoảng 4,5% số hồ sơ vi phạm về thời hạn chuyển giao tài liệu giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát. Một số trường hợp thời gian lập biên bản bắt giữ và chuyển hồ sơ kéo dài, gây áp lực trực tiếp lên thời hạn 12 giờ luật định để Viện kiểm sát nghiên cứu hồ sơ và ra quyết định phê chuẩn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực tiễn được luận văn cấu trúc và minh họa rõ nét qua hệ thống 4 bảng số liệu chuyên khảo: Bảng 2.1 phản ánh số liệu thụ lý án hình sự từ năm 2012 đến 2016; Bảng 2.2 thể hiện kết quả điều tra, truy tố, xét xử; Bảng 2.3 thống kê tình hình áp dụng biện pháp bắt người; và Bảng 2.4 trình bày chi tiết các trường hợp Viện kiểm sát không phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp.

Khi phân tích nguyên nhân của các tồn tại, kết quả nghiên cứu chỉ ra hai nhóm yếu tố chính. Về mặt chủ quan, một số Điều tra viên có tâm lý muốn nhanh chóng tạm giữ đối tượng để phục vụ công tác đấu tranh lấy lời khai, dẫn đến việc lạm dụng căn cứ khẩn cấp khi các dấu hiệu phạm tội chưa thực sự rõ ràng. Mặt khác, một số Kiểm sát viên thụ lý chưa thực sự sâu sát, tỷ lệ Kiểm sát viên trực tiếp gặp và hỏi người bị bắt trước khi xem xét phê chuẩn trong các vụ án phức tạp mới chỉ đạt mức khoảng 65%.

Về mặt khách quan, địa bàn tỉnh Hà Tĩnh có đường biên giới trên bộ dài và bờ biển phức tạp, các đối tượng phạm tội về ma túy và buôn lậu thường sử dụng phương tiện hiện đại để tẩu thoát nhanh chóng, tạo áp lực cực lớn cho lực lượng chức năng trong việc thu thập chứng cứ trong thời gian ngắn. Kết quả thảo luận này hoàn toàn phù hợp với các công trình nghiên cứu của các chuyên gia đầu ngành trong giai đoạn cải cách tư pháp, đồng thời khẳng định sự cần thiết phải chuyển đổi cơ chế quản lý biện pháp khẩn cấp theo hướng tiến bộ của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận văn đưa ra 5 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng kiểm sát:

1. Hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật: Đẩy mạnh việc triển khai thi hành nghiêm túc các quy định tiến bộ của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp tại Điều 110, thay thế khái niệm bắt khẩn cấp cũ. Cần ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết tiêu chí nhận diện người đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, hoàn thành mục tiêu 100% chuẩn hóa văn bản hướng dẫn trong giai đoạn 2017 - 2018 do liên ngành Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao chủ trì.

2. Tăng cường công tác chỉ đạo và kiểm tra nghiệp vụ: Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh cần duy trì chế độ thanh tra nghiệp vụ định kỳ 6 tháng một lần đối với 100% các đơn vị Viện kiểm sát cấp huyện. Phải thiết lập cơ chế kiểm soát trực tuyến việc tiếp nhận nguồn tin tội phạm và các lệnh giữ, bắt khẩn cấp nhằm xử lý ngay các vi phạm về thủ tục từ cấp cơ sở.

3. Nâng cao năng lực và phẩm chất đạo đức của Kiểm sát viên: Đảm bảo 100% cán bộ làm công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra được đào tạo cập nhật kiến thức mới hàng năm. Đặt ra chỉ tiêu bắt buộc Kiểm sát viên phải trực tiếp gặp hỏi người bị bắt khẩn cấp trong ít nhất 85% các trường hợp có dấu hiệu mâu thuẫn về tài liệu, bảo đảm tính có căn cứ tuyệt đối trước khi ký quyết định phê chuẩn.

4. Đẩy mạnh quy chế phối hợp liên ngành: Viện kiểm sát nhân dân và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hà Tĩnh cần ký kết quy chế phối hợp sửa đổi, thiết lập đường dây trao đổi thông tin 24/7 nhằm giảm tỷ lệ chậm muộn hồ sơ chuyển giao xuống dưới 0,5% trong vòng 12 tháng áp dụng.

5. Hiện đại hóa cơ sở vật chất và chế độ đãi ngộ: Đầu tư lắp đặt hệ thống ghi âm, ghi hình có âm thanh tại 100% phòng hỏi cung của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát hai cấp; đồng thời xây dựng chính sách phụ cấp đặc thù cho cán bộ làm nhiệm vụ trực nghiệp vụ kiểm sát 24/24 giờ để đáp ứng yêu cầu xử lý lệnh khẩn cấp trong thời hạn 12 giờ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ Kiểm sát viên và Điều tra viên tại các cơ quan tiến hành tố tụng: Cung cấp cẩm nang tra cứu nghiệp vụ chuyên sâu về phương pháp đánh giá chứng cứ, nhận diện tính hợp pháp của 3 căn cứ bắt khẩn cấp và cách thức xử lý hồ sơ đề nghị phê chuẩn trong giới hạn 12 giờ nghiêm ngặt, tránh rủi ro vi phạm tố tụng.

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật: Là tài liệu tham khảo học thuật giá trị với cấu trúc chuẩn mực, hệ thống hóa toàn diện quá trình phát triển của chế định biện pháp ngăn chặn từ năm 1960 đến nay, cùng hơn 80 tài liệu tham khảo phong phú phục vụ viết khóa luận, luận văn và nghiên cứu khoa học.

• Luật sư và người bảo vệ quyền lợi hợp pháp: Giúp các luật sư nắm vững các điểm mấu chốt về trình tự, thủ tục, thẩm quyền và căn cứ bắt giữ khẩn cấp, từ đó phát hiện nhanh chóng các vi phạm tố tụng của cơ quan tiến hành tố tụng để bảo vệ quyền tự do thân thể của thân chủ ngay từ giai đoạn tạm giữ đầu tiên.

• Cơ quan hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật: Cung cấp nguồn cứ liệu thực chứng sinh động từ thực tiễn địa phương tỉnh Hà Tĩnh, hỗ trợ đắc lực cho công tác tổng kết thi hành luật và xây dựng các văn bản hướng dẫn áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.

Câu hỏi thường gặp

Thời hạn Viện kiểm sát xem xét ra quyết định phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp là bao lâu?

Theo quy định tại Khoản 4 Điều 81 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, trong thời hạn 12 giờ kể từ khi nhận được văn bản đề nghị xét phê chuẩn kèm tài liệu liên quan, Viện kiểm sát phải ra quyết định phê chuẩn hoặc không phê chuẩn. Nếu Viện kiểm sát không phê chuẩn, người đã ra lệnh bắt phải trả tự do ngay cho người bị bắt.

Viện kiểm sát có bắt buộc phải trực tiếp gặp hỏi người bị bắt khẩn cấp trước khi phê chuẩn không?

Luật quy định trong trường hợp cần thiết, Viện kiểm sát phải trực tiếp gặp và lấy lời khai của người bị bắt. Quy định này thường được áp dụng khi tài liệu chứng cứ do Cơ quan điều tra cung cấp có mâu thuẫn, vụ án có tính chất phức tạp hoặc có dấu hiệu người bị bắt kêu oan, giúp đảm bảo 100% tính chính xác của quyết định phê chuẩn.

Những ai có thẩm quyền ra lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp?

Thẩm quyền này thuộc về: Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp; Người chỉ huy đơn vị quân đội độc lập cấp trung đoàn và tương đương, người chỉ huy đồn biên phòng ở hải đảo và biên giới; Người chỉ huy tàu bay, tàu biển khi phương tiện đã rời khỏi sân bay, bến cảng.

Sự khác biệt căn bản giữa bắt khẩn cấp và bắt bị can để tạm giam là gì?

Bắt bị can để tạm giam áp dụng đối với người đã có quyết định khởi tố bị can và lệnh bắt phải có sự phê chuẩn trước của Viện kiểm sát mới được thi hành. Bắt khẩn cấp áp dụng đối với người chưa bị khởi tố trong tình huống cấp bách, được thi hành ngay và làm thủ tục phê chuẩn sau trong 12 giờ.

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã đổi mới quy định về bắt khẩn cấp như thế nào?

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã bãi bỏ thuật ngữ bắt khẩn cấp và chuyển thành biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp tại Điều 110. Sau khi giữ người, cơ quan có thẩm quyền phải lập tức lấy lời khai và chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát để xem xét ra quyết định phê chuẩn lệnh bắt người bị giữ trong thời hạn 12 giờ.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết toàn diện hệ thống lý luận về kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp, khẳng định vai trò là lá chắn bảo vệ quyền tự do thân thể của công dân.
• Làm rõ mối quan hệ biện chứng, hữu cơ giữa hai chức năng hiến định của Viện kiểm sát nhân dân là thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp hình sự.
• Khảo sát thực tế 5 năm tại Hà Tĩnh từ năm 2012 đến năm 2016 qua 4 bảng thống kê chi tiết, chỉ ra tỷ lệ phê chuẩn đạt 96,8% và làm rõ các tồn tại về vi phạm thời hạn luân chuyển tài liệu.
• Phân tích sâu sắc các nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến sai sót nghiệp vụ, đặt trong bối cảnh địa bàn có sự phát triển nhanh của các khu kinh tế ven biển như Vũng Áng.
• Kiến nghị 5 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, nâng cao 100% chất lượng đội ngũ Kiểm sát viên và đẩy mạnh quy chế phối hợp liên ngành.

Công trình là đóng góp học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp nguồn tư liệu chuẩn mực cho công tác nghiên cứu, đào tạo luật học và ứng dụng trực tiếp vào hoạt động nghiệp vụ tư pháp. Độc giả quan tâm và các chuyên gia tư pháp hãy khai thác nguồn tư liệu giá trị này để nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo đảm công lý trong tình hình mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI TRONG TRƯỜNG HỢP KHẨN CẤP 1. Những vấn đề chung về bắt người trong trường hợp khẩn cấp 1. Khái niệm biện pháp ngăn chặn bắt người trong trường hợp khẩn cấp Bắt người là BPNC có tính cưỡng chế nghiêm khắc, vì vậy việc bắt người nhất thiết phải tuân thủ các căn cứ, trình tự, thủ tục chặt chẽ mà pháp luật quy định. Áp dụng biện pháp bắt người nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trốn tránh pháp luật, nhằm tạo điều kiện bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án được thuận lợi.

Theo quy định của Bộ luật TTHS thì bắt người là một trong những BPNC áp dụng đối với bị can, bị cáo và có thể đối với người chưa bị khởi tố nhằm ngăn chặn hành vi tội phạm, ngăn ngừa việc người phạm tội trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự được thuận lợi. Hậu quả của việc bắt người nhầm lẫn, oan sai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền hiến định của công dân, hạn chế một số quyền tự do của cá nhân có tác hại rất lớn đến tính nghiêm minh của pháp luật, ảnh hưởng xấu đến lòng tin của nhân dân đối với cơ quan pháp luật. Đó là quyền bất khả xâm phạm về thân thể của con người mà Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận: “Không ai bị bắt, nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp do phạm tội quả tang. Việc bắt và giam giữ người phải đúng pháp luật” [21].

Chỉ được bắt người theo TTHS khi có quyết định của Tòa án, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát và chỉ duy nhất trường hợp 8 z bắt người phạm tội quả tang thì không cần có quyết định của Tòa án, quyết định phê chuẩn của VKSND. Nếu bắt người trái pháp luật sẽ gây tác hại nghiêm trọng về nhiều mặt: Quyền và lợi ích của công dân bị xâm phạm, hiệu lực của pháp luật, uy tín của Nhà nước nói chung và của các cơ quan bảo vệ pháp luật nói riêng bị suy giảm. Đối tượng của việc bắt là con người cho nên việc bắt đòi hỏi phải đảm bảo chặt chẽ, chính xác. Bắt người không phải là một biện pháp trừng phạt của pháp luật đối với với người phạm tội.

Mà nhằm ngăn chặn người phạm tội tiếp tục phạm tội, che giấu, trốn tránh hoặc gây khó khăn cho việc xác định làm rõ sự thật của vụ án. Trong khoa học luật TTHS thủ tục bắt người được nhiều tác giả nghiên cứu và có những quan niệm, ý kiến khác nhau, cụ thể: Theo tác giả Nguyễn Mai Bộ: Bắt người là giữ người phạm pháp lại, không cho tiếp tục tự do hoạt động, chặn đứng hành động phạm tội đề phòng người đó lẩn trốn, tự sát, tiêu hủy chứng cứ hoặc gây trở ngại cho việc điều tra. Bắt người là một trong những biện pháp cưỡng chế cần thiết nhất của Nhà nước để trấn áp, ngăn chặn những hành động phạm tội… Bắt người là một trong những BPNC do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án áp dụng đối với bị can, bị cáo và có thể đối với người chưa bị khởi tố nhằm ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa việc người phạm tội trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự được thuận lợi và đúng pháp luật [3, tr. Theo Giáo trình Luật TTHS Việt Nam - Khoa luật, Đại học Quốc Gia Hà Nội thì: Bắt người là BPNC trong TTHS được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị nghi thực hiện tội phạm hoặc người phạm tội quả 9 z tang hoặc người đang có lệnh truy nã nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa họ phạm tội, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành bản án hình sự [6, tr.

Còn theo Giáo trình Luật TTHS Việt Nam của Trung tâm Đào tạo từ xa Đại học Mở Hà Nội: Bắt người là BPNC trong TTHS do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án áp dụng đối với bị can, bị cáo và có thể đối với người chưa bị khởi tố nhằm ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa việc người phạm tội trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự được thuận lợi và đúng pháp luật [28, tr. Theo Giáo trình Luật TTHS của Trường Đại học Luật Hà Nội thì lại quan niệm: Bắt người là BPNC trong TTHS được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người đang bị truy nã và trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang thì áp dụng cả đối với người chưa bị khởi tố về hình sự nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội của họ, ngăn ngừa họ trốn tránh pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự [32, tr. Cả bốn quan điểm trên về biện pháp bắt người đều có những hạt nhân hợp lý, tuy nhiên có điểm không hợp lý khi cho rằng một trong những mục đích của bắt người là “Tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành bản án hình sự”. Đồng thời quan điểm cho rằng việc áp dụng BPNC bắt người đều do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án áp dụng đã làm thiếu đi vai trò và thẩm quyền của công dân khi tham gia bắt người phạm tội quả tang và bắt truy nã.

Trần Quang Tiệp đưa ra quan niệm: Bắt là BPNC trong TTHS, do người có thẩm quyền áp dụng, tạm thời hạn chế tự do thân thể đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố (trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang) theo những trình tự, thủ tục do pháp luật TTHS quy định, nhằm ngăn chặn tội phạm, người thực hiện tội phạm trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc tiến hành hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án [29, tr. Với quan niệm này có thể thấy biện pháp bắt là một BPNC độc lập trong TTHS. Nguyễn Văn Điệp thì cho rằng: Bắt người là biện pháp cưỡng chế được quy định trong pháp luật TTHS do cơ quan, người có thẩm quyền do luật định áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc người chưa bị khởi tố; người đang có hành vi phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã khi có căn cứ do Bộ luật TTHS quy định, nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, ngăn chặn việc bị can, bị cáo gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án [9, tr.12] Hai quan niệm trên có sự tương đồng và thống nhất người có quyền áp dụng là “cơ quan, người có thẩm quyền”. Việc quy định này đã khắc phục được phần nào hạn chế trong những quan niệm trước đây.

Tuy nhiên việc liệt kê đối tượng bị áp dụng lại khá dài. Từ những phân tích trên, theo tôi, có thể đưa ra khái niệm về biện pháp bắt người trong TTHS như sau: Bắt người là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự do người có thẩm quyền áp dụng đối với những người thực hiện hành vi có dấu hiệu của tội phạm theo trình tự, thủ tục pháp luật tố tụng hình sự quy định, nhằm ngăn chặn tội phạm, người thực hiện hành vi có dấu hiệu 11 z tội phạm trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc tiến hành hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án không bị cản trở. Nhà nước ta từ lâu đã coi bắt người là một chế định pháp lý quan trọng không những trong TTHS mà cả trong tố tụng hành chính. Chế định bắt người chiếm một vị trí xứng đáng trong các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành.

Bắt không theo quy định của pháp luật: bắt nhầm (bắt oan, sai) người vô tội sẽ gây một tác hại rất lớn, ảnh hưởng xấu đến lòng tin của nhân dân đối với cơ quan bảo vệ pháp luật. Vì vậy, khi bắt người phải thể hiện thái độ kiên quyết đấu tranh chống tội phạm, song cũng phải thận trọng khi xem xét đánh giá chứng cứ. Quá trình thực hiện bộ luật TTHS các cơ quan như: Bộ Công an, VKSND tối cao, TAND tối cao, Bộ Tư pháp, đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật đơn ngành, liên ngành để hướng dẫn việc áp dụng BPNC trong đó có biện pháp bắt người [13]. Quy định về biện pháp ngăn chặn bắt người và áp dụng BPNC bắt người trong TTHS có ý nghĩa lớn trong việc đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm: Một là, thể hiện thái độ của nhà nước trong việc đấu tranh và phòng chống tội phạm.

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm phạm tới các quan hệ xã hội mà nhà nước bảo vệ. Do đó, công tác đấu tranh, chống và phòng ngừa những hành vi phạm tội nhằm hạn chế những hiện tượng phạm tội ra khỏi đời sống xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng và phải được tiến hành một cách kiên quyết, triệt để, không khoan nhượng. Hai là, bảo đảm cho các hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng diễn ra bình thường, góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh, phòng chống tội phạm. Thông thường, người phạm tội ý thức rất rõ về hậu quả pháp lý mà mình phải chịu do việc thực hiện tội phạm nên họ tìm đủ mọi cách để có thể nhanh chóng đạt được mục đích phạm tội lại vừa có thể che 12 z giấu, trốn tránh được sự phát hiện và trừng phạt của pháp luật.

Việc áp dụng biện pháp bắt người là cần thiết nhằm ngăn chặn những hành vi phạm tội, đang phạm tội hoặc người thực hiện hành vi phạm tội trốn tránh, góp phần hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn mà người phạm tội có thể gây ra cho quá trình giải quyết vụ án. Ba là, bảo đảm sự dân chủ, tôn trọng các quyền con người, quyền công dân được Hiến pháp quy định trong đó có quyền bất khả xâm phạm về thân thể. Quy định BPNC bắt người không chỉ đơn thuần tạo điều kiện cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện tốt nhiệm vụ theo chức năng của mình mà còn nhằm đảm bảo sự tôn trọng và thực hiện đầy đủ các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân đã được quy định trong Hiến pháp.