Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU VE KIEM SOÁT VIEC THUC HIEN PHAP LUAT VE THAM QUYEN TRONG QUAN LY DAT DAI CUA CHINH QUYEN DIA PHUONG Theo khảo sát và tong hợp chưa day đủ, có khoảng gan hai trăm công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước có đề cập đến những nội dung có liên quan đến đề tài kiểm soát việc thực hiện pháp luật về thâm quyền trong quản lý đất đai của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay ở những cấp độ khác nhau, trong đó phái kế đến những công trình nghiên cứu tiêu biểu, trực tiếp liên quan đến đề tài nghiên cứu như sau: 1. Những công trình khoa học nghiên cứu về việc thực hiện pháp luật về thâm quyên trong quản ly đất đai của chính quyền địa phương 1. Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài Local land use policy and investment incentives(Chính sách sử dung đất của địa phương và sự khuyến khích đâu tu), Ngân hang Thể giới, 2004 Đây là những nghiên cứu đưa ra chính sách quản ly đất đai của địa phương , cảnh báo về những quy định, phương thức quản lý và sử dụng đất của chính quyền địa phương có thê làm ảnh hưởng đến sự phát triển đô thị, cũng như sức ép của các quy định pháp luật đối với các nhà hoạch định chính sách có thé làm thay đổi những tác động được mong đợi trong quản lý và sử dụng đất như thế nào. Land policies for growth and poverty reduction (những chính sách đất đai cho phát triển và xoá giảm đói nghèo), Ngân hàng thé giới, 2004 Công trình nghiên cứu về mối liên hệ giữa chính sách quản lý nhà nước về đất đai, khuynh hướng sử dụng đất ảnh hưởng đến phát triển và nghèo đói của các nước đang phát triển, các giải pháp khuyến nghị nhằm xóa giảm đói nghèo, thúc đây phát triển bền vững Chinese land reform (Cải cách đất dai của Trung Quốc), the economic issues, Noy 2nd 2013 Bài viết tìm hiểu việc thực hiện chính sách đất đai mới ở Trung Quốc, trong đó có nghiên cứu điển hình ở một số địa phương như Bắc Kinh, Quảng Châu, Trùng Khánh.
Bài viết so sánh chính sách hiện tại với chính sách đất đai năm 1978 và nêu lên những tác động tích cực và tiêu cực khi thực hiện cải cách chính sách đất đai. Những công trình ở Việt Nam Báo cáo số 193/BC-BTNMT tổng kết tình hình thi hành Luật Đất dai 2003 và định hướng sửa đổi Luật Dat dai của Bộ Tài nguyên môi trường Báo cáo là nghiên cứu tong hợp, cung cấp cho người đọc một bức tranh kha tổng thê về tình hình thực hiện pháp luật đất đai ở các địa phương trên toàn quốc. Báo cáo đã tổng hợp số liệu, phân tích chi tiết về việc thực hiện pháp luật trong từng nội dung quản lý về đất đai từ ưu điểm đến nhược điểm và chỉ ra nguyên nhân. Một số kết luận trong báo cáo có giá tri định hướng nghiên cứu đối với đề tài kiểm soát việc thực hiện pháp luật đất đai của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay như: Việc kiểm tra thi hành pháp luật về đất đai tại một số địa phương chưa được thực hiện thường xuyên, nghiêm túc, đặc biệt là vai trò của Ủy ban nhân dân các cấp trong việc phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm trong quản lý, sử dụng đất.
Công tác thanh tra chưa được tô chức thường xuyên, còn thiếu tính chủ động, chưa đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn. Việc xử lý sau thanh tra của các cấp các ngành chưa kiên quyết, triệt dé, kịp thời làm hạn chế đến hiệu quả hoạt động thanh tra. Nhận thức và thực hiện pháp luật dat dai của cán bộ lãnh dao, quản lý các cấp chính quyên ở Việt Nam hiện nay.TS Nguyễn Cảnh Quỷ, Nxb Chính trị quốc gia, 2012 Cuốn sách phân tích các khía cạnh lý luận về nhận thức và thực hiện pháp luật đất đai, đánh giá thực trạng dựa trên kết quả khảo sát tại 9 tỉnh, thành phố trên cả nước và đề xuất giải pháp tăng cường nhận thức và thực hiện của cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp chính quyền ở Việt Nam. Những kết luận nổi bật trong cuốn sách là: Tổng hợp kết quả điều tra ở 9 tỉnh, thành phố cả nước cho thay, đa số người được hỏi đều nhận định là thực hiện pháp luật đất đai theo các nội dung chỉ đạt mức trung bình, chiếm tỷ lệ trên đưới 50% [64, tr.
Một trong các giải pháp nhằm tăng cường nhận thức và thực hiện pháp luật đất đai của cán bộ lãnh đạo, quản lý là thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật đất đai [64, tr. Kinh nghiệm nước ngoài về quản lý và pháp luật dat dai, Bộ Tài nguyên môi trường, năm 2012 Tài liệu nghiên cứu về kinh nghiệm quản lý và pháp luật đất đai ở các nước phát triển nhóm G7, các nước thuộc khối XHCX cũ ( Liên xô cũ và Đông Âu); khối các nước đang phát triển và các nước thuộc khối ASEAN. Đặc biệt, tài liệu cập nhật những thông tin điều tra cơ bản về đất đai(Thụy Điển, Trung Quốc, Rumani); quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Thụy Điển, Malaysia, Hà Lan; hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai ở Liên minh Châu Âu, Thụy Điền, Rumani, Uc. Ap dụng pháp luật trong quản lý nhà nước về đất đai của ủy ban nhân dân ở Thành pho Hồ Chi Minh, Luận án tiến sĩ, Lê Van Thành - Hoc viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2012 Luận án nghiên cứu cơ sở lý luận của việc áp dụng pháp luật trong quản lý nhà nước về đất đaicủa Ủy ban nhân dân; đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật trong quản lý nhà nước về đất đai của Ủy ban nhân dân ở Thành phố Hồ Chí Minh và đưa ra những giải pháp nhằm đảm bảo áp dụng pháp luật trong quản lý nhà nước về đất đai của Ủy ban nhân dân ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Luận án khang định, áp dụng pháp luật trong quản lý nhà nước về đất đai có ý nghĩa và vai trò vô cùng quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật trong quản lý nhà nước về đất đai của Ủy ban nhân dân các cấp vẫn còn không ít hạn chế, bat cập, nhiều vi phạm pháp luật đất dai ton tại trong thời gian dài, không được phát hiện xử lý kịp thời, ảnh hưởng không tốt tới niềm tin của nhân dân vào Đảng, chính quyền. Giải pháp thứ sáu mà Luận án đưa ra nhằm đảm bảo áp dụng pháp luật trong quản lý nhà nước về đất đai của Ủy ban nhân dân Thành phó Hồ Chí Minh là tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm minh đối với những hành vi vi phạm hoạt động áp dụng pháp luật trong quản lý nhà nước về đất đai. Tranh chấp đất đai: nhìn nhận qua một dot khảo sát thực tế, Phạm Hữu Nghị, Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 2/2010 Bài viết đã thống kê, phân loại các dạng tranh chấp đất đai đang xây ra ở Tỉnh sóc Trăng; xác định nguyên nhân và xu hướng phát triển của nó, đồng thời nêu lên những van đề nổi cộm và đề xuất kiến nghị về chính sách pháp luật.
Khang định đáng lưu ý ở đây là: tranh chấp đất đai ngày càng gia tăng xuất phát từ nguyên nhân do co quan nhà nước tắc trách khi t6 chức đăng ký đất dai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng dat. Giải phóng mặt bằng ở Hà Nội hệ lụy và hướng giải quyết — Viện nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ; TS. Hoàng Ngọc Bắc; TS Hoàng Xuân Nghĩa; ThS Nguyên Thanh Bình(đông tác giả)- Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2012 Công trình nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá những tác động của giải 10 phóng mặt bằng và hậu giải phóng mặt bằng đến các mặt kinh tế, xã hội, đô thị trên địa bàn Hà Nội và đề xuất những giải pháp dé hạn chế đến mức thấp nhất những hệ lụy và chủ động giải quyết các vấn đề của giải phóng mặt bằng ở Hà Nội. Sau những phân tích sâu sắc, toàn diện từ lý luận đến thực tiễn và giải pháp, tập thể tác giả đưa ra một số kiến nghị với trung ương và Thành phố Hà Nội.
Họ cho răng: Cần quán triệt nguyên tắc công khai, công băng, dân chủ và đúng pháp luật trong giải phóng mặt bằng. Vì vậy, đi liền với sự phân cấp, Trung ương cần có cơ chế kiểm tra, giảm sát chặt chẽ các địa phương về sử dụng đất, cho thuê đất, xây dựng và quản lý các khu đô thị, khu tái định cư .Bên cạnh việc Chính phủ nên lập quy hoạch trong cả nước về những lĩnh vực nhạy cảm như quy hoạch phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất, sân bay, cảng nước sâu, sân golf.phải đồng thời có cơ chế kiểm tra, giám sát đi kèm đề tránh tình trạng “biến tướng” các dự án nhằm mục đích vụ lợi, khiến dư luận bức xúc. Bản thân Thành phố cũng cần tăng cường kiểm tra, giám sát sau giải phóng mặt bằng. Giải quyết quan hệ lợi ích trong quá trình đô thị hóa ở nước ta hiện nay, TS Đồ Huy Hà, Nxb Chính trị quốc gia, 2013 Nội dung chủ yếu của cuốn sách là tìm hiểu và đánh giá thực tiễn giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong quá trình đô thị hóa ở nước ta hiện nay và đưa ra một số giải pháp giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong quá trình đô thị hóa dé tạo động lực phát triển kinh tế xã hội hiện nay.
Ở trang 78,79, tác giả nhận định: Các vụ khiếu kiện, tranh chấp trong quá trình đô thị hóa ngày càng diễn biến phức tạp và kéo dài. Người khiếu kiện chủ yếu tập trung vào các vụ việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi trong việc thu hồi đất, giao đất, đấu giá quyền sử dụng đắt, lợi dụng chính sách thu hồi đất của nông dân dé chia cho cán bộ; chính quyền địa phương, giao đất trái thầm quyền, giao sai diện tích, vị trí, không đúng quy hoạch, thu tiền đất vượt nhiều lần so với quy định của nhà nước, sử dụng tiền thu từ đất không đúng chế độ tài chính. Tác giả cũng cho rang, một trong những van đề đặt ra từ thực trạng giải quyết quan hệ lợi ích này là mâu thuẫn giữa yêu cầu cần phải tuân thủ nghiêm ngặt quy hoạch với tính tự phát, thiếu kiểm soát trong quá trình đô thị hóa.