Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối tác trong và ngoài nước. Để tồn tại và phát triển bền vững, doanh nghiệp bắt buộc phải hoàn thiện bộ máy quản trị, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và tối ưu hóa chi phí. Trong hệ thống quản lý tài chính doanh nghiệp, thuế đóng vai trò là nguồn thu chủ yếu của Ngân sách Nhà nước, đồng thời là công cụ điều tiết vĩ mô. Việc tuân thủ chính sách thuế, xác định chính xác số thuế phải nộp, được khấu trừ hay miễn giảm không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý mà còn hỗ trợ công tác quản trị nội bộ minh bạch. Đối với các đơn vị thương mại - dịch vụ chuyên phân phối máy nông nghiệp và xe cơ giới như Công ty TNHH MTV Cơ khí Đại Lợi, công tác kế toán thuế đòi hỏi sự chuẩn xác cao trong quản lý hóa đơn, luân chuyển chứng từ và hạch toán sổ sách.
Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể gồm 3 nhiệm vụ:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thuế và nghiệp vụ kế toán thuế theo các quy định pháp luật hiện hành được áp dụng tại doanh nghiệp.
- Khảo sát, phân tích thực trạng công tác kế toán thuế (bao gồm việc xác định nghĩa vụ thuế phải nộp, số thuế đã nộp, số thuế được khấu trừ, miễn giảm và quy trình hạch toán kế toán) tại Công ty TNHH MTV Cơ khí Đại Lợi, đồng thời đánh giá việc chấp hành nghĩa vụ đối với Ngân sách Nhà nước.
- Đưa ra nhận xét khách quan và đề xuất các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy trình kế toán thuế, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của đơn vị.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ hệ thống chứng từ, tài khoản kế toán, các nghiệp vụ kinh tế phát sinh và sổ sách kế toán liên quan đến kế toán thuế Giá trị gia tăng (GTGT), thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) tại công ty.
- Phạm vi không gian: Thực hiện tại Công ty TNHH MTV Cơ khí Đại Lợi (Địa chỉ: 5A/9, QL1A, Tân Hưng, Tân Hạnh, Long Hồ, Vĩnh Long; cùng các chi nhánh/cửa hàng trực thuộc tại Vĩnh Long và Đồng Tháp).
- Phạm vi thời gian: Số liệu chi tiết về hạch toán thuế GTGT, TNDN, TNCN được thu thập trong năm tài chính 2019; số liệu Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được khảo sát và phân tích trong giai đoạn 3 năm từ 2017 đến 2019.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực kế toán và văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước:
- Khung pháp lý và chế độ kế toán: Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp; Luật Thuế Giá trị gia tăng số 13/2008/QH12; Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp; Thông tư số 111/2013/TT-BTC hướng dẫn thực hiện Luật Thuế Thu nhập cá nhân.
- Khái niệm và nguyên lý kế toán các sắc thuế:
- Thuế Giá trị gia tăng: Là sắc thuế gián thu tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Doanh nghiệp áp dụng phương pháp khấu trừ sử dụng Tài khoản 133 (Thuế GTGT được khấu trừ) và Tài khoản 3331 (Thuế GTGT phải nộp). Các mức thuế suất áp dụng gồm 0%, 5% và 10%.
- Thuế Thu nhập doanh nghiệp: Là sắc thuế trực thu đánh vào thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp sau khi trừ đi các chi phí hợp lý, hợp lệ. Thuế suất phổ thông là 20%, sử dụng Tài khoản 3334 (Thuế TNDN) và Tài khoản 8211 (Chi phí thuế TNDN hiện hành).
- Thuế Thu nhập cá nhân: Sắc thuế trực thu điều tiết thu nhập của người nộp thuế có thu nhập chịu thuế (từ tiền lương, tiền công), áp dụng mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân (9 triệu đồng/tháng) và người phụ thuộc (3,6 triệu đồng/tháng/người), tính thuế theo Biểu thuế lũy tiến từng phần 7 bậc (từ 5% đến 35%), hạch toán qua Tài khoản 3335.
Phương pháp nghiên cứu được tác giả kết hợp đồng bộ:
- Phương pháp thu thập số liệu: Tập hợp trực tiếp các chứng từ gốc (hóa đơn GTGT, phiếu thu, phiếu chi, giấy báo Nợ, giấy báo Có), bảng thanh toán tiền lương, sổ Nhật ký chung, Sổ cái các tài khoản và Báo cáo tài chính từ Phòng Tài chính - Kế toán của đơn vị.
- Phương pháp phỏng vấn: Trực tiếp trao đổi, thảo luận với Kế toán trưởng, nhân viên kế toán tại công ty và giáo viên hướng dẫn để làm rõ quy trình thực tế.
- Phương pháp thống kê và xử lý số liệu: Phân loại, tổng hợp số liệu ghi chép từ sổ kế toán theo chuỗi thời gian.
- Phương pháp so sánh: Sử dụng kỹ thuật so sánh số tuyệt đối (chênh lệch giữa kỳ phân tích và kỳ gốc) và so sánh số tương đối (tỷ lệ % tăng/giảm) để đánh giá xu hướng biến động của các chỉ tiêu doanh thu, chi phí và lợi nhuận qua các năm 2017, 2018 và 2019.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán thuế
Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các lý luận nền tảng về thuế và nghiệp vụ kế toán thuế trong doanh nghiệp. Tác giả phân tích rõ bản chất của thuế là khoản nộp bắt buộc mang tính quyền lực nhà nước, không hoàn trả trực tiếp và không mang tính đối giá. Hệ thống thuế được chia thành hai nhóm chính: thuế trực thu (thuế TNDN, thuế TNCN) và thuế gián thu (thuế GTGT, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu). Về mối quan hệ giữa thuế và kế toán, chương này chỉ ra tính hai mặt: vừa có sự thống nhất trong việc sử dụng dữ liệu phản ánh nghiệp vụ kinh tế, vừa có tính độc lập tương đối do chính sách thuế phục vụ mục tiêu điều tiết vĩ mô và tạo nguồn thu ngân sách, trong khi kế toán hướng tới cung cấp thông tin trung lập, đáng tin cậy cho các bên liên quan.
Phần trọng tâm của chương trình bày chi tiết kết cấu tài khoản, chứng từ, nguyên tắc hạch toán và sơ đồ luân chuyển tài khoản cho từng sắc thuế:
- Kế toán thuế GTGT: Làm rõ nguyên tắc ghi nhận của TK 133 (1331, 1332) và TK 3331 (33311, 33312). Đưa ra công thức tính thuế theo phương pháp khấu trừ và phương pháp trực tiếp, cùng sơ đồ hạch toán tổng quát cho các nghiệp vụ mua bán hàng hóa trong nước, nhập khẩu, giảm giá, hàng bán trả lại và bù trừ thuế cuối kỳ.
- Kế toán thuế TNDN: Trình bày phương pháp xác định thu nhập tính thuế dựa trên tổng lợi nhuận kế toán trước thuế và các khoản điều chỉnh tăng/giảm thu nhập chịu thuế; quy trình tạm nộp theo quý và quyết toán năm thông qua TK 3334, TK 8211 và kết chuyển sang TK 911.
- Kế toán thuế TNCN: Trình bày quy định về đối tượng chịu thuế, các khoản thu nhập được miễn, tỷ lệ trích các khoản bảo hiểm bắt buộc (BHXH 8%, BHYT 1,5%, BHTN 1%), mức giảm trừ gia cảnh và phương pháp tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần; quy trình khấu trừ tại nguồn và hạch toán qua TK 3335.
Chương 2: Thực trạng công tác kế toán thuế tại Công ty TNHH MTV Cơ khí Đại Lợi
Chương 2 tập trung phản ánh đặc điểm tổ chức, kết quả kinh doanh và thực tế công tác kế toán thuế tại đơn vị thực tập:
- Khái quát đơn vị: Tiền thân là Cơ sở Cơ khí Đại Lợi thành lập năm 1995 tại TP. Cao Lãnh (Đồng Tháp), đến năm 2009 mở rộng thành lập Công ty TNHH MTV Cơ khí Đại Lợi tại Vĩnh Long và Đồng Tháp do ông Lê Tấn Đại làm Giám đốc. Doanh nghiệp là đại lý ủy quyền chính thức của Kubota Việt Nam (cung cấp máy cày L4018, B2420, máy gặt đập liên hợp DC-35, DC-60, DC-70, máy cấy, động cơ dầu, phụ tùng) và đại lý ủy quyền của Việt Nam Suzuki từ năm 2015 (phân phối xe thương mại Blind Van, Carry Truck, Carry Pro và xe du lịch Ertiga, Vitara, Ciaz, Celerio, New Swift kèm dịch vụ bảo hành, sửa chữa).
- Tổ chức bộ máy: Bộ máy quản lý gồm Ban Giám đốc, Bộ phận Quản lý, Bộ phận Kinh doanh, Bộ phận Dịch vụ (Suzuki), Bộ phận Kỹ thuật (Kubota) và Bộ phận Kế toán. Bộ máy kế toán tổ chức theo mô hình tập trung gồm 4 vị trí: Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp, Kế toán dịch vụ và Thủ quỹ.
- Chế độ và hình thức kế toán: Áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC, niên độ kế toán từ 01/01 đến 31/12, đơn vị tiền tệ VNĐ; hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên, giá xuất kho tính theo phương pháp Nhập trước - Xuất trước (FIFO); hình thức ghi sổ là Nhật ký chung, có hỗ trợ của hệ thống mạng máy tính nội bộ.
Bảng tổng hợp kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2017 – 2019 tại Công ty TNHH MTV Cơ khí Đại Lợi:
| Mã số |
Chỉ tiêu |
Năm 2017 (đồng) |
Năm 2018 (đồng) |
Năm 2019 (đồng) |
Chênh lệch 2018/2017 (%) |
Chênh lệch 2019/2018 (%) |
| 10 |
Doanh thu thuần bán hàng và CCDV |
67.341 |
89.648 |
101.792 |
+32,87% |
+13,91% |
| 11 |
Giá vốn hàng bán |
63.184 |
86.503 |
98.279 |
+35,48% |
+13,14% |
| 20 |
Lợi nhuận gộp về bán hàng và CCDV |
3.368 |
3.145 |
3.513 |
-6,62% |
+11,70% |
| 21 |
Doanh thu hoạt động tài chính |
501.707 |
981.817 |
1.023.259 |
+95,93% |
+4,22% |
| 22 |
Chi phí tài chính (lãi vay) |
1.704 |
1.850 |
2.015 |
+8,57% |
+8,92% |
| 25 |
Chi phí quản lý doanh nghiệp |
2.344 |
2.230 |
2.855 |
-4,86% |
+28,03% |
| 30 |
Lợi nhuận thuần từ HĐKD |
(1.200) |
1.250 |
2.100 |
- |
+68,00% |
| 31 |
Thu nhập khác |
1.300 |
1.954 |
1.613 |
+50,32% |
-17,45% |
| 50 |
Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế |
131.606 |
111.032 |
234.606 |
-15,63% |
+110,49% |
| 51 |
Chi phí thuế TNDN hiện hành |
26.321 |
22.206 |
46.921 |
-15,63% |
+110,49% |
| 60 |
Lợi nhuận sau thuế TNDN |
105.901 |
89.826 |
206.108 |
-15,40% |
+131,98% |
- Thực tế hạch toán các sắc thuế:
- Thuế GTGT: Doanh nghiệp áp dụng kê khai và nộp theo tháng. Hàng tháng từ ngày 1 đến 30, kế toán thu thập hóa đơn GTGT đầu vào và đầu ra. Từ ngày 1 đến ngày 20 tháng kế tiếp, kế toán lập Tờ khai thuế GTGT và hồ sơ khai thuế gửi cơ quan thuế, sau đó nộp tiền vào Kho bạc Nhà nước bằng hình thức chuyển khoản qua ngân hàng. Sử dụng TK 1331, 1332 và TK 33311 để hạch toán chi tiết.
- Thuế TNDN: Căn cứ kết quả kinh doanh từng quý, kế toán tạm tính số thuế TNDN phải nộp (20%) để nộp tạm tính qua TK 3334/8211. Cuối năm thực hiện quyết toán thuế TNDN thực tế, điều chỉnh chênh lệch thừa/thiếu vào chi phí thuế hiện hành và kết chuyển sang TK 911.
- Thuế TNCN: Công ty thực hiện tính và khấu trừ thuế TNCN tại nguồn hàng tháng cho người lao động có mức thu nhập tính thuế sau khi giảm trừ gia cảnh, phản ánh chi tiết qua bảng lương tháng 12/2019 và hạch toán qua TK 3335.
Chương 3: Nhận xét - Kiến nghị
Chương 3 tổng kết các đánh giá thực tế và đưa ra các đề xuất hoàn thiện:
- Nhận xét ưu điểm: Đơn vị thực hiện tốt việc cập nhật chế độ kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC; bộ máy kế toán tinh gọn, phân công nhiệm vụ rõ ràng; sổ sách, chứng từ được lưu trữ khoa học; thực hiện nghiêm túc việc kê khai và nộp thuế GTGT, TNDN, TNCN đúng thời hạn quy định, không để phát sinh phạt vi phạm hành chính về thuế.
- Nhận xét hạn chế: Quy mô quản trị còn mang tính chất gia đình; việc đối chiếu công nợ khách hàng mua máy nông nghiệp và xe tải trả góp đôi lúc còn chậm; một số quy trình ghi nhận chứng từ chi phí quản lý doanh nghiệp còn dồn vào cuối kỳ; ứng dụng phần mềm kế toán chuyên dụng chưa khai thác hết các tính năng tự động hóa báo cáo thuế.
- Kiến nghị hoàn thiện:
- Hoàn thiện quy trình kiểm soát và luân chuyển chứng từ kế toán thuế giữa các bộ phận kinh doanh/kỹ thuật và phòng kế toán để tránh dồn ứ chứng từ.
- Nâng cấp và chuẩn hóa phần mềm kế toán nhằm liên kết dữ liệu tự động giữa phân hệ bán hàng, kho và phân hệ kế toán thuế.
- Tăng cường bồi dưỡng, cập nhật thường xuyên các văn bản pháp luật thuế mới cho nhân viên kế toán.
- Nâng cao hiệu quả quản trị chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và thắt chặt quy trình quản lý nợ phải thu.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng kết được các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn với số liệu thực tế của doanh nghiệp:
- Phản ánh trung thực thực trạng tài chính qua 3 năm (2017 - 2019): Doanh thu thuần có sự tăng trưởng ổn định từ 67.341 đồng (2017) lên 89.648 đồng (2018, tăng 32,87%) và đạt 101.792 đồng (2019, tăng 13,91%). Lợi nhuận sau thuế năm 2018 giảm 15,40% (đạt 89.826 đồng so với 105.901 đồng năm 2017) do chi phí giá vốn tăng 35,48%, nhưng đã bứt phá mạnh mẽ trong năm 2019 đạt 206.108 đồng (tăng 131,98% so với 2018).
- Làm rõ toàn bộ chu trình luân chuyển chứng từ và hạch toán 3 sắc thuế trọng yếu (GTGT, TNDN, TNCN) theo phương pháp khấu trừ và hình thức Nhật ký chung tại một doanh nghiệp thương mại cơ khí.
- Đề xuất các giải pháp mang tính khả thi nhằm tháo gỡ khó khăn về quản lý công nợ, chuẩn hóa hạch toán chi phí hợp lý để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế TNDN theo đúng luật định.
- Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn: Cung cấp một nghiên cứu điển hình chi tiết về sự kết hợp giữa lý thuyết kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC với thực tế chấp hành chính sách thuế tại các đại lý phân phối máy móc cơ giới nông nghiệp và ô tô thương mại tại khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Nghiên cứu chỉ tập trung khai thác số liệu hạch toán chi tiết các sắc thuế trong phạm vi năm tài chính 2019; các số liệu tài chính phản ánh mô hình doanh nghiệp TNHH MTV đặc thù kết hợp phân phối đại lý ô tô và máy nông nghiệp, chưa bao quát được các loại hình doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn; chưa đi sâu phân tích ảnh hưởng của thuế nhập khẩu đối với các linh kiện nhập trực tiếp từ nước ngoài.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu số liệu chuỗi thời gian dài hơn (giai đoạn 5 năm); nghiên cứu sâu hơn về kế toán thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế xuất nhập khẩu áp dụng cho dòng xe cơ giới nguyên chiếc; khảo sát các giải pháp tối ưu hóa kế hoạch thuế (tax planning) hợp pháp trong chuỗi đại lý ủy quyền.
Giá trị tham khảo
Bản khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:
- Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp tài liệu mẫu về kết cấu khóa luận tốt nghiệp thực tập doanh nghiệp, cách thức trình bày cơ sở lý luận sắc thuế, phương pháp phân tích báo cáo tài chính và sơ đồ hạch toán tài khoản theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.
- Kế toán viên tại các doanh nghiệp thương mại, đại lý ủy quyền: Tham khảo quy trình tổ chức chứng từ, kê khai thuế GTGT hàng tháng (từ ngày 1 đến ngày 20), quy trình tạm nộp và quyết toán thuế TNDN, cùng phương pháp khấu trừ thuế TNCN theo biểu lũy tiến.
- Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống sơ đồ hạch toán tài khoản thuế (Sơ đồ 1.1 đến 1.5) ở Chương 1 và quy trình luân chuyển chứng từ thực tế kèm bảng phân tích số liệu kết quả kinh doanh 3 năm tại Chương 2.
Câu hỏi thường gặp
1. Công ty TNHH MTV Cơ khí Đại Lợi hoạt động trong lĩnh vực gì và là đại lý ủy quyền cho những thương hiệu nào?
Công ty chuyên kinh doanh các loại máy móc phục vụ nông nghiệp và phương tiện giao thông, là đại lý ủy quyền chính thức của Kubota Việt Nam tại Vĩnh Long (phân phối máy kéo, máy gặt đập liên hợp, máy cấy, động cơ dầu) và đại lý ủy quyền ô tô của Suzuki Việt Nam tại Vĩnh Long (phân phối xe tải nhẹ Carry Truck, Carry Pro, Blind Van và xe du lịch Ertiga, Ciaz, Vitara...).
2. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán và hình thức ghi sổ nào?
Công ty áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính, hình thức sổ kế toán là "Nhật ký chung", hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên và tính giá xuất kho theo phương pháp Nhập trước - Xuất trước (FIFO).
3. Tình hình lợi nhuận sau thuế của công ty giai đoạn 2017 – 2019 biến động như thế nào?
Lợi nhuận sau thuế năm 2017 đạt 105.901 đồng; năm 2018 giảm xuống còn 89.826 đồng (giảm 15,40% so với 2017 do giá vốn hàng bán tăng); đến năm 2019 tăng trưởng vượt bậc đạt 206.108 đồng (tăng 131,98% so với năm 2018 nhờ mở rộng doanh thu thuần đạt 101.792 đồng và doanh thu tài chính đạt 1.023.259 đồng).
4. Quy trình kê khai và nộp thuế Giá trị gia tăng tại công ty được thực hiện theo thời gian nào?
Thuế GTGT tại công ty được kê khai và nộp theo tháng. Từ ngày 1 đến ngày 30 hàng tháng, kế toán tập hợp hóa đơn GTGT đầu vào và đầu ra. Từ ngày 1 đến ngày 20 của tháng tiếp theo, kế toán lập Tờ khai thuế GTGT nộp cho cơ quan thuế và thực hiện nộp tiền thuế qua Kho bạc Nhà nước bằng hình thức chuyển khoản ngân hàng.
5. Cơ cấu bộ máy kế toán của công ty gồm những vị trí nào?
Bộ máy kế toán được tổ chức theo mô hình tập trung tại Phòng Tài chính - Kế toán, bao gồm 4 chức danh: Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp, Kế toán dịch vụ và Thủ quỹ.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp "Kế toán thuế tại Công ty TNHH MTV Cơ khí Đại Lợi" của sinh viên Võ Thị Thanh Tuyền đã hệ thống hóa đầy đủ khung lý luận về thuế GTGT, thuế TNDN và thuế TNCN theo chế độ kế toán Thông tư 200/2014/TT-BTC. Công trình phản ánh chi tiết thực trạng luân chuyển chứng từ, định khoản nghiệp vụ và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh giai đoạn 2017 – 2019 tại một doanh nghiệp đại lý ủy quyền cơ khí ô tô - máy nông nghiệp. Các nhận xét và kiến nghị được tác giả đề xuất bám sát thực tế hoạt động, mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho công tác tổ chức kế toán và quản lý nghĩa vụ thuế tại các doanh nghiệp cùng quy mô.
