Chương 1: Một sô van dé lý luận về bôi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra. - Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật dân sự hiện hanh về bôi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra. - Chương 3: Thực tiễn áp dụng pháp luật về bôi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra và một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật. 6 Chương] MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE BOI THƯỜNG THIET HAI DO NGƯỜI CUA PHÁP NHÂN GAY RA 1.
Khái niệm bôi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra 1. Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Khi một người có hành vi gây tôn hại cho người khác thì chính người đó phải chiu hau quả bat lợi do hành vi của minh gây ra. Sự gánh chịu hậu quả bat lợi đó chính là thiệt hại. Theo Từ điển Luật hoc thi BTTH được hiểu la “hin thức trách nhiệm dan sự buộc bên có hành vi gay ra thiệt hại phải bit đắp, đền bù những tôn thất về vật chat và tinh than cho bên bi thiệt hại”.
Như vậy, BTTH lả môt hình thức trách nhiệm dân sự nhằm buộc bên có hành vi gây thiệt hại phải khắc phục hau quả bằng cách bù dap, dén bù những tôn thất về mặt vật chất vả tôn that về tinh than cho bên bị thiệt hại nhằm khắc phục những hau quả do hành vi gây thiệt hại gây ra. Trong bồi cảnh nên kinh tế thị trường ngảy cảng phát triển, các quan hệ xã hội cũng ngay cảng mở rộng và phức tạp hon, đặc biệt 1a các quan hệ kinh tế, quan hệ dân sự giữa các chủ thể trong xã hôi cũng có xu hướng tăng lên cả về sô lương va mức độ phức tạp. Khi các chủ thé thực hiện hoạt đông hay giao dich với nhau thì luôn đề cao thông nhật ý chí, thỏa thuận của các bên và được ghi nhận vào văn bản có tính chất pháp lý — hop đông. Va căn cir vào hợp đông, khi các bên vi pham nghĩa vụ ma có gây thiệt hại cho bên còn lại thì phải chịu trách nhiệm B TTH theo quy đính của hợp đông mà các bên đã thöa thuận thông nhất Tuy nhiền, trên thực tê, ngoài việc B TTH theo thöa thuận thi còn phat sinh nhiều trường hợp gây thiệt hai mà giữa bên gây thiệt hai vả bên bi thiệt hại không có quan hệ hợp đông hay có bat cứ thỏa thuận nào.
Để dam bão cho quyền và lợi ích hợp pháp của bên bi thiết hai, khắc phục thiết hại, hạn chế tranh chap phát sinh giữa các bên thi pháp luật còn quy định các trường hop BBTH ngoài hợp đồng. Như vậy, BBTH có thé xuất phat từ hợp đông hoặc ngoài hợp đông ' Viên Khoa học Pháp by - Bộ Tw pháp (2006), Từ điển Luật học, Neb. Từ điển bách khoa, Tw pháp Trang 84 7 BTTH trong hop đông là trách nhiệm dân sự phát sinh do không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ trong hợp đông Đặc điểm của loại trách nhiệm nay là giữa bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại có quan hệ hợp đồng va thiệt hai la do hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghia vụ theo hợp dong gây ra. Trong trường hợp các bên có quan hệ hop đông nhưng thiệt hai xây ra lại không liên quan đền việc thực hiện nghĩa vụ hop đông thì trách nhiệm bồi thường nay cũng không phải trách nhiệm B TTH trong hop đồng BTTH ngoài hợp dong là một loại trách nhiệm dân sự của bên gây hại dén tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tải sản, các quyên, lợi ích hợp pháp khác của các cá nhân, gây hại dén danh dự, uy tin, tai sản của pháp nhân hoặc chủ thé khác ma gây thiệt hai thi phai bôi thường thiệt hại cho bên bị thiệt hại.
Đây là loại trách nhiệm phát sinh giữa các chủ thể không có quan hệ hợp đồng hoặc có hợp đông nhưng thiệt hại xây ra bởi các hanh vi xâm phạm nhưng không liên quan đến việc thực hiện nghĩa vu theo hợp đồng Nó là trách nhiém pháp ly bắt buôc phải thực hiện, phat sinh dưới tác động trực tiếp của cá quy phạm pháp luật, không có sự thỏa thuận trước của các chủ thể Các bên chỉ có thé théa thuận sau khi phát sinh trách nhiệm B TTH như. thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bôi thường, phương thức bôi thường. Mục dich của trách nhiệm B TTH là buộc chủ thé vi phạm pháp luật ganh chịu những hau quả xâu, bat lợi về tải sản, qua đó bảo vệ quyên vả lợi ích hợp pháp bi xâm phạm của ca nhân, cơ quan, tổ chức khác. Vì vậy để xác định một chủ thé phải chịu trách nhiệm B TTH phải trên các căn cứ nhất định bao gồm: Thứ nhất.
có thiệt hại xây ra Thiét hại là một yêu tô cơ bản câu thành trach nhiệm B TTH ngoài hop đồng được coi la điều kiện bắt buôc quyết định có phát sinh trách nhiệm BTTH hay không Khác với trách nhiệm hình sự được đặt ra do tính chất nguy hiểm của hành vi co kha năng gây hậu quả thi đổi với trách nhiệm dan sư, mà cụ thể hon là trách nhiêm BTTH chi can có thiệt hai, du thiệt hai nay có thé có tinh § chất nghiêm trong hay không nghiêm trong thì người gây thiệt hại vẫn có thé phải chịu trách nhiệm bồi thường. Thông thưởng “thiệt hại” được hiểu là sự giãm bớt những lợi ích vật chất hay tinh thân của một chủ thé do có sự kiện gây thiệt hại của một chủ thé khác được xác định bằng một khoản dén bù cụ thé (bằng tiên, bằng vật. Dưới góc độ pháp lý, khi một người có hành vi zâm phạm tinh mạng, sức khỏe, danh du, nhân phẩm, uy tín, tải sản, quyền, lợi ich hợp pháp khác của người khác (hành vi xâm phạm) sẽ dan đền hậu quả là làm hư hỏng hoặc hủy hoại tai sản, xâm pham đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tô chức, pháp nhân cũng như Nha nước. Chính vì lễ đó, pháp luật dân sự quy định hành vi xâm pham gây thiệt hai thì phải đặt ra trách nhiệm bồi thường lả hoan toan hợp lý, thiệt hai trở thành tiên dé quan trong để xác định B TTH ngoài hợp đông Yêu câu đâu tiên để xác định có 1a cơ sở để pháp sinh trách nhiệm B TTH hay không, là phải nhìn nhận thiệt hại một cách khách quan và không được suy diễn chủ quan Ví du: A là lái xe đã có hành vi gây tai nạn lam B bị ngã gay chân va xe của B bị hong.
Những thiệt hai được xac định trong trường hợp nay là chi phí khám chữa bệnh (gay chân) và chi phí để sửa xe cho B. Pháp luật dân sư ghi nhận hai loại thiệt hai thực tế có thể xảy ra là thiệt hai vật chat và thiệt hai tinh than để thuận tiện cho việc xác định và tính toán giải quyết bôi thường vi bản thân các thiệt hại nay có những đặc điểm riêng của nó. Thứ hai, co hành vi xâm phạm (hành vi xâm phạm tinh mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tải sản, quyên, lợi ích hợp pháp khác của người khác) hoặc hoạt động của tai sản. Một trong những điều kiện để xác định trách nhiệm BTTH ngoai hop đồng đó là phải có hành vi gây thiệt hai và hành vi nảy phải la hành vi xâm phạm.
Hành vi xâm phạm là hành vi xâm phạm đến lợi ích Nha nước, lợi ich công cộng, quyên và lợi ich hop pháp của các chủ thé khác. Phạm vi của hành vi xâm phạm ở đây không chi la xâm pham dan sự ma còn là trái quy định của các ngành luật khác như. pháp luật hảnh chính, pháp luật hình sự, pháp luật đất 9 dai. Hanh vi xâm phạm có thé được thé hiện dưới dang hành động hoặc không hành dong.
Tuy nhiên, không phải trong bat kỷ trường hợp nao có hành vi xâm phạm gây thiệt hại đêu phát sinh trách nhiệm bôi thường, vi du như các trường hop phòng vệ chính đáng, trưởng hợp thiệt hại xây ra hoàn toàn do lỗi của người bi thiệt hại hoặc do sư kiện bat khả kháng. Bên cạnh đó, trong một số trường hợp việc gây thiệt hai có thé không xuất phat từ hanh vi của con người, nghĩa là kể cả không có hành vi xâm phạm của cá nhân thì cũng có thể phát sinh trách nhiệm BTTH ngoài hợp đông. Ví dụ: BTTH do nguôn nguy hiểm cao độ gây ra, BTTH do súc vật gây ra, BTTH do cây cối gây ra. Hay nói cách khác là các trường hợp BTTH do tai sản gây ra.
Trong trường hợp BTTH do tai san gây ra nói trên, nguyên nhân dan đến thiệt hại chính là hoạt động của tải sản Hoạt động gây thiệt hai của tai sản có thé có liên quan hoặc không liên quan đến hành vi của con người, nhưng hành vi của con người không là tác đông trong việc gay thiệt hai của tai sản Trong các trường hợp nay, chủ sở hữu, người chiêm hữu, sử dụng tải sẵn không trực tiép bằng hành vi của minh dé gây thiệt hại nhưng van phải chịu trách nhiệm B TTH cho bên bị thiệt hai. Vi chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng được suy đoán là có lỗi trong việc sử dụng, giám sát, quan ly các đối tượng nay. Thứ ba có môi quan hệ nhân quả giữa thiệt hai xảy ra và hanh vi xâm phạm hoặc hoạt động của tải sản. Trách nhiệm B TTH chỉ phát sinh khi thiệt hai xảy ra 1a kết quả trực tiếp, tat yêu của hanh vi xâm phạm hoặc hoạt đông của tài san.
Đó 1a môi quan hé của su vận động nội tại, mà về nguyên tắc, nguyên nhân phải xảy ra trước kết qua trong khoảng thời gian xác định và hành vi xâm phạm hoặc hoat động của tai sản la nguyên nhân trực tiếp hoặc la nguyên nhân có ý nghĩa quyết định đối với thiệt hại xây ra. Tuy nhiên, mỗi quan hệ giữa hành vi xâm phạm hoặc hoạt động của tai sản và thiệt hại xây ra trong thực tế biểu hiên rất phức tạp. Trước hết, một thiệt hại xảy ra có thé do một hay nhiêu hành vi gây ra. Và một hanh vi xâm 10 phạm cũng có thé gây ra nhiêu thiệt hai vừa về vật chat, vừa về tinh thân.
Điêu quan trong là phải xem xét hành vi xâm phạm gây thiệt hai là hành vi độc lap hay ở trong môi quan hệ tông hợp có sự hop tác qua lại của nhiều hiện tương khác chứa đưng khả năng thực tế lam phat sinh thiệt hại.