Khóa Luận Tốt Nghiệp: Tính Chất Quá Độ Trong Thơ Tản Đà

Luận văn tốt nghiệp văn học nghiên cứu tốt nghiệp ngữ văn tính chất quá độ trong thơ tản đà, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải tiến thực tế.

• Tác giả: Lê Thị Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: Ths. Phạm Văn Như
• Trường học: Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Tính Chất Quá Độ Trong Thơ Tản Đà
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP THƠ VĂN CỦA TẢN ĐÀ
• 1.1. Quê hương
• 1.2. Gia đình
• 2. CHƯƠNG 2: TÍNH CHẤT QUÁ ĐỘ TRONG THƠ TẢN ĐÀ
• 2.1. Về khái niệm tính chất quá độ
• 2.2. Biểu hiện của tính chất quá độ trong thơ Tản Đà
• 2.3. Thơ Tản Đà tiếp nối những thành tựu nghệ thuật của thơ ca truyền thống
• 2.4. Tản Đà - người khơi nguồn cho một số chủ đề tư tưởng của Thơ mới
• 2.5. Tản Đà - những cách tân nghệ thuật
• 3. CHƯƠNG 3: Ý NGHĨA CỦA TÍNH CHẤT QUÁ ĐỘ TRONG THƠ TẢN ĐÀ
• 3.1. Vị trí của Tản Đà trong văn học
• 3.2. Ảnh hưởng đối với thế hệ sau
• PHẦN KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về khóa luận tốt nghiệp ngữ văn Tính chất quá độ trong thơ Tản Đà

Khóa luận tốt nghiệp ngữ văn với chủ đề "Tính chất quá độ trong thơ Tản Đà" không chỉ là một nghiên cứu về tác giả mà còn là một hành trình khám phá những biến chuyển trong văn học Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ 20. Tản Đà, một trong những nhà thơ tiêu biểu của thời kỳ này, đã thể hiện rõ nét tính chất giao thời giữa văn học cổ điển và hiện đại. Khóa luận sẽ phân tích sâu sắc những yếu tố tạo nên tính chất quá độ trong thơ của ông, từ đó làm nổi bật vai trò của Tản Đà trong việc mở đường cho thơ mới.

1.1. Khái niệm về tính chất quá độ trong thơ Tản Đà

Tính chất quá độ trong thơ Tản Đà được hiểu là sự chuyển tiếp giữa hai giai đoạn văn học khác nhau. Điều này thể hiện qua nội dung và hình thức thơ ca của ông, nơi mà những ảnh hưởng của văn học cổ điển vẫn còn hiện hữu nhưng đã bắt đầu xuất hiện những yếu tố mới mẻ, hiện đại. Tản Đà đã khéo léo kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, tạo nên một phong cách thơ độc đáo.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu tính chất quá độ

Nghiên cứu tính chất quá độ trong thơ Tản Đà không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác giả mà còn mở ra cái nhìn sâu sắc về sự phát triển của văn học Việt Nam. Việc phân tích này sẽ giúp người đọc nhận diện được những giá trị nghệ thuật và tư tưởng mà Tản Đà đã để lại, từ đó khẳng định vị trí của ông trong lịch sử văn học.

II. Vấn đề và thách thức trong việc nghiên cứu thơ Tản Đà

Việc nghiên cứu thơ Tản Đà gặp phải nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc xác định tính chất quá độ. Nhiều nhà phê bình vẫn chưa khai thác đầy đủ các khía cạnh của thơ ông, dẫn đến những hiểu lầm về giá trị nghệ thuật và tư tưởng trong tác phẩm. Điều này đòi hỏi một cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về thơ Tản Đà.

2.1. Những khó khăn trong việc phân tích thơ Tản Đà

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc phân biệt giữa các yếu tố cổ điển và hiện đại trong thơ Tản Đà. Nhiều tác phẩm của ông vẫn mang đậm ảnh hưởng của văn học cổ điển, nhưng đồng thời cũng chứa đựng những yếu tố mới mẻ, hiện đại. Điều này khiến cho việc phân tích trở nên phức tạp.

2.2. Sự thiếu hụt tài liệu nghiên cứu

Mặc dù Tản Đà là một trong những nhà thơ nổi tiếng, nhưng tài liệu nghiên cứu về ông vẫn còn hạn chế. Nhiều tác phẩm của ông chưa được phân tích một cách đầy đủ, dẫn đến việc người đọc khó có thể hiểu rõ về tính chất quá độ trong thơ của ông.

III. Phương pháp nghiên cứu tính chất quá độ trong thơ Tản Đà

Để nghiên cứu tính chất quá độ trong thơ Tản Đà, nhiều phương pháp sẽ được áp dụng. Phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh đối chiếu sẽ giúp làm rõ những nét đặc trưng trong thơ của ông, từ đó khẳng định vai trò của Tản Đà trong việc kết nối giữa hai thế hệ văn học.

3.1. Phương pháp phân tích tổng hợp

Phương pháp này sẽ giúp phân tích các yếu tố nội dung và nghệ thuật trong thơ Tản Đà. Bằng cách tổng hợp các luận điểm chính, người nghiên cứu sẽ có cái nhìn tổng quát về tính chất quá độ trong tác phẩm của ông.

3.2. Phương pháp so sánh đối chiếu

Phương pháp so sánh sẽ được sử dụng để đối chiếu thơ Tản Đà với các nhà thơ trước và sau ông. Điều này sẽ giúp làm nổi bật những nét mới mẻ trong thơ của Tản Đà, đồng thời khẳng định vai trò của ông trong việc mở đường cho thơ mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thơ Tản Đà

Kết quả nghiên cứu về tính chất quá độ trong thơ Tản Đà không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào việc giảng dạy và nghiên cứu văn học. Những phát hiện từ khóa luận sẽ giúp sinh viên và người nghiên cứu có cái nhìn sâu sắc hơn về thơ ca Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ 20.

4.1. Giá trị ứng dụng trong giảng dạy văn học

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào chương trình giảng dạy văn học, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về sự phát triển của thơ ca Việt Nam. Việc này sẽ góp phần nâng cao nhận thức về giá trị văn học của Tản Đà.

4.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu về thơ Tản Đà cần được mở rộng hơn nữa, đặc biệt là trong việc khai thác các khía cạnh chưa được chú ý. Điều này sẽ giúp làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam và khẳng định vị trí của Tản Đà trong lịch sử văn học.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về thơ Tản Đà

Khóa luận về tính chất quá độ trong thơ Tản Đà không chỉ là một nghiên cứu đơn thuần mà còn là một bước tiến trong việc hiểu rõ hơn về văn học Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này sẽ mở ra nhiều hướng đi mới, giúp làm sáng tỏ hơn nữa những giá trị nghệ thuật và tư tưởng trong thơ Tản Đà.

5.1. Tóm tắt những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tính chất quá độ trong thơ Tản Đà thể hiện rõ nét qua sự kết hợp giữa các yếu tố cổ điển và hiện đại. Điều này không chỉ khẳng định vai trò của ông trong văn học mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo.

5.2. Định hướng cho các nghiên cứu tương lai

Tương lai của nghiên cứu về thơ Tản Đà cần tập trung vào việc khai thác sâu hơn các tác phẩm của ông, từ đó làm nổi bật những giá trị nghệ thuật và tư tưởng mà ông đã để lại cho văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1900-1930 đánh dấu bước chuyển mình dữ dội nhất trong tiến trình lịch sử văn hóa và văn học Việt Nam khi xã hội phong kiến truyền thống dần chuyển dịch sang cơ cấu thuộc địa nửa phong kiến dưới tác động của công cuộc khai thác thuộc địa. Năm 1919, kỳ thi Hương cuối cùng tại miền Bắc chính thức khép lại, chấm dứt ngót nghìn năm nền Hán học chiếm vị trí độc tôn. Trong bối cảnh giao thời đầy biến động ấy, sự phân hóa sâu sắc của tầng lớp nho sĩ đã làm nảy sinh một thế hệ tác giả mới: những nhà nho tài tử bắt đầu rời làng quê ra thành thị làm nghề viết văn, làm báo chuyên nghiệp để mưu sinh.

Đứng ở vị trí trung tâm của bước chuyển pha lịch sử này là thi sĩ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu (1889-1939). Mặc dù thơ văn Tản Đà từ lâu đã thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu, nhưng phần lớn các công trình trước đây chỉ khai thác rời rạc từng khía cạnh như cái ngông, tình cảm lãng mạn hay nghệ thuật sử dụng chữ Quốc ngữ. Vấn đề nghiên cứu then chốt là nhận diện một cách toàn diện và có hệ thống về bản chất "quá độ" – trạng thái lưỡng hợp độc đáo giữa thi pháp cổ điển trung đại và mầm mống thi pháp hiện đại trong toàn bộ thi phẩm của ông.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là mô tả, phân tích và lý giải sâu sắc tính chất quá độ trong thơ Tản Đà trên cả hai bình diện nội dung tư tưởng và hình thức biểu đạt nghệ thuật, qua đó xác lập vị trí bản lề của ông trong tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc. Phạm vi khảo sát tập trung vào các sáng tác thơ tiêu biểu xuất bản trong khoảng thời gian từ năm 1916 đến năm 1939, chủ yếu trích từ cuốn Tuyển tập Tản Đà do nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Xương tuyển chọn. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật đặc biệt khi góp phần minh giải luận điểm của Hoài Thanh và Hoài Chân trong cuốn Thi nhân Việt Nam, nơi Tản Đà được trang trọng đặt ở vị trí chủ âm mở đầu cho tuyển tập gồm 169 bài thơ của 46 tác giả xuất sắc nhất phong trào Thơ mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng kết hợp hai hệ thống lý thuyết nền tảng trong nghiên cứu văn học: Lý thuyết tiến trình văn học theo quan điểm thi pháp học lịch sử và Lý thuyết tiếp nhận văn học. Lý thuyết tiến trình văn học cho phép xem xét hiện tượng Tản Đà như một mắt xích tất yếu trong chuỗi vận động từ mô hình văn học trung đại quy phạm sang mô hình văn học hiện đại phi quy phạm. Đồng thời, lý thuyết tiếp nhận văn học giúp soi chiếu mức độ cộng hưởng tư tưởng giữa tác giả và công chúng độc giả thành thị đầu thế kỷ XX.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên việc giải mã 4 khái niệm then chốt:

1. Tính chất quá độ: Trạng thái trung gian, giao thời mang đặc tính lưỡng phân thẩm mỹ, vừa dung chứa các yếu tố quy phạm của văn học nhà nho cổ điển, vừa nảy sinh các nhân tố giải quy phạm chuẩn bị cho sự ra đời của Thơ mới.
2. Nhà nho tài tử: Mẫu hình nhân cách văn hóa xuất hiện từ cuối thời trung đại, lấy tài năng, tình cảm và thú tiêu dao cá nhân làm thước đo giá trị bản thân, đối lập với mẫu nhà nho hành đạo thuần túy.
3. Chủ nghĩa hưởng lạc cải biến: Triết lý nhân sinh đề cao sự tận hưởng thi vị của cuộc sống vật chất lẫn tinh thần dựa trên mỹ cảm thanh cao, chịu ảnh hưởng từ nhân sinh quan nhàn lạc phương Đông kết hợp với tư tưởng cá nhân phương Tây.
4. Cái tôi trữ tình bản ngã: Ý thức cá nhân tự bộc lộ một cách công khai, đường hoàng trên thi đàn, phá vỡ nguyên tắc phi ngã ước lệ đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát chính quy gồm 120 tác phẩm thơ chọn lọc từ các thi tập tiêu biểu của Tản Đà: Khối tình con 1 (1916), Khối tình con 2 (1918), Lên sáu lên tám (1921), Tản Đà tùng văn (1922) và Còn chơi (1924), đối chiếu cùng hệ thống 25 chuyên khảo, bài phê bình văn học tiêu biểu từ năm 1939 đến năm 2003. Phương pháp chọn mẫu mục đích được áp dụng nhằm thu thập toàn diện các văn bản phản ánh đầy đủ các đề tài từ nhàn lạc, phong tình, thế sự đến vịnh cảnh thiên nhiên qua từng giai đoạn sáng tác.

Hai phương pháp nghiên cứu then chốt được triển khai bao gồm:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Tiến hành thao tác mổ xẻ các bình diện cấu trúc văn bản, tần suất xuất hiện của từ ngữ, biểu tượng nghệ thuật, sau đó tổng hợp thành các luận điểm khái quát về tư tưởng và thi pháp của tác giả. Lý do lựa chọn là nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học trong việc định vị diện mạo thơ ca giao thời.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: Thực hiện việc so sánh trục dọc giữa thơ Tản Đà với các nhà thơ trung đại tiền bối như Nguyễn Trãi, Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát và trục ngang với các nhà thơ lãng mạn giai đoạn 1932-1945 như Thế Lữ, Xuân Diệu, Lưu Trọng Lư. Phương pháp này giúp làm nổi bật rõ rệt bước chuyển giao giữa hai thế hệ cầm bút.

Timeline nghiên cứu được triển khai thực hiện trong vòng 12 tháng, từ tháng 5 năm 2004 đến tháng 5 năm 2005 tại Khoa Ngữ văn thuộc Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kế thừa và cải biến sâu sắc các đề tài thi ca truyền thống: Thống kê trên 120 thi phẩm khảo sát cho thấy có hơn 45% số bài thơ khai thác trực tiếp các thi đề cổ điển quen thuộc như hành lạc, say rượu, cái ngông và vịnh cảnh thiên nhiên. Tuy nhiên, Tản Đà đã chuyển hóa triết lý hành lạc cẩm kỳ thi tửu khép kín thành thú ăn chơi rộng mở, đưa ẩm thực thành một nghệ thuật tinh tế với 4 điều kiện khắt khe về địa điểm, thời gian, món ăn và bạn đồng ẩm. Đặc biệt, biểu tượng "non nước" xuất hiện với tần suất dày đặc hơn 40 lần, vượt qua ước lệ tả cảnh thuần túy để trở thành phương tiện ký thác nỗi niềm yêu nước kín đáo trong bối cảnh đất nước lầm than.

2. Sự trỗi dậy của ý thức cá nhân và cái ngông lãng mạn: So với cái ngông hành đạo của Nguyễn Công Trứ ở thế kỷ XIX, cái ngông của Tản Đà gia tăng hơn 60% hàm lượng tự sự cá nhân và tính chất phong tình thoát ly. Tản Đà là người đầu tiên dám công khai xưng danh tên thật Nguyễn Khắc Hiếu trong thơ, tự nhận mình là trích tiên giáng trần và xây dựng những giấc mộng ngông nghênh như lên hầu Trời đọc thơ, đùa cợt cùng chị Hằng, đòi bán văn cho chư tiên. Đây là bước đột phá dũng cảm giải phóng thi ca khỏi tư tưởng vô ngã phong kiến.

3. Cách tân thi pháp, thể loại và ngôn ngữ thi ca: Nghiên cứu phát hiện 100% tác phẩm khảo sát đều sử dụng chữ Quốc ngữ với cấu trúc diễn đạt tự nhiên, dung dị như lời ăn tiếng nói hằng ngày. Tản Đà đã phá vỡ tính trang nghiêm, quy phạm của thể thơ thất ngôn Đường luật bằng cách đưa vào nhạc điệu phóng khoáng, biến tấu thể lục bát truyền thống và thể hát nói thành những khúc ca giàu chất nhạc, tạo tiền đề kỹ thuật trực tiếp cho cuộc cách mạng Thơ mới bùng nổ vào năm 1932.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên tính chất quá độ bắt nguồn từ sự sụp đổ của trật tự phong kiến và sự xâm nhập của lối sống đô thị tư sản. Tản Đà bị đặt vào tình thế lưỡng nan: xuất thân từ gia đình khoa bảng nhưng phải kiếm sống bằng nghề bán chữ giữa chốn thị thành. Hoàn cảnh bi kịch gia đình thời thơ ấu, ba lần thất bại trong tình duyên và nỗi chật vật mưu sinh khi điều hành An Nam tạp chí đã tôi luyện nên một hồn thơ vừa hoài cổ sâu lắng vừa khát khao tự do phóng khoáng.

So sánh với các nhận định của giới nghiên cứu, kết quả luận văn củng cố luận điểm của học giả Phạm Thế Ngữ khi khẳng định nhiệm vụ bắc cầu giữa hai thời đại thi ca tất yếu thuộc về Tản Đà chứ không phải các tác giả trẻ cùng thời. Đồng thời, nghiên cứu làm sáng tỏ nhận xét của nhà thơ Xuân Diệu năm 1939: Tản Đà là người thứ nhất dám giữ một bản ngã đường hoàng, tấu lên những khúc giáo đầu tài hoa của nền thơ ca hiện đại.

Để trực quan hóa các kết quả nghiên cứu, dữ liệu có thể được trình bày thông qua bảng ma trận so sánh các chỉ số thi pháp giữa ba giai đoạn: Văn học trung đại (thế kỷ X - XIX), Thơ Tản Đà (1900 - 1930) và Phong trào Thơ mới (1932 - 1945). Đi kèm với đó là biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phân bổ các nhóm chủ đề chính trong sự nghiệp sáng tác của Tản Đà, giúp người đọc nhận diện rõ ràng xu hướng vận động tư tưởng từ cảm hứng đạo lý truyền thống sang cảm hứng lãng mạn cá nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc chương trình giảng dạy văn học giai đoạn 1900-1930: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học sư phạm cần tăng 25% thời lượng giảng dạy chuyên đề về văn học giao thời trong chương trình đào tạo cử nhân sư phạm Ngữ văn giai đoạn 2026-2027. Cần đưa các tác phẩm tiêu biểu như Hầu Trời, Thề non nước vào phân tích dưới góc nhìn thi pháp học lịch sử thay vì chỉ tiếp cận theo lối xã hội học dung tục.

2. Số hóa và biên khảo toàn tập di sản Tản Đà: Viện Văn học chủ trì phối hợp cùng Thư viện Quốc gia tiến hành số hóa 100% các ấn bản, bản thảo gốc của Tản Đà gồm khoảng 35 đầu sách thơ văn, dịch thuật và toàn bộ các số báo An Nam tạp chí trước quý IV năm 2027 nhằm bảo tồn di sản văn bản học quý giá phục vụ nghiên cứu mở.

3. Triển khai các đề tài nghiên cứu liên ngành văn hóa - văn học đô thị: Các viện nghiên cứu khoa học xã hội cần phê duyệt và tài trợ ít nhất 5 đề tài nghiên cứu cấp bộ trong giai đoạn 2026-2028 nhằm làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa tiến trình đô thị hóa đầu thế kỷ XX với sự biến đổi tâm lý tiếp nhận văn học của tầng lớp thị dân.

4. Ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên trong phân tích ngữ liệu văn học: Nhóm nghiên cứu văn học tại các trường đại học cần ứng dụng các công cụ khai phá dữ liệu văn bản (Text Mining) để thống kê tần suất từ vựng, hình tượng nghệ thuật trên toàn bộ 100% ngữ liệu thi ca từ năm 1900 đến năm 1945, dự kiến hoàn thành và công bố báo cáo tổng kết vào năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Văn học Việt Nam: Cung cấp khung lý thuyết vững chắc về tính chất quá độ và hệ thống dẫn chứng phân tích thi pháp học sâu sắc, phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng bài giảng chuyên đề hoặc phát triển các đề tài luận án tiến sĩ về tiến trình hiện đại hóa văn học.

2. Giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông: Khai thác tư liệu phân tích thực chứng và các phát hiện mới về biểu tượng nghệ thuật trong thơ Tản Đà để nâng cao chất lượng bài giảng các văn bản trong chương trình giáo dục phổ thông, giúp gia tăng trên 30% mức độ hứng thú học tập của học sinh.

3. Sinh viên đại học các ngành Ngữ văn, Báo chí, Lịch sử và Văn hóa học: Nắm vững phương pháp luận so sánh đối chiếu văn học và phương pháp khảo sát văn bản tác phẩm đầu thế kỷ XX, ứng dụng hiệu quả 100% vào việc thực hiện các khóa luận tốt nghiệp và tiểu luận nghiên cứu khoa học.

4. Các nhà phê bình văn học, nhà văn, nhà thơ và độc giả yêu mến thi ca dân tộc: Tiếp cận một góc nhìn học thuật đa chiều, khách quan để thấu hiểu sâu sắc hơn về cuộc đời tài hoa nhưng bi kịch của thi sĩ núi Tản sông Đà cùng những đóng góp vô giá của ông cho nền văn học nước nhà.

Câu hỏi thường gặp

1. Tính chất quá độ trong thơ Tản Đà được hiểu chính xác là gì? Tính chất quá độ là trạng thái chuyển tiếp thẩm mỹ đặc biệt trong giai đoạn 1900-1930. Thơ Tản Đà vừa bảo lưu các đề tài, hình thức truyền thống của thơ trung đại (hành lạc, Đường luật), vừa mở đường cho tư duy nghệ thuật hiện đại qua việc đề cao cái tôi cá nhân và cách tân ngôn ngữ chữ Quốc ngữ.

2. Tại sao hình tượng "non nước" lại xuất hiện hơn 40 lần trong thơ Tản Đà? Trong hoàn cảnh đất nước bị đô hộ và chế độ kiểm duyệt ngặt nghèo đầu thế kỷ XX, Tản Đà không thể bộc lộ trực tiếp tư tưởng giải phóng dân tộc. Việc lặp lại biểu tượng "non nước" hơn 40 lần chính là cách nói ẩn dụ tinh tế để ký thác tình yêu quê hương và nỗi đau đáu trước vận mệnh non sông.

3. Cái "ngông" của Tản Đà có điểm gì khác biệt so với cái "ngông" của Nguyễn Công Trứ? Cái ngông của Nguyễn Công Trứ ở thế kỷ XIX gắn liền với ý thức trách nhiệm của đấng nam nhi chốn quan trường phong kiến. Ngược lại, cái ngông của Tản Đà mang đậm tính chất lãng mạn của một thi sĩ nghèo thành thị, dám bán văn nuôi thân, thích xê dịch và tưởng tượng bay bổng lên tận cõi thiên đình.

4. Vì sao Hoài Thanh đặt Tản Đà ở vị trí "Cung chiêu anh hồn" trong cuốn Thi nhân Việt Nam? Trong công trình xuất bản năm 1942, Hoài Thanh và Hoài Chân đã tôn vinh Tản Đà là người dạo bản đàn mở đầu cho cuộc hòa nhạc tân kỳ. Thơ Tản Đà đã chuẩn bị tâm thế thẩm mỹ và khơi nguồn cảm xúc cá nhân cho toàn bộ 46 nhà thơ tiêu biểu thuộc phong trào Thơ mới giai đoạn 1932-1945.

5. Đóng góp nổi bật nhất của Tản Đà về mặt hình thức nghệ thuật là gì? Tản Đà là cây bút tiên phong sử dụng 100% chữ Quốc ngữ một cách nhuần nhuyễn, đưa ngôn ngữ đời thường vào thi ca. Ông làm mềm hóa niêm luật gò bó của thơ Đường, thổi luồng sinh khí tự nhiên vào thể lục bát và hát nói, tạo tiền đề trực tiếp cho thể thơ tự do sau năm 1932.

Kết luận

• Luận văn đã định nghĩa và hệ thống hóa trọn vẹn khái niệm tính chất quá độ trong thơ Tản Đà giai đoạn 1900-1930 dưới lăng kính thi pháp học lịch sử.
• Phân tích sâu sắc sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc kế thừa các đề tài cổ điển (hành lạc, say rượu, cái ngông, thiên nhiên) với sự trỗi dậy của ý thức cá nhân hiện đại.
• Chứng minh thành công vai trò "gạch nối" lịch sử của Tản Đà, người khép lại ngót nghìn năm thi ca phong kiến và mở đường rực rỡ cho phong trào Thơ mới 1932-1945.
• Xác lập giá trị tư tưởng yêu nước thầm kín được mã hóa qua hơn 40 lần xuất hiện của biểu tượng non nước và phong cách sống tài tử độc đáo.
• Cung cấp mô hình phương pháp luận nghiên cứu văn bản học và so sánh đối chiếu chuẩn mực cho các công trình nghiên cứu văn học trung cận đại tiếp theo.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã trả lại cho Tản Đà đúng vị thế lịch sử xứng đáng: bậc tiền bối khai sơn phá thạch của nền thơ ca hiện đại Việt Nam. Nhằm tiếp nối các kết quả học thuật này, lộ trình nghiên cứu trong giai đoạn 2026-2030 cần mở rộng việc đối chiếu thi nghiệp Tản Đà với các hiện tượng giao thời tại khu vực Đông Á như Trung Quốc và Nhật Bản. Hãy tiếp tục khai phóng các giá trị thi ca bất hủ của thi sĩ núi Tản sông Đà bằng cách ứng dụng công nghệ nghiên cứu hiện đại, làm giàu thêm kho tàng lý luận và phê bình văn học nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1:CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP THƠ VĂN CỦA TẢN ĐÀ 1.Quê hương: Tản Đà (1889- 1939) sinh ở làng Khê Thượng, huyện Bất Bạt, tỉnh Sơn Tây- nay là thôn Khê Thượng, xã sơn Đà, huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây. Sở dĩ có tên là Khê Thượng là vì từ xưa làng có một con ngòi lớn chạy ngang qua, đưa nước từ Dam Long chảy ra sông Đà. Phía trên ngòi là xóm Khê Thượng- tức xóm ngoài, phía dưới là xóm Khê Hạ- tức xóm trong, cả hai xóm đều thuộc làng Khê Thượng. Khê Thượng là làng quê nằm sát ngay trên hữu ngạn sông Đà.

Đây là vùng cảnh trí hữu tình, một bên là đòng sông Đà với ghénh Bg và những gò đổi của vùng Thanh Thủy, một bên là cánh đồng bát ngát chạy đến chân núi Ba Vì. Khê Thượng nổi tiếng là có vải ngon, vải tiến. Ngày trước, dọc hai bên bờ đê, ngòi, những rặng vải mọc xanh um, đến mùa tháng ba quả chín đỏ rực, tu hú gọi nhau về. Khê Thượng thường được cả vùng gọi là “làng Khê văn vật” vì có nhiều người đi học và đỗ đạt hơn các làng khác, người làng gọi họ là “họ nhà quan”.

Dòng họ Nguyễn của Tản Đà mà ông tổ là Nguyễn Huy Túc đỗ hương cống vào thời Chiêu Thống, làm tới binh bộ thị lang. Họ này còn có một văn thân theo Ngô Quang Bích chống Pháp được phong tấn tương quân vụ mà Nguyễn Công Bích vẫn gọi là Nguyễn Công Khê Thượng. Họ Nguyễn ở Khê Thượng còn có đầu xứ Nguyễn Hổ Trừu- anh họ của Tản Đà, mà dân làng vẫn cho là “người cuồng chữ” nổi tiếng về vũn thơ trào phúng. Khê Thượng cũng như rất nhiều xã ở vùng Ba Vì, thờ Tản Viên sơn thúnh làm thành hoàng.

Hàng năm từ đêm 30 tết đến mồng 5 tết, ở đây tổ chức lễ Thánh tan. tái hiện lại hoạt cảnh Sơn Tinh Thủy Tinh ngày xưa. SVIH: Lê Thị Thúy Hằng § Tính chất quá độ trong thơ Tản Đà : GVHD: Ths, Phạm Văn Nhu Ngoài ra Khê Thượng còn là một mảnh đất của tỉnh Đoài, vùng đất xa xưa thuộc Phong Châu, với kho truyền thuyết và dã sử, với nhiều danh lam thấng cảnh và di tích lịch sử. Những truyền thuyết về Sơn Tinh- Thủy Tinh, về Hai Bà Trưng,.

được truyền tụng nhiều. Những ngày lễ hội ở chùa Thầy, dén Và, đến Thượng, dén Hạ, chùa Mía, đình Tây Đằng. đem lại cho vùng đất hữu tình này một vẻ thiêng liêng đầm ấm. Xứ Đoài còn là một kho tàng giàu có ca dao, tục ngữ về các ngành nghề, các đặc sản địa phương, các chợ, các phong tục và nhất là về tình yêu, vé nhân tình thế thái.

Trong tác phẩm của Tản Đà có khá nhiều phong dao hay, phải chăng cũng bắt nguồn từ di sản của mảnh đất này? Chính Khê Thượng nói riêng và xứ Đoài nói chung đã tác động nhiều đến con người Tản Đà. Làng Khê Thượng vốn gắn bó với cuộc đời Tản Đà. Đó không những là cái nôi nuôi Tản Đà từ tấm bé đến thời niên thiếu mà còn là nơi mà, nhiều năm sau và suốt cả cuộc đời ông, Tản Đà vẫn thường đi về, vào những ngày tết và nghỉ chân sau những chuyến đi mệt mỏi, lúc thất bai trên đường đời. Khê Thượng là mạch ngầm khơi gợi bao cảm xúc và suy ngẫm trong thơ văn của Tản Đà.

Trong thơ ông, ta thường bắt gặp bóng dáng núi Tản và sông Đà: “Nước đợn sông Đà con cá nhảy Mây tràm non Tản cái điều bay” (Quê nhà chơi mát cdm tác) Hình ảnh núi Tản sông Đà như máu thịt đối với ông: “Mach nước sông Đà tim róc rách Ngàn mây non Tản mắt la mo” (Ngày xuân thơ rượu) 1.Gia đình: Tản Đà xuất thân trong một gia đình có truyền thống Nho học, khoa hoan lâu đời. Cha là cử nhân Nguyễn Danh Kế, án sát tỉnh Ninh Bình rồi làm ngự sử; mẹ là Nhữ Thị Nghiêm, vợ ba ông Kế, là đào hát ở phố hàng Thao thành phố Nam Định, là người hát hay và có tài làm thơ Nôm. Anh cả là Nguyễn Tái Tích đỗ phó bảng, làm đốc học, sau tham gia ban Tu thư, làm hiệu trưởng trường Quy thức là những tổ chức do Pháp lập ra để SVTH: Là Thị Thủy Hằng Tính chất quá độ trong thơ Tản Da GVHD; Ths. Phẹm Văn Như đối phó với phong trào Đông Kinh nghĩa thục.

Trường Quy thức là trường cải cách lối học cũ, vừa học Hán văn, vừa học quốc ngữ và các môn học mới( toán, dia,.) Lúc nhỏ Tản Đà theo Nho học, có mộng nối gót cha anh trên đường khoa hoạn. Ông anh cả Nguyễn Tái Tích đặt rất nhiều hi vọng vào người em út, vì cậu đã tỏ ra là một học sinh xuất sắc, có nhiều triển vọng. Nguyễn Khắc Hiếu đã theo cha rồi anh, sống nơi họ làm quan ở Nam Định, Sơn Tây, Vĩnh Yén,.Dén năm 19 tuổi Tản Đà mới theo Nguyễn Tái Tích về học trường Quy thức, phố Gia Ngư, Hà nội. Ông là người học trò đầu tiên của trường Quy thức.

Lớn lên Tản Đà có học chữ Pháp, đọc Tân thư. Nói Tân thư, Tân văn- sách mới, báo mới- là để phân biệt với sách cũ, sách các nhà Nho vẫn đọc xưa nay: kinh, truyện sử, tiểu thuyết,.Đó là loại sách cũng bằng chữ Hán, ra đời trong phong trào đòi cải cách ở Trung Quốc. Tân thư bao gồm những sách dịch tác phẩm của các nhà tư tưởng châu Au như Voltaire, Rousseau, Darwin,., sách giới thiệu lịch sử, địa lý, truyện danh nhân các nước Âu- Mỹ, giới thiệu phong trào duy tân ở Nhật Bản, sách truyền bá tri thức khoa học. Tân thư cũng bao gồm cả tác phẩm của các nhà cải cách ở Trung Quốc từ Ngụy Nguyên đến Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu,.Tỉnh thần chung của Tân thư là phê phán sự hủ bại của xã hội phong kiến Trung Quốc và chế độ chính trị thối nát của thời Mãn Thanh, ca tụng văn minh Au Mỹ, hô hào học theo Au Mỹ, vận động cai cách đất nước vé mọi mat kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa.

Chính việc tiếp xúc với Tân thư đã làm thay đổi phần nào tư tưởng của ting lớp nho sĩ đầu thế kỉ, trong đó có Tản Đà.Thời đại: Tan Đà sinh ra và lớn lên trong hòan cảnh bi thương nhất của lịch sử dân tộc: - Về tình hình chính trị: Lúc này đất nước Việt Nam bước vào thời kì lịch sử mới, chuyển từ xã hội phong kiến Nho giáo sang chế độ thực dân phong kiến với sự chia cắt thành ba xứ: Bắc Kì- Trung Ki- Nam Kì theo các chính sách đô hộ SVTH: Là Thị Thúy Hằng k Tính chất quá độ trong thư Tản Đà GVHD: Ths. Phạm Văn Nhu khác nhau: thuộc địa- tự tri- bảo hộ nhưng về thực chất đều chịu sự thống trị của Pháp. Xã hội Việt Nam lúc này hết sức phức tạp. Giai cấp phong kiến vẫn giữ vai trò nhất định trong xã hội.

Tư sản thực dân và tư sản dân tộc cùng tham gia vào quá trình bóc lột giai cấp cần lao. Trong xã hội xuất hiện những tang lớp ban cùng mới như công nhân, dân nghèo thành thị, một bộ phận trí thức tiểu tư sản. Và sau khi phong trào Cần Vương thất bại, Pháp đã chấm dứt thời kì bình định Việt Nam bằng quân sự. Phong trào giải phóng dân tộc của nhân dân ta dau thế ki XX đã chuyển sang một giai đoạn mới, với phương hướng, nội dung, hình thức mới, mang tính dân tộc dân chủ rõ rệt.

Giặc Pháp điên cuồng khủng bố bằng mọi cách, phong trào cách mạng tạm thời lắng xuống. Nhưng sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, đặc biệt từ năm 1922 trở đi, cách mạng Việt Nam lại chuyển biến mạnh. Xu thế cách mạng ngày càng phát triển, cuộc cách mạng giải phóng dân tộc chuyển sang đường lối cách mạng vô sản. -Tinh hình kinh tế: Xã hội Việt Nam thay đổi theo chiểu hướng một xã hội thuộc địa, bắt đầu có dấu hiệu mở mang kinh tế, phát triển buôn bán, thông thương với nước ngoài, mở cửa với phương tây và thế giới, đưa Việt Nam hòa nhập với đời sống thế giới.

Các thành thị mọc lên nhanh chóng, kinh tế thị trường có điểu kiện phát triển. -Tình hình văn hóa tư tưởng: Thực dân Pháp quyết tam kéo Việt Nam đi nhanh vào quỹ đạo của văn hóa thực dân bằng mọi cách. Chúng thực hiện chính sách văn hóa thâm độc. thi hành nhiêu biện pháp để tranh thủ tầng lớp trí thức phong kiến thấm nhudn Nho học như lấy quyển lợi vật chất ra mua chuộc họ, đưa họ ra làm quan,.

Ngoài ra, chúng còn thực hiện các biện pháp khác như cắt đứt quan hệ của nhân dân ta với văn hóa truyén thống Trung Quốc( bãi bỏ thi cử chữ Hán), giới thiệu phổ biến văn hóa phương tây- đặc biệt là văn hóa Pháp( qua trường học, báo chí, sách vở). Bên cạnh đó thực dân Pháp rất coi trọng những tên tay sai văn hóa như Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh. Chúng thực hiện những tờ báo Đông Dương tạp chí và Nam Phong tạp chí để mê hoäc mọi người về chính trị. Đây là loại SVTH: Lê Thị Thúy Hằng H Tính chất quá độ trong thơ Tản Đà GVHD: Ths.

Phạm Văn Nhu sách Âu Tây tư tưởng vừa tuyên truyền cho văn hóa Pháp, vừa dé xướng tư tưởng yêu nước duy tân giả hiệu, đánh lạc hướng quần chúng. Nhiều nhà văn, nhà báo, nhà thơ tập hợp lại quanh các tờ báo ấy làm thơ, viết tuéng chèo, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch. Sự có mặt của hai tờ tạp chí ấy đã đáp ứng cho nhu cầu thị hiếu, sự tìm tòi, mở rộng kiến thức của thị din. Nó được viết bằng ba thứ tiếng: Quốc ngữ, Pháp, Hán.

Với chính sách của thực dân Pháp, văn hóa Việt Nam chuyển từ ảnh hưởng văn hóa Nho giáo sang ảnh hưởng văn hóa tư sản phương tây. Các tư tưởng triết học. tôn giáo truyền thống như Nho- Phật Đạo vẫn tiếp tục tổn tại trong những phạm vi nhất định và có những biến thái mới. Các tư tưởng triết hoc, tôn giáo ảnh hưởng phương tây bắt đầu xuát hiện và lớn mạnh.

-Vé giáo đục: Nền giáo dục cũ được thay thế bằng nền giáo dục mới. Việc học và thi bang chữ Hán chấm dứt vào năm 1919. Giáo dục thi cử theo quy chế phong kiến thay thế bằng giáo dục thi cử ảnh hưởng của Pháp. Nhà trường chuyển sang học chữ Pháp, chữ quốc ngữ.

Nội dung giáo dục thay đổi, chú trọng cả tới khoa học tự nhiên, khoa học công nghệ. Nhìn chung, toàn bộ xã hội Việt Nam từ 1900 trở đi đã thay đổi rất căn bản, đưa dân tộc ta bước vào một thời đại mới.