Khóa luận tốt nghiệp Kinh tế: tốt nghiệp ngân hàng tác động của thực hành

Khóa luận tốt nghiệp ngân hàng tác động của thực hành tiêu chuẩn esg môi trường xã hội quản trị đến hiệu quả tài chính c phục vụ n

• Tác giả: Bùi Mai Linh
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Thu Hằng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của thực hành tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đến hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Tầm quan trọng của Tiêu chuẩn ESG trong Ngân hàng

Tiêu chuẩn ESG (Environment - Social - Governance) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay. ESG không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là một công cụ thực tiễn giúp các tổ chức tài chính quản lý rủi ro và tạo giá trị bền vững. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế xanh, việc áp dụng tiêu chuẩn ESG đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các ngân hàng muốn duy trì sự cạnh tranh và tăng cường hiệu quả tài chính. Nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp này sẽ phân tích tác động của ESG đến hiệu quả tài chính, từ đó cung cấp những khuyến nghị thiết thực cho các ngân hàng Việt Nam.

1.1. Định nghĩa ESG và ba trụ cột chính

ESG bao gồm ba thành phần cốt lõi: Môi trường (Environment) liên quan đến quản lý tác động môi trường, Xã hội (Social) về trách nhiệm xã hội và quyền lợi lao động, và Quản trị (Governance) về cơ cấu quản lý công ty. Các tiêu chuẩn ESG này giúp ngân hàng đánh giá rủi ro niên dài và các cơ hội phát triển bền vững trong hoạt động kinh doanh.

1.2. Mục tiêu công bố thông tin ESG

Công bố thông tin ESG nhằm tạo sự minh bạch trong hoạt động của ngân hàng thương mại, giúp các nhà đầu tư hiểu rõ hơn về chiến lược phát triển bền vững. Mục tiêu chính là xây dựng niềm tin với các bên liên quan và chứng minh cam kết của ngân hàng đối với phát triển xã hội và bảo vệ môi trường.

II. Thực trạng Áp dụng Tiêu chuẩn ESG tại Ngân hàng Việt Nam

Tại Việt Nam, việc áp dụng tiêu chuẩn ESG trong ngân hàng thương mại vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu. Nhiều ngân hàng Việt Nam đã bắt đầu công bố báo cáo ESG và xây dựng các chiến lược phát triển bền vững, nhưng mức độ áp dụng tiêu chuẩn ESG vẫn chưa thống nhất. Đánh giá thực trạng ESG cho thấy rằng phần lớn ngân hàng Việt Nam mới tập trung vào các tiêu chuẩn ESG cơ bản, chưa khai thác hết tác động tiềm năng của ESG đối với hiệu quả tài chính. Sự khác biệt trong mức độ công bố thông tin giữa các ngân hàng phản ánh sự cần thiết của một lộ trình áp dụng ESG rõ ràng và hiệu quả.

2.1. Tình hình công bố thông tin theo từng trụ cột ESG

Trong lĩnh vực Môi trường, các ngân hàng Việt Nam đang tập trung vào quản lý tài nguyên và giảm phát thải carbon. Về mặt Xã hội, các ngân hàng công bố thông tin về quyền lợi nhân viên và trách nhiệm cộng đồng. Tuy nhiên, tiêu chuẩn ESG về Quản trị vẫn là điểm yếu trong báo cáo ESG của nhiều ngân hàng Việt Nam.

2.2. Thách thức trong áp dụng tiêu chuẩn ESG

Ngân hàng thương mại Việt Nam phải đối mặt với những thách thức trong việc áp dụng tiêu chuẩn ESG, bao gồm thiếu nhân lực chuyên môn, chi phí công bố thông tin ESG cao, và sự chưa rõ ràng trong quy định ESG của chính phủ. Các ngân hàng cần đầu tư thêm vào hệ thống quản lý ESG để đạt được hiệu quả tài chính tối ưu.

III. Mối Quan hệ giữa ESG và Hiệu quả Tài chính của Ngân hàng

Mối quan hệ giữa tiêu chuẩn ESG và hiệu quả tài chính của ngân hàng là một trong những vấn đề quan trọng trong nghiên cứu này. Các chỉ số đánh giá hiệu quả tài chính như ROA (Return on Assets), ROE (Return on Equity), và NIM (Net Interest Margin) có thể bị ảnh hưởng bởi mức độ áp dụng tiêu chuẩn ESG. Những ngân hàng thực hiện tốt các chương trình ESG thường có rủi ro thấp hơn, chi phí hoạt động hiệu quả hơn, và khả năng thu hút vốn tốt hơn. Nghiên cứu tác động của ESG cho thấy rằng báo cáo ESG chi tiết và minh bạch giúp tăng độ tin tưởng của nhà đầu tư và cộng đồng tài chính, dẫn đến hiệu quả kinh doanh cao hơn.

3.1. Các chỉ số đánh giá hiệu quả tài chính

Hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại được đánh giá thông qua các chỉ số như ROA, ROE, NIM và nhiều chỉ số khác. Chỉ số ROA phản ánh mức độ sử dụng tài sản hiệu quả, trong khi ROE cho biết lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Các chỉ số này có mối liên hệ trực tiếp với mức độ áp dụng tiêu chuẩn ESG của ngân hàng.

3.2. Tác động dương của ESG đến hiệu quả tài chính

Tiêu chuẩn ESG có tác động dương đến hiệu quả tài chính thông qua việc giảm rủi ro tín dụng, cải thiện danh tiếng ngân hàng, và tăng cường khả năng thu hút vốn. Các ngân hàng áp dụng tốt ESG có chi phí tài chính thấp hơn và lợi suất đầu tư cao hơn so với các ngân hàng khác.

IV. Đề xuất và Chiến lược Nâng cao Hiệu quả Tài chính thông qua ESG

Để nâng cao hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại Việt Nam, cần xây dựng một lộ trình áp dụng ESG rõ ràng và khoa học. Chiến lược ESG của ngân hàng nên bao gồm các bước cụ thể như: thiết lập hệ thống quản lý ESG, đào tạo nhân viên, công bố báo cáo ESG định kỳ, và liên tục cải tiến các chương trình ESG. Các ngân hàng Việt Nam cũng cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, để xây dựng các tiêu chuẩn ESG phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam. Sự áp dụng tiêu chuẩn ESG sẽ giúp ngân hàng không chỉ đạt được hiệu quả tài chính cao mà còn thực hiện trách nhiệm xã hội của mình.

4.1. Khuyến nghị cho ngân hàng thương mại

Các ngân hàng thương mại Việt Nam nên: (1) Thiết lập ban chuyên trách quản lý tiêu chuẩn ESG; (2) Đầu tư vào công nghệ để hỗ trợ quản lý ESG; (3) Công bố báo cáo ESG theo các tiêu chuẩn quốc tế như GRI, TCFD; (4) Xây dựng chiến lược ESG dài hạn gắn liền với mục tiêu tài chính.

4.2. Đề xuất với các cơ quan quản lý nhà nước

Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần: (1) Ban hành quy định bắt buộc công bố tiêu chuẩn ESG; (2) Xây dựng khung tiêu chuẩn ESG phù hợp; (3) Hỗ trợ đào tạo nhân lực chuyên môn; (4) Khuyến khích nhà đầu tư ưu tiên ngân hàng áp dụng tốt ESG.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÁC ĐỘNG CỦA THỰC HÀNH TIÊU CHUẨN ESG ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG VIỆT NAM 1. Tổng quan về tiêu chuẩn ESG (Môi trường- Xã hội- Quản trị) 1.Khái niệm ESG Khái niệm ESG có nền tảng từ CSR, được đề cập từ năm 1953 bởi Howard Bowen và phát triển qua nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, CSR mang tính định tính, khó đo lường cụ thể, trong khi ESG lần đầu xuất hiện năm 2004 trong báo cáo “Who cares wins” của Liên Hợp Quốc từ đó đưa ra các chỉ báo định lượng giúp doanh nghiệp thực thi trách nhiệm xã hội hiệu quả hơn. Ở cấp độ khu vực, năm 2003, ASEAN thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2020, đặt nền móng cho hội nhập ESG.

Điều này dẫn đến sự ra đời của Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN (ASCC) năm 2009, với các kế hoạch chi tiết về biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học, quyền lợi người lao động và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. ESG giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư đo lường tác động đến môi trường (E), xã hội (S) và quản trị (G), từ đó cân bằng giữa lợi nhuận và trách nhiệm dài hạn. Theo quan điểm của Tsuotsours (2004) nền tảng của sự bền vững để tạo ra lợi ích cốt lõi là trách nhiệm xã hội. Dưới góc nhìn trong doanh nghiệp, Theo nghiên cứu của Eliwa và cộng sự (2021), ESG được xem là bước phát triển tiếp theo của khái niệm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR- Corporate Social Responsibility) tập trung vào đầu tư bền vững và thực thi trách nhiệm xã hội trong hoạt động kinh doanh.

Trong khi CSR tập trung vào cam kết đạo đức và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, ESG mở rộng phạm vi này bằng cách tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị vào quá trình ra quyết định, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư bền vững, giúp doanh nghiệp cân bằng giữa lợi nhuận và tác động dài hạn đối với cộng đồng và môi trường, nhấn mạnh vào đầu tư bền vững và quản lý doanh nghiệp dựa trên ba trụ cột: E (Môi trường): Quản lý năng lượng, khí thải, chất thải, bảo vệ đa dạng sinh học…; S (Xã hội): Tiêu chuẩn lao động, phúc lợi, bình đẳng giới, bảo vệ dữ liệu…; G (Quản trị): Quyền cổ đông, công bố báo cáo, Minh bạch tài chính, đạo đức kinh doanh,. Tác giả nhấn mạnh rằng ESG không chỉ là một bộ tiêu chuẩn đánh giá, mà còn là một chiến lược quản lý nhằm cân bằng giữa lợi nhuận tài chính và sự bền vững về môi trường, xã hội và quản trị. Theo nghiên cứu này các tác giả như Post và Sachs (2002), cho rằng với doanh nghiệp việc áp dụng khía cạnh môi trường, xã hội, quản trị doanh nghiệp là điều cần thiết bất kể chi phí phát sinh và thu nhập họ tạo ra. 16 Trong lĩnh vực ngân hàng, việc đánh giá chỉ tập trung vào một quốc gia hoặc một khía cạnh cụ thể của trách nhiệm xã hội có thể chưa đủ để phản ánh toàn diện bối cảnh công bố thông tin ESG và tác động của nó đến hiệu quả tài chính.

Theo nghiên cứu của Hernández và cộng sự (2019), sự khác biệt giữa các quốc gia đóng vai trò quan trọng trong việc ảnh hưởng đến chiến lược ESG của ngân hàng. Nghiên cứu này đã sử dụng mẫu gồm 166 ngân hàng tại 31 quốc gia trong giai đoạn 2010-2015, cho thấy rằng các yếu tố như quy định pháp lý, mức độ phát triển kinh tế, nhận thức của xã hội và áp lực từ nhà đầu tư có tác động đáng kể đến mức độ công bố thông tin ESG giữa các ngân hàng. Đo lường tiêu chuẩn ESG Trong bối cảnh tài chính bền vững ngày càng được quan tâm, việc đo lường ESG không chỉ dừng lại ở những cam kết chung chung mà cần có các bộ tiêu chuẩn rõ ràng, giúp doanh nghiệp và ngân hàng thương mại đánh giá một cách khoa học, minh bạch. Hiện nay, có nhiều tiêu chuẩn quốc tế được áp dụng nhằm hướng dẫn tổ chức tài chính trong việc công bố thông tin ESG, đo lường tác động và quản lý rủi ro bền vững.

Mỗi bộ tiêu chuẩn có phạm vi và mục tiêu riêng, phù hợp với từng khía cạnh của ESG. Một số tiêu chuẩn tập trung vào rủi ro khí hậu, như TCFD (Task Force on Climate- related Financial Disclosures), trong khi các khung khác như GRI (Global Reporting Initiative) hay SASB (Sustainability Accounting Standards Board) lại hướng đến việc báo cáo ESG toàn diện hơn. Việc lựa chọn tiêu chuẩn phù hợp giúp ngân hàng không chỉ đáp ứng yêu cầu của các cơ quan quản lý và nhà đầu tư mà còn nâng cao năng lực quản trị rủi ro, tối ưu hóa chiến lược phát triển bền vững. Thứ nhất, Tiêu chuẩn TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosure- Lực lượng Đặc nhiệm về công khai tài chính về biến đổi khí hậu) - thành lập tháng 12 năm 2025 bởi Nhóm 20 (G20) và Ủy ban Ổn định Tài chính (FSB) gồm 4 trụ cột chính: Bảng 1.1: Tiêu chuẩn TCFD về công bố thông tin ESG Trụ cột chính Nội dung Các vấn đề liên quan Quản trị Công bố về quản trị của tổ chức liên Mô tả sự giám sát của hội (Governance) quan đến các rủi ro và cơ hội liên đồng quản trị đối với rủi ro và quan đến khí hậu.

cơ hội khí hậu. 17 Mô tả vai trò của ban lãnh đạo trong đánh giá và quản lý rủi ro khí hậu. Chiến lược Công bố về các tác động thực tế và Xác định các rủi ro và cơ hội (Strategy) tiềm năng của các rủi ro và cơ hội liên khí hậu trong ngắn, trung và quan đến khí hậu đối với hoạt động dài hạn. kinh doanh, chiến lược và kế hoạch tài chính của tổ chức, nếu thông tin Đánh giá tác động của khí đó là quan trọng hậu đến kinh doanh, chiến lược, tài chính.

Xem xét khả năng thích ứng với các kịch bản khí hậu, bao gồm nhiệt độ tăng ≤2°C. Quản lý rủi ro Công bố về cách tổ chức xác định, Mô tả quy trình của tổ chức (Risk đánh giá và quản lý các rủi ro liên trong việc xác định và đánh Management) quan đến khí hậu. giá các rủi ro liên quan đến khí hậu Mô tả quy trình của tổ chức trong việc quản lý các rủi ro liên quan đến khí hậu. Mô tả cách các quy trình xác định, đánh giá và quản lý rủi ro liên quan đến khí hậu được tích hợp vào hệ thống quản lý rủi ro tổng thể của tổ chức Chỉ số và Mục Công bố về các chỉ số và mục tiêu Công bố các chỉ số đánh giá tiêu (Metrics and được sử dụng để đánh giá và quản lý rủi ro và cơ hội khí hậu.

Targets) các rủi ro và cơ hội liên quan đến khí hậu, nếu thông tin đó là quan trọng. Báo cáo phát thải khí nhà kính (GHG) theo phạm vi 1, 2, 3. Đặt mục tiêu quản lý rủi ro khí hậu và đánh giá hiệu quả thực hiện. Nguồn: School Of Management -AIT 18 Yêu cầu về công bố thông tin: Bảng 1.2: Yêu cầu công bố thông tin ESG theo tiêu chuẩn TCFD Công bố thông tin ESG theo Nội dung Đối tượng áp dụng dựa trên khuyến nghị của FSB- TCFD A.

Công bố theo hệ thống Xác định các hoạt động Các doanh nghiệp phân loại (Taxonomy bền vững về môi trường thuộc phạm vi NFRD. Regulation) phù hợp với Thỏa thuận Paris. Báo cáo phi tài chính Thông tin về ESG và đa Các công ty có lợi ích (NFRD - Non-Financial dạng hóa của doanh công chúng (trên 500 Statement) nghiệp nhân viên). Công bố thông tin thận Rủi ro ESG và các biện Các ngân hàng niêm trọng của EBA pháp giảm thiểu rủi ro yết lớn (CRR) và công (CRR/IFR) ty đầu tư (IFR) D.

Quy định công bố thông Các sản phẩm đầu tư và tư Các công ty tài chính tin (SFDR - Disclosure vấn tài chính cung cấp sản phẩm đầu Regulation) tư và cố vấn tài chính. Nguồn : ESG disclosures in the EU Các quy định ESG của EU yêu cầu doanh nghiệp và ngân hàng công bố thông tin về tính bền vững, rủi ro và biện pháp giảm thiểu. Taxonomy Regulation (2020) phân loại hoạt động kinh doanh theo mức độ bền vững môi trường. NFRD yêu cầu công bố dữ liệu ESG với công ty lớn.

CRR2 buộc ngân hàng lớn tiết lộ rủi ro ESG. SFDR (2021) chuẩn hóa thông tin về sản phẩm tài chính. EBA triển khai chỉ số GAR và tiêu chuẩn công bố ESG. Nhiệm vụ của EBA (European Banking Authority- Cơ quan quản lý ngân hàng Châu Âu) EBA nhận ba nhiệm vụ quan trọng liên quan đến ESG: (1) xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật về công bố tác động tiêu cực của đầu tư tài chính lên môi trường; (2) tích hợp rủi ro ESG vào quy trình đánh giá giám sát (SREP) và kiểm tra sức chịu đựng tài chính; (3) hỗ trợ Ủy ban Châu Âu về tài chính bền vững, bao gồm cập nhật phân loại tài sản xanh và thiết lập tiêu chuẩn trái phiếu xanh.

Ngoài ra, ECB cũng ban hành hướng dẫn về rủi ro môi trường đối với các ngân hàng trong khu vực Eurozone. Ban hành hướng dẫn về môi trường đến hoạt động tín dụng: 19 Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã ban hành hướng dẫn về rủi ro khí hậu và môi trường, nhấn mạnh tác động của các rủi ro này đến tín dụng, thị trường và hoạt động kinh doanh. Rủi ro vật lý như lũ lụt có thể làm giảm giá trị tài sản thế chấp, ảnh hưởng đến tỷ lệ vỡ nợ (PD) và tổn thất khi vỡ nợ (LGD). Sự kiện khí hậu cực đoan có thể gây khủng hoảng thị trường và gián đoạn hoạt động ngân hàng.

EBA cũng đang hoàn thiện các tiêu chí ESG để quản lý rủi ro xã hội và quản trị hiệu quả hơn. Nguyên tắc công bố thông tin: Nguyên tắc 1: Việc tiết lộ phải trình bày thông tin có liên quan Nguyên tắc 2: Việc tiết lộ phải cụ thể và đầy đủ Nguyên tắc 3: Việc tiết lộ phải rõ ràng, cân bằng và dễ hiểu Nguyên tắc 4: Việc tiết lộ phải nhất quán theo thời gian Nguyên tắc 5: Việc công bố thông tin phải có tính tương đương giữa các tổ chức trong cùng một lĩnh vực, ngành hoặc danh mục đầu tư Nguyên tắc 6: Việc tiết lộ phải đáng tin cậy, có thể xác minh và khách quan Nguyên tắc 7: Việc công bố thông tin phải được thực hiện kịp thời Thứ hai, Theo tiêu chuẩn SASB (Sustainability Accounting Standards Board): Năm 2022, Quỹ Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) đã công bố thành lập Hội đồng Chuẩn mực Phát triển Bền vững Quốc tế (ISSB), nơi tiếp tục hợp nhất các chuẩn mực báo cáo phát triển bền vững toàn cầu.