CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý thuyết về hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Trong giáo trình tín dụng ngân hàng của Học viện ngân hàng, tín dụng được xác định là "sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu sang người sử dụng và sau một thời gian nhất định quay trở lại người sở hữu một lượng giá trị lớn hơn ban đầu". Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại được xác định là “một sản phẩm tài chính cho phép các khách hàng có được một số tiền nhất định khi bắt đầu giao dịch, với điều kiện là số tiền này, cộng với lãi suất đã thỏa thuận trong hợp đồng ký kết với các ngân hàng thương mại, phải được các khách hàng trả lại trong một khoảng thời gian cụ thể” (Duy, 2022).
Nói cách khác, các khoản vay này sẽ được các khách hàng trả lại theo các đợt trả góp đều đặn dựa theo quy định của mỗi ngân hàng thương mại khác nhau. Bên cạnh đó, hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại cũng được xác định bao gồm các công việc như là gửi báo cáo thanh toán hàng tháng cho khách hàng, thu thập các khoản thanh toán hàng tháng từ phía khách hàng, duy trì hồ sơ thanh toán và số dư, thu và nộp thuế và bảo hiểm (và quản lý tiền ký quỹ), đặc biệt là theo dõi và quản lý các khoản nợ quá hạn, để đảm bảo khách hàng luôn có khả năng trả nợ vay cho các ngân hàng thương mại (Huy, 2023). Nhìn chung, khái niệm về hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại được định nghĩa là một hình thức vay mượn giữa ngân hàng thương mại và các khách hàng có nhu cầu vay vốn. Trong đó, các ngân hàng thương mại sẽ đóng vai trò là người chuyển giao quyền sử dụng tiền, hàng hóa, hoặc vật chất đến cho các khách hàng đi vay.
Đồng thời, sau một khoảng thời hạn quy định được thoả thuận và cam kết trước bởi hai bên, các khách hàng đi vay sẽ có nhiệm vụ cần phải hoàn trả đầy đủ khoản tiền đã vay đúng theo thời hạn đã được thống nhất, kèm theo tiền lãi dựa trên mức lãi suất được đưa ra vào thời điểm đó bởi các ngân hàng. Vai trò hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Trên thực tế, có thể thấy hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại sẽ có những vai trò và tầm quan trọng đối với cả khách hàng, ngân hàng và nền kinh tế. Đối với khách hàng: Hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại sẽ giúp cho các khách hàng có thể thực hiện các mục đích của mình một cách thuận lợi hơn. Ví dụ như, nguồn vốn vay được từ các ngân hàng thương mại sẽ giúp các khách hàng có thể sản xuất và lưu thông hàng hóa tốt hơn, cũng như có thể phục vụ cho mục đích mở rộng quy mô kinh doanh và phạm vi hoạt động cho các cơ sở kinh doanh của khách hàng.
Với nguồn vốn vay được, các khách hàng sẽ có thể đầu tư vào phát triển hoạt động kinh doanh của mình, thông qua việc nâng cao chất lượng dịch vụ, cũng như đào tạo và phát triển được chất lượng của đội ngũ nhân lực. Đặc biệt là đối với các khách hàng kinh doanh trong lĩnh vực nhà máy sản xuất, nguồn vốn vay được từ các ngân hàng thương mại sẽ có vai trò vô cùng quan trọng trong việc giúp gia tăng được công suất sản xuất các sản phẩm, cũng như góp phần hỗ trợ cho quá trình sản xuất được duy trì thực hiện liên tục và không bị đứt đoạn hoặc đứt gãy chuỗi cung ứng bởi tình hình tài chính không cho phép. Về vai trò dài hạn hơn, việc hỗ trợ cho các khách hàng có thể thoả mãn được các nhu cầu mở rộng quy mô kinh doanh và thị trường hoạt động bởi nguồn vốn kinh doanh cũng sẽ mở ra cơ hội cho các khách hàng có thể dễ dàng chớp lấy những thời cơ kinh doanh tiềm năng và những cơ hội hứa hẹn ở bên ngoài thị trường. Đặc biệt là trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đang diễn ra hiện nay, nguồn vốn vay từ các ngân hàng thương mại cũng sẽ giúp cho các khách hàng có thể dễ dàng tiếp cận và mở rộng được các ứng dụng công nghệ mới hiện đại mới hơn trên thế giới, thoong qua việc đầu tư vào quá trình cập nhật các trang thiết bị máy móc, kỹ thuật, và hệ thống cơ sở vật chất được sử dụng trong các cơ sở kinh doanh và sản xuất theo hướng ngày càng tiên tiến hơn.
Đối với các ngân hàng thương mại: Hoạt động cho vay trước hết sẽ giúp cho các ngân hàng thương mại có thêm được một nguồn doanh thu bền vững và ổn định để phục vụ cho các hoạt động kinh doanh và đầu tư khác. Nói cách khác, những doanh thu và lợi nhuận lớn từ hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại cũng sẽ góp phần thúc đẩy các hoạt động kinh doanh khác, các sản phẩm và dịch vụ khác của các ngân 9 hàng thương mại có thể phát triển theo. Ví dụ như, trong quá trình cho vay, các cán bộ tín dụng tại các ngân hàng thương mại có thể thực hiện hành vi bán chéo sản phẩm, dịch vụ, để giới thiệu thêm những sản phẩm và dịch vụ khác của ngân hàng thương mại để đáp ứng được các nhu cầu của khách hàng. Đồng thời, nguồn thu từ hoạt động cho vay cũng sẽ giúp cho các ngân hàng thương mại có thể đầu tư vào việc phát triển hệ thống các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng nói chung ngày càng đa dạng và phong phú hơn.
Chẳng hạn như, doanh thu và lợi nhuận đến từ hoạt động cho vay sẽ tiếp tục được sử dụng vào công tác đầu tư cho các phần mềm hỗ trợ cho vay nhanh chóng hơn, đầu tư vào công tác nghiên cứu thị trường cho vay trên toàn thế giới, cũng như đầu tư vào việc phát triển thêm nhiều sản phẩm cho vay mới hấp dẫn hơn. Đối với nền kinh tế: Hoạt động cho vay sẽ giúp cho nền kinh tế các quốc gia giải quyết tốt được mối quan hệ giữa sự tăng trưởng kinh tế và sự tăng trưởng tín dụng theo hướng liên kết và gắn bó mật thiết với nhau, nhằm giúp cho cả hai sự tăng trưởng này phát triển một cách đồng đều và cân bằng, ổn định với nhau. Cụ thể hơn, hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại trước hết sẽ khai thác được hiệu quả các nguồn lực quốc gia, bao gồm cả nguồn vốn đầu tư và nguồn nhân lực, để thông qua đó đẩy nhanh được quá trình tích lũy và tập trung nguồn vốn đầu tư hiệu quả cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trong nước. Khi hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp trong nước được bền vững và ngày càng phát triển nhờ có nguồn vốn vay từ các ngân hàng thương mại, nền kinh tế quốc gia cũng sẽ được duy trì một cách ổn định hơn, thậm chí là có thể thiết lập một nền kinh tế vĩ mô ổn định và vững chắc nếu như các doanh nghiệp đi vay có thể sử dụng được nguồn vốn vay một cách hiệu quả vào hoạt động kinh doanh và sản xuất của mình.
Hơn thế nữa, hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại cũng sẽ hỗ trợ cho quá trình điều hoà cung cầu dịch vụ hàng hoá trong nền kinh tế một cách cân bằng và ổn định hơn, chủ yếu nhờ vào vai trò cân bằng lại nguồn vốn trong các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp và hoạt động tiêu thụ hàng hoá của người tiêu dùng trên thị trường. Quan trọng không kém, việc các doanh nghiệp đi vay hoạt động ổn định và phát triển mạnh mẽ cũng góp phần giúp sức cho nền kinh tế quốc gia có thể đạt được những mục tiêu đặt ra trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá một cách nhanh chóng, đáp ứng được những nhu cầu và xu 10 hướng phát triển trên thế giới. Cuối cùng, hoạt động cho vay của các ngân hàng sẽ không chỉ tạo được công ăn việc làm cho người dân trong xã hội, mà còn góp phần tăng cường an sinh xã hội cho nền kinh tế của một quốc gia, nhờ vào việc các doanh nghiệp đi vay có thể phát triển mạnh mẽ nhờ vào nguồn vốn vay, và các ngân hàng thương mại cũng ngày càng phát triển được hoạt động kinh doanh nhờ vào doanh thu và lợi nhuận của các sản phẩm cho vay. Cơ sở lý luận về chất lượng cho vay của ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm chất lượng cho vay của ngân hàng thương mại Chất lượng cho vay của các ngân hàng thương mại được thể hiện qua việc xếp hạng khoản vay của các khách hàng, một hệ thống phân loại và thẩm định tín dụng khách hàng liên quan đến việc chấm điểm chất lượng cho các khoản vay dựa trên lịch sử tín dụng của người vay, chất lượng tài sản thế chấp và khả năng hoàn trả gốc và lãi của khách hàng (Tuấn, 2021). Khi đó, một khoản vay được xem là chất lượng khi các ngân hàng thương mại thẩm định được đúng đối tượng khách hàng tiềm năng, có khả năng trả nợ vay cho ngân hàng đúng hạn, cũng như có nhu cầu vay số tiền lớn với những mục đích sử dụng vốn vay hợp lý và hiệu quả. Ngoài ra, chất lượng tín dụng được định nghĩa là “mức độ rủi ro trong bảng tổng hợp cho vay của các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại, nhằm thể hiện được mức độ các ngân hàng đáp ứng các yêu cầu đi vay của khách hàng” (Vy, 2022). Tương tự, một khái niệm khác của cụm từ “chất lượng tín dụng” cũng được đưa ra chính là “sự đáp ứng yêu cầu của các khách hàng, phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo được sự tồn tại và phát triển trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại” (Loan, 2022).
Tóm lại, chất lượng tín dụng có thể hiểu là sự đáp ứng của các ngân hàng thương mại đối với các nhu cầu và kỳ vọng của khách hàng trong hoạt động cho vay, nhưng vẫn phải đảm bảo phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế và xã hội quốc gia, cũng như định hướng phát triển của các ngân hàng.
