CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍN DỤNG XANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Hoạt động tín dụng của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm tín dụng Ngân hàng Tín dụng là khái niệm thể hiện mối quan hệ giữa bên cho vay và bên đi vay. Ngay từ thời kỳ chế độ công xã nguyên thủy bắt đầu tan rã, chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất xuất hiện, cũng là lúc xuất hiện quan hệ trao đổi hàng hóa.
Thời kì này, tín dụng được thực hiện dưới hình thức vay mượn bằng hiện vật - hàng hóa. Sau này, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, hoạt động tín dụng hoàn thiện, phát triển hơn hơn nên đã chuyển sang hình thức vay mượn bằng tiền tệ. Bên cho vay cung cấp nguồn tài chính cho bên đi vay trong một khoảng thời gian theo như thỏa thuận giữa hai bên và thường kèm theo lãi suất. Bên đi vay có nghĩa vụ hoàn trả tài chính cả gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn.
Theo Giáo trình TDNH, Học viện Ngân hàng: “Tín dụng ngân hàng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa ngân hàng và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó, ngân hàng chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán. Bản chất của tín dụng ngân hàng là việc ngân hàng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một lượng tài sản bằng tiền, bằng tài sản hay uy tín với nguyên tắc hoàn trả đầy đủ dưới các hình thức cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh và các dịch vụ tài chính khác”. Quan hệ tín dụng ngân hàng bản chất là quan hệ phát sinh giữa các tổ chức tín dụng với các pháp nhân. Hình thức pháp lý của quan hệ này là hợp đồng tín dụng ngân hàng.
Đặc trưng cơ bản của tín dụng Ngân hàng Tín dụng ngân hàng cơ bản đó là sự thoả thuận, trong đó, ngân hàng cho khách hàng sử dụng hoặc cam kết sử dụng một lượng tài sản (có thể là tiền, tài sản.) theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, 7 cho thuê tài chính, bao thanh toán và các nghiệp vụ tín dụng khác. Nhìn chung, đặc điểm tín dụng của ngân hàng là: Thứ nhất, quan hệ tín dụng dựa trên cơ sở sự tin tưởng giữa bên cho vay và bên đi vay. Đây là điều kiện tiên quyết hình thành quan hệ tín dụng. Quan hệ tín dụng chỉ được thiết lập khi ngân hàng thực sự tin tưởng vào thiện chí và khả năng hoàn trả của khách hàng.
Đồng thời, khách hàng cũng phải tin tưởng vào hiệu quả sử dụng vốn vay của mình. Thứ hai, quan hệ tín dụng ngân hàng dựa trên cơ sở hoàn trả. Người đi vay phải hoàn trả cho Ngân hàng một lượng giá trị bao gồm cả gốc và lãi trong một khoảng thời gian như đã thỏa thuận. Phần chênh lệch chính là phần lãi -giá của việc khách hàng được quyền sử dụng nguồn vốn của Ngân hàng.
Thứ ba, tín dụng là sự chuyển nhượng mang tính tạm thời -tính thời hạn. Ngân hàng là trung gian tài chính “đi vay để cho vay”. Ngân hàng đi huy động vốn tiền gửi của các cá nhân, tổ chức để cấp tín dụng cho khách hàng. Do đó mọi khoản tín dụng của ngân hàng đều phải có thời hạn, khách hàng chỉ nắm giữ khoản vay mang tính tạm thời với cam kết hoàn trả cả gốc, lãi và sử dụng nguồn vốn đúng mục đích đã cam kết; đảm bảo cho ngân hàng hoàn trả nguồn vốn huy động.
Thứ tư, hoạt động tín dụng luôn chứa đựng rủi ro. Rủi ro xảy ra do sự mất cân xứng thông tin của khách hàng có quan hệ tín dụng với ngân hàng. Nguyên nhân của quan xuất phát từ phía ngân hàng và khách hàng. Ngoài ra, còn do sự biến động của thị trường, chu kỳ kinh tế, sự thay đổi chính sách hay những nguyên nhân bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh.
gây ra phần nào rủi ro đối với ngân hàng. Cơ sở lý luận về tín dụng xanh 1. Khái niệm và đặc điểm của tín dụng xanh Trên thế giới, có rất nhiều học giả, tổ chức đưa ra các quan điểm về TDX. Tuy nhiên, hiện chưa có sự thống nhất về khái niệm TDX mà có nhiều cách tiếp cận khác nhau trong cách nghiên cứu, báo cáo về tài chính xanh của các nhà nghiên cứu và các tổ chức tài chính quốc tế.
Về phía các tổ chức, Tổ chức Tài chính Quốc 8 tế (IFC) cho rằng tín dụng xanh là những khoản tín dụng cấp cho các dự án với điều kiện ít gây rủi ro với môi trường, các dự án thích ứng biến đổi khí hậu và sử dụng tài nguyên hiệu quả, tiết kiệm năng lượng. Ngân hàng Phát triển châu Á (2013) định nghĩa tín dụng xanh là một loạt các chính sách, sắp xếp có hệ thống và thực hiện bởi các ngân hàng để cung cấp các khoản vay hoặc các công cụ tài chính khác thúc đẩy việc bảo tồn năng lượng và giảm lượng rác thải. Ở một số nước cũng đưa ra khái niệm về TDX, định nghĩa về TDX tại Trung Quốc được sử dụng rộng rãi, yêu cầu các Tổ chức tài chính chú ý đến tác động môi trường -xã hội của các dự án tài chính, ngoài việc đánh giá khả năng thanh toán truyền thống và yêu cầu ngân hàng sử dụng các khoản cho vay để thúc đẩy các dự án đóng vai trò tích cực trong bảo tồn năng lượng và giảm phát thải tạo ra xã hội ổn định (trích “Nguyên tắc xích đạo”, 2020). Aizawa & Yang (2010) cho rằng TDX là một trong số những giải pháp mà ngành tài chính áp dụng để đối phó với các thách thức môi trường và xã hội của thế giới thông qua các công cụ tài chính.
Jin và Mengqi (2011) cho rằng TDX là biểu hiện của tài chính bền vững nhằm mục đích hướng đến sự phát triển bền vững. Theo Yao và các cộng sự (2021) lại cho rằng TDX là những khoản tín dụng nhằm hỗ trợ các dự án không hoặc ít gây rủi ro cho môi trường. Trong quá trình cấp TDX ngân hàng lấy thông tin liên quan đến dự án để làm tiêu chuẩn kiểm tra quá trình cho vay sau đó mới đưa ra quyết định nhằm mục tiêu phát triển tài chính bền vững đi kèm bảo vệ môi trường, góp phần bảo vệ hệ sinh thái chung. Ở Việt Nam, tại Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 được Quốc hội ban hành, khái niệm TDX được quy định tại khoản 1 Điều 149: “ TDX là tín dụng được cấp cho dự án đầu tư sau đây: sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên; ứng phó với biến đổi khí hậu; quản lý chất thải; xử lý ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường; phục hồi hệ sinh thái tự nhiên; bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; tạo ra lợi ích khác về môi trường”.
Tóm lại, TDX được hiểu là những khoản tín dụng mà các TCTD cho KH vay với nhu cầu tiêu dùng, đầu tư, sản xuất kinh doanh có yếu tố xanh, không gây rủi ro cho môi trường, góp phần bảo vệ hệ sinh thái chung. Chẳng hạn cho vay các doanh nghiệp đầu tư vào các dự án tiết kiệm năng lượng, nước, 9 nhiên liệu; xây dựng và khai thác các cơ sở năng lượng tái tạo (năng lượng gió, năng lượng mặt trời, thủy điện,.) hay các dự án công nghệ sạch. Vai trò của tín dụng xanh Hoạt động tín dụng xanh mang lại lợi ích đáng kể cho ngành ngân hàng nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung, nâng cao đời sống người dân cũng như bảo vệ môi trường, hướng nền kinh tế Việt Nam tới mục tiêu tăng trưởng xanh. Vai trò của tín dụng xanh được thể hiện qua các khía cạnh sau: Đối với nền kinh tế, xã hội, môi trường TDX là chính sách quan trọng, và là bước đệm để thực hiện rộng rãi mô hình tài chính xanh, ngân hàng xanh, hướng tới xây dựng hoàn thiện nền kinh tế xanh.
TDX góp phần to lớn trong việc tập trung cũng như tích tụ vốn cho nền kinh tế, đảm bảo nhu cầu về vốn cho các nhà đầu tư và tối ưu hóa dòng tiền nhàn rỗi của các chủ thể trong nền kinh tế. Triển khai TDX từ những hoạt động tích cực tới MTXH bằng việc cấp tín dụng cho các dự án đáp ứng được các tiêu chí thẩm định về môi trường (năng lượng tái tạo, quản lý chất thải và nước thải, phát triển vùng đô thị xanh,.), ứng dụng công nghệ thân thiện với MTXH trong quá trình sản xuất. Từ đó góp phần bảo vệ hệ sinh thái, môi trường tự nhiên thêm xanh, sạch hơn. Bên cạnh đó, TDX đóng vai trò như một đòn bẩy, công cụ kinh tế quan trọng giúp thúc đẩy quá trình tái sản xuất mở rộng, áp dụng công nghệ và kỹ thuật tiên tiến, từ đó nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế, tạo ra nhiều sản phẩm có sức cạnh tranh cao, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước.và nước ngoài; đưa Việt Nam tới nền kinh tế hội nhập thế giới.
Ngoài ra, TDX giúp tạo nhiều công ăn, việc làm cho nhân dân, giảm nghèo đói, tệ nạn xã hội. Đối với NHTM cung cấp hoạt động tín dụng xanh Hiện nay, các doanh nghiệp đầu tư vào dự án xanh có nhu cầu về vốn ngày một lớn giúp cho các ngân hàng tăng thị phần, đa dạng hóa danh mục đầu tư và tăng lợi nhuận. Việc hạn chế cung cấp tín dụng cho các ngành công nghiệp gây ô nhiễm môi trường khiến ngân hàng giảm thiểu rủi ro môi trường dẫn tới hạn chế các khoản nợ xấu, tăng cường ổn định về mặt tài chính. Các ngân hàng thực hiện 10 hoạt động TDX phải luôn luôn đổi mới, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ để phù hợp với sự thay đổi của nhu cầu KH.
NH cung cấp các khoản TDX với thời hạn, lãi suất ưu đãi và số tiền vay khác nhau tùy vào lĩnh vực, quy mô của dự án với mục đích chung khuyến khích phát triển TDX. Hơn nữa, hoạt động TDX mang hình ảnh thương hiệu của ngân hàng trở nên đẹp hơn không chỉ trong mắt người dân Việt Nam mà cả bạn bè quốc tế giúp tăng cường năng lực và hiệu suất hoạt động của ngân hàng. Đối với doanh nghiệp thực hiện dự án Triển khai các dự án xanh nhằm hướng đến mục tiêu bảo vệ môi trường. Các dự án đòi hỏi áp dụng các công nghệ tiên tiến, hiện đại vào sản xuất kinh doanh, các DN cần lượng vốn lớn hơn.
