Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp "Xây dựng website bán sách cho nhà sách Fahasa" do sinh viên Vũ Văn Dương thực hiện dưới sự hướng dẫn của Th.S Phạm Thị Thùy Ni tại Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Hải Phòng (năm 2024). Đề tài xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong công tác quản lý và kinh doanh của cửa hàng sách Fahasa.

Cửa hàng Fahasa chuyên cung cấp các mặt hàng phục vụ học tập gồm sách, vở, đồ dùng học tập cho học sinh, sinh viên cùng một số ngành hàng phụ trợ. Phương thức vận hành của cửa hàng trước đây chủ yếu mang tính thủ công, phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân của người quản lý và đội ngũ nhân viên. Khi lượng hàng hóa xuất nhập ngày càng tăng và quy mô kinh doanh mở rộng, phương thức thủ công này bộc lộ nhiều hạn chế: tốn nhiều thời gian xử lý, khả năng phục vụ khách hàng bị giới hạn và không đáp ứng kịp thời nhu cầu mở rộng thị trường. Do đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng một website bán hàng trực tuyến là giải pháp nhằm tự động hóa quy trình quản lý và đưa sản phẩm tiếp cận tệp khách hàng rộng hơn tại khu vực miền Bắc, hướng tới mở rộng ra toàn quốc.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đồ án được xác định cụ thể như sau:

  1. Khảo sát hiện trạng hoạt động kinh doanh, các khó khăn và nhu cầu quản lý thực tế tại cửa hàng sách Fahasa.
  2. Xác định và phân loại các yêu cầu phần mềm bao gồm yêu cầu chức năng (đăng ký, đăng nhập, tìm kiếm, giỏ hàng, thanh toán, quản lý sản phẩm, quản lý kho, đánh giá sản phẩm) và yêu cầu phi chức năng (thời gian phản hồi, bảo mật, tính tương thích).
  3. Xây dựng tài liệu đặc tả phần mềm và mô hình hóa hệ thống bằng các biểu đồ chuẩn UML (Use Case, biểu đồ tuần tự, biểu đồ hoạt động, biểu đồ lớp).
  4. Thiết kế, cài đặt và hoàn thiện hệ thống website thương mại điện tử dựa trên hệ quản trị nội dung WordPress và tiện ích mở rộng WooCommerce trên môi trường máy chủ cục bộ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ bán hàng, quản lý đơn hàng, quản lý kho sách và mô hình hệ thống website thương mại điện tử.
  • Phạm vi không gian: Triển khai thử nghiệm cho cửa hàng sách Fahasa trên môi trường máy chủ cục bộ (Localhost), hướng tới đối tượng khách hàng tại khu vực miền Bắc và các chi nhánh toàn quốc trong tương lai.
  • Phạm vi nghiệp vụ: Các chức năng quản lý danh mục sản phẩm, quản lý đơn hàng, giỏ hàng, thanh toán (chuyển khoản ATM và COD), quản lý kho hàng và tài khoản người dùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án tổng hợp các khái niệm nền tảng về công nghệ web, bao gồm:

  • Tên miền (Domain): Chuỗi ký tự định danh địa chỉ IP của máy chủ, có độ dài tối đa 63 ký tự, bao gồm phần tên và phần đuôi (.com, .net, .vn...).
  • Lưu trữ web (Web Hosting): Không gian lưu trữ dữ liệu và các dịch vụ Internet (FTP, mail, www) trên máy chủ với hai thông số kỹ thuật chính là dung lượng lưu trữ và băng thông.
  • Môi trường máy chủ cục bộ (Localhost): Mô hình giả lập máy chủ trên máy tính cá nhân tích hợp Webserver Apache, trình thông dịch PHP, cơ sở dữ liệu MySQL và công cụ quản trị phpMyAdmin.
Thành phần công nghệ Vai trò trong hệ thống Đặc điểm kỹ thuật
HTML & CSS Xây dựng cấu trúc và giao diện HTML định dạng phần tử qua cặp thẻ; CSS tùy biến kiểu dáng, màu sắc qua bộ chọn (ID, Class).
PHP Xử lý kịch bản máy chủ Ngôn ngữ mã nguồn mở tối ưu cho web, cú pháp tương tự C và Java, tốc độ xử lý nhanh.
MySQL Hệ quản trị cơ sở dữ liệu CSDL quan hệ đa người dùng, đa luồng, hỗ trợ xử lý khối lượng dữ liệu lớn qua chuẩn SQL.
XAMPP Gói môi trường tích hợp Bộ phần mềm máy chủ đa nền tảng gồm Apache, MariaDB/MySQL, PHP và Perl.
WordPress Hệ quản trị nội dung (CMS) Mã nguồn mở nền tảng PHP/MySQL, hỗ trợ quản lý nội dung trực quan, đa ngôn ngữ.
WooCommerce Tiện ích thương mại điện tử Plugin chuyên dụng cung cấp tính năng giỏ hàng, thanh toán, quản lý kho và đơn hàng.

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong đề tài:

  • Phương pháp đặc tả hình thức: Trình bày chính xác các yêu cầu phần mềm, giảm thiểu tính nhập nhằng dựa trên logic và quy tắc xử lý dữ liệu.
  • Phương pháp phân tích và thiết kế hướng đối tượng: Sử dụng ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML) để xây dựng mô hình ứng xử của hệ thống (Use Case, Sequence Diagram, Activity Diagram, Class Diagram).
  • Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu: Khảo sát quy trình nghiệp vụ xuất/nhập, kiểm kê kho và bán hàng thực tế tại nhà sách.

Thiết kế và triển khai

Hệ thống được thiết kế phục vụ hai nhóm đối tượng tác nhân chính: Khách hàng (User) và Quản trị viên (Admin/Người quản lý).

Phân quyền và ca sử dụng của các tác nhân

                    +-------------------------------------------------------+
                    |                 HỆ THỐNG WEBSITE FAHASA               |
                    +-------------------------------------------------------+
                   /                                                         \
     [ KHÁCH HÀNG ]                                                           [ QUẢN TRỊ VIÊN ]
     - Đăng ký tài khoản (xác thực SĐT/Email)                                 - Quản lý giao diện & Menu
     - Đăng nhập hệ thống                                                     - Quản lý thành viên (User)
     - Tìm kiếm sản phẩm theo tên                                             - Quản lý kho hàng & tồn kho
     - Xem thông tin chi tiết sản phẩm                                        - Thêm, sửa, xóa, sao chép sản phẩm
     - Cập nhật giỏ hàng (tăng/giảm số lượng)                                 - Thiết lập giá bán / giá khuyến mãi
     - Thanh toán đơn hàng (ATM / Tiền mặt)                                   - Xử lý đơn hàng & xuất hóa đơn
     - Gửi đánh giá, chấm điểm sao sản phẩm                                   - Đăng bài viết tin tức / thông báo

Quy tắc nghiệp vụ và ràng buộc hệ thống

  1. Ràng buộc tài khoản và bảo mật: Mật khẩu đăng ký yêu cầu độ dài tối thiểu 12 ký tự; quy trình đăng ký yêu cầu xác thực qua tin nhắn số điện thoại hoặc email.
  2. Quy tắc tính phí vận chuyển:
    • Miễn phí vận chuyển nếu địa chỉ giao hàng trùng khớp với địa chỉ khách hàng tại khu vực Thái Nguyên.
    • Tính phí vận chuyển bằng 2% tổng giá trị đơn hàng đối với các khu vực địa lý khác.
  3. Quy tắc thanh toán:
    • Thanh toán tiền mặt (COD): Đơn hàng được lưu trực tiếp vào cơ sở dữ liệu và chuyển trạng thái xử lý giao hàng.
    • Thanh toán qua ATM: Hệ thống chỉ tạo mã định danh và gửi biên lai qua email sau khi quản trị viên xác nhận đã nhận được tiền.
  4. Tiêu chuẩn phi chức năng:
    • Thời gian phản hồi của các chức năng cơ bản không vượt quá 10 giây.
    • Hệ thống đáp ứng số lượng người dùng truy cập đồng thời tối đa là 50 khách hàng.
    • Giao diện đáp ứng (responsive) trên các nền tảng máy tính (PC), máy tính bảng và điện thoại thông minh (hệ điều hành Windows, iOS, Android).

Quy trình triển khai kỹ thuật

  1. Cấu hình máy chủ cục bộ: Thiết lập máy chủ web Apache và hệ quản trị MySQL thông qua bảng điều khiển XAMPP Control Panel.
  2. Cài đặt nền tảng: Cài đặt mã nguồn WordPress, cấu hình cơ sở dữ liệu kết nối qua phpMyAdmin.
  3. Thiết lập giao diện: Cài đặt và kích hoạt Theme chuyên dụng cho trang bán hàng. Bố cục trang được chia thành các phân vùng: Header (thanh điều hướng, logo), Left-Content (danh mục thể loại, tìm kiếm), Right-Content (sản phẩm nổi bật, giảm giá), Footer (thông tin liên hệ, bản quyền).
  4. Tích hợp module thương mại điện tử: Cài đặt và kích hoạt plugin WooCommerce; thiết lập các trang chức năng mặc định (Cửa hàng, Giỏ hàng, Thanh toán, Tài khoản); cấu hình danh mục sản phẩm, quản lý kho hàng và quy trình đặt hàng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết

Chương 1 hệ thống hóa các kiến thức nền tảng về hạ tầng mạng và công nghệ phát triển web. Tác giả làm rõ các khái niệm Domain, Web Hosting (dung lượng, băng thông) và môi trường Localhost (Apache, PHP, MySQL Server, phpMyAdmin). Chương này phân tích chi tiết vai trò của ngôn ngữ định dạng HTML/CSS, ngôn ngữ kịch bản máy chủ PHP và hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ MySQL trong việc xử lý truy vấn dữ liệu đa luồng. Bên cạnh đó, tác giả trình bày lý do lựa chọn CMS WordPress (chiếm khoảng 25% trong top 100 website lớn trên thế giới) cùng công cụ XAMPP để xây dựng hệ thống nhờ tính dễ sử dụng, kho giao diện/plugin phong phú và khả năng mở rộng tốt.

Chương 2: Khảo sát shop bán sách

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực tế tại cửa hàng sách Fahasa. Hiện trạng quản lý thủ công không còn đáp ứng được tốc độ lưu chuyển hàng hóa và quy mô kinh doanh ngày càng mở rộng. Tác giả đề xuất xây dựng website bán hàng nhằm giải quyết các bài toán: tự động thống kê tồn kho, in hóa đơn/phiếu xuất, lưu trữ thông tin lâu dài, hỗ trợ đặt hàng trực tuyến 24/7 và giảm tải ghi chép sổ sách. Chương này lập tài liệu đặc tả phần mềm chi tiết, chia rõ các yêu cầu chức năng (đăng ký, đăng nhập, tìm kiếm, giỏ hàng, thanh toán, quản trị sản phẩm, quản trị bài viết) và yêu cầu phi chức năng (thời gian phản hồi < 10s, tải tối đa 50 người truy cập đồng thời, bảo mật dữ liệu, tương thích đa nền tảng).

Chương 3: Phân tích thiết kế hệ thống website

Chương 3 tập trung mô hình hóa hệ thống thông qua các công cụ phân tích hướng đối tượng:

  • Biểu đồ Use Case: Xây dựng biểu đồ tổng quát và 6 biểu đồ ca sử dụng chi tiết kèm bảng đặc tả (Đăng ký, Đăng nhập, Thêm và xem giỏ hàng, Thanh toán, Quản lý kho hàng, Đánh giá sản phẩm).
  • Biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram): Mô tả chi tiết trình tự trao đổi thông điệp giữa các đối tượng cho 5 luồng chức năng: Đăng nhập, Đăng ký, Tìm kiếm, Thêm sản phẩm, Thanh toán.
  • Biểu đồ hoạt động (Activity Diagram): Thiết lập luồng xử lý và các điểm rẽ nhánh điều kiện cho 6 chức năng: Đăng ký, Đăng nhập, Tìm kiếm sản phẩm, Thêm sản phẩm, Giỏ hàng, Thanh toán.
  • Biểu đồ lớp (Class Diagram): Mô hình hóa cấu trúc tĩnh của hệ thống, thể hiện thuộc tính, phương thức và mối quan hệ giữa các lớp thực thể.

Chương 4: Xây dựng website

Chương 4 mô tả quá trình hiện thực hóa hệ thống trên môi trường thực tế:

  • Cài đặt và kích hoạt Theme giao diện cho WordPress.
  • Xây dựng hệ thống menu điều hướng và phân cấp cây chuyên mục sản phẩm/bài viết.
  • Thiết lập tính năng quản lý bài viết, tin tức (thêm media, soạn thảo nội dung).
  • Triển khai chức năng thương mại điện tử qua WooCommerce: nhập liệu sản phẩm (tên, giá thường, giá khuyến mãi, lên lịch khuyến mãi, mô tả ngắn), quản lý tồn kho và tiếp nhận đơn hàng.
  • Hoàn thiện giao diện các trang người dùng: Trang chủ, Cửa hàng, Chi tiết sản phẩm, Tin tức, Liên hệ, Đặt hàng, Thanh toán và Trang thông báo đặt hàng thành công.

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các phân hệ chức năng đã hoàn thành

Phân hệ chức năng Mô tả dữ liệu đầu vào Quy trình xử lý của hệ thống Kết quả đầu ra
Đăng ký tài khoản Họ tên, địa chỉ, mã vùng, SĐT, email, mật khẩu (≥12 ký tự) Kiểm tra dữ liệu, gửi tin nhắn xác thực qua SĐT/email Tài khoản mới được cấp quyền khách hàng
Đăng nhập Tên đăng nhập (ID) và mật khẩu Đối chiếu thông tin xác thực với cơ sở dữ liệu Cấp quyền truy cập UI hoặc báo lỗi tương ứng
Tìm kiếm sản phẩm Từ khóa tên sản phẩm So sánh chuỗi tìm kiếm với dữ liệu sản phẩm Danh sách sản phẩm khớp hoặc thông báo không tìm thấy
Quản lý giỏ hàng Thao tác click chọn, thay đổi số lượng, nhập mã giảm giá Tính toán lại số lượng, đơn giá và áp dụng chiết khấu Bảng giỏ hàng cập nhật số lượng và tổng tiền
Thanh toán đơn hàng Thông tin người nhận, địa chỉ giao hàng, phương thức thanh toán Kiểm tra địa chỉ (tính phí 2% nếu ngoài Thái Nguyên), ghi nhận đơn hàng Tạo đơn hàng trong CSDL, gửi biên lai (nếu thanh toán ATM)
Quản lý sản phẩm Thông tin sản phẩm, giá bán, giá khuyến mãi, hình ảnh Thêm, sửa, xóa bản ghi trong cơ sở dữ liệu Cập nhật dữ liệu hiển thị tức thì trên giao diện
Đánh giá sản phẩm Nội dung nhận xét, số sao bình chọn Kiểm tra điều kiện mua hàng của tài khoản và lưu đánh giá Hiển thị đánh giá công khai tại trang chi tiết sản phẩm

Giải pháp và đóng góp của đề tài

  • Giải pháp tổ chức: Đề xuất quy trình số hóa hoạt động bán lẻ sách cho nhà sách Fahasa, chuyển đổi từ mô hình quản lý thủ công sang hệ thống thương mại điện tử có khả năng theo dõi đơn hàng và hàng tồn kho tự động.
  • Đóng góp kỹ thuật: Áp dụng phương pháp đặc tả hình thức và mô hình hóa UML để xây dựng tài liệu kỹ thuật chi tiết; triển khai thành công một website bán sách trực tuyến hoàn chỉnh trên nền tảng WordPress và WooCommerce với đầy đủ các phân hệ nghiệp vụ từ tiếp nhận đơn hàng, tính toán phí vận chuyển tự động đến quản trị nội dung.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và kết quả thực hiện được trình bày trong tài liệu:

  • Hạn chế:

    • Hệ thống mới dừng lại ở mức độ thử nghiệm trên môi trường máy chủ cục bộ (Localhost), chưa được cấu hình và vận hành trên môi trường Web Hosting thực tế với tên miền Internet công cộng.
    • Ngưỡng tải tối đa của hệ thống được thiết lập ở mức 50 người dùng truy cập đồng thời, phù hợp với quy mô cửa hàng nhỏ nhưng chưa được kiểm thử tải lớn.
    • Logic tính phí vận chuyển mới được lập trình mẫu cho khu vực Thái Nguyên (miễn phí) và các tỉnh khác (phí 2%), chưa tích hợp API tự động với các đơn vị vận chuyển chuyên nghiệp.

  • Hướng nghiên cứu tiếp:

    • Đưa hệ thống lên môi trường Internet thực tế thông qua việc đăng ký tên miền và thuê dịch vụ Web Hosting.
    • Tích hợp các cổng thanh toán trực tuyến tự động (như cổng thanh toán ngân hàng, ví điện tử) thay cho hình thức xác nhận chuyển khoản thủ công.
    • Tối ưu hóa cơ sở dữ liệu và hạ tầng máy chủ để nâng cao năng lực chịu tải, phục vụ mục tiêu mở rộng hệ thống chi nhánh trên toàn quốc.

Giá trị tham khảo

Báo cáo đồ án tốt nghiệp này cung cấp giá trị tham khảo cho các nhóm đối tượng sau:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Hệ thống thông tin, Kỹ thuật phần mềm: Là tài liệu mẫu về quy trình thực hiện một đồ án tốt nghiệp xây dựng website thương mại điện tử, từ bước khảo sát hiện trạng, lập tài liệu đặc tả phần mềm theo phương pháp hình thức đến phân tích thiết kế bằng UML.
  • Người phát triển ứng dụng thương mại điện tử trên nền tảng CMS: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tế về cách thức mô hình hóa ca sử dụng (Use Case), biểu đồ tuần tự, biểu đồ hoạt động và quy trình cấu hình các chức năng giỏ hàng, thanh toán, quản lý kho hàng thông qua plugin WooCommerce trên nền tảng WordPress.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống quy định yêu cầu cụ thể nào đối với chức năng đăng ký tài khoản khách hàng?

Theo tài liệu đặc tả, khi đăng ký tài khoản mới, khách hàng phải nhập họ tên, địa chỉ, mã vùng, số điện thoại, email và tạo mật khẩu có độ dài tối thiểu 12 ký tự. Hệ thống sẽ thực hiện kiểm tra số điện thoại và email bằng cách gửi tin nhắn xác thực trước khi cấp quyền thành viên cho tài khoản.

2. Logic tính phí vận chuyển đơn hàng được đồ án quy định như thế nào?

Trong chức năng thanh toán, hệ thống thực hiện kiểm tra địa chỉ khách hàng và địa chỉ giao hàng:

  • Nếu địa chỉ giao hàng trùng với địa chỉ của khách hàng và ở khu vực Thái Nguyên, đơn hàng sẽ được miễn phí vận chuyển.
  • Nếu địa chỉ giao hàng ở các khu vực khác, hệ thống sẽ tính thêm phí vận chuyển bằng 2% tổng giá trị đơn hàng.

3. Các chỉ số về yêu cầu phi chức năng của hệ thống được xác định ra sao?

Văn bản đồ án nêu rõ các chỉ số phi chức năng gồm:

  • Thời gian phản hồi của các chức năng cơ bản không quá 10 giây.
  • Khả năng phục vụ đồng thời tối đa 50 khách hàng đăng nhập vào website cùng một thời điểm.
  • Giao diện thân thiện, tương thích trên nhiều thiết bị (máy tính, điện thoại, máy tính bảng) và hệ điều hành (Windows, iOS, Android).

4. Tác giả sử dụng các loại biểu đồ UML nào để phân tích và thiết kế hệ thống?

Trong Chương 3, tác giả sử dụng 4 loại biểu đồ UML chính để mô hình hóa hệ thống:

  • Biểu đồ Use Case (biểu đồ tổng quát và 6 biểu đồ chi tiết cho các ca sử dụng chính).
  • Biểu đồ tuần tự (Sequence Diagram cho 5 chức năng: Đăng nhập, Đăng ký, Tìm kiếm, Thêm sản phẩm, Thanh toán).
  • Biểu đồ hoạt động (Activity Diagram cho 6 chức năng: Đăng ký, Đăng nhập, Tìm kiếm, Thêm sản phẩm, Giỏ hàng, Thanh toán).
  • Biểu đồ lớp (Class Diagram) để mô tả cấu trúc dữ liệu và mối quan hệ giữa các đối tượng.

5. Những phương thức thanh toán nào được tích hợp trên website?

Website hỗ trợ 2 hình thức thanh toán:

  • Trả tiền mặt tận nơi sau khi nhận hàng (COD).
  • Chuyển khoản qua ATM (với hình thức này, sau khi quản trị viên xác nhận đã nhận được tiền, hệ thống sẽ tự động gửi biên lai thanh toán qua email cho khách hàng).

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Xây dựng website bán sách cho nhà sách Fahasa" của sinh viên Vũ Văn Dương đã hoàn thành việc khảo sát, phân tích thiết kế và xây dựng một hệ thống website thương mại điện tử hoàn chỉnh. Đề tài áp dụng phương pháp đặc tả hình thức kết hợp với các mô hình chuẩn UML để chi tiết hóa các yêu cầu nghiệp vụ quản lý bán hàng, quản lý kho và xử lý đơn hàng. Bằng việc ứng dụng nền tảng WordPress kết hợp plugin WooCommerce trên môi trường XAMPP, tác giả đã hiện thực hóa thành công các giao diện chức năng phục vụ cho cả khách hàng và người quản trị. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo học thuật hữu ích cho sinh viên công nghệ thông tin trong việc triển khai các giải pháp phần mềm thương mại điện tử quy mô vừa và nhỏ.