Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghệ thông tin và mạng Internet phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử đã trở thành phương thức kinh doanh mang lại hiệu quả cao với chi phí vận hành thấp hơn so với các mô hình bán hàng truyền thống. Việc ứng dụng công nghệ trực tuyến giúp doanh nghiệp truyền tải thông tin sản phẩm nhanh chóng, mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng tiềm năng và tối ưu hóa quy trình phân phối thông qua các dịch vụ vận chuyển và thanh toán liên kết. Đối với người tiêu dùng, mua sắm trực tuyến mang lại sự tiện lợi, giúp tiết kiệm thời gian, dễ dàng tra cứu hình ảnh, thông tin chi tiết và so sánh giá cả trước khi đưa ra quyết định mua hàng.

Đề tài "Thiết kế website bán hàng mô hình đồ chơi" (hoặc "Xây dựng website bán hàng đồ chơi trực tuyến") do sinh viên Phạm Thùy Trang (Lớp CNTT3.k21, Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Hải Phòng) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Bùi Thị Thúy Quỳnh vào năm 2024. Đề tài xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của thị trường kinh doanh đồ chơi mô hình và mong muốn xây dựng một giải pháp phần mềm hỗ trợ hoạt động mua bán qua mạng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

  1. Khảo sát hiện trạng và quy trình nghiệp vụ thương mại điện tử theo yêu cầu thực tế của các cá nhân, đơn vị kinh doanh mô hình đồ chơi.
  2. Phân tích và mô hình hóa hệ thống thông tin phục vụ hai nhóm đối tượng chính: khách hàng mua sắm và nhà quản trị hệ thống.
  3. Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ nhằm quản lý toàn diện các thực thể: sản phẩm, danh mục, người dùng, giỏ hàng và đơn đặt hàng.
  4. Xây dựng và triển khai giao diện website động với các chức năng hỗ trợ khách hàng tìm kiếm, đặt mua hàng và hỗ trợ ban quản trị vận hành, cập nhật dữ liệu.

Đối tượng nghiên cứu của đồ án là hệ thống website thương mại điện tử chuyên ngành bán hàng mô hình đồ chơi (tên định danh thử nghiệm: Banhàngtructuyen). Phạm vi nghiên cứu về mặt chức năng và hoạt động được xác định tập trung thực hiện đầy đủ các chức năng giao dịch trong phạm vi cùng thành phố, tổ chức trao đổi dữ liệu theo mô hình máy khách - máy chủ (Client/Server) trên nền tảng Internet và Intranet.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án tổng hợp các kiến thức nền tảng về công nghệ web, hệ quản trị cơ sở dữ liệu và phương pháp luận phân tích thiết kế hệ thống thông tin:

  • Khung công nghệ và công cụ phát triển:
    • Ngôn ngữ lập trình kịch bản PHP (Personal Home Page): Hoạt động ở phía máy chủ (Server-side), thực thi trên nền PHP Engine kết hợp với Web Server (Apache/IIS) để xử lý dữ liệu và thông dịch trả về kết quả trang mã HTML thuần cho trình duyệt. Văn bản ghi nhận khả năng tương thích đa nền tảng (Windows, Linux, Unix), cơ chế kết nối đa dạng với các hệ quản trị cơ sở dữ liệu và hỗ trợ quản lý phiên làm việc (session) từ phiên bản 4.0 trở đi.
    • Hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL và ngôn ngữ truy vấn SQL: Sử dụng chuẩn ANSI SQL để tạo lập, truy xuất và cập nhật cơ sở dữ liệu; quản lý người dùng với tài khoản quản trị tối cao (root) và phân bổ quyền thao tác dữ liệu (SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE).
    • Ngôn ngữ và công cụ giao diện: Kết hợp HTML, CSS, XML để xây dựng giao diện; tham khảo các hệ thống quản trị nội dung mã nguồn mở (Joomla kết hợp Virtuemart, WordPress) và các công cụ hỗ trợ thiết kế giao diện như Microsoft Office FrontPage 2003, Macromedia Dreamweaver MX.
  • Phương pháp nghiên cứu:
    • Phương pháp khảo sát hiện trạng: Điều tra, thu thập thông tin về quy trình quản lý thông tin khách hàng, quản lý mặt hàng, quy trình tiếp nhận đơn hàng của khách và quy trình kiểm tra, nhập hàng từ nhà cung cấp vào kho.
    • Phương pháp phân tích và thiết kế hệ thống bằng UML: Sử dụng ngôn ngữ mô hình hóa thống nhất (UML) để xây dựng các biểu đồ ca sử dụng (Use Case Diagrams), biểu đồ trạng thái (State Machine Diagrams) và biểu đồ tuần tự (Sequence Diagrams) cho các chức năng của từng tác nhân.
    • Phương pháp thực nghiệm phần mềm: Cài đặt, lập trình chức năng, kết nối cơ sở dữ liệu và kiểm thử giao diện người dùng cùng giao diện quản trị.
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu khảo sát nghiệp vụ bán lẻ thực tế, tài liệu giáo trình chuyên ngành Công nghệ thông tin của Trường Đại học Hải Phòng (giáo trình Phân tích thiết kế hệ thống thông tin, Phát triển ứng dụng Web, Ngôn ngữ mô hình hóa UML, An toàn dữ liệu, Lập trình cơ sở) cùng các sách chuyên khảo về PHP và MySQL.

Thiết kế và triển khai hệ thống

Hệ thống website bán hàng mô hình đồ chơi được thiết kế theo cấu trúc hai phân hệ tương ứng với hai tác nhân độc lập: Khách hàng (Customer) và Quản trị viên (Administrator).

Tác nhân Nhóm chức năng chính Mô tả chi tiết nghiệp vụ
Khách hàng Đăng ký & Đăng nhập Tạo tài khoản cá nhân, xác thực thông tin đăng nhập để truy cập hệ thống.
Tra cứu & Tìm kiếm Xem danh mục sản phẩm, xem sản phẩm mới, tìm kiếm theo tên mô hình, tìm kiếm theo giá và nội dung mô tả.
Quản lý giỏ hàng & Đặt hàng Thêm sản phẩm vào giỏ, điều chỉnh số lượng mua, xóa sản phẩm khỏi giỏ hàng, xác lập thông tin đơn đặt hàng và địa chỉ giao hàng.
Quản trị viên (Admin) Quản lý sản phẩm & Danh mục Thêm, sửa, xóa, cập nhật mã sản phẩm, giá bán, số lượng tồn kho, hình ảnh đại diện, tóm tắt và nội dung chi tiết.
Quản lý người dùng & Đơn hàng Xem danh sách thành viên đăng ký, tiếp nhận đơn đặt hàng, kiểm tra thông tin giao hàng, cập nhật trạng thái đơn hàng.
Báo cáo & Thống kê Thống kê danh sách đơn hàng của người dùng, theo dõi số lượng sản phẩm bán ra.

Hệ thống cơ sở dữ liệu quan hệ được tác giả thiết kế chi tiết gồm 7 bảng dữ liệu để lưu trữ và xử lý thông tin:

Tên bảng CSDL Danh sách các trường dữ liệu Kiểu dữ liệu Ràng buộc chính
admin Id, usermame, password int, varchar, varchar Id là khóa chính (Primary Key), không cho phép Null.
cart detail Id, code_cart, sản phẩm, soluongmua int, varchar, int, int Id là khóa chính, lưu mã đơn hàng, ID sản phẩm và số lượng mua.
đăng kí Id, hovate, taikhoan, matkhau, sodienthoai, email, diachi, chucvu int, varchar, varchar, varchar, varchar, varchar, text, int Id là khóa chính, lưu trữ thông tin định danh và địa chỉ của thành viên.
dahmuc Id, tendanhmuc, thutu int, varchar, int Id là khóa chính, quản lý phân cấp và thứ tự hiển thị danh mục.
cart code_cart, cart_status, cart_payment varchar, int, varchar Lưu mã đơn hàng, trạng thái xử lý đơn hàng và phương thức thanh toán.
sanpham Id, tensanpham, masanpham, giasanpham, soluong, hinhanh, tomtat, noidung int, varchar, varchar, float, int, varchar, tinytext, text Id là khóa chính, lưu thông tin chi tiết, đơn giá, số lượng và hình ảnh mô hình.
shipping Id, name, phone, adress, not int, varchar, varchar, float, int Id là khóa chính, lưu thông tin giao nhận hàng và ghi chú đơn hàng.

Thiết kế hành vi hệ thống được mô hình hóa qua hệ thống 22 biểu đồ UML trong báo cáo, bao gồm các biểu đồ ca sử dụng chi tiết (tổng quát, khách hàng, quản lý giỏ hàng, tìm kiếm, quản lý sản phẩm, quản lý khách hàng), các biểu đồ trạng thái cho quá trình đăng nhập và xử lý giỏ hàng, cùng chuỗi biểu đồ tuần tự mô tả tương tác giữa người dùng, giao diện và cơ sở dữ liệu cho toàn bộ các thao tác nghiệp vụ.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI

Chương 1 trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ xu hướng chuyển dịch kinh doanh sang nền tảng số và nhu cầu thực tế của người tiêu dùng đối với mặt hàng đồ chơi, mô hình. Tác giả xác định mục đích, ý nghĩa thực tiễn đối với doanh nghiệp (tăng tốc độ tra cứu, quản lý dữ liệu tập trung, thống kê bán hàng) và đối với khách hàng (mua sắm nhanh chóng, tiết kiệm chi phí đi lại). Đồng thời, chương này giới thiệu cơ sở lý thuyết về ngôn ngữ lập trình kịch bản PHP, cơ chế thông dịch trên máy chủ thông qua mô hình đồ họa (Hình 1: Quá trình thông dịch trong PHP), ưu điểm mã nguồn mở và khả năng kết nối cơ sở dữ liệu. Phần tổng quan về MySQL trình bày định nghĩa ngôn ngữ SQL theo chuẩn ANSI, phương thức kết nối bằng dòng lệnh (Command line) hoặc giao diện đồ họa (phpMyAdmin, MySQL Administrator) cùng các thao tác quản lý người dùng, phân quyền truy cập hệ thống.

CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT VÀ PHÂN TÍCH HỆ THỐNG

Chương 2 tập trung khảo sát hiện trạng quy trình vận hành thực tế tại cửa hàng, phân định luồng thông tin quản lý khách hàng (họ tên, địa chỉ, số điện thoại, email, thông tin cơ quan), quản lý mặt hàng (tên, giá, hình ảnh, mô tả), quy trình bán hàng qua trao đổi và quy trình nhập kho kiểm tra chứng từ của thủ kho. Từ bài toán thực tế, tác giả xây dựng yêu cầu chức năng cho website "Banhàngtructuyen" và mô hình hóa toàn diện hệ thống bằng UML. Nội dung phân tích bao gồm:

  • Biểu đồ Use Case: 6 biểu đồ từ mức tổng quát đến chi tiết cho khách hàng (đăng ký, đăng nhập, tìm kiếm, xem thông tin, quản lý giỏ hàng) và admin (quản lý sản phẩm, quản lý khách hàng, quản lý đơn hàng, báo cáo).
  • Biểu đồ trạng thái: 4 biểu đồ mô tả vòng đời và trạng thái xử lý của chức năng đăng nhập quản lý khách hàng, đăng nhập quản lý sản phẩm, tìm kiếm và quản lý giỏ hàng.
  • Biểu đồ tuần tự: 12 biểu đồ mô tả trình tự trao đổi thông điệp chi tiết cho từng tác vụ: đăng ký thành viên, đăng nhập, xem sản phẩm, thêm/xóa/cập nhật giỏ hàng, quản lý danh mục và các thao tác quản trị dữ liệu sản phẩm.
  • Thiết kế cơ sở dữ liệu: Đặc tả chi tiết cấu trúc 7 bảng dữ liệu quan hệ (admin, cart detail, đăng kí, dahmuc, cart, sanpham, shipping) với đầy đủ tên trường, kiểu dữ liệu và thuộc tính khóa chính không cho phép null.

CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ GIAO DIỆN WEBSITE

Chương 3 trình bày kết quả hiện thực hóa hệ thống thông qua hệ thống các giao diện màn hình chức năng được phân chia làm hai phân hệ:

  • Giao diện phân hệ khách hàng: Thể hiện trực quan thông qua các ảnh chụp màn hình từ Hình 3.1 đến Hình 3.9, bao gồm giao diện trang chủ, trang giới thiệu sản phẩm mới, trang hiển thị tất cả sản phẩm, giao diện giỏ hàng, form đăng ký thành viên, form đăng nhập tài khoản, giao diện liên hệ, thanh công cụ tìm kiếm và trang thông tin tài khoản người dùng.
  • Giao diện phân hệ quản trị: Thể hiện qua các ảnh chụp màn hình từ Hình 3.10 đến Hình 3.13, bao gồm giao diện đăng nhập dành cho quản trị viên, bảng liệt kê và cập nhật sản phẩm, danh sách thông tin người dùng đã đăng ký và bảng theo dõi danh sách các đơn đặt hàng phát sinh từ khách hàng.

Kết quả và đóng góp

  • Kết quả đạt được:
    • Xây dựng hoàn chỉnh mô hình phân tích thiết kế hệ thống cho website bán hàng mô hình đồ chơi trực tuyến với hệ thống 22 biểu đồ UML đặc tả chi tiết hành vi và cấu trúc chức năng.
    • Thiết kế thành công hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL gồm 7 bảng lưu trữ dữ liệu có cấu trúc, đáp ứng đầy đủ các quan hệ thông tin từ sản phẩm, danh mục, tài khoản người dùng đến đơn hàng và giao vận.
    • Hiện thực hóa giao diện website động đáp ứng các luồng nghiệp vụ mua sắm trực tuyến cho khách hàng và phân hệ quản trị dữ liệu cho ban quản trị.
  • Giải pháp đề xuất: Đồ án đề xuất giải pháp ứng dụng công nghệ web mã nguồn mở (PHP kết hợp MySQL) nhằm tối ưu hóa chi phí đầu tư hạ tầng phần mềm cho các cơ sở kinh doanh mô hình đồ chơi quy mô vừa và nhỏ, chuyển đổi quy trình bán hàng thủ công sang phương thức trực tuyến.
  • Đóng góp của tác giả: Đóng góp giải pháp xây dựng ứng dụng thực nghiệm phục vụ việc mua bán mô hình trên mạng Internet, cung cấp tài liệu nghiên cứu ban đầu về quy trình thiết kế website thương mại điện tử chuyên ngành cho sinh viên và cá nhân quan tâm.

Hạn chế và hướng phát triển

  • Hạn chế của đồ án:
    • Do hạn chế về thời gian nghiên cứu, kinh nghiệm thực tế và trình độ của sinh viên, báo cáo đồ án còn tồn tại một số thiếu sót nhất định trong quá trình biên soạn.
    • Hệ thống mới chỉ đáp ứng và thực hiện đầy đủ các chức năng vận hành trong phạm vi địa lý cùng một thành phố.
    • Hệ thống bảo mật và cơ chế thanh toán trực tuyến còn ở mức cơ bản, chưa tích hợp sâu các cổng thanh toán điện tử phức tạp.
  • Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp theo:
    • Nghiên cứu và tìm hiểu sâu hơn về ngôn ngữ PHP cùng MySQL nhằm nâng cao hiệu năng, tối ưu hóa hệ thống để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng.
    • Nghiên cứu khả năng kết hợp ngôn ngữ PHP với các hệ quản trị cơ sở dữ liệu quy mô lớn hơn như Microsoft SQL Server, Oracle.
    • Tìm hiểu thêm các ngôn ngữ và phần mềm ứng dụng mới nhằm nâng cấp giao diện đồ họa, tăng tính thẩm mỹ và thân thiện với người dùng.
    • Mở rộng quy mô của trang web với nhiều tiện ích, chức năng nghiệp vụ nâng cao và mở rộng phạm vi phục vụ ra toàn quốc.

Giá trị tham khảo

Báo cáo đồ án tốt nghiệp là tài liệu tham khảo phù hợp cho:

  • Sinh viên các chuyên ngành Công nghệ thông tin, Hệ thống thông tin, Kỹ thuật phần mềm đang chuẩn bị thực hiện đồ án môn học hoặc đồ án tốt nghiệp về đề tài xây dựng website thương mại điện tử.
  • Các cá nhân tự học lập trình web mong muốn tìm hiểu phương pháp phân tích thiết kế hệ thống hướng đối tượng thông qua các biểu đồ UML thực tế (Use Case, State, Sequence).
  • Nội dung đáng tham khảo nhất của đồ án là quy trình khảo sát nghiệp vụ bán hàng - nhập kho và cách thức chuyển hóa các yêu cầu nghiệp vụ thành cấu trúc 7 bảng cơ sở dữ liệu quan hệ trong MySQL.

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án sử dụng những công nghệ và ngôn ngữ nào để xây dựng website? Đồ án sử dụng ngôn ngữ lập trình kịch bản chạy phía máy chủ PHP kết hợp với hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL. Về phía giao diện, hệ thống sử dụng HTML, CSS, XML và tham khảo các công cụ thiết kế giao diện như Microsoft Office FrontPage 2003, Macromedia Dreamweaver MX cùng các nền tảng mã nguồn mở (Joomla, WordPress).

2. Cơ sở dữ liệu của website gồm những bảng nào và thực hiện chức năng gì? Cơ sở dữ liệu của hệ thống gồm 7 bảng chính: admin (quản lý tài khoản quản trị), cart detail (lưu chi tiết sản phẩm và số lượng trong đơn hàng), đăng kí (lưu trữ thông tin cá nhân và tài khoản khách hàng), dahmuc (quản lý danh mục mô hình), cart (quản lý mã giỏ hàng, trạng thái đơn và phương thức thanh toán), sanpham (lưu thông tin, giá, số lượng, hình ảnh, mô tả sản phẩm), và shipping (lưu thông tin giao hàng).

3. Hệ thống phân chia quyền hạn và chức năng cho những tác nhân nào? Hệ thống phân định rõ hai tác nhân:

  • Khách hàng: Đăng ký, đăng nhập, tìm kiếm sản phẩm theo tên/giá/nội dung, xem chi tiết sản phẩm, quản lý giỏ hàng (thêm, sửa, xóa sản phẩm) và đặt mua hàng.
  • Quản trị viên (Admin): Đăng nhập quản trị, quản lý danh mục sản phẩm, quản lý thông tin và hình ảnh sản phẩm (thêm, sửa, xóa), quản lý thông tin khách hàng, tiếp nhận/kiểm tra/xử lý đơn đặt hàng và xem báo cáo thống kê.

4. Quy trình xử lý đơn hàng và nhập hàng trong khảo sát hiện trạng diễn ra như thế nào? Khách hàng lựa chọn mặt hàng từ danh mục trực tuyến và đưa vào giỏ hàng điện tử, sau đó hệ thống hiển thị trang xác lập đơn đặt hàng cùng thông tin khách hàng để xác nhận mua. Đối với quy trình nhập hàng, khi có yêu cầu nhập kho, nhà cung cấp giao hàng kèm hóa đơn; thủ kho tiến hành kiểm tra chất lượng lô hàng, đối chiếu chứng từ, gán mã số, cập nhật giá bán vào cơ sở dữ liệu và in phiếu nhập để lưu trữ hồ sơ.

5. Phạm vi hoạt động và hạn chế chính của đồ án được tác giả xác định là gì? Đồ án xác định chương trình chỉ thực hiện đầy đủ các chức năng ở phạm vi trong cùng một thành phố. Ngoài ra, do giới hạn về thời gian và kinh nghiệm, hệ thống còn mang tính thử nghiệm, cần tiếp tục tối ưu hóa mã nguồn PHP, nâng cấp cơ sở dữ liệu lên các hệ quản trị lớn hơn và hoàn thiện giao diện đồ họa trong tương lai.

Kết luận

Đồ án "Thiết kế website bán hàng mô hình đồ chơi" của tác giả Phạm Thùy Trang đã giải quyết bài toán xây dựng hệ thống thương mại điện tử phục vụ hoạt động mua bán mô hình trực tuyến dựa trên công nghệ PHP và MySQL. Báo cáo thể hiện đầy đủ quy trình từ khảo sát nghiệp vụ thực tế, mô hình hóa 22 biểu đồ UML đến thiết kế cơ sở dữ liệu 7 bảng và triển khai các giao diện chức năng cho khách hàng cùng ban quản trị. Đây là tài liệu học thuật mang tính ứng dụng thực nghiệm rõ ràng, cung cấp cơ sở tham khảo có giá trị cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin trong việc nghiên cứu và phát triển các ứng dụng web thương mại điện tử.