Khóa luận quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Kiên Long - Chi nhánh Sài Gòn

Đánh giá công tác quản trị rủi ro tín dụng tại chi nhánh Sài Gòn ngân hàng Kiên Long, phân tích hiệu quả và các biện pháp cải thiện.

• Tác giả: Lê Đinh Ngọc Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Quách Doanh Nghiệp
• Trường học: Đại Học Kinh Tế - Tài Chính
• Chuyên ngành: Tài Chính Doanh Nghiệp
• Đề tài: Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Ngân Hàng Kiên Long
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ THỰC TẬP VÀ NHẬN XÉT CỦA CHUYÊN VIÊN HƢỚNG DẪN
• NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƢỚNG DẪN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái niệm về tín dụng ngân hàng
• 1.2. Các hình thức tín dụng ngân hàng
• 1.3. Rủi ro tín dụng ngân hàng
• 1.4. Khái niệm về rủi ro tín dụng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI CHI NHÁNH SÀI GÒN - NGÂN HÀNG TMCP KIÊN LONG
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG HIỆN NAY TẠI NGÂN HÀNG TMCP KIÊN LONG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rủi Ro Tín Dụng Trong Ngân Hàng Kiên Long

Tín dụng là hoạt động kinh tế quan trọng của ngân hàng, nhưng đi kèm với nó là rủi ro tín dụng. Ngân hàng Kiên Long (NHKL), dù là một ngân hàng trẻ, đã không ngừng nỗ lực để trở thành một ngân hàng thương mại đa năng và hiện đại. Bài viết này sẽ tập trung vào quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Kiên Long. Rủi ro tín dụng phát sinh khi ngân hàng không thu hồi được đầy đủ cả gốc và lãi của khoản vay, hoặc việc thanh toán nợ gốc và lãi không đúng kỳ hạn. Định nghĩa nợ xấu của Việt Nam tại Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 của NHNN quy định nợ xấu là những khoản nợ được phân loại vào nhóm 3, 4 và 5. Việc kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả là sống còn đối với sự phát triển bền vững của NHKL.

1.1. Khái niệm và Bản chất của Rủi Ro Tín Dụng

Rủi ro tín dụng xảy ra khi bên vay không thể trả nợ gốc và lãi theo thỏa thuận. Điều này gây ảnh hưởng lớn đến kết quả hoạt động tín dụng của ngân hàng. Bản chất của rủi ro tín dụng nằm ở sự không chắc chắn về khả năng trả nợ của khách hàng vay vốn. Theo điều 98 Luật các tổ chức tín dụng (2010), tín dụng NHTM được thể hiện dưới các hình thức sau: Hình thức cho vay, hình thức chiết khấu, hình thức bảo lãnh, hình thức bao thanh toán, hình thức phát hành thẻ tín dụng.

1.2. Phân loại Rủi Ro Tín Dụng theo Tiêu chí Quan trọng

Rủi ro tín dụng có thể phân loại theo nhiều tiêu chí, bao gồm: theo đối tượng khách hàng vay vốn, theo ngành nghề kinh tế, theo thời hạn cho vay, và theo mức độ nghiêm trọng. Việc phân loại giúp ngân hàng xác định nguyên nhân gây ra rủi ro và có biện pháp phòng ngừa rủi ro tín dụng phù hợp. Rủi ro tín dụng là những khả năng xảy ra tổn thất ngoài dự kiến song lại là hiện tượng đồng hành với các hoạt động kinh doanh trong cơ chế thị trường cũng như trong quá trình cạnh tranh.

II. Cách Đánh Giá Rủi Ro Tín Dụng Chi Tiết Tại Kiên Long Bank

Đánh giá rủi ro tín dụng là quá trình quan trọng để xác định khả năng ngân hàng có thể mất tiền do khách hàng không trả nợ. Quá trình này bao gồm phân tích rủi ro tín dụng khả năng tài chính của khách hàng, lịch sử tín dụng, và các yếu tố kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến khả năng trả nợ. Việc đánh giá chính xác giúp Kiên Long Bank đưa ra quyết định cho vay sáng suốt và kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả. Các khoản nợ quá hạn là những khoản cho vay quá hạn thanh toán từ 90 ngày trở lên. Các khoản cho vay được xóa nợ là những khoản cho vay được ngân hàng tuyên bố là không còn giá trị và được xóa sổ.

2.1. Quy Trình Phân Tích Hồ Sơ Khách Hàng Vay Vốn

Quy trình này bao gồm thu thập thông tin về khách hàng, như báo cáo tài chính, lịch sử tín dụng, và kế hoạch kinh doanh. Sau đó, ngân hàng tiến hành phân tích các chỉ số tài chính quan trọng để đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng. Việc đánh giá rủi ro tín dụng cần được thực hiện cẩn thận và khách quan để đảm bảo tính chính xác.

2.2. Sử Dụng Mô Hình Chấm Điểm Tín Dụng Credit Scoring

Mô hình chấm điểm tín dụng là công cụ hữu ích để đánh giá rủi ro tín dụng một cách nhanh chóng và hiệu quả. Mô hình này sử dụng các yếu tố như tuổi, thu nhập, lịch sử tín dụng, và ngành nghề kinh doanh để đưa ra một điểm số đánh giá rủi ro của khách hàng. Kiên Long Bank có thể sử dụng mô hình này để hỗ trợ quá trình đánh giá rủi ro.

III. Hướng Dẫn Kiểm Soát và Giảm Thiểu Rủi Ro Tín Dụng Tại NHKL

Kiểm soát rủi ro tín dụng là một quá trình liên tục, bao gồm việc thiết lập chính sách tín dụng chặt chẽ, theo dõi và quản lý nợ xấu, và thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro. Mục tiêu là giảm thiểu tổn thất cho ngân hàng do rủi ro tín dụng gây ra. “Hoạt động kinh doanh của NHTM chủ yếu và thường xuyên là thu hút vốn thông qua những khoản tiền gửi. từ các chủ thể trong nền kinh tế. Sau đó, ngân hàng sử dụng nguồn vốn này để cấp tín dụng và thực hiện các hoạt động đầu tư tài chính trên thị trường; đồng thời,. còn thực hiện cung ứng các dịch vụ trung gian thanh toán.” (Giáo trình Lý thuyết Tài chính tiền tệ của GS. Dương Thị Bình Minh và TS. Sử Đình Thành)

3.1. Xây Dựng Chính Sách Tín Dụng Rõ Ràng và Chặt Chẽ

Chính sách tín dụng cần quy định rõ các tiêu chí cho vay, giới hạn tín dụng, và quy trình xử lý nợ xấu. Chính sách này cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với tình hình kinh tế và hoạt động của ngân hàng. Cần có sự phê duyệt của Hội đồng quản trị cho các chính sách này.

3.2. Tăng Cường Giám Sát và Quản Lý Nợ Quá Hạn Nợ Xấu

Cần có hệ thống theo dõi nợ quá hạn và nợ xấu hiệu quả để phát hiện sớm các vấn đề và có biện pháp xử lý kịp thời. Ngân hàng cần có đội ngũ nhân viên chuyên trách về quản lý nợ xấu để thu hồi nợ và giảm thiểu tổn thất. Xây dựng quy trình thu hồi nợ cụ thể, bao gồm cả việc sử dụng các biện pháp pháp lý.

3.3. Đa Dạng Hóa Danh Mục Tín Dụng để Giảm Thiểu Rủi Ro

Không nên tập trung cho vay vào một vài ngành nghề hoặc khách hàng lớn. Việc đa dạng hóa danh mục tín dụng giúp ngân hàng giảm thiểu ảnh hưởng của rủi ro từ một ngành nghề hoặc khách hàng cụ thể. Nghiên cứu các ngành nghề tiềm năng khác để mở rộng hoạt động cho vay.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Kiên Long Bank

Mô hình quản trị rủi ro tín dụng giúp Kiên Long Bank xác định, đo lường, và kiểm soát rủi ro tín dụng một cách có hệ thống. Việc áp dụng mô hình này giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay tốt hơn và bảo vệ lợi nhuận. Trong hoạt động quản trị ngân hàng, để đối phó với các vấn đề về rủi ro tín dụng, ngân hàng cần hiểu rõ cách quản lý rủi ro đối với nợ xấu và có hành động phù hợp. Việc ngân hàng không thu hồi được vốn, có thể là do buông lỏng quản lý, cấp tín dụng không minh bạch, áp dụng một chính sách tín dụng kém hiệu quả, hay do nền kinh tế đi xuống không lường trước.

4.1. Xác Định và Đo Lường Rủi Ro Tín Dụng Hiệu Quả

Sử dụng các công cụ và kỹ thuật để xác định các nguồn gốc của rủi ro tín dụng và đo lường mức độ ảnh hưởng của chúng. Áp dụng các chỉ số đo lường rủi ro như tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ dự phòng rủi ro, và tỷ lệ tổn thất tín dụng. Cần có sự tham gia của các chuyên gia phân tích rủi ro.

4.2. Thiết Lập Hạn Mức Rủi Ro Tín Dụng Phù Hợp

Xác định mức độ rủi ro mà ngân hàng có thể chấp nhận được. Phân bổ hạn mức rủi ro cho từng đơn vị kinh doanh và khách hàng. Đảm bảo rằng các hoạt động cho vay không vượt quá hạn mức rủi ro đã được phê duyệt.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng NHKL

Để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, Kiên Long Bank cần liên tục cải tiến quy trình, nâng cao năng lực của nhân viên, và áp dụng các công nghệ mới. Cần có sự cam kết từ ban lãnh đạo và sự tham gia của tất cả các bộ phận trong ngân hàng. Việc nghiên cứu những rủi ro này không thể tách rời với việc nghiên cứu luật lệ ngân hàng, vì mục đích chính của luật lệ ngân hàng là bắt buộc các ngân hàng phải có thái độ thận trọng với các rủi ro.

5.1. Đào Tạo và Phát Triển Nguồn Nhân Lực Quản Lý Rủi Ro

Cung cấp các khóa đào tạo về quản trị rủi ro tín dụng cho nhân viên. Tạo điều kiện cho nhân viên tham gia các hội thảo và khóa học chuyên sâu về rủi ro. Xây dựng đội ngũ chuyên gia quản lý rủi ro có trình độ cao.

5.2. Áp Dụng Công Nghệ Mới Vào Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Sử dụng các phần mềm và công cụ phân tích dữ liệu để đánh giá rủi ro một cách chính xác và hiệu quả. Áp dụng các hệ thống cảnh báo sớm để phát hiện các dấu hiệu của rủi ro tín dụng. Tận dụng công nghệ để tự động hóa các quy trình quản lý rủi ro.

VI. Kết Luận Triển Vọng Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Ngân Hàng

Quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của Kiên Long Bank. Với sự nỗ lực không ngừng, ngân hàng có thể vượt qua các thách thức và đạt được thành công trong hoạt động tín dụng. Khóa luận đi vào nhận định và đánh giá tình hình tín dụng hiện nay trong hệ thống ngân hàng Việt Nam và cụ thể tại Chi nhánh Sài Gòn - Ngân hàng TMCP Kiên Long. Phân tích những nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng ở Chi nhánh này. Kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản trị rủi ro tín dụng hiện tại và giảm thiểu nguy cơ nợ xấu ở Chi nhánh trong thời gian sắp tới.

6.1. Tầm Quan Trọng của Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng trong Tương Lai

Trong bối cảnh kinh tế ngày càng biến động, quản trị rủi ro tín dụng càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Các ngân hàng cần chủ động phòng ngừa rủi ro và có các biện pháp ứng phó kịp thời với các tình huống xấu xảy ra. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các ngân hàng và cơ quan quản lý để xây dựng một hệ thống tài chính vững mạnh.

6.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo về Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng

Nghiên cứu về tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến rủi ro tín dụng. Phân tích hiệu quả của các công cụ quản lý rủi ro tín dụng mới. Nghiên cứu về vai trò của công nghệ trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Đề xuất các giải pháp để cải thiện khung pháp lý về quản trị rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động cấp tín dụng là nghiệp vụ kinh doanh cốt lõi mang lại nguồn thu nhập chủ yếu cho các ngân hàng thương mại, song cũng là mảng hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro tài chính có thể gây tổn thất lớn cho vốn tự có và đe dọa sự an toàn hệ thống. Trong giai đoạn 2008 – 2011, cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu đã tác động trực tiếp và sâu sắc đến nền kinh tế Việt Nam, đẩy nhiều doanh nghiệp vào tình trạng đình trệ sản xuất, suy giảm doanh thu và mất khả năng thanh toán các khoản nợ vay ngân hàng. Thực trạng sáp nhập bắt buộc giữa ba ngân hàng TMCP Đệ Nhất (Ficombank), Việt Nam Tín Nghĩa (TinNghiaBank) và Sài Gòn (SCB) vào cuối năm 2011 là minh chứng rõ nét cho thấy áp lực nặng nề từ rủi ro tín dụng và thanh khoản đối với hệ thống ngân hàng thương mại.

Trước diễn biến vĩ mô phức tạp, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kiên Long (Kienlongbank) trên bình diện toàn hệ thống đã duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức tương đối thấp và suy giảm dần qua các năm (năm 2011 đạt 1,04%, dưới mức trần mục tiêu 2% mà ngân hàng đặt ra). Tuy nhiên, tại Chi nhánh Sài Gòn – một đơn vị kinh doanh trọng điểm tại trung tâm kinh tế TP. Hồ Chí Minh – công tác quản lý các khoản vay lại bộc lộ nhiều điểm bất cập, khiến tỷ lệ nợ xấu và nợ quá hạn gia tăng liên tục từ năm 2008 đến năm 2011. Do đó, khóa luận lựa chọn đề tài nghiên cứu tập trung vào đơn vị này.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể gồm:

1. Nhận định, đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng trong hệ thống ngân hàng Việt Nam và phân tích chi tiết hoạt động tín dụng tại Chi nhánh Sài Gòn – Ngân hàng TMCP Kiên Long giai đoạn 2008 – 2011.
2. Phân tích, làm rõ những nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến sự gia tăng của rủi ro tín dụng tại Chi nhánh Sài Gòn.
3. Kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản trị rủi ro tín dụng và kiểm soát nguy cơ nợ xấu tại Chi nhánh Sài Gòn cũng như trong toàn hệ thống Kienlongbank thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động cấp tín dụng và công tác quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực tế tại Chi nhánh Sài Gòn – Ngân hàng TMCP Kiên Long, đồng thời đối chiếu với các số liệu toàn hệ thống Kienlongbank và hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Tập trung thu thập, phân tích chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2008 – 2011 và bối cảnh tái cấu trúc hệ thống ngân hàng đầu năm 2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các quy định pháp lý chuyên ngành và lý thuyết kinh tế tiền tệ:

• Khái niệm tín dụng ngân hàng: Được định nghĩa là mối quan hệ chuyển giao tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa ngân hàng và khách hàng vay vốn theo nguyên tắc hoàn trả vô điều kiện cả nợ gốc lẫn lãi vay khi đến hạn, dựa trên cơ sở giáo trình Lý thuyết Tài chính tiền tệ của GS. Dương Thị Bình Minh và TS. Sử Đình Thành.
• Các hình thức cấp tín dụng: Căn cứ Khoản 3 Điều 98 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, các hình thức cấp tín dụng của NHTM bao gồm: cho vay; chiết khấu và tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá; bảo lãnh ngân hàng (bảo lãnh bằng thư, bảo lãnh chấp nhận); bao thanh toán; phát hành thẻ tín dụng.
• Phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro: Căn cứ Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 và Quyết định số 18/2007/QĐ-NHNN ngày 25/4/2007 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Rủi ro tín dụng biểu hiện qua việc các khoản nợ bị quá hạn thanh toán từ 90 ngày trở lên hoặc phải xử lý xóa nợ, trong đó nợ xấu được phân chia thành nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn).

Bảng: Khung phân loại nợ và tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể theo Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN

Nhóm nợ	Tên nhóm nợ	Tiêu chí tình trạng quá hạn và cơ cấu lại nợ	Tỷ lệ trích lập dự phòng
Nhóm 1	Nợ đủ tiêu chuẩn	Trong hạn hoặc quá hạn dưới 10 ngày	0%
Nhóm 2	Nợ cần chú ý	Quá hạn từ 10 ngày đến 90 ngày; hoặc cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ nhất (đối với khách hàng doanh nghiệp, tổ chức có đủ khả năng hoàn trả)	5%
Nhóm 3	Nợ dưới tiêu chuẩn	Quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày; nợ cơ cấu lại lần đầu (trừ nhóm 2); hoặc khoản vay được miễn/giảm lãi do khách hàng mất khả năng chi trả	20%
Nhóm 4	Nợ nghi ngờ	Quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày; nợ cơ cấu lại lần đầu quá hạn dưới 90 ngày; hoặc nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần thứ hai	50%
Nhóm 5	Nợ có khả năng mất vốn	Quá hạn trên 360 ngày; nợ cơ cấu lần đầu quá hạn từ 90 ngày trở lên; nợ cơ cấu lần hai bị quá hạn; nợ cơ cấu lần thứ ba; hoặc nợ khoanh, nợ chờ xử lý	100%

• Khung quản trị rủi ro: Đề cập đến hai mô hình tổ chức gồm mô hình quản trị rủi ro tập trung (tách bạch độc lập ba chức năng: kinh doanh, quản lý rủi ro và tác nghiệp) và mô hình phân tán (phòng tín dụng phụ trách toàn bộ các khâu).
• Phương pháp nghiên cứu: Tác giả vận dụng phối hợp các phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ đối và tuyệt đối, phân tích chỉ tiêu tài chính và tổng hợp lý luận.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ Báo cáo thường niên của Ngân hàng TMCP Kiên Long giai đoạn 2006 – 2010, Báo cáo tổng kết hoạt động năm 2011 – tháng 2/2012 của Kienlongbank, các Báo cáo hoạt động tín dụng nội bộ của Chi nhánh Sài Gòn giai đoạn 2008 – 2011, cùng các văn bản chính sách vĩ mô của Chính phủ và NHNN (Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 24/02/2011, Chỉ thị 01/2011/CT-NHNN).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về Quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động tín dụng của Ngân hàng thương mại

Chương đầu tiên tập trung xây dựng hệ thống cơ sở lý luận về tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng tại NHTM. Tín dụng ngân hàng được phân tích dưới góc độ kinh tế: việc hoàn trả nợ gốc phản ánh việc thực hiện giá trị hàng hóa trên thị trường, trong khi hoàn trả lãi vay phản ánh việc thực hiện giá trị thặng dư. Do vốn huy động của ngân hàng luôn đóng vai trò nguồn vốn ngoại sinh chủ đạo để tái đầu tư vào nền kinh tế, rủi ro tín dụng xuất hiện khi khách hàng vi phạm cam kết trả nợ đúng hạn hoặc mất khả năng thanh toán một phần hay toàn bộ gốc và lãi.

Tác giả phân loại rủi ro tín dụng theo nhiều giác độ quản lý:

• Theo đối tượng sử dụng: Rủi ro khách hàng cá thể, rủi ro công ty/tổ chức kinh tế, rủi ro quốc gia hoặc vùng địa lý.
• Theo phạm vi: Rủi ro đơn lẻ/giao dịch (gắn với đặc tính cá biệt của khoản vay cụ thể) và rủi ro hệ thống (gắn với danh mục ngành hoặc biến động kinh tế vĩ mô).
• Theo giai đoạn phát sinh: Thẩm định định giá sai khách hàng, giải ngân sai mục đích, và quản trị/xử lý nợ kém hiệu quả.
• Theo sản phẩm và thời hạn: Rủi ro nội bảng (cho vay, thấu chi), rủi ro ngoại bảng (bảo lãnh, chiết khấu, mở thư tín dụng), rủi ro theo khoản vay ngắn hạn hoặc trung dài hạn.

Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng được chia thành hai nhóm:

• Nguyên nhân khách quan: Biến động chu kỳ kinh tế (lạm phát, suy thoái làm thu hẹp sản xuất), nhân tố an ninh trật tự xã hội (ảnh hưởng đến tâm lý đầu tư của các chủ thể), và môi trường pháp lý thiếu đồng bộ hoặc thay đổi đột ngột.
• Nguyên nhân chủ quan: Chính sách tín dụng thiếu linh hoạt hoặc quá lỏng lẻo; quy trình cấp tín dụng chưa chặt chẽ từ khâu đề xuất, thẩm định, thương lượng, phê duyệt đến thủ tục giải ngân và giám sát sau giải ngân (dẫn theo sơ đồ quy trình cấp tín dụng của ThS. Phạm Văn Khánh); sự bất cân xứng thông tin tín dụng (khách hàng che giấu thông tin tài chính, dùng một tài sản thế chấp vay nhiều nơi); năng lực quản trị, sự trung thực và rủi ro kinh doanh từ phía khách hàng vay; vướng mắc pháp lý về quyền sở hữu tài sản bảo đảm; cùng những lỗ hổng trong kiểm soát nội bộ và trình độ chuyên môn của cán bộ tín dụng.

Về mô hình quản trị, tác giả so sánh mô hình tập trung (ưu điểm quản lý hệ thống, kiểm soát tốt rủi ro toàn hàng nhưng tốn kém nguồn lực triển khai) và mô hình phân tán (gọn nhẹ, phù hợp quy mô nhỏ nhưng dễ dẫn đến tình trạng thiếu chuyên sâu và khó kiểm soát từ xa). Song song đó, ngân hàng cần thiết lập hệ thống kiểm soát rủi ro công nghệ, rủi ro quy trình sản phẩm và thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo quy chuẩn của NHNN.

Chương 2: Đánh giá công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với Chi nhánh Sài Gòn - Kienlongbank

Chương này trình bày bức tranh tổng thể về Ngân hàng TMCP Kiên Long và đi sâu khảo sát thực trạng rủi ro tín dụng tại Chi nhánh Sài Gòn giai đoạn 2008 – 2011:

• Giới thiệu tổ chức: Kienlongbank thành lập theo Giấy phép số 0056/NH-GP ngày 18/09/1995, chính thức khai trương hoạt động ngày 27/10/1995 với tên ban đầu là NHTM Cổ phần Nông thôn Kiên Long. Trụ sở ban đầu chỉ là căn phòng 50 m2 tại xã Long Thạnh, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang với vốn điều lệ 1,2 tỷ đồng. Đến ngày 31/12/2010, vốn điều lệ đã tăng lên mức 3.000 tỷ đồng (theo giấy đăng ký thay đổi lần thứ 26). Mạng lưới mở rộng lên 82 đến 93 chi nhánh và phòng giao dịch trên cả nước.
• Kết quả kinh doanh toàn hệ thống giai đoạn 2006 – 2010: Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt mức cao: Tổng tài sản tăng 197,66%; Vốn điều lệ tăng 179,34%; Dư nợ cho vay tăng 184,70%; Vốn huy động tăng 207,94%; Lợi nhuận trước thuế tăng 178,92%.
• Bối cảnh ngành ngân hàng năm 2011: Chịu sức ép từ suy giảm tăng trưởng kinh tế, lạm phát tăng cao, thị trường bất động sản đóng băng và cuộc đua lãi suất huy động giữa các ngân hàng nhỏ. Chính phủ ban hành Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 24/02/2011 và NHNN ban hành Chỉ thị 01/2011/CT-NHNN thắt chặt tiền tệ: khống chế tăng trưởng tín dụng dưới 20%, tăng trưởng phương tiện thanh toán 15 – 16%, và hạ tỷ trọng dư nợ phi sản xuất về mức 22% (30/6/2011) và 16% (cuối năm 2011).
• Hoạt động tín dụng toàn Kienlongbank: Năm 2011, tổng dư nợ cho vay và đầu tư vốn đạt 12.335 tỷ đồng (tăng 19,3%), trong đó dư nợ cho vay nền kinh tế đạt 8.404 tỷ đồng (tăng 20% so với năm 2010). Tỷ lệ nợ xấu toàn hàng được duy trì ở mức an toàn: năm 2006 là 1,92%; năm 2007 là 1,27%; năm 2008 là 1,65%; năm 2009 là 1,20%; năm 2010 là 1,10%; năm 2011 là 1,04% (tương đương 87 tỷ đồng); và tính đến 29/02/2012 vẫn giữ mức 1,04%. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của toàn ngành ngân hàng (khoảng 3,3% vào quý I/2012 theo số liệu công bố).

Bảng: Cơ cấu dư nợ và tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống Kienlongbank giai đoạn 2006 – 2011 (Đơn vị: Tỷ đồng)

Chỉ tiêu	2006	2007	2008	2009	2010	2011
Tổng dư nợ cho vay	602	1.819	-	-	-	8.404
- Cho vay sản xuất kinh doanh	316	621	982	1.410	-	-
- Cho vay tiêu dùng	73	157	270	2.458	891	592
- Cho vay nông nghiệp	213	574	943	736	1.817	-
Tỷ lệ nợ xấu	1,92%	1,27%	1,65%	1,20%	1,10%	1,04%

• Hoạt động tín dụng và quản trị rủi ro tại Chi nhánh Sài Gòn giai đoạn 2008 – 2011:
  • Tăng trưởng dư nợ: Tổng dư nợ của chi nhánh tăng trưởng liên tục từ 310.466 triệu đồng (2008), 675.373 triệu đồng (2009), 872.229 triệu đồng (2010) lên 1.344.838 triệu đồng (2011), tương ứng mức tăng 54% trong năm 2011.
  • Diễn biến nợ xấu: Trái ngược với xu hướng giảm của toàn hàng, nợ xấu tại Chi nhánh Sài Gòn tăng vọt: năm 2008 là 3.105 triệu đồng (tỷ lệ 1,00%); năm 2009 tăng lên 14.656 triệu đồng (tỷ lệ 2,17%); năm 2010 tăng lên 25.643 triệu đồng (tỷ lệ 2,94%); và năm 2011 đạt tỷ lệ 2,70% trên tổng dư nợ (tương ứng giá trị tuyệt đối khoảng hơn 36,3 tỷ đồng). Mức nợ xấu 2,70% – 2,94% này tuy thấp hơn khối NHTM Nhà nước (4,4%), song cao hơn nhiều so với khối ngân hàng liên doanh, nước ngoài (0,4%) và vượt xa mức nợ xấu bình quân toàn hệ thống Kienlongbank (1,04%).
  • Cơ cấu theo loại tiền tệ: Dư nợ VND chiếm tỷ trọng áp đảo nhưng giảm dần từ 96,82% (2008), 91,59% (2009), 83,87% (2010) xuống 82,23% (2011). Dư nợ ngoại tệ quy đổi tăng mạnh từ 9.838 triệu đồng (2008) lên 239 tỷ đồng (2011), chiếm 17,77% tổng dư nợ, đặt chi nhánh trước nguy cơ rủi ro tỷ giá kèm theo rủi ro tín dụng.
  • Cơ cấu theo kỳ hạn: Chi nhánh duy trì cơ cấu tương đối cân bằng và ổn định quanh tỷ lệ 60% cho vay ngắn hạn và 40% cho vay trung dài hạn qua các năm (năm 2008, dư nợ ngắn hạn đạt 197.838 triệu đồng).

Bảng: Cơ cấu tín dụng và chất lượng nợ tại Chi nhánh Sài Gòn (2008 – 2011)

Chỉ tiêu (Đơn vị: Triệu đồng)	2008	2009	2010	2011
Vốn huy động	147.838	-	-	-
Tổng dư nợ tín dụng	310.466	675.373	872.229	1.344.838
- Dư nợ VND	300.915 (96,82%)	- (91,59%)	- (83,87%)	- (82,23%)
- Dư nợ ngoại tệ quy đổi	9.838 (3,18%)	- (8,41%)	- (16,13%)	239.000 (17,77%)
- Tỷ lệ dư nợ ngắn hạn / trung dài hạn	~60% / 40%	~60% / 40%	~60% / 40%	~60% / 40%
Tỷ lệ nợ quá hạn / nợ xấu	1,00%	2,17%	2,94%	2,70%
Giá trị nợ xấu tuyệt đối	~3.105	~14.656	~25.643	~36.310

• Đánh giá chính sách rủi ro của Kienlongbank: Ngân hàng quán triệt quan điểm không tập trung cấp tín dụng quá cao cho một khách hàng, một ngành nghề/lĩnh vực, một nhóm khách hàng có liên quan, một loại tiền tệ hoặc một địa bàn cụ thể; đồng thời thiết lập trần tỷ lệ cho vay tối đa trên giá trị tài sản bảo đảm.

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản trị rủi ro tín dụng hiện nay tại Kienlongbank

Trên cơ sở phân tích thực trạng, chương 3 tổng kết các biện pháp quản lý rủi ro mà Kienlongbank đang vận hành, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị:

• Đánh giá biện pháp hiện hành: Ngân hàng đã chú trọng kiểm tra chặt chẽ trước, trong và sau khi cấp tín dụng; định kỳ phân loại nợ và trích lập quỹ dự phòng rủi ro theo Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN; kiểm soát danh mục cho vay theo phân vùng địa lý và tăng cường tỷ lệ cho vay có tài sản bảo đảm.
• Các giải pháp đề xuất cụ thể:
  • Hoàn thiện chính sách tín dụng: Cụ thể hóa hạn mức cho vay đối với từng nhóm khách hàng và lĩnh vực kinh doanh; hạn chế dòng vốn chảy vào các lĩnh vực phi sản xuất có tính đầu cơ cao; tuân thủ nghiêm ngặt chỉ đạo điều hành của NHNN về trần lãi suất và trần tăng trưởng tín dụng.
  • Chuẩn hóa và tuân thủ quy trình thẩm định: Thực hiện nghiêm ngặt quy trình cấp tín dụng khép kín từ tiếp nhận hồ sơ, thẩm định phương án kinh doanh đến phê duyệt; tăng cường kiểm tra chéo giữa các bộ phận chức năng để tránh tình trạng buông lỏng quản lý.
  • Nâng cao chất lượng hệ thống thông tin tín dụng: Khai thác triệt để nguồn dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC) của NHNN kết hợp thông tin nội bộ và các cơ quan tư vấn độc lập; xác thực độ tin cậy của báo cáo tài chính doanh nghiệp vay vốn nhằm hạn chế rủi ro thông tin bất cân xứng.
  • Kiểm soát và quản lý tài sản bảo đảm: Rà soát tính pháp lý của giấy chứng nhận sở hữu tài sản thế chấp; thiết lập quy trình định giá tài sản bảo đảm độc lập và thận trọng, tránh tình trạng nhận thế chấp tài sản máy móc thiết bị cũ kỹ, lạc hậu hoặc bất động sản vướng tranh chấp.
  • Nâng cao trình độ nghiệp vụ và đạo đức cán bộ tín dụng: Đào tạo chuyên sâu về phân tích tài chính, am hiểu pháp luật kinh tế và kỹ năng phát hiện dấu hiệu gian lận; gắn trách nhiệm cá nhân của cán bộ tín dụng với chất lượng khoản vay trong suốt chu kỳ cấp tín dụng.
  • Hiện đại hóa công nghệ và tăng cường kiểm soát nội bộ: Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ giám sát rủi ro tự động; phát huy vai trò độc lập của bộ phận kiểm soát nội bộ trong việc kiểm tra, cảnh báo sớm các dấu hiệu vi phạm và khoản vay có vấn đề.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã hệ thống hóa và phân tích bộ dữ liệu thực tế về hoạt động tín dụng và quản trị rủi ro tại Chi nhánh Sài Gòn trong tương quan so sánh với toàn hệ thống Kienlongbank và mặt bằng ngành ngân hàng Việt Nam:

Bảng: Tổng hợp so sánh các chỉ tiêu nợ xấu năm 2011

Đơn vị / Nhóm tổ chức tín dụng	Tỷ lệ nợ xấu (%)	Đánh giá an toàn tín dụng trong văn bản
Toàn hệ thống Kienlongbank	1,04%	Rất an toàn (duy trì dưới trần 2% của ngân hàng)
Chi nhánh Sài Gòn - Kienlongbank	2,70%	Tăng nhanh từ 1,00% (2008), vượt xa mức bình quân toàn ngân hàng
Trung bình toàn ngành NHTM Việt Nam	3,30%	Mức ngưỡng an toàn chung toàn hệ thống (cuối quý I/2012)
Nhóm NHTM Nhà nước	4,40%	Mức nợ xấu cao nhất trong các khối ngân hàng
Khối ngân hàng liên doanh và nước ngoài	0,40%	Tỷ lệ nợ xấu ở mức rất thấp

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở các điểm cụ thể:

• Làm rõ tính phân hóa trong chất lượng tín dụng giữa các đơn vị thành viên: Trong khi toàn hệ thống Kienlongbank duy trì được sự an toàn với tỷ lệ nợ xấu 1,04%, Chi nhánh Sài Gòn lại đối mặt với nguy cơ nợ xấu gia tăng đáng kể (đạt đỉnh 2,94% năm 2010 và 2,70% năm 2011).
• Chỉ ra sự chuyển dịch cơ cấu loại tiền vay tại chi nhánh: Tỷ trọng dư nợ ngoại tệ quy đổi tăng từ 3,18% (2008) lên 17,77% (2011) với giá trị 239 tỷ đồng, nhận diện đây là rủi ro kép (rủi ro tỷ giá đan xen rủi ro tín dụng).
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gắn với các nguyên nhân thực tế phát sinh tại chi nhánh, bao gồm chính sách hạn mức, quy trình thẩm định, thông tin CIC, quản lý tài sản bảo đảm và kiểm soát nội bộ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số hạn chế nhất định xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và dữ liệu thu thập:

• Nghiên cứu tập trung tại một chi nhánh cụ thể (Chi nhánh Sài Gòn) trong giai đoạn 2008 – 2011, nên các kết luận về nợ xấu mang tính đặc thù địa bàn đô thị, chưa đại diện đầy đủ cho các chi nhánh thuộc địa bàn nông thôn – vốn là thị trường truyền thống thế mạnh của Kienlongbank.
• Nguồn số liệu sử dụng chủ yếu là số liệu thứ cấp từ các báo cáo định kỳ; văn bản chưa cung cấp các bảng chi tiết về tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản bảo đảm (chỉ có tên bảng 2.7) cũng như chi tiết nợ theo từng nhóm 3, 4, 5 cụ thể của chi nhánh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Mở rộng phạm vi khảo sát so sánh chất lượng tín dụng giữa các chi nhánh đô thị lớn (TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội) với các chi nhánh tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long của Kienlongbank.
• Nghiên cứu ứng dụng các mô hình định lượng hiện đại (như mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ, đo lường tổn thất dự kiến theo chuẩn mực Basel) trong giai đoạn hoàn tất đề án tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam sau năm 2012.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng và Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc nghiên cứu chuyên đề về nghiệp vụ tín dụng và quản trị rủi ro ngân hàng thương mại.
• Cán bộ tín dụng, chuyên viên thẩm định và nhân sự quản lý rủi ro tại các ngân hàng thương mại quy mô vừa và nhỏ trong việc tham khảo thực tiễn phân loại nợ và kiểm soát rủi ro chi nhánh.

Các nội dung đáng tham khảo bao gồm:

• Phương pháp tổng hợp và phân tích chuỗi số liệu dư nợ theo loại tiền tệ, kỳ hạn và chất lượng nợ trong giai đoạn kinh tế biến động mạnh.
• Hệ thống văn bản pháp lý và tiêu chuẩn phân loại nợ theo Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN cùng khung chính sách vĩ mô điều hành tiền tệ năm 2011 (Nghị quyết 11/NQ-CP và Chỉ thị 01/2011/CT-NHNN).

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ nợ xấu của Chi nhánh Sài Gòn lại tăng cao trong khi toàn hệ thống Kienlongbank vẫn duy trì ở mức an toàn?

Toàn hệ thống Kienlongbank tập trung thế mạnh truyền thống tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với đối tượng khách hàng nông nghiệp và sản xuất kinh doanh nông thôn, kiểm soát nợ xấu năm 2011 ở mức 1,04% (thấp hơn trần 2%). Ngược lại, Chi nhánh Sài Gòn hoạt động tại địa bàn đô thị cạnh tranh khốc liệt, chịu tác động trực tiếp từ sự suy giảm kinh tế và đóng băng thị trường bất động sản. Do quy trình quản lý các khoản vay chưa chặt chẽ và tăng trưởng tín dụng nhanh (năm 2011 tăng 54%), nợ xấu của chi nhánh đã tăng từ 1,00% (2008) lên 2,17% (2009), 2,94% (2010) và 2,70% (2011).

2. Sự thay đổi trong cơ cấu dư nợ theo loại tiền tệ tại Chi nhánh Sài Gòn giai đoạn 2008 – 2011 diễn ra như thế nào?

Dư nợ bằng VND vẫn chiếm chủ đạo nhưng tỷ trọng giảm dần qua các năm: từ 96,82% (2008) xuống 91,59% (2009), 83,87% (2010) và đạt 82,23% (2011). Ngược lại, dư nợ cho vay bằng ngoại tệ quy đổi ra VND tăng trưởng mạnh từ 9.838 triệu đồng (năm 2008, chiếm 3,18%) lên 239 tỷ đồng (năm 2011, chiếm 17,77% tổng dư nợ), làm gia tăng rủi ro tỷ giá cho chi nhánh.

3. Ngân hàng TMCP Kiên Long được thành lập vào thời điểm nào và quy mô vốn thay đổi ra sao đến năm 2010?

Kienlongbank được thành lập theo Giấy phép số 0056/NH-GP ngày 18/09/1995 của Thống đốc NHNN và chính thức hoạt động từ ngày 27/10/1995 với tên gọi ban đầu là NHTM Cổ phần Nông thôn Kiên Long. Trụ sở ban đầu đặt tại xã Long Thạnh, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang với số vốn điều lệ là 1,2 tỷ đồng. Đến ngày 31/12/2010, ngân hàng đã tăng vốn điều lệ lên 3.000 tỷ đồng theo giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh thay đổi lần thứ 26.

4. Tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể cho từng nhóm nợ được quy định như thế nào theo Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN?

Theo Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN sửa đổi, bổ sung Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể cho các nhóm nợ như sau:

• Nhóm 1 (Nợ đủ tiêu chuẩn): 0%
• Nhóm 2 (Nợ cần chú ý): 5%
• Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn): 20%
• Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ): 50%
• Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn): 100% Trong đó, các nhóm nợ 3, 4 và 5 được xác định là nợ xấu.

5. Chính sách tiền tệ năm 2011 tại Nghị quyết 11/NQ-CP và Chỉ thị 01/2011/CT-NHNN đặt ra những giới hạn nào đối với các ngân hàng?

Nhằm kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô, Chính phủ và NHNN chủ trương thắt chặt chính sách tiền tệ với các giới hạn:

• Áp trần tăng trưởng tín dụng cả năm 2011 dưới 20%.
• Khống chế tăng trưởng tổng phương tiện thanh toán dưới mức 15 – 16%.
• Đề ra lộ trình giảm tỷ trọng dư nợ tín dụng phi sản xuất về mức 22% tổng dư nợ vào ngày 30/6/2011 và xuống 16% tổng dư nợ vào cuối năm 2011.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Đinh Ngọc Huyền đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại theo chuẩn mực của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Nghiên cứu chỉ rõ thực trạng chất lượng tín dụng tại Chi nhánh Sài Gòn – Ngân hàng TMCP Kiên Long giai đoạn 2008 – 2011, làm nổi bật sự mâu thuẫn giữa mức nợ xấu thấp của toàn ngân hàng (1,04%) với nguy cơ nợ xấu gia tăng tại chi nhánh (2,70% – 2,94%). Trên cơ sở nhận diện các nguyên nhân chủ quan và khách quan, đề tài đã đề xuất các nhóm giải pháp có giá trị thực tiễn nhằm kiểm soát nợ xấu và củng cố năng lực quản trị rủi ro của đơn vị trong thời kỳ tái cơ cấu kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học về Quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động tín dụng của NHTM; Chương 2: Đánh giá công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với Chi nhánh Sài Gòn - Ngân hàng TMCP Kiên Long và Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản trị rủi ro tín dụng hiện nay tại Ngân hàng TMCP Kiên Long. 2012 _ UEF|LÊ ĐINH NGỌC HUYỀN Page 2 GVHD: Th. Quách Doanh Nghiệp CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm về tín dụng ngân hàng: Giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hoá) giữa bên cho vay và bên đi vay mà trong đó, bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên vay khi đến hạn gọi là tín dụng.

Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng, các tổ chức tín dụng và các tổ chức kinh tế, cá nhân theo nguyên tắc hoàn trả. Việc hoàn trả được nợ gốc trong tín dụng có nghĩa là việc thực hiện được giá trị hàng hoá trên thị trường, còn việc hoàn trả được lãi vay trong tín dụng là việc thực hiện được giá trị thặng dư trên thị trường. “Hoạt động kinh doanh của NHTM chủ yếu và thường xuyên là thu hút vốn thông qua những khoản tiền gửi. từ các chủ thể trong nền kinh tế.

Sau đó, ngân hàng sử dụng nguồn vốn này để cấp tín dụng và thực hiện các hoạt động đầu tư tài chính trên thị trường; đồng thời,. còn thực hiện cung ứng các dịch vụ trung gian thanh toán.” (Giáo trình Lý thuyết Tài chính tiền tệ của GS. Dương Thị Bình Minh và TS. Sử Đình Thành).

Như vậy, hoạt động của NHTM là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để đầu tư thu lợi nhuận như cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Lượng vốn của các ngân hàng thường nhỏ hơn nhiều so với nhu cầu vay vốn của các khách hàng, bởi thế NHTM phải huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau trong xã hội. Những nguồn vốn này là cơ sở để NHTM đầu tư lại cho nền kinh tế. Đây chính là nguồn gốc của hoạt động tín dụng ngân hàng.

2012 _ UEF|LÊ ĐINH NGỌC HUYỀN Page 3 GVHD: Th. Quách Doanh Nghiệp 1. Các hình thức tín dụng ngân hàng: Ngân hàng cung cấp rất nhiều hình thức tín dụng cho nhiều đối tượng khách hàng với nhiều mục đích sử dụng khác nhau. Để tránh nhầm lẫn và có cái nhìn tổng quát về các loại hình tín dụng, người ta có thể phân loại tín dụng theo một số tiêu thức nhất định.

Theo khoản 3 điều 98 Luật các tổ chức tín dụng (2010) thì tín dụng NHTM được thể hiện dưới các hình thức sau: 1. Hình thức cho vay: Quy chế cho vay của các tổ chức tín dụng quy định: cho vay là một hình thức của cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng cho khách hàng vay một khoản tiền để sử dụng vào một mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Tổ chức tín dụng cho các tổ chức, cá nhân vay ngắn hạn nhằm đáp ứng nhu cầu cho sản xuất kinh doanh, dịch vụ và đời sống, cho vay trung và dài hạn nhằm thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, dịch vụ và đời sống. Hình thức chiết khấu, tái chiết khấu: “Chiết khấu là việc mua có kỳ hạn hoặc mua có bảo lưu quyền truy đòi các công cụ chuyển nhượng, giấy tờ có giá khác của người thụ hưởng trước khi đến hạn thanh toán.

Còn “tái chiết khấu là việc chiết khấu các công cụ chuyển nhượng, giấy tờ có giá khác đã được chiết khấu trước khi đến hạn thanh toán. Trong nền kinh tế thị trường, các giấy tờ có giá được phát hành và lưu thông theo quy định của Pháp luật. Người giữ các giấy tờ có giá này có thể đến NHTM để xin chiết khấu giấy tờ đó nếu cần tiền mặt khi các giấy tờ có giá đó chưa đến hạn thanh toán. Như vậy về bản chất kinh tế, chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác là tín dụng ngắn hạn mà ngân hàng chuyển tiền cho người chủ sở hữu các giấy tờ có giá đó khi nó chưa đến hạn thanh toán.

Khách hàng muốn bán thương phiếu cho 2012 _ UEF|LÊ ĐINH NGỌC HUYỀN Page 4 GVHD: Th. Quách Doanh Nghiệp ngân hàng phải lập đầy đủ thủ tục giống như vay vốn, làm đơn xin chiết khấu thương phiếu, ngân hàng kiểm tra khả năng thanh toán nợ khi đến hạn của người phát hành thương phiếu, nếu được chấp nhận và quyết định mức chiết khấu. Ưu điểm đặc biệt của hình thức tín dụng chiết khấu là nếu trong trường hợp khó khăn về khả năng thanh toán thì có thể đem các giấy tờ có giá đó đến Ngân hàng Trung ương xin tái chiết khấu. Hình thức bảo lãnh: “Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc tổ chức tín dụng sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; khách hàng phải nhận nợ và hoàn trả cho tổ chức tín dụng theo thỏa thuận.

Đây là hình thức tín dụng phát sinh do ngân hàng nhận bảo lãnh dùng uy tín của mình để đảm bảo thanh toán cho người bán hàng trong trường hợp người mua hàng (người được bảo lãnh) không có khả năng thanh toán nợ. Có 2 loại bảo lãnh: Bảo lãnh bằng thư: ngân hàng phát hành một thư bảo lãnh để khách hàng có thể mua vật tư, hàng hoá, bao thầu. Trong thư bảo lãnh ngân hàng cam kết sẽ trả thay cho khách hàng khi khách hàng không trả tiền, nộp thuế. Bảo lãnh bằng hình thức chấp nhận: ngân hàng có thể dùng cách ký chấp nhận vào một thương phiếu do nhà cung cấp lập khi bán chịu cho khách hàng hay do một ngân hàng lập cho người muốn vay tiền.

Bảo lãnh vay tiền cuả một ngân hàng khác còn là cách san sẻ rủi ro cho nhiều ngân hàng. Hình thức bao thanh toán: “Bao thanh toán là hình thức cấp tín dụng cho bên bán hàng hoặc bên mua hàng thông qua việc mua lại có bảo lưu quyền truy đòi các khoản phải thu hoặc các khoản phải trả 2012 _ UEF|LÊ ĐINH NGỌC HUYỀN Page 5 GVHD: Th. Quách Doanh Nghiệp phát sinh từ việc mua, bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo hợp đồng mua, bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ. Hình thức phát hành thẻ tín dụng: Ngân hàng chấp nhận cho khách hàng được sử dụng số vốn vay trong phạm vi hạn mức tín dụng để thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch vụ và rút tiền mặt tại máy rút tiền tự động (ATM) hoặc điểm ứng tiền mặt là đại lý của Ngân hàng.

Khi cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, Ngân hàng và khách hàng tuân theo các quy định của Chính phủ và NHNN Việt Nam về phát hành và sử dụng thẻ tín dụng. Rủi ro tín dụng ngân hàng: Rủi ro là những khả năng xảy ra tổn thất ngoài dự kiến song lại là hiện tượng đồng hành với các hoạt động kinh doanh trong cơ chế thị trường cũng như trong quá trình cạnh tranh. Ngân hàng được coi là một loại doanh nghiệp kinh doanh hàng hoá đặc biệt – hàng hoá tiền tệ, do đó thường xuyên đối mặt với nhiều loại rủi ro. Hoạt động ngân hàng là một trong những hoạt động kinh tế có nhiều rủi ro hơn hết.

Một hệ thống ngân hàng hoạt động tốt có thể làm giảm bớt tới mức tối thiểu tất cả những khả năng rủi ro. Việc nghiên cứu những rủi ro này không thể tách rời với việc nghiên cứu luật lệ ngân hàng, vì mục đích chính của luật lệ ngân hàng là bắt buộc các ngân hàng phải có thái độ thận trọng với các rủi ro. Các loại rủi ro cơ bản của ngân hàng là rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro hoạt động, rủi ro thanh khoản, rủi ro tỷ giá hối đoái. Bài nghiên cứu này sẽ tìm hiểu, phân tích và tìm ra các nguyên nhân chủ yếu gây ra rủi ro tín dụng và cách quản lý rủi ro tín dụng trong các NHTM hiện đại.

Khái niệm về rủi ro tín dụng: Một số tài sản của ngân hàng (trong bài nghiên cứu này đề cập đến các khoản cho vay) giảm giá trị hay không thể thu hồi là biểu hiện của rủi ro tín dụng. Rủi ro tín dụng phát 2012 _ UEF|LÊ ĐINH NGỌC HUYỀN Page 6 GVHD: Th. Quách Doanh Nghiệp sinh trong trường hợp ngân hàng không thu được đầy đủ cả gốc và lãi của khoản vay, hoặc là việc thanh toán nợ gốc và lãi không đúng kỳ hạn. Các khoản nợ quá hạn là những khoản cho vay quá hạn thanh toán từ 90 ngày trở lên.

Các khoản cho vay được xóa nợ là những khoản cho vay được ngân hàng tuyên bố là không còn giá trị và được xóa sổ. Trong hoạt động quản trị ngân hàng, để đối phó với các vấn đề về rủi ro tín dụng, ngân hàng cần hiểu rõ cách quản lý rủi ro đối với nợ xấu và có hành động phù hợp. Việc ngân hàng không thu hồi được vốn, có thể là do buông lỏng quản lý, cấp tín dụng không minh bạch, áp dụng một chính sách tín dụng kém hiệu quả, hay do nền kinh tế đi xuống không lường trước. Định nghĩa nợ xấu của Việt Nam tại Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 của NHNN như sau: “Nợ xấu là những khoản nợ được phân loại vào nhóm 3 (dưới chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ) và nhóm 5 (có khả năng mất vốn).

Cụ thể như sau: Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn) bao gồm: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là không có khả năng thu hồi nợ gốc và lãi khi đến hạn. Các khoản nợ này được tổ chức tín dụng đánh giá là có khả năng tổn thất một phần nợ gốc và lãi. Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ) bao gồm: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là khả năng tổn thất cao. Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn) bao gồm: Các khoản nợ được tổ chức tín dụng đánh giá là không còn khả năng thu hồi, mất vốn.