Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và tái cấu trúc kinh tế, các giao dịch thương mại, đàm phán hợp đồng và hợp tác xuyên biên giới gia tăng nhanh chóng, kéo theo nhu cầu chuyển ngữ các tài liệu pháp lý. Mặc dù tiếng Anh là ngôn ngữ giao tiếp phổ biến toàn cầu với hơn 1.080 tỷ người sử dụng như một ngôn ngữ thứ hai (theo số liệu thống kê năm 2022 được trích dẫn trong văn bản), việc đọc hiểu và dịch thuật chính xác các văn bản chuyên ngành luật lại là một thách thức hoàn toàn khác biệt. Dịch thuật pháp lý đòi hỏi tính chuẩn xác tuyệt đối, bởi bất kỳ sự thiếu sót hay sai lệch thuật ngữ nào cũng có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý nghiêm trọng, gây hiểu lầm, tranh chấp hợp đồng và tổn hại đến quyền lợi, tài sản của các bên tham gia giao dịch.

Tại Việt Nam, phần lớn công việc dịch thuật pháp lý thực tế do sinh viên hoặc cử nhân mới tốt nghiệp đảm nhiệm – nhóm đối tượng thường còn hạn chế về kinh nghiệm thực tế và chiều sâu kiến thức pháp luật. Các công cụ dịch thuật tự động (như Google Translate) chỉ dừng lại ở mức xử lý thuật toán chuyển đổi nghĩa đen, không thể bao quát được bối cảnh pháp lý chuyên sâu và ý định của tác giả. Hơn nữa, sự khác biệt căn bản giữa hai hệ thống pháp luật lớn là Thông luật (Common Law) và Dân luật (Civil Law) tạo ra nhiều khoảng trống thuật ngữ (terminological gaps), khiến việc tìm kiếm từ ngữ tương đương chính xác trong tiếng Việt gặp nhiều trở ngại.

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân ngành Ngôn ngữ Anh (chuyên ngành Tiếng Anh Pháp lý) của tác giả Lê Phạm Tuyết Ngân tại Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh (thực hiện năm 2023 dưới sự hướng dẫn của ThS. Phan Lê Chi) tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

  1. Những khó khăn, rào cản mà người dịch gặp phải khi dịch thuật ngữ pháp lý là gì?
  2. Làm thế nào để dịch thuật ngữ pháp lý một cách chính xác và dễ dàng hơn?

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống thuật ngữ tiếng Anh pháp lý và các khó khăn khi chuyển ngữ sang tiếng Việt. Phạm vi nghiên cứu tập trung chủ yếu vào các rào cản gắn liền với bản thân thuật ngữ (term factors) đối với người dịch chưa có nhiều kinh nghiệm (sinh viên chuyên ngành), đồng thời điểm qua các yếu tố tác động khác như hệ thống pháp luật, hệ thống ngôn ngữ và khác biệt văn hóa. Thời gian nghiên cứu và hoàn thiện khóa luận kéo dài trong 4 tháng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các nghiên cứu kinh điển về dịch thuật học và ngôn ngữ học pháp lý:

  • Khái niệm và bản chất dịch thuật: Tổng hợp các định nghĩa của Newmark (1988), Wiratno (2003), Nida & Taber (1982), Mona Baker (1992), Rochayah Machali (2001), Hatim & Munday (2004), Toury (1955) và Kridalaksana. Dịch thuật không chỉ đơn thuần là chuyển đổi thông điệp từ ngôn ngữ nguồn (SL) sang ngôn ngữ đích (TL), mà là quá trình tái tạo yếu tố tương đương tự nhiên nhất về mặt ngữ nghĩa và phong cách trong một bối cảnh văn hóa xác định.
  • Quy trình dịch thuật: Áp dụng mô hình 3 giai đoạn của Margono (1999) (đồng thuận với Larsan, 1984 và Nababan, 2003) gồm:
    1. Phân tích (Analysis): Đọc toàn bộ văn bản nguồn, phân tích đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa và bối cảnh văn hóa.
    2. Chuyển đổi (Transfer): Tìm kiếm các khái niệm và thuật ngữ tương đương từ ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ đích.
    3. Tái cấu trúc (Restructuring): Chỉnh sửa, hoàn thiện câu chữ ở ngôn ngữ đích để văn bản diễn đạt tự nhiên, đúng phong cách pháp lý.
  • Hệ thống phương pháp và kỹ thuật dịch: Dẫn chiếu phân loại 8 phương pháp dịch của Newmark (Word-for-word, Literal, Free, Idiomatic, Faithful, Semantic, Communicative...) và phân loại của Catford (1965); cùng 8 kỹ thuật dịch thuật thông dụng gồm: Vay mượn (Borrowing), Sao phỏng (Calque), Thích nghi (Adaptation), Tương đương (Equivalence), Điều chỉnh (Modulation), Chuyển dịch từ loại (Transposition), Bù trừ (Compensation) và Rút gọn (Reduction).
  • Phân loại thuật ngữ pháp lý (Legalese): Chia thành 3 nhóm cơ bản:
    1. Thuật ngữ chuyên môn (Specialized terminology): Gồm các từ ngữ pháp lý thuần túy (brief, affidavit, docket, tort) và các từ ngữ thông dụng mang ý nghĩa pháp lý đặc thù (damages, complaint, decision, order, party).
    2. Thuật ngữ ngoại lai (Foreign terminology): Các từ ngữ gốc Latin hoặc tiếng Pháp được giữ nguyên dạng (mens rea, actus reus, alibi, bona fide, force majeure).
    3. Thuật ngữ cổ (Archaic terminology): Các từ cổ chỉ vị trí hoặc văn bản (hereto, thereto, thereupon, herewith, hereinafter).

Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp tổng hợp tài liệu (Synthesis method). Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ sách chuyên khảo, bài báo khoa học, các tạp chí nghiên cứu và tài liệu học thuật trên nền tảng Google Scholar liên quan đến tiếng Anh pháp lý và dịch thuật pháp lý (như các công trình của Al Aqad, Sacevic, Brenda Danet, Alwazna, Sammut, Cosmai, Ababneh, Harvey, Karjo, Duraner, Khaydarova, Hargitt, Gotti & Williams...). Sau đó, tác giả tiến hành đối chiếu, phân tích, đánh giá độ tin cậy của các nguồn tài liệu để hệ thống hóa thành các nhóm nguyên nhân gây lỗi và đề xuất giải pháp xử lý.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Introduction)

Chương này thiết lập khung nghiên cứu tổng thể, trình bày bối cảnh toàn cầu hóa và tầm quan trọng sống còn của bản dịch pháp lý trong các giao dịch thương mại quốc tế. Tác giả nêu rõ tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực trạng chất lượng các bản dịch pháp lý tại Việt Nam còn nhiều sai sót, xác lập 2 câu hỏi nghiên cứu, định vị phạm vi phân tích tập trung vào các rào cản thuật ngữ của đối tượng sinh viên, trình bày ý nghĩa học thuật - thực tiễn và sơ lược cấu trúc 6 chương của toàn bộ khóa luận.

Chương 2: Tổng quan lý thuyết (Literature Review)

Chương 2 cung cấp bức tranh toàn diện về lý thuyết dịch thuật và bản chất của tiếng Anh pháp lý:

  • Khái niệm và lịch sử dịch thuật: Điểm lại các định nghĩa tiêu biểu; tóm lược lịch sử dịch thuật châu Âu từ bản dịch Kinh thánh Septuagint (thế kỷ 3–1 TCN), khái niệm translatio studii và translatio imperii, đóng góp của Geoffrey Chaucer (thế kỷ 14), Johannes Gutenberg phát minh máy in (thế kỷ 15); cùng lịch sử dịch thuật Việt Nam qua 3 giai đoạn văn tự (chữ Hán, chữ Nôm, chữ Quốc ngữ với Alexandre de Rhodes và giai đoạn phát triển sau năm 1945).
  • Quy trình và nhân tố dịch thuật: Trình bày mô hình 3 bước (Analysis, Transfer, Restructuring) của Margono (1999) và các yếu tố tác động theo Rokhman (yếu tố ngữ cảnh, người dịch và văn bản).
  • Đặc trưng ngôn ngữ pháp lý: Định nghĩa tiếng Anh pháp lý (Legalese / term of art); phân tích sự khác biệt giữa dịch thuật thông thường và dịch thuật pháp lý ở các khía cạnh: yêu cầu độ chính xác, thuật ngữ chuyên biệt, cấu trúc câu phức hợp, thể bị động, hiện tượng danh từ hóa (nominalization: "to give consideration" thay vì "to consider", "to hold a meeting" thay vì "to meet"), việc sử dụng từ cổ và từ gốc Latin.
  • Tổng quan nghiên cứu trước: Điểm qua các công trình quốc tế (Sammut 2021, Cosmai 2014, Ababneh 2019, Kelly 2005...) và chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: phần lớn các nghiên cứu trước đây tập trung vào cặp ngôn ngữ tiếng Anh với tiếng Ả Rập, tiếng Indonesia hoặc hệ thống thuật ngữ EU, rất ít công trình nghiên cứu chuyên sâu về cặp ngôn ngữ Anh - Việt đối với đối tượng sinh viên đại học.

Chương 3: Các vấn đề trong dịch thuật ngữ pháp lý (Problems in Translating Legal Terminology)

Chương 3 đi sâu giải phẫu các rào cản khiến người dịch gặp khó khăn, chia thành hai nhóm nhân tố lớn:

1. Các yếu tố liên quan trực tiếp đến thuật ngữ

  • Chưa làm chủ thuật ngữ chuyên môn: Người dịch thiếu vốn từ chuyên ngành dẫn đến việc chuyển ngữ sai lệch ý định của tác giả (Sacevic, 1997).
  • Tính đa nghĩa của thuật ngữ (Polysemy): Nhiều từ ngữ thông dụng mang nghĩa hoàn toàn khác trong bối cảnh pháp lý, ví dụ: order (lệnh giữ trật tự phiên họp/phiên tòa, không phải đặt hàng), party (bên tham gia thỏa thuận/tranh chấp, không phải bữa tiệc), damages (tiền bồi thường thiệt hại, không phải sự hư hại), sentence (bản án, không chỉ là câu văn), hearing (phiên điều trần).
  • Tính đồng nghĩa (Synonymy): Các từ có nghĩa tương tự nhưng phạm vi áp dụng khác nhau, ví dụ: plaintiff (dùng trong luật tố tụng hình sự/dân sự tùy hệ thống) và claimant (nguyên đơn trong tố tụng dân sự); sue (khởi kiện dân sự) và prosecute (truy tố hình sự).
  • Cụm từ cố định, ngữ pháp lý và ngữ động từ (Collocations, legal phrases & phrasal verbs): Không thể dịch từng từ rời rạc. Ví dụ: concrete evidence phải dịch là "bằng chứng xác thực" (không dịch "bằng chứng bê tông"); charged with fraud là "bị cáo buộc gian lận" (không dịch "bị tính phí"); ask around là "hỏi xung quanh để thu thập thông tin/chứng cứ".
  • Kết hợp các từ đồng nghĩa dạng cặp hoặc bộ ba (Binomials & Trinomials): Sử dụng các cụm từ lặp nghĩa liên kết bằng liên từ (terms and conditions, assault and battery, null and void, due and payable, jointly and severally, give, devise and bequeath, cancel, annul and set aside), gây khó khăn cho việc quyết định nên dịch rút gọn thành một từ hay giữ nguyên cấu trúc tương đương.
  • Thuật ngữ cổ (Archaic terms): Sự kết hợp giữa here/there với giới từ (herewith, thereupon, hereby, thereof, hereinafter, aforesaid, hereto, forthwith) gây lúng túng do nghĩa trong từ điển thông thường không rõ ràng.
  • Cấu trúc phi logic trong ngữ pháp pháp lý (Legal illogical expressions): Trật tự tính từ đứng sau danh từ chịu ảnh hưởng của tiếng Pháp/Latin (attorney general, court-martial) hoặc kết hợp từ đặc thù (armed robbery).
  • Thiếu hụt từ tương đương (Equivalent words): Khác biệt hệ thống khiến một số chức danh luật sư trong Thông luật không có từ tương đương tuyệt đối trong tiếng Việt (solicitor - luật sư tư vấn, barrister - luật sư tranh tụng, attorney - luật sư đại diện, lawyer - luật sư nói chung).
  • Thuật ngữ gốc Latin (Latin words): Các cụm từ cổ như ad hoc, bona fide, de facto, ex parte, mens rea, actus reus, force majeure được duy trì trong soạn thảo văn bản pháp lý.

2. Các yếu tố khác tác động đến việc dịch thuật ngữ

  • Kiến thức nền tảng pháp lý (Legal background): Người dịch không nắm vững quy trình tố tụng và bản chất pháp lý sẽ không thể hiểu đúng văn bản nguồn.
  • Khác biệt hệ thống pháp luật: Sự đối lập giữa hệ thống Thông luật (dựa trên án lệ) và Dân luật (dựa trên văn bản quy phạm pháp luật được pháp điển hóa). Ví dụ: Trong Thông luật, hiệu lực của một hợp đồng bắt buộc phải có đủ 3 yếu tố: offer (chào hàng/đề nghị), acceptance (chấp nhận) và consideration (khoản đền bù/đối ứng); trong khi ở hệ thống Dân luật (như Việt Nam), yếu tố consideration không mang tính bắt buộc.
  • Khác biệt hệ thống ngôn ngữ: Cấu trúc ngữ pháp tiếng Anh phức hợp, ưa chuộng câu bị động và danh từ hóa; từ "shall" thể hiện nghĩa vụ/tính cưỡng chế pháp lý bắt buộc ("phải"), không mang ý nghĩa tương lai ("sẽ").
  • Khác biệt văn hóa và ngữ cảnh: Văn hóa định hình cách dùng từ và thành ngữ, ví dụ thành ngữ to eat like a bird khi chuyển sang tiếng Việt cần tương đương văn hóa là "ăn như mèo" thay vì dịch sát nghĩa đen.

Chương 4: Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Chương này mô tả chi tiết phương pháp tổng hợp (Synthesis method), quy trình thu thập dữ liệu (Data collection) thông qua các từ khóa chuyên ngành (legal terminology, legal translation...) trên hệ thống sách, báo, bài báo khoa học và Google Scholar; cùng quy trình phân tích dữ liệu (Data analysis) thông qua việc sàng lọc, phân loại và đối chiếu quan điểm giữa các học giả để xây dựng luận cứ xác đáng.

Chương 5: Thảo luận và Đề xuất giải pháp (Discussion)

Tác giả tổng hợp các phát hiện nghiên cứu thành 4 nhóm khó khăn chính:

  1. Độ phức tạp nội tại của thuật ngữ (legalese).
  2. Sự thiếu hụt kiến thức pháp luật chuyên ngành.
  3. Rào cản từ cấu trúc ngôn ngữ học (ngữ pháp, cú pháp, thì, thể bị động).
  4. Tác động của yếu tố văn hóa và lịch sử pháp lý.

Từ đó, chương 5 đề xuất các giải pháp nâng cao độ chính xác khi dịch:

  • Không ngừng bồi dưỡng, nâng cao năng lực ngôn ngữ song song với việc trau dồi kiến thức pháp luật chuyên sâu.
  • Đọc thường xuyên các tài liệu pháp lý đơn ngữ, báo chí chuyên ngành nước ngoài.
  • Lựa chọn phương pháp dịch thuật phù hợp với từng thể loại văn bản; không áp dụng phương pháp dịch từng từ (word-for-word).
  • Nghiên cứu kỹ bối cảnh văn hóa của cả hai ngôn ngữ nguồn và đích.
  • Áp dụng nghiêm ngặt quy trình dịch thuật 3 bước (Analysis – Transfer – Restructuring).
  • Đối với các thuật ngữ không có từ tương đương (như chức danh luật sư hoặc chế định pháp lý đặc thù của Thông luật), người dịch cần sử dụng giải pháp thêm chú thích, giải nghĩa để người đọc trong hệ thống Dân luật nắm bắt chính xác bản chất.

Chương 6: Kết luận (Conclusion)

Tóm tắt lại các kết quả đã đạt được trong khóa luận, khẳng định tầm quan trọng của việc làm chủ thuật ngữ pháp lý và trình bày các giới hạn của nghiên cứu.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã hệ thống hóa toàn diện các rào cản trong quá trình dịch thuật ngữ tiếng Anh pháp lý sang tiếng Việt thành các nhóm cụ thể kèm theo dẫn chứng thực tế:

Nhóm rào cản thuật ngữ Thuật ngữ / Hiện tượng minh họa Ý nghĩa pháp lý chuyên ngành / Cách xử lý dịch thuật
Từ đa nghĩa (Polysemy) Order
Damages
Party
Laundering		 Lệnh duy trì trật tự phiên tòa (không phải đặt hàng)
Tiền bồi thường thiệt hại (không phải sự hư hỏng)
Bên trong hợp đồng/tranh chấp (không phải bữa tiệc)
Hành vi rửa tiền (money laundering, không phải giặt là)
Từ đồng nghĩa (Synonymy) Plaintiff vs. Claimant
Sue vs. Prosecute		 Plaintiff (nguyên đơn hình sự/dân sự); Claimant (nguyên đơn dân sự)
Sue (khởi kiện dân sự); Prosecute (truy tố hình sự)
Cụm từ cố định (Collocations) Concrete evidence
Charged with [crime]		 Bằng chứng xác thực (tránh dịch: "bằng chứng bê tông")
Bị cáo buộc/buộc tội phạm pháp (tránh dịch: "bị tính phí")
Cặp/Bộ ba từ (Binomials/Trinomials) Null and void
Terms and conditions
Give, devise and bequeath		 Vô hiệu (rút gọn hoặc chuyển dịch tương đương)
Điều khoản và điều kiện
Cho, để lại và di tặng (trong di chúc)
Thuật ngữ cổ (Archaic terms) Herein, thereto, hereinafter Trong văn bản này, theo đó, dưới đây (chỉ rõ vị trí tài liệu)
Cấu trúc phi logic (Illogical syntax) Attorney general
Armed robbery		 Bộ trưởng tư pháp / Viện trưởng kiểm sát (tính từ đứng sau)
Cướp có vũ trang (kết hợp đặc thù trong luật)
Khoảng trống tương đương (Gaps in equivalence) Solicitor
Barrister
Consideration (Contract)		 Luật sư tư vấn (làm việc tại văn phòng, soạn thảo văn bản)
Luật sư tranh tụng (đại diện thân chủ trước tòa án)
Khoản đối ứng/đền bù (yếu tố bắt buộc trong Thông luật)
Nghĩa vụ pháp lý (Modal verb) Shall Mang nghĩa bắt buộc/nghĩa vụ ("phải"), không dịch là "sẽ"

Đóng góp của khóa luận:

  • Đóng góp về mặt học thuật: Bổ sung một tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về rào cản dịch thuật ngữ tiếng Anh pháp lý sang tiếng Việt – một mảng nghiên cứu vốn còn ít tài liệu chuyên biệt tại các trường đại học đào tạo ngoại ngữ và luật ở Việt Nam (như nhận định của Uyen, Van, & Ngan, 2016).
  • Đóng góp về mặt ứng dụng: Cung cấp tài liệu tham khảo thiết thực cho sinh viên các khóa sau (từ sinh viên năm nhất đến năm cuối chuyên ngành Tiếng Anh Pháp lý) để nhận diện các "bẫy" thuật ngữ và áp dụng các giải pháp dịch thuật chuẩn xác.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế trong quá trình thực hiện:

  • Thời gian và phạm vi thực nghiệm: Đề tài được hoàn thành trong khung thời gian 4 tháng, chủ yếu sử dụng phương pháp tổng hợp tài liệu thứ cấp (synthesis method), chưa thực hiện khảo sát định lượng trên diện rộng về tỷ lệ mắc lỗi thực tế của sinh viên.
  • Trọng tâm nghiên cứu: Khóa luận tập trung chủ yếu vào yếu tố nội tại của thuật ngữ (term factors); các yếu tố ngữ pháp, cấu trúc câu phức và yếu tố văn hóa bổ trợ chỉ được trình bày dưới dạng gợi mở và khuyến nghị.
  • Hướng mở rộng: Cần có thêm các nghiên cứu thực nghiệm khảo sát trực tiếp trên các bài thi/bản dịch thực tế của sinh viên chuyên ngành luật, cũng như nghiên cứu sâu hơn về phương pháp ứng dụng công nghệ hỗ trợ dịch thuật chuyên ngành pháp lý một cách hiệu quả.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh Pháp lý (Legal English) và sinh viên ngành Luật: Giúp hiểu rõ bản chất của ngôn ngữ pháp lý, phân biệt các thuật ngữ dễ gây nhầm lẫn, nắm vững sự khác biệt giữa hai hệ thống Thông luật và Dân luật.
  • Biên dịch viên pháp lý mới vào nghề: Nắm vững quy trình dịch thuật 3 bước của Margono, các kỹ thuật xử lý từ đa nghĩa, cặp từ đồng nghĩa, từ cổ, thuật ngữ Latin và các phương pháp giải thích thuật ngữ không có từ tương đương trong tiếng Việt.
  • Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Chương 3 (phân tích chi tiết 9 hiện tượng thuật ngữ và các yếu tố ảnh hưởng) cùng các ví dụ đối chiếu trực tiếp Anh - Việt trong hợp đồng và văn bản quy phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Thuật ngữ tiếng Anh pháp lý (Legalese) được phân loại thành những nhóm chính nào trong khóa luận?

Trong Chương 2, tác giả phân loại Legalese thành 3 nhóm cơ bản:

  • Specialized terminology (Thuật ngữ chuyên môn): Gồm các từ chuyên ngành thuần túy (brief, affidavit, docket, tort) và các từ thông dụng mang nghĩa pháp lý đặc thù (damages, complaint, decision).
  • Foreign terminology (Thuật ngữ ngoại lai): Các từ ngữ vay mượn từ tiếng Latin và tiếng Pháp được giữ nguyên dạng (mens rea, actus reus, alibi, bona fide, force majeure).
  • Archaic terminology (Thuật ngữ cổ): Các từ ghép cổ kết hợp với here/there (hereto, thereto, thereupon, hereinafter).

2. Sự khác biệt giữa hệ thống Thông luật (Common Law) và Dân luật (Civil Law) ảnh hưởng như thế nào đến việc dịch các chức danh luật sư?

Trong hệ thống Thông luật (Anh, Mỹ), chức danh luật sư được phân định cụ thể theo thẩm quyền và tính chất công việc: solicitor (luật sư tư vấn, chuẩn bị hồ sơ văn phòng), barrister (luật sư tranh tụng trước tòa án), attorney (luật sư đại diện/hành nghề, phổ biến ở Bắc Mỹ), và lawyer (thuật ngữ chung chỉ người làm nghề luật). Ngược lại, hệ thống Dân luật tại Việt Nam không phân chia chi tiết các chức danh này mà gọi chung là "luật sư". Khi dịch sang tiếng Việt, người dịch không thể tìm thấy từ tương đương đơn nhất mà phải dùng các cụm từ diễn giải như "luật sư tư vấn", "luật sư tranh tụng" kèm theo chú thích để người đọc không bị hiểu sai bản chất.

3. Từ "shall" trong văn bản hợp đồng pháp lý tiếng Anh cần được dịch như thế nào để đúng nghĩa?

Trong ngôn ngữ pháp lý, "shall" không dùng để chỉ hành động trong tương lai (không dịch là "sẽ" như tiếng Anh thông thường). Thay vào đó, "shall" biểu thị nghĩa vụ pháp lý, tính bắt buộc và quyền lực cưỡng chế mà các bên phải tuân thủ theo thỏa thuận. Do đó, người dịch phải dịch "shall" là "phải" hoặc dùng cấu trúc biểu thị nghĩa vụ ("có trách nhiệm/nghĩa vụ").

4. Hiện tượng kết hợp từ dạng cặp (binomials) và bộ ba (trinomials) gây khó khăn gì cho người dịch?

Các cặp từ (terms and conditions, null and void, due and payable) hoặc bộ ba từ (give, devise, and bequeath) là sự lặp lại của các từ đồng nghĩa hoặc gần nghĩa liên kết bằng liên từ. Khó khăn đặt ra cho người dịch là phải xác định xem nên tìm cấu trúc tương đương lặp lại trong tiếng Việt hay rút gọn và dịch thành một từ đơn nghĩa (ví dụ null and void dịch là "vô hiệu") để câu văn vừa đảm bảo tính chính xác pháp lý vừa giữ được sự tự nhiên, cô đọng của văn phong tiếng Việt.

5. Vì sao các công cụ dịch tự động (như Google Translate) không thể thay thế con người trong dịch thuật pháp lý?

Theo phân tích của tác giả, các phần mềm dịch tự động chủ yếu dựa trên các thuật toán chuyển ngữ bề mặt nên thường chỉ cung cấp nghĩa đen thông dụng của từ vựng tách rời bối cảnh. Chúng không thể nhận diện được các tầng nghĩa pháp lý chuyên biệt (như dịch sai damages thành "hư hại", party thành "bữa tiệc"), không phân biệt được sự khác biệt giữa hai hệ thống pháp luật và không truyền tải được ý định pháp lý cốt lõi của tác giả văn bản nguồn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Phạm Tuyết Ngân đã phân tích một cách có hệ thống những khó khăn cốt lõi trong việc dịch thuật ngữ tiếng Anh pháp lý sang tiếng Việt, từ rào cản nội tại của thuật ngữ chuyên ngành đến sự khác biệt sâu sắc giữa hai hệ thống pháp luật Common Law và Civil Law. Thông qua phương pháp tổng hợp tài liệu học thuật và phân tích các dẫn chứng ngôn ngữ thực tế, nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao độ chính xác trong quá trình chuyển ngữ, bao gồm việc tuân thủ quy trình dịch 3 bước, bồi dưỡng đồng thời kiến thức ngôn ngữ - pháp luật và áp dụng kỹ thuật giải thích đối với các thuật ngữ không có từ tương đương. Đây là tài liệu học thuật hữu ích, mang tính định hướng cao cho sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh Pháp lý và những người thực hành dịch thuật pháp lý.