I. Toàn cảnh năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng
Năng lực cạnh tranh của một điểm đến du lịch là yếu tố sống còn, quyết định sự thành công và phát triển bền vững trong bối cảnh thị trường ngày càng gay gắt. Đối với Đà Nẵng, việc xác định và nâng cao năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực thúc đẩy kinh tế. Nghiên cứu năm 2021 cho thấy, năng lực cạnh tranh của điểm đến được định nghĩa là tập hợp các yếu tố về tài nguyên, cơ sở vật chất, chính sách và con người, tạo ra sức hấp dẫn đặc biệt để thu hút du khách và làm thỏa mãn nhu cầu của họ một cách hiệu quả nhất. Đây là một khái niệm đa chiều, bao gồm nhiều thành phần cấu thành phức tạp. Theo mô hình nghiên cứu, các yếu tố này bao gồm sự hấp dẫn của tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn, chất lượng cơ sở hạ tầng du lịch, sự thuận lợi trong tiếp cận, nguồn nhân lực phục vụ du lịch, mức độ hợp lý của giá cả dịch vụ, và hiệu quả của hoạt động marketing điểm đến. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp các nhà quản lý nhận diện được điểm mạnh cần phát huy và điểm yếu cần khắc phục. Đặc biệt trong giai đoạn hậu Covid-19, khi ngành du lịch cần một cú hích để phục hồi, việc đánh giá chính xác năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nó cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để hoạch định chiến lược, phân bổ nguồn lực và triển khai các giải pháp cụ thể, giúp Đà Nẵng không chỉ phục hồi mà còn bứt phá, khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch khu vực và thế giới. Việc đánh giá này không chỉ dừng lại ở việc so sánh với các đối thủ mà còn là quá trình tự soi chiếu, tìm ra giá trị cốt lõi và hướng đi khác biệt để phát triển bền vững.
1.1. Khái niệm cốt lõi về năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch
Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), điểm đến du lịch là một không gian địa lý với các sản phẩm, dịch vụ và tài nguyên thu hút du khách. Năng lực cạnh tranh của điểm đến du lịch là khả năng của điểm đến đó trong việc tạo ra và cung cấp các trải nghiệm vượt trội cho du khách, đồng thời duy trì và cải thiện vị thế so với các đối thủ cạnh tranh. Khái niệm này không chỉ giới hạn ở yếu tố giá rẻ, mà còn bao gồm chất lượng dịch vụ, sự độc đáo của tài nguyên, sự an toàn và bền vững của môi trường. Một điểm đến có năng lực cạnh tranh cao phải đảm bảo sự hài lòng cho du khách, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương và bảo tồn được các giá trị văn hóa, tự nhiên cho tương lai. Đây là một quá trình liên tục đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân địa phương.
1.2. Tầm quan trọng của việc khảo sát năng lực cạnh tranh Đà Nẵng
Việc khảo sát và đánh giá năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng có ý nghĩa chiến lược. Thứ nhất, nó cung cấp một bức tranh tổng thể về hiện trạng ngành du lịch thành phố, xác định rõ những ưu thế và hạn chế. Thứ hai, kết quả nghiên cứu là cơ sở dữ liệu quan trọng để các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đúng đắn, từ việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng đến việc xây dựng các chiến dịch marketing điểm đến. Thứ ba, nó giúp các doanh nghiệp du lịch tại Đà Nẵng định vị lại sản phẩm, dịch vụ của mình để đáp ứng tốt hơn kỳ vọng của du khách và tạo ra lợi thế khác biệt. Trong bối cảnh phục hồi sau đại dịch, việc hiểu rõ vị thế cạnh tranh của mình là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất để Đà Nẵng có thể vực dậy mạnh mẽ và hướng tới các mục tiêu tăng trưởng tham vọng đã đề ra.
II. Thách thức lớn nhất với năng lực cạnh tranh du lịch Đà Nẵng
Mặc dù sở hữu nhiều tiềm năng, năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng phải đối mặt với nhiều thách thức không nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn 2020-2021. Thách thức lớn nhất và có tác động sâu rộng nhất chính là cuộc khủng hoảng do đại dịch Covid-19 gây ra. Báo cáo của Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng chỉ rõ, tính đến hết năm 2020, "số lượt khách quốc tế giảm 69,2 % và khách nội địa giảm 58,4% so với năm 2019". Sự sụt giảm đột ngột này đã khiến doanh thu toàn ngành giảm tới 40,7%, đẩy nhiều doanh nghiệp lữ hành, khách sạn vào tình trạng khó khăn, thậm chí phải đóng cửa. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng dịch vụ và biến động về nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao cũng là một hệ quả tiêu cực. Bên cạnh tác động từ đại dịch, áp lực cạnh tranh từ các điểm đến khác trong nước và khu vực ngày càng gia tăng. Nhiều địa phương đã và đang đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng, đa dạng hóa sản phẩm du lịch và triển khai các chiến dịch quảng bá rầm rộ, tạo ra một cuộc đua gay gắt để thu hút du khách. Điều này đòi hỏi Đà Nẵng phải không ngừng đổi mới và sáng tạo để duy trì sức hấp dẫn. Thêm vào đó, các vấn đề về môi trường, sự quá tải tại một số điểm tham quan vào mùa cao điểm và việc duy trì chất lượng dịch vụ đồng bộ cũng là những bài toán cần lời giải để đảm bảo sự phát triển bền vững và nâng cao sự hài lòng của du khách.
2.1. Tác động từ khủng hoảng đại dịch lên ngành du lịch Đà Nẵng
Đại dịch Covid-19 đã giáng một đòn mạnh vào ngành kinh tế mũi nhọn của thành phố. Sự sụt giảm nghiêm trọng về lượng khách, đặc biệt là khách quốc tế, đã kéo theo sự đình trệ của hàng loạt dịch vụ liên quan như lưu trú, ăn uống, vận chuyển và mua sắm. Theo tài liệu nghiên cứu, khoảng 30% doanh nghiệp du lịch chưa thể hoạt động trở lại sau các đợt bùng phát dịch. Khó khăn này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu mà còn gây ra tình trạng chảy máu chất xám khi nhiều lao động có tay nghề phải chuyển đổi công việc. Việc phục hồi nguồn nhân lực du lịch sau khủng hoảng là một bài toán dài hạn, đòi hỏi các chính sách hỗ trợ kịp thời từ chính quyền địa phương và sự nỗ lực của bản thân các doanh nghiệp.
2.2. Áp lực cạnh tranh gay gắt từ các điểm đến du lịch mới nổi
Sự phát triển chung của du lịch Việt Nam đã tạo ra một môi trường cạnh tranh sôi động. Đà Nẵng không còn ở vị thế độc tôn mà phải đối mặt với sự vươn lên mạnh mẽ của các điểm đến như Phú Quốc, Quy Nhơn, hay các tỉnh lân cận như Quảng Nam, Thừa Thiên Huế. Các địa phương này liên tục giới thiệu các sản phẩm du lịch mới lạ, đầu tư vào các khu nghỉ dưỡng đẳng cấp và có những chính sách ưu đãi hấp dẫn để thu hút du khách. Áp lực này buộc du lịch Đà Nẵng phải liên tục làm mới mình, tìm ra những giá trị độc đáo và khác biệt để không bị hòa tan trong thị trường chung, từ đó củng cố năng lực cạnh tranh điểm đến một cách bền vững.
III. Phương pháp đánh giá năng lực cạnh tranh điểm đến Đà Nẵng
Để có một cái nhìn khách quan và toàn diện về năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng, nghiên cứu đã áp dụng một phương pháp luận khoa học và chặt chẽ. Cốt lõi của phương pháp này là sự kết hợp giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng. Giai đoạn đầu, nghiên cứu định tính được thực hiện thông qua việc tổng hợp, phân tích các tài liệu, báo cáo khoa học, và các lý thuyết nền tảng về cạnh tranh trong du lịch. Đặc biệt, nghiên cứu đã đề xuất sử dụng mô hình lý thuyết của Crouch & Ritchie làm khung tham chiếu chính. Đây là một mô hình uy tín và toàn diện, xem xét năng lực cạnh tranh của điểm đến qua 5 nhóm yếu tố chính với 36 thành phần, không chỉ tập trung vào giá cả mà còn bao gồm cả các yếu tố về tài nguyên, quản lý, và môi trường vĩ mô. Giai đoạn tiếp theo, nghiên cứu định lượng được triển khai thông qua việc khảo sát ý kiến của du khách và các chuyên gia trong ngành. Bảng câu hỏi được thiết kế dựa trên các thang đo đã được kiểm định, nhằm thu thập dữ liệu về nhận thức và đánh giá của du khách đối với các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng. Dữ liệu sau khi thu thập được xử lý bằng các công cụ thống kê chuyên sâu như SPSS. Các phương pháp như phân tích độ tin cậy Cronbach's Alpha và Phân tích nhân tố khám phá (EFA) được sử dụng để đảm bảo tính hợp lệ và độ tin cậy của các thang đo, từ đó đưa ra những kết luận mang tính khoa học và có giá trị thực tiễn cao.
3.1. Ứng dụng mô hình Crouch Ritchie trong nghiên cứu thực tiễn
Mô hình của Crouch & Ritchie (1999, 2003) được chọn làm nền tảng lý thuyết vì tính toàn diện của nó. Mô hình này vượt qua quan điểm cạnh tranh truyền thống chỉ dựa vào lợi thế so sánh (như tài nguyên sẵn có) mà còn nhấn mạnh vào lợi thế cạnh tranh được tạo ra (như chất lượng quản lý, công nghệ, marketing điểm đến). Việc áp dụng mô hình này giúp nghiên cứu xác định và đo lường một cách hệ thống các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh du lịch Đà Nẵng, từ đó cung cấp một cái nhìn đa chiều và sâu sắc hơn về các động lực phát triển của điểm đến.
3.2. Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu khảo sát khách du lịch
Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát trực tiếp du khách tại các điểm du lịch nổi bật ở Đà Nẵng. Quy trình được thực hiện nghiêm ngặt để đảm bảo tính đại diện của mẫu. Dữ liệu thô sau đó được mã hóa và nhập vào phần mềm SPSS. Bước đầu tiên trong xử lý là thống kê mô tả để phác thảo chân dung của mẫu nghiên cứu. Tiếp theo, độ tin cậy của các thang đo được kiểm định bằng hệ số Cronbach's Alpha. Các thang đo có hệ số Alpha cao (thường từ 0.7 trở lên) được xem là đáng tin cậy. Cuối cùng, Phân tích nhân tố khám phá (EFA) được sử dụng để rút gọn và nhóm các biến quan sát thành các nhân tố có ý nghĩa, phản ánh đúng các thành phần cấu thành năng lực cạnh tranh điểm đến.
IV. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng năng lực cạnh tranh Đà Nẵng
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra 5 nhóm yếu tố cốt lõi có ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng. Thứ nhất là sự hấp dẫn về tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn. Đà Nẵng sở hữu bờ biển đẹp, núi non hùng vĩ (Ngũ Hành Sơn, bán đảo Sơn Trà) và các di sản văn hóa Chăm pa đặc sắc. Đây là lợi thế so sánh nền tảng tạo nên sức hút ban đầu cho điểm đến. Thứ hai là giá cả dịch vụ. Mức độ hợp lý của giá phòng khách sạn, tour du lịch, ăn uống và hàng lưu niệm có tác động lớn đến quyết định lựa chọn và mức độ sự hài lòng của du khách, đặc biệt là phân khúc khách nội địa. Thứ ba là năng lực quản lý điểm đến, bao gồm các khía cạnh như an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, và công tác kiểm tra, xử lý các hoạt động tiêu cực. Một môi trường du lịch an toàn, sạch đẹp và minh bạch là yếu tố quan trọng để xây dựng lòng tin. Thứ tư là nguồn lực phát triển du lịch, thể hiện qua chất lượng của cơ sở hạ tầng (giao thông, viễn thông) và trình độ chuyên môn của nguồn nhân lực du lịch. Cuối cùng là hiệu quả của hoạt động marketing điểm đến và xây dựng thương hiệu. Việc quảng bá hình ảnh một cách chuyên nghiệp và nhất quán giúp nâng cao nhận diện và định vị Đà Nẵng trong tâm trí du khách, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.
4.1. Vai trò của tài nguyên du lịch và giá cả dịch vụ hợp lý
Tài nguyên du lịch là yếu tố đầu vào không thể thiếu. Sự đa dạng từ biển, núi, sông đến các lễ hội văn hóa như Lễ hội pháo hoa quốc tế tạo nên một sản phẩm du lịch phong phú. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, các tài nguyên này cần được kết hợp với một chính sách giá cả dịch vụ cạnh tranh. Nghiên cứu cho thấy du khách rất nhạy cảm với giá cả. Mức giá tương xứng với chất lượng là một trong những tiêu chí hàng đầu khi họ đánh giá và so sánh Đà Nẵng với các điểm đến khác. Do đó, việc quản lý giá và đảm bảo tính minh bạch là rất quan trọng.
4.2. Tầm quan trọng của năng lực quản lý và nguồn lực phát triển
Một điểm đến dù có tài nguyên hấp dẫn đến đâu cũng không thể phát triển bền vững nếu năng lực quản lý điểm đến yếu kém. Các vấn đề như trật tự an ninh, vệ sinh công cộng, kiểm soát tình trạng chèo kéo du khách được du khách đánh giá cao. Bên cạnh đó, các nguồn lực phát triển du lịch như hệ thống giao thông thuận tiện, chất lượng nhà hàng khách sạn, và thái độ chuyên nghiệp của đội ngũ nhân viên là những yếu tố trực tiếp cấu thành trải nghiệm của du khách. Đầu tư vào những nguồn lực này chính là đầu tư vào nền tảng vững chắc cho năng lực cạnh tranh du lịch Đà Nẵng.
V. Kết quả thực tiễn từ khảo sát năng lực cạnh tranh Đà Nẵng
Phân tích định lượng từ dữ liệu khảo sát đã cung cấp những bằng chứng khoa học vững chắc về các thành phần cấu thành năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng. Một trong những kết quả quan trọng đầu tiên là việc kiểm định độ tin cậy của các thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha. Kết quả cho thấy tất cả các thang đo đều có độ tin cậy rất cao. Cụ thể, thang đo về giá cả dịch vụ (GC) đạt Alpha = 0.921, thang đo về các nguồn lực phát triển du lịch (NL) đạt Alpha = 0.950, thang đo về marketing điểm đến và xây dựng thương hiệu (TH) đạt Alpha = 0.942, và thang đo năng lực quản lý tại điểm đến (QL) đạt Alpha = 0.948. Các giá trị này đều cao hơn nhiều so với ngưỡng tiêu chuẩn 0.7, khẳng định rằng các biến quan sát trong mỗi nhóm đều đo lường nhất quán cho một khái niệm. Điều này có nghĩa là bộ công cụ khảo sát được xây dựng tốt và dữ liệu thu thập được là đáng tin cậy cho các phân tích sâu hơn. Tiếp theo, Phân tích nhân tố khám phá (EFA) đã được thực hiện để xác định các nhóm yếu tố chính. Kết quả EFA đã hội tụ các biến quan sát thành 5 nhóm nhân tố rõ ràng, tương ứng với mô hình lý thuyết đề xuất, bao gồm: (1) Sự hấp dẫn tài nguyên, (2) Giá cả dịch vụ, (3) Năng lực quản lý, (4) Nguồn lực phát triển, và (5) Marketing điểm đến. Những kết quả này không chỉ xác thực mô hình nghiên cứu mà còn cung cấp một bộ chỉ số cụ thể để đo lường và theo dõi năng lực cạnh tranh du lịch Đà Nẵng theo thời gian.
5.1. Thống kê độ tin cậy Cronbach s Alpha của các thang đo NLCT
Hệ số Cronbach's Alpha là một chỉ số thống kê dùng để đo lường độ tin cậy hay tính nhất quán bên trong của một tập hợp các biến quan sát (thang đo). Trong nghiên cứu này, việc tất cả các thang đo đều có hệ số Alpha vượt trội (trên 0.9) là một minh chứng mạnh mẽ. Ví dụ, thang đo "Nguồn lực phát triển du lịch" với Alpha = 0.950 cho thấy các câu hỏi về chất lượng nhà hàng, hệ thống giao thông, dịch vụ tài chính và nguồn lao động đều cùng hướng đến việc đo lường một khái niệm duy nhất. Độ tin cậy cao này là tiền đề quan trọng để đảm bảo kết quả phân tích hồi quy và các suy luận sau đó là chính xác và có ý nghĩa.
5.2. Ý nghĩa của Phân tích nhân tố khám phá EFA trong mô hình
Phân tích nhân tố khám phá (EFA) giúp kiểm tra cấu trúc của bộ dữ liệu. Nó tìm cách rút gọn một tập hợp lớn các biến quan sát thành một số ít các nhân tố tiềm ẩn (các nhóm yếu tố). Việc EFA trong nghiên cứu này đã xác nhận 5 nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh điểm đến là một phát hiện quan trọng. Nó không chỉ khẳng định tính đúng đắn của khung lý thuyết mà còn cho phép các nhà quản lý tập trung nguồn lực vào cải thiện đúng 5 lĩnh vực này. Mỗi nhân tố được xác định đều đại diện cho một khía cạnh quan trọng trong trải nghiệm của du khách và là một đòn bẩy tiềm năng để nâng cao vị thế của du lịch Đà Nẵng.
VI. Giải pháp chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh Đà Nẵng
Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng, nghiên cứu đã đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng. Trọng tâm của các giải pháp này là phát huy lợi thế và khắc phục hạn chế một cách có chiến lược. Đầu tiên, cần tiếp tục đa dạng hóa và nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch dựa trên tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn sẵn có, đồng thời phát triển các sản phẩm mới, độc đáo như du lịch MICE (hội nghị, hội thảo), du lịch chăm sóc sức khỏe. Thứ hai, cần có cơ chế quản lý và bình ổn giá cả dịch vụ hiệu quả hơn, tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi gian lận thương mại để xây dựng hình ảnh điểm đến thân thiện, minh bạch. Thứ ba, phải ưu tiên nâng cao năng lực quản lý điểm đến. Điều này bao gồm việc đảm bảo tuyệt đối an ninh, trật tự, cải thiện vệ sinh môi trường, xây dựng thêm nhiều tiện ích công cộng và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý du lịch. Thứ tư, cần có chiến lược dài hạn để phát triển nguồn nhân lực du lịch chất lượng cao và tiếp tục đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng kết nối. Cuối cùng, đẩy mạnh hoạt động marketing điểm đến và xây dựng thương hiệu một cách chuyên nghiệp, nhắm đúng thị trường mục tiêu và truyền tải thông điệp "Đà Nẵng - Điểm đến an toàn, hấp dẫn và khác biệt".
6.1. Tối ưu hóa năng lực quản lý điểm đến và an ninh trật tự
Để du khách có trải nghiệm tốt nhất, việc đảm bảo một môi trường an toàn và sạch đẹp là yêu cầu tiên quyết. Giải pháp cụ thể là tăng cường sự hiện diện của lực lượng chức năng tại các điểm nóng du lịch, xử lý nghiêm tình trạng chèo kéo, ăn xin. Đồng thời, cần triển khai các dự án xử lý rác thải hiệu quả, đặc biệt là tại các bãi biển và khu vực công cộng. Việc xây dựng một thành phố "xanh-sạch-đẹp" không chỉ nâng cao sự hài lòng của du khách mà còn là yếu tố cốt lõi trong xây dựng thương hiệu du lịch bền vững.
6.2. Xây dựng thương hiệu du lịch Đà Nẵng bền vững và khác biệt
Hoạt động marketing điểm đến cần được thực hiện một cách bài bản và có tầm nhìn. Thay vì quảng bá dàn trải, Đà Nẵng cần xác định rõ các giá trị cốt lõi và thông điệp truyền thông chính. Cần đẩy mạnh marketing số, tận dụng sức mạnh của mạng xã hội và những người có ảnh hưởng (KOLs) để lan tỏa hình ảnh du lịch Đà Nẵng. Việc tổ chức thường niên các sự kiện mang tầm cỡ quốc tế như Lễ hội pháo hoa là một cách hiệu quả để định vị thương hiệu. Sự chung tay của cả cộng đồng, từ doanh nghiệp đến người dân, trong việc xây dựng hình ảnh thân thiện, mến khách sẽ là yếu tố tạo nên sự khác biệt và củng cố năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Đà Nẵng.
