Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học: Lịch Sử, Đặc Điểm và Ý Nghĩa

Khám phá môn chủ nghĩa xã hội khoa học, lý thuyết và ứng dụng trong xã hội hiện đại, cùng những tác động đến phát triển kinh tế và chính trị.

• Trường học: Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Khám Phá Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học: Lịch Sử và Ý Nghĩa
• Loại tài liệu: Lecture notes

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHẬP MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
• 1.1. Về kiến thức
• 1.2. SỰ RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
• 1.3. Hoàn cảnh lịch sử ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học
• 1.3.1. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.3.2. Tiền đề khoa học tự nhiên và tư tưởng lý luận
• 1.3.2.1. Tiền đề khoa học tự nhiên
• 1.3.2.2. Tiền đề tư tưởng lý luận
• 1.3.3. Vai trò của Các Mác và Phriđrích Ăngghen
• 1.3.3.1. Sự chuyển biến lập trường triết học và lập trường chính trị
• 1.3.3.2. Ba phát kiến vĩ đại của C.Ăngghen
• 1.3.3.2.1. Chủ nghĩa duy vật lịch sử
• 1.3.3.2.2. Học thuyết về giá trị thặng dư
• 1.3.3.2.3. Học thuyết về sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân
• 1.3.4. Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học
• 1.3.5. CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
• 1.3.5.1. Ảngghen phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học
• 1.3.5.1.1. Thời kỳ từ 1848 đến Công xã Pari (1871)
• 1.3.5.1.2. Thời kỳ sau Công xã Pari đến 1895
• 1.3.5.2. V.Lênin vận dụng và phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học trong điều kiện mới

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khám Phá Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong những bộ phận quan trọng của chủ nghĩa Mác-Lênin. Nó không chỉ là lý thuyết mà còn là phương pháp nghiên cứu xã hội. Lịch sử ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học gắn liền với những biến động lớn trong xã hội thế kỷ 19. Sự phát triển của nền công nghiệp đã tạo ra những điều kiện cần thiết cho sự hình thành của lý thuyết này.

1.1. Lịch Sử Ra Đời Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Chủ nghĩa xã hội khoa học ra đời trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp. Những tư tưởng của các nhà lý luận như C. Mác và Ph. Ăngghen đã tạo ra nền tảng cho sự phát triển của lý thuyết này. Họ đã phân tích sự chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản sang chủ nghĩa xã hội.

1.2. Ý Nghĩa Của Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Chủ nghĩa xã hội khoa học không chỉ là lý thuyết mà còn là công cụ để phân tích và giải quyết các vấn đề xã hội. Nó giúp con người hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các giai cấp và sự phát triển của xã hội.

II. Những Thách Thức Đối Với Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Mặc dù chủ nghĩa xã hội khoa học đã có những đóng góp quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Các vấn đề như sự phân hóa giàu nghèo, bất công xã hội vẫn đang diễn ra.

2.1. Vấn Đề Phân Hóa Giàu Nghèo

Sự phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng trong xã hội hiện đại. Điều này đặt ra câu hỏi về tính khả thi của chủ nghĩa xã hội khoa học trong việc giải quyết vấn đề này.

2.2. Bất Công Xã Hội Trong Thế Kỷ 21

Bất công xã hội vẫn là một vấn đề nhức nhối. Chủ nghĩa xã hội khoa học cần phải có những giải pháp cụ thể để đối phó với tình trạng này, nhằm đảm bảo công bằng cho tất cả mọi người.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Để nghiên cứu chủ nghĩa xã hội khoa học, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn là rất quan trọng để đạt được kết quả tốt nhất.

3.1. Phương Pháp Phân Tích Lịch Sử

Phân tích lịch sử giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học. Nó cho phép nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của lý thuyết này.

3.2. Phương Pháp So Sánh

So sánh giữa các mô hình xã hội khác nhau giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho việc áp dụng chủ nghĩa xã hội khoa học. Điều này cũng giúp nhận diện những ưu điểm và nhược điểm của từng mô hình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Chủ nghĩa xã hội khoa học đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ chính trị đến kinh tế. Những ứng dụng này đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho xã hội.

4.1. Ứng Dụng Trong Chính Trị

Chủ nghĩa xã hội khoa học đã giúp hình thành nhiều chính sách xã hội công bằng. Những chính sách này nhằm mục đích giảm thiểu bất công và nâng cao đời sống cho người dân.

4.2. Ứng Dụng Trong Kinh Tế

Trong lĩnh vực kinh tế, chủ nghĩa xã hội khoa học đã góp phần vào việc xây dựng các mô hình kinh tế bền vững. Những mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn đảm bảo công bằng xã hội.

V. Kết Luận Về Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một lý thuyết có giá trị lớn trong việc phân tích và giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những điều chỉnh phù hợp với thực tiễn hiện nay.

5.1. Tương Lai Của Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Tương lai của chủ nghĩa xã hội khoa học phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi của xã hội. Việc nghiên cứu và phát triển lý thuyết này là cần thiết để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

5.2. Những Đề Xuất Để Phát Triển Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

Cần có những đề xuất cụ thể để phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học. Những đề xuất này nên tập trung vào việc cải thiện đời sống cho người dân và giảm thiểu bất công xã hội.

Nội dung chính

Giáo Trình Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học — Bài Giảng Môn Học Tại Trường Đại Học Công Nghiệp TP.HCM

---

Tổng quan về giáo trình

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba môn lý luận chính trị bắt buộc trong chương trình đào tạo đại học tại Việt Nam, bên cạnh Triết học Mác–Lênin và Kinh tế chính trị học Mác–Lênin. Tài liệu bài giảng này được sử dụng tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (IUH), phục vụ sinh viên các ngành đào tạo đại học hệ chính quy.

Môn học tiếp cận chủ nghĩa xã hội khoa học theo nghĩa hẹp — tức là nghiên cứu nó với tư cách một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác–Lênin, phân biệt với nghĩa rộng là toàn bộ hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác–Lênin. Sự phân biệt này được nêu rõ ngay từ Chương 1.

Mục tiêu học tập được xác định theo ba cấp độ chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Sinh viên có kiến thức cơ bản, hệ thống về sự ra đời, các giai đoạn phát triển; đối tượng, phương pháp và ý nghĩa của việc học tập, nghiên cứu chủ nghĩa xã hội khoa học.
• Kỹ năng: Khả năng luận chứng được khách thể và đối tượng nghiên cứu của một vấn đề khoa học; phân biệt các vấn đề chính trị–xã hội trong đời sống hiện thực.
• Tư tưởng: Có thái độ tích cực với việc học tập lý luận chính trị; có niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng của công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

Cấu trúc nội dung theo từng chương, mỗi chương mở đầu bằng mục tiêu học tập ba chiều (kiến thức – kỹ năng – tư tưởng), tiếp theo là nội dung lý luận hệ thống và kết thúc bằng câu hỏi ôn tập. Danh mục tài liệu tham khảo bao gồm giáo trình quốc gia của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), giáo trình của Hội đồng Trung ương (2002) và giáo trình của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2018).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Bài giảng được tổ chức theo các chương lớn, trong đó hai chương được trích dẫn đầy đủ là Chương 1: Nhập môn Chủ nghĩa xã hội khoa học và Chương 2: Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân.

Chương 1 triển khai theo trật tự logic từ khái niệm → hoàn cảnh lịch sử → các giai đoạn phát triển → đối tượng, phương pháp, ý nghĩa:

• Phân biệt hai nghĩa của khái niệm chủ nghĩa xã hội khoa học (nghĩa rộng và nghĩa hẹp), dẫn chiếu tác phẩm "Chống Đuyrinh" của Ph.Ăngghen và "Ba nguồn gốc và ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác" của V.Lênin.
• Trình bày điều kiện kinh tế–xã hội dẫn đến sự ra đời: cuộc cách mạng công nghiệp những năm 40 thế kỷ XIX, sự hình thành hai giai cấp đối lập (tư sản và công nhân), các phong trào đấu tranh cụ thể — Phong trào Hiến chương Anh (1836–1848), công nhân dệt Xi-lê-di Đức (1844), công nhân dệt Li-on Pháp (1831, 1834).
• Phân tích tiền đề khoa học tự nhiên: ba phát minh vạch thời đại gồm Học thuyết Tiến hóa của Darwin (1859), Định luật Bảo toàn và chuyển hóa năng lượng (1842–1845), Học thuyết Tế bào của Schleiden và Schwann (1838–1839).
• Phân tích tiền đề tư tưởng lý luận: triết học cổ điển Đức (Ph.Phoiơbắc), kinh tế chính trị học cổ điển Anh (A.Ricardo), chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán (Xanh Ximong, R.Owen).

Chương 2 tập trung vào khái niệm, đặc điểm, điều kiện và nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân ở ba phạm vi: kinh tế–xã hội, chính trị–xã hội, văn hóa–tư tưởng. Chương này dành một mục riêng cho giai cấp công nhân Việt Nam — đặc điểm hình thành, những biến đổi trong hơn 30 năm đổi mới và phương hướng xây dựng giai cấp công nhân theo tinh thần Hội nghị Trung ương 6 khóa X.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Ba phát kiến vĩ đại của C.Mác được trình bày như hệ thống lý luận nền tảng của toàn bộ môn học:

1. Chủ nghĩa duy vật lịch sử — khẳng định về mặt triết học sự sụp đổ tất yếu của chủ nghĩa tư bản và thắng lợi tất yếu của chủ nghĩa xã hội.
2. Học thuyết về giá trị thặng dư — khẳng định về phương diện kinh tế sự diệt vong không tránh khỏi của chủ nghĩa tư bản, được trình bày chủ yếu trong bộ "Tư bản".
3. Học thuyết về sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân — bổ sung phương diện chính trị–xã hội, khắc phục triệt để những hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng.

Đối tượng nghiên cứu của môn học được xác định rõ: là những quy luật chính trị–xã hội của quá trình phát sinh, hình thành và phát triển của hình thái kinh tế–xã hội cộng sản chủ nghĩa; những nguyên tắc, điều kiện, con đường và hình thức đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân nhằm thực hiện sự chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

Các giai đoạn phát triển của chủ nghĩa xã hội khoa học được phân kỳ rõ ràng:

• Thời kỳ 1848 đến Công xã Pari (1871): ra đời "Tuyên ngôn Đảng Cộng sản" (2/1848), xuất bản tập I bộ "Tư bản" (1867), thành lập Quốc tế I (1864).
• Thời kỳ sau Công xã Pari đến 1895: Ph.Ăngghen hoàn thiện "Chống Đuyrinh" (1878), phát triển toàn diện lý luận.
• V.Lênin vận dụng và phát triển trong điều kiện mới: hai thời kỳ trước và sau Cách mạng Tháng Mười Nga (1917).
• Sự vận dụng sau Lênin đến nay: các hội nghị Moscow 1957, 1960; kinh nghiệm cải cách mở cửa của Trung Quốc từ 1978; công cuộc đổi mới Việt Nam từ Đại hội VI (1986).

Kỹ năng phát triển

Bài giảng xây dựng các kỹ năng học thuật theo hai hướng:

• Kỹ năng phân tích chính trị–xã hội: nhận diện và luận chứng mối quan hệ giữa điều kiện kinh tế và hiện tượng chính trị; phân biệt đấu tranh kinh tế và đấu tranh chính trị qua các ví dụ lịch sử cụ thể (phong trào Li-on 1831 so với 1834).
• Kỹ năng vận dụng phương pháp luận: sử dụng phương pháp kết hợp lôgic và lịch sử; phương pháp khảo sát và phân tích chính trị–xã hội; phương pháp so sánh giữa các mô hình, thể chế; các phương pháp liên ngành (phân tích, tổng hợp, thống kê, điều tra xã hội học).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Bài giảng sử dụng phương pháp luận chung là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của triết học Mác–Lênin làm nền tảng cho toàn bộ môn học. Đây là điểm phân biệt phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học với các khoa học chính trị–xã hội khác.

Phương pháp kết hợp lôgic và lịch sử được nhấn mạnh là phương pháp đặc trưng và quan trọng nhất. Người học được yêu cầu không dừng lại ở việc liệt kê sự thật lịch sử mà phải rút ra được lôgic của lịch sử — ví dụ điển hình là quá trình từ mâu thuẫn lực lượng sản xuất – quan hệ sản xuất đến quy luật đấu tranh giai cấp và chuyên chính vô sản.

Phương pháp khảo sát và phân tích chính trị–xã hội yêu cầu người học luôn duy trì sự nhạy bén chính trị khi nghiên cứu các điều kiện kinh tế–xã hội cụ thể, đặc biệt trong bối cảnh thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Câu hỏi ôn tập được thiết kế theo hướng phân tích và so sánh, không đơn thuần là tái hiện kiến thức:

1. Phân tích điều kiện kinh tế–xã hội và vai trò của C.Mác và Ph.Ăngghen trong việc hình thành chủ nghĩa xã hội khoa học.
2. Phân tích vai trò V.Lênin trong bảo vệ và phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học.
3. Phân tích đối tượng nghiên cứu của chủ nghĩa xã hội khoa học; so sánh với đối tượng triết học.
4. Phân tích những đóng góp về lý luận chính trị–xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam qua 30 năm đổi mới.

Dạng câu hỏi này định hướng người học vào kỹ năng luận chứng — đặt vấn đề, phân tích điều kiện, rút ra nhận định — phù hợp với chuẩn đầu ra kỹ năng được xác định từ đầu môn học.

Tự học và nghiên cứu thêm được hỗ trợ qua danh mục tài liệu tham khảo ba cấp: giáo trình quốc gia (Bộ GD&ĐT, 2006), giáo trình Hội đồng Trung ương (2002) và giáo trình cao cấp lý luận chính trị của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2018, đồng chủ biên Bùi Thị Ngọc Lan – Đỗ Thị Thạch).

---

Điểm nổi bật về nội dung và cách tiếp cận

Bài giảng thể hiện một số đặc điểm tiếp cận đáng chú ý so với cách trình bày truyền thống:

Gắn lý luận với thực tiễn đương đại. Nội dung không dừng lại ở lý thuyết thế kỷ XIX mà mở rộng đến các sự kiện hiện đại: sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu được phân tích nguyên nhân cụ thể thay vì bỏ qua; kinh nghiệm cải cách mở cửa của Trung Quốc từ 1978 và kết quả 40 năm thực hiện được nêu với số liệu định tính (Trung Quốc trở thành nền kinh tế thứ hai thế giới); công cuộc đổi mới Việt Nam từ Đại hội VI (1986) được trích dẫn các bài học cụ thể qua 30 năm.

Tích hợp yếu tố Cách mạng công nghiệp 4.0. Chương 2 đề cập đến tác động của Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đối với giai cấp công nhân — xu hướng trí tuệ hóa, "công nhân tri thức", "công nhân áo trắng", sự thay đổi từ lao động cơ bắp sang lao động trí lực, tiêu chuẩn ISO 9001–9002 trong sản xuất công nghiệp hiện đại. Báo cáo phát triển nhân lực của Ngân hàng Thế giới (2002) được dẫn chiếu làm minh chứng cho luận điểm về tri thức là động lực tăng năng suất.

Thái độ khoa học với sai lầm lịch sử. Bài giảng trích dẫn thẳng việc Ph.Ăngghen thừa nhận sai lầm trong dự báo về khả năng nổ ra cách mạng vô sản ở châu Âu trong "Lời nói đầu" viết cho tác phẩm "Đấu tranh giai cấp ở Pháp từ 1848 đến 1850", đồng thời giải thích nguyên nhân sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu không phải do bản chất của chủ nghĩa xã hội mà do "giáo điều, chủ quan duy ý chí, bảo thủ" và "chủ nghĩa cơ hội–phản bội trong một số đảng cộng sản".

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Sinh viên đại học là đối tượng chính, đặc biệt sinh viên Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM. Môn học thuộc nhóm môn lý luận chính trị bắt buộc, thường được bố trí ở năm thứ nhất hoặc thứ hai trong chương trình đào tạo đại học hệ chính quy tại các trường đại học Việt Nam.

Kiến thức nền tảng cần có: Theo thiết kế nội dung, người học cần có hiểu biết cơ bản về lịch sử triết học (chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm), lịch sử phong trào công nhân và các sự kiện chính trị thế kỷ XIX–XX. Tuy nhiên, bài giảng được soạn theo hướng tự giải thích các khái niệm ngay trong nội dung từng chương, nên sinh viên chưa học qua Triết học Mác–Lênin vẫn có thể tiếp cận.

Giảng viên có thể sử dụng tài liệu này kết hợp với ba giáo trình tham khảo được liệt kê: giáo trình quốc gia 2006, giáo trình Hội đồng Trung ương 2002 và giáo trình cao cấp 2018. Cấu trúc từng chương với phần mục tiêu, nội dung và câu hỏi ôn tập tách biệt rõ ràng thuận tiện cho việc thiết kế giáo án theo từng buổi học.

Người tự học có thể theo dõi từng chương theo trật tự được sắp xếp, sử dụng câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương để kiểm tra mức độ nắm bắt nội dung. Việc bài giảng trích dẫn nguyên văn nhiều đoạn từ tác phẩm kinh điển (Lênin Toàn tập, C.Ăngghen Toàn tập, Nxb CTQG Hà Nội 1995) giúp người tự học có thể truy nguồn và mở rộng nghiên cứu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Bài giảng được thiết kế cho sinh viên đại học học môn Chủ nghĩa xã hội khoa học — một trong các môn lý luận chính trị bắt buộc trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam. Nội dung phù hợp với người muốn có hiểu biết hệ thống về lịch sử hình thành, các giai đoạn phát triển và nội dung lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học trong khuôn khổ chủ nghĩa Mác–Lênin.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Bài giảng có tính tự giải thích cao — khái niệm được định nghĩa ngay tại chỗ, ví dụ lịch sử được cung cấp kèm theo. Người học có nền tảng về lịch sử thế giới cận đại (thế kỷ XIX–XX) và đã tiếp xúc sơ bộ với triết học Mác sẽ tiếp thu nhanh hơn. Môn học này thường học sau hoặc song song với Triết học Mác–Lênin.

3. Điểm khác biệt với các giáo trình chủ nghĩa xã hội khoa học khác?

So với giáo trình quốc gia 2006 và giáo trình Hội đồng Trung ương 2002 (được liệt kê trong tài liệu tham khảo), bài giảng IUH bổ sung nội dung về giai cấp công nhân trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và cập nhật dẫn chiếu đến Đại hội XIX Đảng Cộng sản Trung Quốc (2017) — những nội dung không có trong giáo trình quốc gia 2006. Cách tiếp cận phân kỳ lịch sử phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học (từ Marx–Engels đến Lenin, đến sau Lenin đến nay) cũng được trình bày mạch lạc hơn so với cách tổng hợp truyền thống.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Theo cấu trúc của bài giảng, người tự học nên: (1) đọc phần mục tiêu học tập đầu mỗi chương để định hướng; (2) chú ý các trích dẫn nguyên văn từ tác phẩm kinh điển vì đây là cơ sở để luận chứng; (3) sử dụng câu hỏi ôn tập cuối chương theo dạng bài viết phân tích, không chỉ trả lời tóm tắt; (4) đối chiếu với giáo trình quốc gia 2002 hoặc 2006 cho các nội dung cần mở rộng.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Bài giảng liệt kê ba đầu sách tham khảo chính: Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học, Bộ GD&ĐT, Nxb GD&ĐT, 2006; Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học, Hội đồng Trung ương, Nxb CTQG Hà Nội, 2002; Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học — Chương trình cao cấp lý luận chính trị, đồng chủ biên Bùi Thị Ngọc Lan – Đỗ Thị Thạch, Nxb Lý luận chính trị Hà Nội, 2018. Các tác phẩm kinh điển được dẫn chiếu trực tiếp trong bài giảng bao gồm C.Ăngghen Toàn tập (Nxb CTQG Hà Nội, 1995), V.Lênin Toàn tập (Nxb Tiến bộ, Moscow), đây cũng là nguồn để tra cứu trực tiếp các trích dẫn được sử dụng trong bài.

---

Kết luận

Bài giảng Chủ nghĩa xã hội khoa học tại IUH cung cấp nền tảng lý luận có hệ thống về một trong ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác–Lênin. Nội dung bao phủ từ hoàn cảnh lịch sử ra đời (những năm 40 thế kỷ XIX), ba phát kiến vĩ đại của C.Mác, các giai đoạn phát triển qua Lenin đến thực tiễn đương đại, đến đối tượng nghiên cứu, phương pháp và ý nghĩa của môn học.

Lộ trình học tập được gợi ý: bắt đầu từ Chương 1 (nhập môn, lịch sử hình thành), tiếp theo Chương 2 (sứ mệnh giai cấp công nhân), sau đó mở rộng với các chương về chính đảng của giai cấp công nhân, chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ, dân chủ xã hội chủ nghĩa. Để đào sâu thêm, có thể tham khảo giáo trình cao cấp lý luận chính trị (2018) và các tác phẩm kinh điển được dẫn chiếu trực tiếp trong bài giảng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHẬP MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC A. Về kiến thức: sinh viên có kiến thức cơ bản, hệ thống về sự ra đời, các giai doạn phát triển; đối tượng, phương pháp và ý nghĩa của việc học tập, nghiên cứu chủ nghĩa xã hội khoa học, một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác- Lênin. Về kỹ năng: sinh viên, khả năng luận chứng được khách thể và đối tượng nghiên cứu của khoa học và của một vấn đề nghiên cứu; phân biệt được những vấn đề chính trị- xã hội trong đời sống hiện thực. Về tư tưởng: sinh viên có thái độ tích cực với việc học tập các môn lí luận chính trị; có niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng và sự thành công của công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo.

SỰ RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Chủ nghĩa xã hội khoa học được hiểu theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng, Chủ nghĩa xã hội khoa học là chủ nghĩa Mác- Lê nin, luận giải từ các giác độ triết học, kinh tế học chính trị và chính trị- xã hội về sự chuyển biến tất yếu của xã hội loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.Lênin đã đánh giá khái quát “Tư bản”- tác phẩm chủ yếu và cơ bản trình bày chủ nghĩa xã hội khoa học… những yếu tố đó nảy sinh ra chế độ tương lai”1. Theo nghĩa hẹp, chủ nghĩa xã hôi khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác- Lê nin. Trong tác phẩm “Chống Đuyrinh”, Ph.Ăngghen đã viết ba phần: “triết học”, “kinh tế chính trị”, “chủ nghĩa xã hội khoa học”.Lênin, khi viết tác phẩm “ba nguồn gốc và ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác” đã khẳng định: “Nó là người thừa kế chính đáng của tất cả những cái tốt đẹp nhất mà loài người đã taọ ra hồi thế kỉ XIX, đó là triết học Đức, kinh tế chính trị học Anh và chủ nghĩa xã hội Pháp”2.Lênin, Toàn tập, Nxb, Tiến bộ, M.Lênin, Toàn tập, Nxb, Tiến bộ, M.50 1 Downloaded by B?o H? ([e-mail]) lOMoARcPSD|31075046 Trong khuôn khổ môn học này, chủ nghĩa xã hội khoa học được nghiên cứu theo nghĩa hẹp. Hoàn cảnh lịch sử ra đời chủ nghĩa xã hội khoa học 1.

Điều kiện kinh tế - xã hội Vào những năm 40 của thế kỉ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp phát triển mạnh mẽ tạo nên nền đại công nghiệp. Nền đại công nghiệp cơ khí làm cho phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa có bước phát triển vượt bậc. trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, C.Ăngghen đánh giá: “Giai cáp tư sản trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ đã tao ra một lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất của các thế hệ trước đây gộp lại”1. Cùng với quá trình phát triển cả nền đại công nghiệp, sư ra đời của hai giai cấp cơ bản, đối lập về lợi ích, nhưng nương tựa vào nhau: giai cấp tư sản với giai cấp công nhân.

Cũng từ đây, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân chống lại sự thống trị áp bức của giai cấp tư sản, biểu hiện về mặt xã hội của mẫu thuẫn ngày càng quyết liệt giữa lực lượng sản xuất mang tính chấ xã hội với quan hệ sản xuất giữa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản xã hội chủ nghĩa về tư liệu sản xuất. Do đó, nhiều cuộc khởi nghĩa, phong trào đấu tranh đã bắt đầu và từng bước có tổ chức và quy mô rộng khắp. Phong trào Hiến chương của những người lao động ở nước Anh diễn ra trên 10 năm (1836 – 1848); Phong trào công nhân dệt ở thành phố Xi-lê-di, nước Đức diễn ra năm 1844.