QUAY PHIM • BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ KỸ ĐIỆN ẢNH THUẬT VÀ QUAY PHIM ĐIỆN ẢNH TRUYỀN VÀ TRUYỀN HÌNH HÌNH 1. Phim nhựa: nguyên lý ghi hình • Máy quay phim nhựa: là một hệ thống chuyển động cơ khí chí xác phối hợp với hệ thống quang học của ống kính và ống ngắm để ghi hình phim nhựa (24 hình/s) • - Máy quay phim không đồng bộ: quay phim dã ngoại, quay phim truyện không khớp tiếng, quay phim tài liệu, thời sự • - Máy quay phim đồng bộ: ghi hình và ghi tiếng đồng thời, thường dùng để quay thu tiếng trực tiếp • - Máy quay tần số: quay tốc độ cao (50 hình/s; 170 hình/s; 200 hình/s; 1000 hình/s…) dùng để quay ghi hình kỹ thuật cao • - Phim nhựa: Đế phim được cấu tạo bằng chất acetate trong suốt, dai, bền, dẻo, chịu lực tốt khi chạy trong máy quay lúc ghi hình (phim âm bản - negative) cũng như khi chiếu phim lên màn ảnh (phim dương bản - positive) • Phim nhựa được tráng lên bề mặt lớp nhũ tương halogen bạc nhạy sáng. Khi quay, 1 giây sẽ có 24 hình chạy trước khuôn cửa máy có ánh sáng hình ảnh từ bên ngoài in vào qua các ống kính với mức độ điểu chỉnh của cánh trập (độ mở ống kính). Trong suốt quá trình quay, phim được bảo quản trong hộp tối của máy ảnh, máy quay (để giữ nguyên hình ảnh đã được in trên bề mặt phim).
Sau khi chụp hoặc quay xong, phim được bảo vệ trong môi trường tối, đem đi tráng theo kỹ thuật, các phần lộ sáng ít hay nhiều trên bề mặt phim sẽ kết tủa, hình ảnh âm bản sẽ hiện lên trên bề mặt đế phim. Với phim đen trắng, tóc người (màu đen) sẽ thành trắng sáng vì ít bắt sáng hơn, mặt người ( màu trắng sáng) sẽ thành đen sẫm vì sẽ bắt sáng nhiều hơn khi ghi hình vào phim. • Sau khi tráng xong, phim được đem ra trong ánh sáng bình thường mà không bị hỏng, là phim âm bản (negative). Nhiếp ảnh sẽ đem phim âm bản in rọi vào giấy ảnh trong môi trường buống tối, chỉ có ánh sáng đỏ, tráng vào thuốc hiện, hình ảnh sẽ hiện lên trên giấy ảnh (gọi là dương bản của nhiếp ảnh) Trong điện ảnh, phim âm bản (negative) lại được in sang dương bản (positeve) thì hình ảnh lại được tái hiện đúng như nguyên mẫu trên thực tế.
Sau đó nhà sản xuất lại dựng phim, hòa âm (ghi âm thanh tiếng động bên cạnh đế phim), hoàn chỉnh tác phẩm và nhân thành nhiều bản để chiếu rạp. Phim nhựa tiêu chuẩn quốc tế tính theo tiết diện bề ngang của mặt phim, gồm các loại cỡ: 8mm; 16 mm; 35 mm; 70 mm. Tiết diện phim càng lớn thì hình ảnh chiếu lên màn ảnh càng đẹp và có tính chuyên nghiệp càng cao (màn ảnh rộng) 2. Nguyên lý tái hiện hình ảnh và màu sắc của máy quay truyền hình và điện ảnh kỹ thuật số Nguyên lý truyền ảnh của truyền hình đen trắng: hình ảnh thực tế sau khi đi qua ống kính được thu lại trên bề ặt của ống phát hình (đèn vidicon) nhằm biến đổi tín hiệu ánh sáng thành tín hiệu điện đưới dạng tín hiệu video.
Hệ thống máy quay sử dụng ống vidicon để ghi hình chỉ tồn tại đến những năm 80 của thế kỷ XX. Nguyên lý thu hình màu hiện đại : hình ảnh quang học sau khi đi qua ống kính máy quay được hệ thống lăng kính phân kỳ tách thành 3 phần ánh sáng đơn sắc là ĐỎ - LỤC - LAM. Sensor cảm biến ánh sáng thành tín hiệu điện (anlog) Ánh sáng vừa có tính sóng lại vừa có tính hạt. Lợi dụng tính hạt của ánh sáng, người ta thiết kế tế bào quang điện với bề mặt bán dẫn là CCD.
• Ba tia đơn sắc ĐỎ -LỤC - LAM đi qua các CCD và bộ biến đổi quang điện trở thành tín hiệu điện, được khuếch đại và mã hóa, rồi đưa ra thành tín hiệu hình ảnh video dưới dạng tín hiệu tương tự (anolog) • Truyền hình analog với nhiều chuẩn PAL, SECAM, NTSC với các thiết bị ghi hình băng từ hiện nay vẫn được sử dụng. Tuy nhiên các tín hiệu hình ảnh analog dễ bị thay đổi, hao mòn, chất lượng giảm sút trong lúc truyền tải, lưu trữ sao chép ( VD: hình ảnh truyền hình những năm 80, 90 của thế kỷ XX còn lại xem rất mờ nhòe) • Số hóa (digital): các tín hiệu analog qua bộ biến đổi A/D (analog - digital)trưở thành tín hiệu số. Cấc thông tin về hình ảnh được mã hóa thành các dãy số 1 và số 0 • Sự bùng nổ của công nghệ kỹ thuật số đã làm thay đổi truyền hình và nền công nghiệp điện ảnh. • Tháng 5/2002, bộ phim Star Wars của Mỹ lần đầu tiên được quay bằng kỹ thuật số theo tiêu chuẩn điện ảnh - máy quay Sony HDW-F900 và bắt đầu một kỷ nguyên mới của truyền hình và điện ảnh kỹ thuật số.
• Tháng 5/2002, bộ phim Star Wars của Mỹ lần đầu tiên được quay bằng kỹ thuật số theo tiêu chuẩn điện ảnh - máy quay Sony HDW-F900 và bắt đầu một kỷ nguyên mới của truyền hình và điện ảnh kỹ thuật số. • Các máy quay video kỹ thuật số hiện đại (camera 24 P) đã đạt được độ sắc nét tương đương với hình ảnh phim nhựa. • Các loại máy quay kỹ thuật số có độ nét cao 24 P HD khiến cho công việc làm phim trở nên giản tiện hơn (giá thành máy quay, thẻ và ổ dữ liệu không cao), các cảnh quay có thêm xem ngay tại hiện trường để bổ sung hay sửa chữa. • Công nghệ điện ảnh kỹ thuật số cho phép ứng dụng tính tiện ích của khâu hậu kỳ bằng bàn dựng và các phần mềm kỹ xảo hiện đại, tiện ích vô cùng, tạo hiệu quả thiên biến vạn hóa, trở thành công cụ đắc dụng cho dựng phim, sáng tạo tác phẩm điện ảnh.
Mặt khác hình ảnh quay bằng video HD theo định dạng chuẩn điện ảnh cũng có thể in được vào phim nhựa. Ống kính và xử lý ống kính trong ố cục hình ảnh và công tác quay phim • - Cấu tạo ống kính: ống kính máy quay phim là sự kết hợp nhiều thấu klinhs hội tụ và phân kỳ bằng nhiều chất liệu thủy tinh khác nhau, có tác dụng phân bố đồng đều trên mặt phim các hình ảnh thu được, đảm bảo độ sắc nét và chi tiết ảnh. Người quay phim có thể điểu chỉnh mức độ ánh sáng từ hình ảnh bên ngoài vào máy ( khẩu độ) và điều chỉnh độ nét, cắt cúp khuôn hình, góc quay. • Theo Bách khoa toàn thư kỹ thuật, nhiếp ảnh và điện ảnh, Liên Xô, xuất bản 1981, thì “Khẩu độ, tiếng La tinh diaphragma - là bộ phận điều tiết các luồng ánh sáng đi qua ống kính nhằm khống chế mức độ ánh sáng trên mặt phim để tăng hiệu quả chiều sâu và độ sắc nét không gian hình ảnh ghi hình” • Các loại ống kính: • + Ống kính trung bình (tiêu cự trung bình: 50 mm): hình ảnh trung thực, độ nét vừa phải, hài hòa giống nguyên mẫu • + Ống kính góc hẹp (tiêu cự dài: 70 – 250 mm, có khi là 300mm, 500mm), gọi là telé : quay, chụp ở khoảng cách xa, bắt chụp được hình ảnh khi không thể đến gần, tuy nhiên có nhược điểm là độ nét nông, dễ bị rung động và mờ nhòe • + Ống kính góc rộng (tiêu cự ngắn: 35 mm): quay chụp cự ly gần mà lấy được hết toàn bộ cảnh, hình ảnh có độ nét sâu, gây ấn tượng mạnh về hình ảnh (có thể biến dạng theo hình lồi lên) • + Ống kính có tiêu cự thay đổi (ống kính zoom): là loại ống kính linh hoạt về tiêu cự, có thể quay xa, gần theo ý của người sử dụng, mà không cần phải thay đổi vị trí máy, rất tiện ích khi thực hiện trong thực tế.
• Ống kính zoom thường được trang bị cho máy quay phim video đẻ tiện cho quay tin, phóng sự cũng như các chương trình truyền hình (do không gian quá chật hẹp hoặc quá rộng, người quay không tiện di chuyển) 4. Ánh sáng và màu sắc - Ánh sáng: trong thế giới tự nhiên, ánh sáng thường phát ra dưới dạng sóng và hạt từ những nguồn phát là các vụ nổ, cháy phát ra tia sáng. Định nghĩa: Ánh sáng là dạng năng lượng mang bản chất của sóng điện từ của các hạt photon lan tỏa trong không gian ba chiều. Lam đa là độ dài của bước sóng ánh sáng tính bằng na nô mét- nm.
Mắt người cảm nhận được ánh sáng bởi các bước sóng từ 400 – 700 na nô mét, gọi là dãy quang phổ (spectrum). Dưới 400 nm là tia cực tím (ultraviolet). Bước sóng trên 700nm là tia hồng ngoại (infrared) • Các đại lượng của ánh sáng: • + Đặc điểm của ánh sáng: Ánh sáng truyền theo đường thẳng, tốc độ 300.000 km/giây • + Độ chiếu sáng: là cường độ (mức độ mạnh, yếu) của ánh sáng từ nguồn chiếu sáng tới đối tượng. • Độ chiếu sáng được đo bằng đơn vị Lux • Lux là đơn vị đo độ chiếu sáng trên mặt phẳng 1m2.
Cùng một cường độ chiếu sáng, nếu cự ly gần thì lux càng ,lớn, nếu cự ly xa thì lux càng nhỏ • + Độ trưng (độ phản xạ trên bề mặt chiếu sáng) : độ sáng của cảng vật do ánh sáng phản xạ lại. Do đó máy quay cũng giống như mắt người nhìn được hình ảnh của cảnh vật. Bề mặt của cảnh vật lồi lõm như thế nào sẽ được phản xạ vào phim cũng như võng mạc của mắt người như thế ấy. • + Tính chất của ánh sáng: • Ánh sáng đi qua môi trường, sẽ dần dần bị giảm cường độ (độ mạnh), Ánh sáng sẽ bị hấp thụ tại các môi trường, làm môi trường nóng lên.
Ánh sáng sẽ bị phản xạ trên các bề mặt chiếu sáng: • Phản xạ đơn hướng: khi chiếu tia sáng vào gương, mặt nước phẳng • Phản xạ tỏa có hướng: khi chiếu tia sáng vào bề mặt kim loại, gỗ, đường nhựa ướt, phản xạ tỏa theo một hướng • Phản xạ tỏa: khi chiếu tia sáng vào bề mặt giấy trắng, tuyết, giấy can … tạo ra ánh sáng phản xạ tỏa đều, dịu (còn gọi là ánh sáng tản) • Khúc xạ: tia ánh sáng bị đổi hướng khi chiếu vào hai môi trường có chiết xuất khác nhau (chiếu vào kính trong suốt, chiếu vào nước…) • Thấu xạ: Kính trong suốt cho ánh sáng đi qua mà vẫn giữ được nguyên hướng, tia sáng vẫn trên một đường thẳng , gọi là thấu xạ thẳng • Vật chất cho ánh sáng đi qua, bao gồm kính mờ nhạt, giấy mở trắng, vẫn giữ được hướng chính nhưng ánh sáng tỏa nhẹ xung quanh gọi là thấu xạ hỗn hợp.