Kế Toán Tài Chính Với Việc Xác Định Các Căn Cứ Tính Thuế Của Doanh Nghiệp

Luận văn kế toán tài chính: Nghiên cứu chuyên sâu về xác định căn cứ tính thuế cho doanh nghiệp. Phân tích và giải pháp tối ưu hóa quy trình kế toán thuế.

• Tác giả: Mai Thị Hoàng Minh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ung Bửu
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kê toán tài vụ và phân tích hoạt động kinh tế
• Đề tài: Kế toán tài chính với việc xác định các căn cứ tính thuế của doanh nghiệp
• Loại tài liệu: Luận án tiến sỹ kinh tế
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN TÀI CHÍNH VÀ MỐI QUAN HỆ VỚI VIỆC XÁC ĐỊNH CÁC CĂN CỨ TÍNH THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Các vấn đề lý luận chung về kế toán tài chính
• 1.1.1. Các định nghĩa về kế toán và chức năng của kế toán
• 1.2. Các nguyên tắc kế toán được thừa nhận (GAAP)
• 1.3. Nội dung và các phương pháp của kế toán tài chính
• 1.4. Mục tiêu và đối tượng cung cấp thông tin của kế toán tài chính
• 1.5. Tác động của thuế đối với kế toán tài chính
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP VIỆT NAM TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI VIỆC QUẢN LÝ VÀ HÀNH THU THUẾ
• 2.1. Thống kê kế toán doanh nghiệp Việt Nam qua các thời kỳ trong mối quan hệ với công tác quản lý và hành thu thuế
• 2.1.1. Thời kỳ trước năm 1971
• 2.1.2. Thời kỳ từ năm 1989 đến năm 1995
• 2.1.3. Thời kỳ từ năm 1996 đến nay
• 2.2. Kế toán một số loại thuế chủ yếu dùng cho các doanh nghiệp ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• 2.2.1. Kế toán thuế giá trị gia tăng
• 2.2.2. Kế toán thuế tiêu thụ đặc biệt
• 2.2.3. Kế toán thuế xuất khẩu, nhập khẩu
• 2.2.4. Kế toán thuế trên vốn
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN TÀI CHÍNH NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VÀ HÀNH THU THUẾ TẠI CÁC DOANH NGHIỆP HOẠT ĐỘNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Các quan điểm hoàn thiện
• 3.2. Nội dung và phương pháp hạch toán của kế toán tài chính phụ thuộc vào nội dung của Luật thuế và phương pháp hành thu
• 3.3. Hoàn thiện các Luật thuế trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc và chuẩn mực kế toán được thừa nhận
• 3.4. Sự giao thoa giữa Luật thuế và Luật kế toán tạo nên hành lang pháp lý an toàn trong tổ chức thực hiện kế toán tại doanh nghiệp
• 3.5. Ban hành Luật kế toán và hệ thống chuẩn mực kế toán, kiểm toán Việt Nam
• 3.6. Các hiệp hội bảo vệ quyền lợi của người làm công tác kế toán
• 3.7. Hoàn thiện các nội dung điều chỉnh hệ thống kế toán
• 3.8. Một số giải pháp khác có liên quan
• 3.8.1. Giải pháp liên quan đến Luật thuế
• 3.8.2. Giải pháp về trách nhiệm của các cơ quan quản lý và của doanh nghiệp
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan Kế toán tài chính và xác định căn cứ thuế

Kế toán tài chính đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp thông tin đáng tin cậy cho việc xác định căn cứ tính thuế của doanh nghiệp. Hiểu rõ mối liên hệ giữa kế toán tài chính và các quy định thuế là yếu tố then chốt để đảm bảo tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan về vai trò, chức năng và mối liên hệ giữa kế toán tài chính và xác định căn cứ tính thuế trong môi trường kinh doanh hiện đại. Theo nghiên cứu của Mai Thị Hoàng Minh, thông tin từ kế toán tài chính đóng vai trò then chốt trong quá trình quản lý và hành thu thuế. Kế toán được xem là một hệ thống thông tin quan trọng để đo lường, xử lý, và cung cấp thông tin tài chính về hoạt động kinh doanh.

1.1. Định nghĩa và chức năng cơ bản của kế toán tài chính

Kế toán tài chính là quá trình ghi chép, phân loại, tổng hợp, và báo cáo thông tin tài chính của một doanh nghiệp cho các đối tượng bên ngoài như nhà đầu tư, chủ nợ và cơ quan quản lý thuế. Chức năng chính của kế toán tài chính là cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra quyết định kinh tế, đánh giá hiệu quả hoạt động, và đảm bảo tuân thủ luật thuế. Kế toán được định nghĩa là công việc ghi chép, phân tích, tổng hợp các nghiệp vụ kinh tế phát sinh dưới dạng giá trị, có liên quan đến tình hình tài chính và giải thích kết quả của các nghiệp vụ này. (Mai Thị Hoàng Minh, 2001)

1.2. Nguyên tắc kế toán được thừa nhận chung GAAP quan trọng

Các nguyên tắc kế toán được thừa nhận chung (GAAP) đảm bảo tính nhất quán, so sánh được, và đáng tin cậy của thông tin tài chính. Các nguyên tắc quan trọng bao gồm: nguyên tắc giá gốc, nguyên tắc phù hợp, nguyên tắc nhất quán, và nguyên tắc thận trọng. Việc tuân thủ GAAP là bắt buộc khi lập báo cáo tài chính cho các doanh nghiệp niêm yết và các doanh nghiệp có quy mô lớn. GAAP không phải là quy luật tự nhiên mà là quy ước do con người tạo ra nhằm đảm bảo tính minh bạch và nhất quán trong hạch toán kế toán.

II. Vấn đề Khó khăn xác định căn cứ tính thuế cho doanh nghiệp

Việc xác định căn cứ tính thuế cho doanh nghiệp là một thách thức phức tạp do sự đa dạng của các quy định thuế, sự thay đổi liên tục của luật thuế, và sự khác biệt trong cách hạch toán kế toán. Các doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc áp dụng đúng các quy định, dẫn đến sai sót trong kê khai thuế và nguy cơ bị phạt. Theo kinh nghiệm thực tiễn, các sai sót trong kế toán thuế có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho doanh nghiệp, bao gồm phạt chậm nộp, phạt kê khai sai, và thậm chí là truy tố hình sự.

2.1. Sự phức tạp của hệ thống thuế và quy định liên quan

Hệ thống thuế Việt Nam bao gồm nhiều loại thuế khác nhau, mỗi loại thuế có quy định riêng về căn cứ tính thuế, thuế suất, và kỳ kê khai. Sự phức tạp này đòi hỏi doanh nghiệp phải có kiến thức chuyên sâu về kế toán thuế và quản lý thuế. Việc cập nhật thường xuyên các thay đổi trong chính sách thuế là một yêu cầu bắt buộc để đảm bảo tuân thủ. Hơn nữa, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), không có đủ nguồn lực để duy trì một đội ngũ kế toán thuế chuyên nghiệp.

2.2. Thiếu kiến thức và kỹ năng về kế toán thuế của nhân viên

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sai sót trong kê khai thuế là do nhân viên kế toán thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết về kế toán thuế. Việc đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ kế toán thuế cho nhân viên là rất quan trọng. Ngoài ra, việc sử dụng phần mềm kế toán chuyên dụng có thể giúp giảm thiểu sai sót và tăng hiệu quả công việc. Trong đó, cần phải phân định rõ kế toán tài chính và kế toán quản trị.

2.3. Ảnh hưởng của gian lận và trốn thuế đến nguồn thu ngân sách

Gian lận và trốn thuế là một vấn đề nhức nhối, gây thất thoát lớn cho ngân sách nhà nước. Việc tăng cường thanh tra, kiểm tra thuế và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm là cần thiết để ngăn chặn tình trạng này. Các hành vi gian lận bao gồm khai khống chi phí, che giấu doanh thu, và sử dụng hóa đơn bất hợp pháp. Cơ quan thuế cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng khác để phát hiện và xử lý các vụ việc gian lận thuế.

III. Giải pháp Phương pháp xác định căn cứ tính thuế hiệu quả

Để xác định căn cứ tính thuế hiệu quả, doanh nghiệp cần áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, bao gồm: xây dựng quy trình kế toán thuế rõ ràng, đảm bảo tuân thủ các quy định thuế, sử dụng phần mềm kế toán phù hợp, và thường xuyên cập nhật kiến thức về luật thuế. Ngoài ra, việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia kế toán thuế có thể giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro tiềm ẩn. Các bước quản lý hành thu thuế cần phải được quán triệt và kiểm soát chặt chẽ, tránh thất thu.

3.1. Xây dựng quy trình kế toán thuế chuẩn mực và minh bạch

Quy trình kế toán thuế cần được xây dựng một cách chi tiết và rõ ràng, bao gồm các bước: thu thập chứng từ, hạch toán kế toán, lập tờ khai thuế, và nộp thuế. Quy trình này cần được tuân thủ nghiêm ngặt bởi tất cả nhân viên kế toán. Sự minh bạch trong quy trình kế toán thuế giúp giảm thiểu nguy cơ sai sót và tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra, thanh tra thuế.

3.2. Tối ưu hóa báo cáo tài chính và tuân thủ quy định thuế

Báo cáo tài chính cần được lập một cách chính xác và đầy đủ, tuân thủ các chuẩn mực kế toán và quy định thuế hiện hành. Việc rà soát kỹ lưỡng báo cáo tài chính trước khi nộp cho cơ quan thuế là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần chú trọng đến việc lập kế hoạch thuế để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế một cách hợp pháp.

3.3. Ưu tiên sử dụng phần mềm kế toán để giảm thiểu sai sót

Ngày nay, các loại phần mềm kế toán thường tích hợp các tính năng hỗ trợ kê khai thuế, giúp doanh nghiệp giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian. Phần mềm kế toán cần được lựa chọn phù hợp với quy mô và đặc thù hoạt động của doanh nghiệp. Khi triển khai phần mềm kế toán, cần đảm bảo rằng nhân viên được đào tạo bài bản để sử dụng hiệu quả các tính năng.

IV. Ứng dụng Nghiên cứu thực tế tại các doanh nghiệp Việt Nam

Nghiên cứu chuyên sâu về kế toán tài chính và căn cứ tính thuế phải được thực hiện dựa trên nền tảng các doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Tình hình thực tế tại các doanh nghiệp này sẽ cho thấy được những điểm nghẽn trong khâu xác định và tính toán. Đồng thời cũng sẽ cho thấy được những bất cập trong hệ thống quản lý và công tác kế toán thuế của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, các giải pháp được đề xuất mang tính khả thi và ứng dụng thực tế cao.

4.1. Phân tích tình hình kế toán thuế tại các doanh nghiệp

Việc phân tích tình hình kế toán thuế tại các doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào các yếu tố như: quy trình hạch toán, việc tuân thủ các quy định thuế, và việc sử dụng phần mềm kế toán. Nghiên cứu cũng cần đánh giá hiệu quả của công tác quản lý thuế tại các doanh nghiệp.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách thuế đến hoạt động doanh nghiệp

Các chính sách thuế có tác động đáng kể đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nghiên cứu cần đánh giá tác động của các chính sách thuế đến doanh thu, chi phí, lợi nhuận, và dòng tiền của doanh nghiệp. Ngoài ra, nghiên cứu cũng cần phân tích các rủi ro về thuế mà doanh nghiệp có thể gặp phải.

4.3. So sánh các mô hình kế toán thuế khác nhau trong doanh nghiệp

So sánh và đối chiếu các phương pháp tiếp cận kế toán thuế khác nhau, để từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp tối ưu hóa. Việc này bao gồm việc đánh giá ưu và nhược điểm của từng mô hình.

V. Tương lai Hoàn thiện kế toán tài chính và quản lý thuế

Trong bối cảnh kinh tế ngày càng hội nhập, việc hoàn thiện kế toán tài chính và quản lý thuế là rất quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Các giải pháp cần tập trung vào việc đơn giản hóa quy định thuế, tăng cường đào tạo kế toán thuế, và thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thuế để ngăn chặn trốn thuế và gian lận thuế xuyên biên giới. Quá trình hoàn thiện kế toán tài chính và quản lý thuế là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực của cả doanh nghiệp và cơ quan nhà nước.

5.1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và quy định về thuế

Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và quy định về thuế giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh. Các quy định thuế cần được rà soát và sửa đổi thường xuyên để phù hợp với thực tiễn.

5.2. Nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng kế toán thuế

Việc nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng kế toán thuế giúp nâng cao trình độ chuyên môn của nhân viên kế toán và giảm thiểu sai sót trong kê khai thuế. Các chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng yêu cầu của thực tế.

5.3. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và kê khai thuế

Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp tăng hiệu quả công tác quản lý thuế và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Các hệ thống kê khai thuế điện tử cần được hoàn thiện và phổ biến rộng rãi. Cần áp dụng các giải pháp công nghệ mới, bao gồm cả AI và blockchain.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Kế toán tài chính với việc xác định các căn cứ tính thuế của doanh nghiệp" do nghiên cứu sinh Mai Thị Hoàng Minh thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2001), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Ung Bửu và TS Võ Văn Nhị, thuộc chuyên ngành Kế toán tài vụ và phân tích hoạt động kinh tế (Mã số: 5.11).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Hệ thống kế toán doanh nghiệp Việt Nam áp dụng tại thời điểm nghiên cứu là sự kết hợp giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị nhưng còn nặng về kế toán tài chính. Mặc dù hệ thống này đã trải qua nhiều lần sửa đổi nhằm thích ứng với cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế, trên thực tế vẫn chưa có sự phân định rạch ròi giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị. Việc phân định này là yêu cầu tất yếu vì thông tin kế toán phải gắn liền với đối tượng nhận tin và mục đích sử dụng thông tin. Đối với các chủ thể bên ngoài doanh nghiệp, đặc biệt là cơ quan thuế, hiệu quả của công tác quản lý, kiểm soát và hành thu thuế phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng thông tin do hệ thống kế toán tài chính cung cấp.

Vào giai đoạn cuối thập niên 1990 và đầu thập niên 2000, hệ thống pháp luật thuế Việt Nam có sự chuyển biến lớn với việc ban hành và áp dụng đồng loạt nhiều luật thuế mới, tiêu biểu là Luật Thuế Giá trị gia tăng và Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp (có hiệu lực từ ngày 01/01/1999). Thực tiễn áp dụng cho thấy bên cạnh các hạn chế nội tại của văn bản luật thuế, công tác tổ chức kế toán tại các doanh nghiệp còn bộc lộ nhiều sai phạm và thiếu sót (nhiều cơ sở kinh doanh không thiết lập hệ thống chứng từ, sổ sách kế toán hoàn chỉnh), dẫn đến thất thu ngân sách nhà nước, phát sinh các hành vi gian dối, trốn lậu thuế và gây lãng phí lớn cho công tác hành thu. Do đó, việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện hệ thống kế toán tài chính nhằm phục vụ đắc lực cho công tác quản lý và hành thu thuế là khoảng trống cấp thiết cần được giải quyết.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Làm sáng tỏ mối quan hệ giữa kế toán tài chính và thuế trong quá trình nghiên cứu, ban hành và thực thi các luật, chính sách, chế độ về thuế và kế toán.
2. Đề xuất các giải pháp nâng cao tính hữu ích của thông tin kế toán tài chính nhằm tăng cường hiệu quả kiểm soát và hành thu thuế.
3. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện Luật Thuế Giá trị gia tăng và Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp nhằm phù hợp với thực trạng nền kinh tế và hoạt động sản xuất kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ tương tác hai chiều giữa hệ thống kế toán tài chính doanh nghiệp và việc xác định các căn cứ tính thuế, phục vụ quản lý và hành thu thuế.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế hoạt động tại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung chuyên sâu vào hai sắc thuế chủ yếu có tác động diện rộng và phát sinh nhiều vướng mắc thực tiễn là Luật Thuế Giá trị gia tăng và Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp (bên cạnh việc khái quát các sắc thuế khác như thuế môn bài, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu, thuế tài nguyên, thuế nhà đất và thu trên vốn).
• Phạm vi thời gian: Khảo sát quá trình phát triển của hệ thống kế toán qua các thời kỳ lịch sử (trước 1971, 1989–1995, từ 1996 đến năm 2001).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu và cơ sở văn bản tác giả điểm lại

Luận án tổng thuật các quan điểm học thuật quốc tế và trong nước về bản chất, chức năng của kế toán, các nguyên tắc kế toán được thừa nhận (GAAP) bắt nguồn từ các hiệp hội kế toán Hoa Kỳ, các chuẩn mực do Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASC) và Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC) xây dựng.

Về mặt thể chế pháp lý, tác giả điểm lại hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước Việt Nam chi phối công tác kế toán và nghĩa vụ thuế tại thời điểm nghiên cứu, bao gồm:

• Luật Thuế Giá trị gia tăng và Thông tư số 89/1998/TT-BTC ngày 27/06/1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn thi hành.
• Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp và Thông tư số 99/1998/TT-BTC ngày 14/07/1998 của Bộ Tài chính.
• Pháp lệnh Thuế Tài nguyên, Nghị định số 68/1998/NĐ-CP ngày 03/09/1998 của Chính phủ và Thông tư số 153/1998/TT-BTC ngày 26/11/1998 của Bộ Tài chính.
• Các quy định về thuế môn bài, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu, thuế nhà đất và chế độ thu tiền sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù đã có các công trình nghiên cứu riêng lẻ về kỹ thuật hạch toán kế toán hoặc phân tích chính sách thuế, các công trình trước đó chưa phân tích có hệ thống mối quan hệ hữu cơ, hai chiều giữa các phương pháp kỹ thuật của kế toán tài chính (chứng từ, tài khoản, tính giá, tổng hợp - cân đối) với quy trình xác lập căn cứ tính thuế và hành thu thuế. Luận án chọn giải quyết khoảng trống này bằng cách định vị kế toán tài chính như một công cụ cung cấp thông tin kiểm chứng pháp lý, đồng thời chỉ ra sự tác động ngược lại của luật thuế đối với cấu trúc chứng từ, sổ sách và phương pháp kế toán tại doanh nghiệp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm sử dụng

Luận án xây dựng trên nền tảng lý luận về kế toán tài chính và hệ thống các nguyên tắc kế toán được thừa nhận chung (GAAP). Các khái niệm then chốt bao gồm:

• Định nghĩa kế toán: Hệ thống thông tin đo lường, xử lý và truyền đạt thông tin tài chính của một thực thể kinh tế nhằm phục vụ việc ra quyết định kinh tế; được xem là "ngôn ngữ của kinh doanh".

• Hệ thống 12 nguyên tắc kế toán được thừa nhận (GAAP):

  1. Thực thể kế toán (Accounting Entity): Xác định ranh giới tổ chức của đơn vị kế toán tách biệt với chủ sở hữu và cá nhân khác.
  2. Hoạt động liên tục (Going concern): Giả định đơn vị hoạt động vô thời hạn hoặc không giải thể trong tương lai gần (ít nhất 12 tháng), là cơ sở để ghi nhận tài sản theo giá phí thay vì giá thị trường.
  3. Đơn vị tiền tệ và thước đo tiền tệ (Monetary unit): Sử dụng đồng tiền làm đơn vị đo lường đồng nhất.
  4. Kỳ kế toán (Accounting period): Chia đời sống doanh nghiệp thành các khoảng thời gian bằng nhau (năm, quý, tháng) để báo cáo.
  5. Giá phí / Giá gốc (Cost principle): Đo lường tài sản, công nợ, vốn và chi phí dựa trên giá phí thực tế phát sinh tại thời điểm giao dịch.
  6. Doanh thu thực hiện (Revenue realization principle): Ghi nhận doanh thu khi chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa hoặc hoàn thành cung ứng dịch vụ.
  7. Phù hợp (Matching principle): Chi phí ghi nhận trong kỳ phải tương ứng và phù hợp với doanh thu được tạo ra trong kỳ đó để xác định chính xác lãi/lỗ kế toán.
  8. Khách quan (Objectivity principle): Số liệu kế toán phải dựa trên bằng chứng khách quan, có chứng từ chứng minh và kiểm tra được.
  9. Nhất quán (Consistency principle): Áp dụng thống nhất các phương pháp và nguyên tắc tính toán qua các kỳ kế toán; nếu thay đổi phải thuyết minh rõ ràng và thông báo cho cơ quan thuế.
  10. Công khai đầy đủ (Full disclosure): Báo cáo tài chính phải dễ hiểu và thuyết minh đầy đủ các chính sách kế toán trọng yếu, các khoản lỗ tiềm năng và thay đổi phương pháp.
  11. Thận trọng (Conservatism/Prudence): Ghi nhận doanh thu/thu nhập khi có chứng cứ chắc chắn, nhưng ghi nhận chi phí ngay khi có khả năng phát sinh; ưu tiên giải pháp ít làm tăng vốn chủ sở hữu.
  12. Trọng yếu (Materiality): Cho phép xử lý linh hoạt đối với các khoản mục có giá trị nhỏ không làm sai lệch bản chất báo cáo tài chính (ví dụ: hạch toán chi phí mua văn phòng phẩm nhỏ thay vì theo dõi tài sản).

• Hệ thống 4 phương pháp kế toán tài chính:

  1. Phương pháp chứng từ: Phản ánh ban đầu và kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của nghiệp vụ kinh tế qua hệ thống biểu mẫu và quy trình luân chuyển chứng từ.
  2. Phương pháp đối ứng tài khoản: Phản ánh sự vận động của tài sản và nguồn vốn theo 4 mối quan hệ đối ứng cơ bản (Tăng vốn này - giảm vốn khác; Tăng nguồn này - giảm nguồn khác; Tăng vốn - tăng nguồn; Giảm vốn - giảm nguồn).
  3. Phương pháp tính giá: Chuyển đổi thước đo hiện vật sang thước đo giá trị tiền tệ, gắn liền với hạch toán chi phí.
  4. Phương pháp tổng hợp - cân đối kế toán: Tổng hợp số liệu từ các sổ kế toán để lập hệ thống báo cáo tài chính (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ).

Phân biệt kế toán tài chính và kế toán quản trị

Luận án hệ thống hóa các tiêu chí phân biệt giữa hai phân hệ kế toán theo bảng sau:

Tiêu chí phân biệt	Kế toán quản trị	Kế toán tài chính
Đối tượng sử dụng thông tin	Nhà quản trị bên trong doanh nghiệp	Chủ yếu là các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp
Đặc điểm thông tin	Hướng về tương lai, linh hoạt	Phản ánh quá khứ, tuân thủ nguyên tắc kế toán
Biểu hiện hình thái	Không quy định cụ thể thước đo	Biểu hiện bằng hình thái giá trị (thước đo tiền tệ)
Yêu cầu thông tin	Không đòi hỏi tính chính xác tuyệt đối	Đòi hỏi tính trung thực và hợp lý
Phạm vi cung cấp	Từng bộ phận, phân xưởng, sản phẩm	Toàn bộ doanh nghiệp
Các loại báo cáo	Báo cáo đặc biệt, chuyên đề theo yêu cầu nội bộ	Báo cáo chuẩn mực do Nhà nước quy định
Kỳ hạn lập báo cáo	Thường xuyên (ngày, tuần, tháng)	Định kỳ (năm, quý, bán niên)
Quan hệ với môn học khác	Có mối quan hệ nhiều với các môn khoa học quản trị	Có mối quan hệ ít hơn
Tính pháp lệnh	Không có tính pháp lệnh	Bắt buộc, có tính pháp lệnh cao
Điểm giống nhau	Cùng nghiên cứu quá trình sản xuất kinh doanh, cùng sử dụng hệ thống ghi chép ban đầu, cùng thể hiện trách nhiệm của người quản lý	Cùng nghiên cứu quá trình sản xuất kinh doanh, cùng sử dụng hệ thống ghi chép ban đầu, cùng thể hiện trách nhiệm của người quản lý

Phương pháp nghiên cứu thực tế và nguồn dữ liệu

• Phương pháp luận: Sử dụng phương pháp biện chứng duy vật làm nền tảng xem xét sự biến đổi của chế độ kế toán trong mối quan hệ hữu cơ với chính sách kinh tế - tài chính quốc gia.
• Phương pháp cụ thể:
  • Phương pháp tiếp cận mục tiêu: Định hướng việc hoàn thiện hệ thống kế toán theo mục tiêu hỗ trợ hành thu thuế.
  • Phương pháp hệ thống: Khảo sát kế toán như một hệ thống đồng bộ gồm chứng từ, tài khoản, phương pháp tính giá và báo cáo tài chính.
  • Phương pháp so sánh: Đối chiếu giữa các giai đoạn lịch sử kế toán Việt Nam, so sánh giữa quy định của Luật Kế toán và Luật Thuế, so sánh giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích các văn bản quy phạm pháp luật thuế, thực trạng hạch toán các sắc thuế để tổng hợp thành các nhóm giải pháp.
• Nguồn tư liệu: Toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật về thuế, tài chính, chế độ kế toán doanh nghiệp của Nhà nước Việt Nam qua các thời kỳ và tài liệu chuẩn mực kế toán quốc tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có dung lượng 164 trang (không kể phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục), được cấu trúc thành 3 chương chính:

Chương 1: Tổng quan về kế toán tài chính và mối quan hệ của nó với việc xác lập các căn cứ tính thuế của doanh nghiệp

Chương này tập trung làm rõ khung lý luận nền tảng về kế toán tài chính và luận giải mối quan hệ tương tác hai chiều giữa kế toán tài chính và công tác thuế:

• Lý luận chung: Khái quát các định nghĩa, chức năng kế toán, 12 nguyên tắc GAAP, 4 phương pháp kế toán, mục tiêu cung cấp thông tin cho các nhóm đối tượng (Ban lãnh đạo, đối tượng có quyền lợi tài chính trực tiếp như nhà đầu tư, chủ nợ; đối tượng có quyền lợi gián tiếp như cơ quan thuế, cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức phi lợi nhuận).
• Phân tích các căn cứ tính thuế: Luận án chi tiết hóa căn cứ tính toán của 8 loại thuế và nghĩa vụ tài chính:
  1. Thuế môn bài: Căn cứ vào thu nhập bình quân tháng, năng lực và kết quả kinh doanh; biểu thuế chia thành 6 bậc (Bậc 1: trên 1.000 đồng; Bậc 4: trên 350 đồng...).
  2. Thuế tiêu thụ đặc biệt: Căn cứ vào số lượng hàng hóa/dịch vụ tiêu thụ chịu thuế, giá tính thuế và thuế suất.
  3. Thuế giá trị gia tăng: Căn cứ vào giá tính thuế (giá bán chưa có thuế GTGT) và thuế suất (gồm 4 mức: 0%, 5%, 10%, 20% theo Thông tư số 89/1998/TT-BTC).
  4. Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu: Căn cứ vào số lượng từng mặt hàng thực tế xuất nhập khẩu, giá tính thuế và thuế suất theo công thức: $$\text{Thuế XNK} = \text{Số lượng mặt hàng thực tế} \times \text{Giá tính thuế} \times \text{Thuế suất}$$
  5. Thuế tài nguyên: Tính theo sản lượng tài nguyên thương phẩm thực tế khai thác, giá tính thuế tại nơi khai thác (theo Điều 7 Nghị định số 68/1998/NĐ-CP) và thuế suất (áp dụng cho 8 nhóm với 23 loại tài nguyên và 12 mức thuế suất theo Thông tư số 153/1998/TT-BTC).
  6. Thuế nhà đất: Căn cứ vào diện tích đất, hạng đất và mức thuế trên một đơn vị diện tích (phân loại theo đất nội thành, nội thị; đất ven đô thị chia 3 loại; đất nông thôn bằng 1 lần mức thuế sử dụng đất nông nghiệp bình quân trong xã; hệ số phân bổ cho nhà nhiều tầng gồm 4 loại).
  7. Thuế thu nhập doanh nghiệp: Căn cứ vào thu nhập chịu thuế và thuế suất: $$\text{Thu nhập chịu thuế} = \text{Doanh thu để tính thu nhập chịu thuế} - \text{Chi phí hợp lý} + \text{Thu nhập chịu thuế khác}$$ $$\text{Thuế TNDN phải nộp} = \text{Thu nhập chịu thuế} \times \text{Thuế suất}$$ Thuế suất quy định 32% đối với cơ sở kinh doanh trong nước và 25% đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (theo Thông tư số 99/1998/TT-BTC). Chi phí hợp lý được khấu trừ bao gồm: khấu hao TSCĐ; chi phí nguyên vật liệu, nhiên liệu, năng lượng; tiền lương, tiền công; chi phí nghiên cứu khoa học, công nghệ; dịch vụ mua ngoài; các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn; lãi vay vốn sản xuất kinh doanh; trích lập các khoản dự phòng (giảm giá hàng tồn kho, nợ khó đòi, giảm giá chứng khoán); trợ cấp thôi việc; chi phí quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại, khánh tiết...
  8. Thu trên vốn: Căn cứ vào số vốn bình quân phải tính tiền thu về sử dụng vốn trong kỳ thông qua tờ khai nộp tiền, chứng từ biến động vốn và báo cáo kế toán phản ánh vốn ngân sách cấp.
• Vai trò của thông tin kế toán tài chính đối với quản lý thuế:
  • Chứng từ kế toán: Là căn cứ pháp lý số một để xác định đối tượng chịu thuế, giá trị tính thuế, doanh thu thực hiện, chi phí hợp lý được trừ, kiểm tra tính trung thực và điều kiện khấu trừ/hoàn thuế GTGT.
  • Phương pháp tính giá: Tác động trực tiếp đến việc tính giá vốn hàng tồn kho, trích khấu hao tài sản cố định, từ đó quyết định trực tiếp đến chi phí và thu nhập chịu thuế TNDN. Doanh nghiệp bắt buộc phải tuân thủ tính nhất quán trong phương pháp tính giá.
  • Phương pháp tài khoản và ghi sổ kép: Phân loại, tổng hợp các sắc thuế phải nộp, đã nộp, còn nộp; chi tiết hóa các khoản mục chi phí (như tài khoản 642 - Chi phí quản lý doanh nghiệp phải tách thành chi phí nhân viên, vật liệu, dụng cụ, khấu hao...) và phân bổ thuế GTGT đầu vào, lập dự phòng.
  • Báo cáo tài chính: Cung cấp bức tranh tổng thể về kết quả hoạt động, tình hình thực hiện nghĩa vụ thuế và khả năng đóng góp của doanh nghiệp cho ngân sách nhà nước.
• Sự tác động của thuế đối với kế toán tài chính: Luật thuế chi phối trực tiếp việc thiết lập mẫu biểu chứng từ (hóa đơn GTGT), quy định mở các tài khoản kế toán thuế (tài khoản nợ phải trả thuộc nguồn vốn cho thuế phải nộp; tài khoản nợ phải thu thuộc tài sản cho thuế GTGT đầu vào được khấu trừ), chi phối quan hệ ghi sổ kép và phương pháp xác định giá mua/giá bán tài sản có bao gồm thuế hay tách riêng.

Chương 2: Thực trạng hệ thống kế toán doanh nghiệp Việt Nam trong mối quan hệ với việc quản lý và hành thu thuế

Chương này đánh giá thực trạng lịch sử và vận hành kỹ thuật của kế toán thuế tại Việt Nam:

• Tiến trình lịch sử hệ thống kế toán doanh nghiệp qua các thời kỳ:
  • Thời kỳ trước năm 1971: Giai đoạn áp dụng chế độ kế toán sơ khai, phục vụ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, cơ chế giao nộp ngân sách và thu quốc doanh chiếm vị trí chủ đạo.
  • Thời kỳ từ năm 1989 đến năm 1995: Giai đoạn bước đầu đổi mới kinh tế, chuyển dịch cơ chế quản lý tài chính và kế toán, xuất hiện các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh.
  • Thời kỳ từ năm 1996 đến thời điểm nghiên cứu (2001): Giai đoạn ban hành Chế độ Kế toán Doanh nghiệp theo Quyết định 1141-TC/QĐ/CĐKT và sự ra đời của các luật thuế mới năm 1999.
• Thực trạng kế toán các sắc thuế chủ yếu trong doanh nghiệp:
  • Kế toán thuế giá trị gia tăng: Thực trạng sử dụng hóa đơn chứng từ, quy trình hạch toán thuế GTGT đầu vào được khấu trừ, thuế GTGT đầu ra, thuế GTGT của hàng nhập khẩu và thủ tục hoàn thuế.
  • Kế toán thuế tiêu thụ đặc biệt: Hạch toán tại các doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu hàng hóa thuộc diện chịu thuế TTĐB.
  • Kế toán thuế xuất khẩu, nhập khẩu: Phương pháp xác định trị giá tính thuế hải quan, hạch toán các khoản thuế xuất nhập khẩu phải nộp và việc ghi nhận vào giá vốn hoặc chi phí.
  • Kế toán thu trên vốn: Phản ánh việc quản lý và tính nộp tiền sử dụng vốn ngân sách tại các doanh nghiệp nhà nước.
  • Kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp: Phân tích sự khác biệt giữa doanh thu, chi phí theo kế toán tài chính và doanh thu, chi phí hợp lý theo luật thuế TNDN; thực trạng hạch toán tạm nộp và quyết toán thuế TNDN cuối năm.

Chương 3: Các giải pháp hoàn thiện kế toán tài chính nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và hành thu thuế tại các doanh nghiệp hoạt động ở Việt Nam

Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện dựa trên 4 quan điểm định hướng:

• Bốn quan điểm hoàn thiện:
  1. Hoàn thiện các phương pháp kế toán làm cơ sở nâng cao vai trò của kế toán tài chính trong công tác quản lý và hành thu thuế.
  2. Nội dung và phương pháp hạch toán của kế toán tài chính phụ thuộc vào nội dung của Luật thuế và phương pháp hành thu.
  3. Hoàn thiện các Luật thuế trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc và chuẩn mực kế toán được thừa nhận.
  4. Tạo sự giao thoa, thống nhất giữa Luật Thuế và Luật Kế toán nhằm thiết lập hành lang pháp lý an toàn cho doanh nghiệp thực hiện.
• Các nhóm giải pháp cụ thể:
  • Ban hành Luật Kế toán và hệ thống Chuẩn mực Kế toán, Kiểm toán Việt Nam: Đẩy nhanh tiến độ ban hành Luật Kế toán để nâng cao tính pháp lý, đồng thời xây dựng hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) hài hòa với chuẩn mực quốc tế (IASC/IFAC).
  • Thành lập các hiệp hội nghề nghiệp: Phát triển các tổ chức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán độc lập nhằm bảo vệ quyền lợi người làm công tác kế toán và nâng cao đạo đức nghề nghiệp.
  • Hoàn thiện các yếu tố cấu thành hệ thống kế toán doanh nghiệp:
    • Chuẩn hóa hệ thống chứng từ kế toán, siết chặt quản lý in ấn, phát hành và sử dụng hóa đơn GTGT;
    • Hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán và phương pháp hạch toán các nghiệp vụ kinh tế liên quan đến thuế;
    • Đổi mới hệ thống báo cáo tài chính, tăng cường tính minh bạch của bản thuyết minh báo cáo tài chính.
  • Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách thuế:
    • Sửa đổi, hoàn thiện Luật Thuế Giá trị gia tăng: đơn giản hóa thuế suất, xử lý triệt để vướng mắc trong khâu khấu trừ và hoàn thuế;
    • Sửa đổi Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp: xác định rõ ràng, minh bạch ranh giới chi phí hợp lý được trừ, giảm bớt sự sai lệch không cần thiết giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế;
    • Nâng cao trách nhiệm pháp lý của cơ quan quản lý thuế và trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sáng tỏ bản chất của mối quan hệ hữu cơ giữa kế toán tài chính và thuế: kế toán tài chính là nền tảng kỹ thuật và cơ sở dữ liệu pháp lý cung cấp các căn cứ xác thực cho quản lý, hành thu thuế; ngược lại, luật thuế định hình và chi phối trực tiếp đến các yếu tố cấu thành của kế toán (chứng từ, tài khoản, phương pháp tính giá, báo cáo).
• Phân định rõ chức năng, ranh giới giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị trong điều kiện doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Nhận diện toàn diện thực trạng áp dụng kế toán tài chính trong việc phục vụ kiểm soát, hành thu thuế tại Việt Nam giai đoạn đầu áp dụng Luật Thuế GTGT và Luật Thuế TNDN (từ sau năm 1999).
• Chỉ ra các khiếm khuyết trong hệ thống kế toán doanh nghiệp thời kỳ 1996–2001 khi sử dụng làm công cụ hành thu thuế (tình trạng thiếu chứng từ hợp pháp, hạch toán tùy tiện chi phí, sai phạm trong sử dụng hóa đơn GTGT).
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ mang tính thực thi cao: từ việc kiến nghị ban hành Luật Kế toán, xây dựng Chuẩn mực Kế toán Việt Nam, thành lập tổ chức nghề nghiệp, đến việc hoàn chỉnh các quy định kỹ thuật về chứng từ, tài khoản và sửa đổi nội dung các Luật thuế (GTGT, TNDN).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung nghiên cứu chuyên sâu vào hai sắc thuế cốt lõi (thuế GTGT và thuế TNDN) trong bối cảnh khung khổ pháp lý kế toán Việt Nam trước khi Luật Kế toán chính thức được Quốc hội thông qua (năm 2003) và trước khi các Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) được ban hành đầy đủ. Các phân tích về thuế tài nguyên, nhà đất, xuất nhập khẩu và thu trên vốn chủ yếu mang tính chất khái quát hóa căn cứ tính thuế.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu sự tương tác giữa chính sách thuế với hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) sau khi được ban hành; hoàn thiện cơ chế phối hợp xử lý chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế (kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại); mở rộng nghiên cứu kỹ thuật kế toán đối với các sắc thuế chuyên ngành khác.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp khung phân tích học thuật mẫu mực về mối quan hệ giữa kế toán và thuế, phương pháp luận nghiên cứu hệ thống kế toán trong nền kinh tế chuyển đổi.
• Đối với giảng viên và cơ sở đào tạo: Là tài liệu tham khảo giá trị phục vụ giảng dạy các môn học Nguyên lý kế toán, Kế toán tài chính, Kế toán thuế và Quản lý thuế.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế): Cung cấp các luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ quá trình soạn thảo Luật Kế toán, các chuẩn mực kế toán và quá trình rà soát, sửa đổi các sắc luật thuế nhằm bảo đảm tính tương thích giữa chế độ kế toán và chính sách thuế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu trọng tâm của luận án là gì?

Luận án tập trung làm sáng tỏ mối quan hệ giữa kế toán tài chính và thuế, đánh giá thực trạng sử dụng kế toán làm công cụ hành thu thuế và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống kế toán tài chính cùng hai luật thuế trọng tâm là Luật Thuế Giá trị gia tăng và Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp tại các doanh nghiệp hoạt động ở Việt Nam.

2. Bốn phương pháp của kế toán tài chính được luận án hệ thống hóa gồm những gì và có mối liên hệ như thế nào?

Bốn phương pháp gồm: (1) Phương pháp chứng từ, (2) Phương pháp đối ứng tài khoản, (3) Phương pháp tính giá, (4) Phương pháp tổng hợp - cân đối kế toán. Bốn phương pháp này gắn kết chặt chẽ: chứng từ ghi nhận nghiệp vụ ban đầu hợp pháp; tính giá chuyển đổi hiện vật sang tiền tệ; đối ứng tài khoản phân loại và xử lý quan hệ kinh tế; tổng hợp - cân đối tạo lập bức tranh toàn cảnh về tài chính và kết quả kinh doanh.

3. Mối quan hệ hai chiều giữa kế toán tài chính và thuế thể hiện ở những điểm chính nào?

• Chiều kế toán tác động đến thuế: Chứng từ kế toán, phương pháp tính giá, hệ thống tài khoản và báo cáo tài chính là căn cứ pháp lý và kỹ thuật quan trọng nhất để cơ quan thuế xác định đối tượng chịu thuế, doanh thu, chi phí hợp lý, thu nhập chịu thuế và số thuế phải nộp.
• Chiều thuế tác động đến kế toán: Luật thuế chi phối trực tiếp mẫu biểu chứng từ (hóa đơn GTGT), quy định danh mục tài khoản thuế, quan hệ ghi sổ kép và phương pháp định giá tài sản, hàng hóa mua vào/bán ra.

4. Luận án phân biệt kế toán tài chính và kế toán quản trị dựa trên những tiêu chí cơ bản nào?

Luận án phân biệt dựa trên: đối tượng sử dụng (bên ngoài vs bên trong), đặc điểm thông tin (quá khứ, tuân thủ nguyên tắc vs tương lai, linh hoạt), thước đo (chủ yếu là tiền tệ vs đa dạng thước đo), yêu cầu thông tin (trung thực, hợp lý vs nhanh chóng, phù hợp), báo cáo (bắt buộc theo mẫu quy định vs báo cáo chuyên đề nội bộ), và tính pháp lệnh (có tính pháp lệnh bắt buộc vs không có tính pháp lệnh).

5. Các nhóm giải pháp trọng tâm được tác giả đề xuất trong Chương 3 là gì?

Tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp chính: (1) Ban hành Luật Kế toán, hệ thống Chuẩn mực Kế toán - Kiểm toán Việt Nam và thành lập các hiệp hội nghề nghiệp; (2) Hoàn thiện các yếu tố cấu thành hệ thống kế toán (chứng từ, tài khoản, phương pháp hạch toán, báo cáo tài chính); (3) Sửa đổi, hoàn thiện Luật Thuế GTGT, Luật Thuế TNDN và phân định rõ trách nhiệm của cơ quan thuế cùng doanh nghiệp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Mai Thị Hoàng Minh là công trình nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa kế toán tài chính và việc xác lập các căn cứ tính thuế của doanh nghiệp tại Việt Nam. Bằng việc phân tích toàn diện 12 nguyên tắc GAAP, 4 phương pháp kế toán cơ bản và các quy định pháp luật thuế, tác giả đã chứng minh vai trò của kế toán tài chính như một công cụ phục vụ kiểm soát, quản lý và hành thu thuế. Hệ thống giải pháp đề xuất về việc ban hành Luật Kế toán, chuẩn mực kế toán và hoàn thiện các luật thuế đã đóng góp thiết thực cho quá trình hoàn thiện thể chế tài chính - kế toán của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH MAI THỊ HOÀNG MINH KẾ TOÁN TÀI CHÍNH VỚI VIỆC XÁC ĐỊNH CÁC CĂN CỨ TÍNH THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP Chuyên ngành : Kê toán tài vụ và phân tích hoạt động kinh tế Mã số : 5.11 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Ung Bửu TS Võ Văn Nhị LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ THÀNH PHỐ HỔ CHÍ MINH-NĂM 2001 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Lifi CAM DOAN Toi xin cam .-doan dfiyla cong trinh 11ghien. ctiu ciia rieng toi, cac so/li~u ket qua neu trong Ju;Jn an Ia trung tht/C. va chti:J tilng, dllt;lc ai cong. bo/trong b~t ky cong trinh nao khac.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ml)C Ll)C ;. Ttang ph~1 bla. Trang Loi cam doa~ M~lC ll;IC MODAU ,:? ~ ,., CHUC1NG 1: TONG QUAN VE KE TOAN TAl CHINH VA MOl QUAN ' ' · Ht evA N6 vo1 v1tc xA.N cu TiNH THUE cuA DOANHNGHitP 1.1 C<i'c vfrn d~ ly lu~n chung v~ ke' toan ali chinh --------~-------------~------------ 6 ·1. Cac d!nh nghia v~ ke' toan va chile nang ct'ia ke' toan --------------~---·--------- 6 1.2 Cac nguyen Hk ke' toan c1ttqc thua nh~n (GAAP) -------------------:.3 N()i dung va cac phttdng phap ct''ta ke' toan tai chinh --~------~---------------- 14 1.4 M~1c tieu va d6i tttqng cung cfrp thong tin.cua ke' toan tai chinh --·-------·--- 21' · ' 1.

' tat e to an- '. c h'm h va' k"' ' quan e to an. Cac m6i quan h~ gifta ke' toan lai chinh voi vi~c xac l~p cac can c(t. tinh thue' trong doanh nghi~p --~-------:.1 Can eli tinh thue' ---------------------------"' ___________ _: ___ :_ _______________________ 31 : · ' .2 Thong tin ct'ia ke' toan tai chinh ~ can c({ quan tn;mg cho qua trlnh quan ly va hanh thu thue' ---------------------------~-----------'-------------------~------ 38 1.3 Sl} tac d()ng ct'ia thue' d6i voi ke'toan tai chinh-----.:-----~----------"'---------- 42 · CHUONG 2: THl}C TRL}NG Hit THONG KE TOAN DOANH NGHI}tP VI}t T NAM TRONG MO I QUAN H{~ VOI VI]t c ? ,., QUAN LYVA HANH THU THUE TIEU LUAN MOI download : [e-mail]6ng ke' toan doanhnghi~p Vi~t Nam qua cacthoi ky trong m6i quan h~ vdi cong tac quan ly va hinh thu thue' -------,--------~------------·---'---.1 Thai ky tntdc nam 1971 _______:______ :_ ________ ~ ___ .3 Thai ky til nam 1989 de'n nam 1995 -----~-------------------------~------------- 63 .4 Thai ky til nam 1996 de'n nay ~---------~----------:-----------------~------------- 69 2.2 Ke' toan m()t s6 lo<;1i thue' chu ye'uJp dl;lng cho cac doanh nghi~p d Vi~t Nam trong giai do(;ln hi~n nay ~-----------------------------,--:--~~-----~.1 'Ke' toan thue' gia tr! gia tang --------------------------.2 Ke' toan thue' tieu th~ d~c bi~t:----------~-----,--:----------.3 Ke' toan thue' xua't khffu,nh~p khffu ---------"'------------------~---~------------- 94 A' ;h A A' , 96 , ' , .4 Ke toan t u tren von-----------:---------------------------------------------------- .Thue' thu nh~p doanh nghi~p.

' "' ":" , ' " CAC GIAI PHAP HOAN THII~N KE TOAN TAl CHINH ~ " • "' ?. NHAM NANG CAO HII~U QUA QlJANLY VA HANH. THU THUE T~I CAC DOANH NGHI~P HO~T DQNG (J VI~T ~AM. Cac " ·K quan dtem ' hoan th.1 Hoan thi~ n cac phttcJng ph a p ke' to an lam· co ~a d~ nting cao vai tro ctla ke' to an tai chinh trong cong tac quan ly va hanh thu thue' ---------~---------- 102 3.2 N()i dung va phttong phap h<;1ch toan cl.la ke' toan tai chinb phl;l thu(k vao n()i dung ctla Lu~t thtus'va phtWng phap ha:nh :thu --:---------------------104.3 Hoan thi~n cac Lu~t thue' tren co sd ton trc.mg cac nguyen t~c va chuffn mtfc ke' to an dtl'qc thila nh~n ----------------~------------~---------------------- 106 3.1:4 Stf giao lhoa gilla Lu~t thue' va Lu~t ke' toan t(;lo nen h~mh lang phap ly an toan trong t6 ch(tc thtrc hi~n ke' toan t(;li doanh nghi~p ----------------- 109 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Cac giai phap ho~w thi~n ~:---------~------------,~-~--:.1 ·Ban hanh Lu~t ke' toari va h~ th6ng chu:ffn mvc ke'.

toan, ki~m toan Vi~ t N am ---~---~--------------- -----:--------------~---------~----"'------------------:---~-- 113 3. ~ac hi~p hQi bao v<$ quy~n lqiclia rigttoi lain co~g tac ki to an - -----~--- -:---------------------- .3 Hoan thi~n cac n<?i dung diu thanh h~ th6ng ke' toan --,.3 M<?t s6 giaiphap khac c6 lienquan ______________ .1 Giai ph a p lien quan de'n Lu~ tthue' -----'--------:--------~·------------"' ___ :.2 Giai phap v~ trach nhi~m eli a cac co q~Ian ·quan ly va eli a dminh nghi~ p --------------,----.1 • Danh m9c tai li~u tham khao· Ph\1 l9c TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tinh dtp thie't cua d~ tai · H~ th6ng ke' tmin do~nh nghi~p Vi~t:Nam ap dl)ng hi~n nay la h~. hQp giii'a k€'toan 't'ai chinh va ke' tmin qu~n tri '.

nhttng n~ng, vS ke'. toan tai chinh. H~ th6ng nay da qua nhiSu lftn thay d6i d~ phil hqp vdi ffil)C tieu Va yeu cftu quan ly trong tung giai dOC;J.U nhfrt dinh Va da CO. n~ii'ng cai bie'n kha sa u s~c d~ phu hQp vd1n6n kinh t€ v~n hanh theo cd.

ch€ thi tru'ong cling nhu ml)c tieu h9i nh~p trong khu vlfc va toan cftu.nay chung ta chua phan bi~t h~ thO'ng ke' toan doarih nghi~p thanh ke' toan tai chinh va ke' toan qmln tri. Vi~c ph&n bi~t nay la hSt sll'c cftn thiSt bdi thong tin kS toan du'QC xU' ly Va ·cung ca"p phai g~n_li~n vdi dO'i tuqrig nh~n thong tin va ml)c tieu sir dl)ng thong tin. D6i vdi cac dO'i tu'Qn,g b.eri ngoai doanh nghi~p. c6 quySn Iqi tnfc tie'p ho~c gian tie'p ct6i vdi :hoC;J.t d9ng cqa doanh · nghi~p thl thong tin ke".

toan rna he;> cftn phai dttqc cung ca"p la thong tin vS tai san, ngu6n v~n, ·vs tlnh hlnh va ke"tqua hoqt d9ng. cua doanh nghi~p. thong tin nay du'QC thu th~ p, xU' ly, t6ng hQp va cung ca"p bC1i ke" to an tai chinh. D~c bi~t dO'i voi cd quan.

thui thl hi~~ qua cua qua tr'inh quan ly' ki~m soat va hanh thu thuS d doanh. nghi~p phi) thu9c tnfc tie'p vao cha"t lu'Qng thong tin du'Qc cung ca"p tu h~ thO'ng ke' toan tai chinh. Nhtt v~y vi~c phai phan dinh ke' toan tai chinh va ke' toan qtian tri cling nhu' vi~c hoan thi~n h~ th6ng k~. toan tai chinh d~ nang cao tinh hii'u ich do n6 cung ca"p la va"n dS c6 y.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. ngh'ia he"t sue quan· trQng d6i vdi cong tac· qufm ly ho(ft d(>ng cua doanh hghi~p. Hi~·n: nay" c6 nhi6u Lu~t thue' dang du'Qc ap dl;lng d cac doanh. nghi~p thu(>c cac th~nh phftn kinh te' trong d6 Lu~t thue' gia tri gia tang ya.

Lu~t thue' thu nh~p. doanh nghi~p c6 vi trf dc}c bi~t quan trQng.thue' na:y du'QC ton trQng va thtfc hi~n m(>'t each nghiem tuc, d€ c6 c~n. cu phat hi~n m().t each nhanh chong cac hi~n tu'<;jng gian ·d6i, tr6n l~u thJe'. thl co quan thue' va 9an b(> thue' phai dtfa vao ke' toan .tai chfnh va phai ain.

hi€u ke' toan tai chinh ap dl;lng t(fi doanh nghi~p. ThtfC te" trong thoi gian qua. cho tha"y ben c(fnh nhung h?n che' trong.c Lu~ t thui, 'thl vi~c t6 chuc ke' toan (J cac don vi .kinh doanh ben C(ftih. khan khach quan cling nhit Stf thie"u quan Him cua ngu'oi quan ly d.fi c6 nhung sai ph(fm, thie"u s6t lam anh huang Ion de"n vi~c bao da~ ' ;.

ngu6n thu cho ngan ·sach,' t(fo ke hd Gho cac hi~n tlt<;jng tieu ctfc v6 thu¥. bi~t c6 ·nhi6u co sa kinh doanh khong t6 chuc h~ th6ng chung tir, s6. sach ke' toan da giy trd ng(fi va Hlng :phi Ion cho qua trlnh ki€m soat Va. hanh thu thut.· Dungtrudc thtfc tr(fng hay, chung toithffy ding cua nghien ctiu d€ hoa·n thi~n h~ th6ng ke' toan t.ai chfnh nh~m pht;tc vt;t d~c ltfc cho ' cong tac quanly' .hanh thu thue' c6 y ngh'ia ly lu~n va thtfc ti~n quan tr<;mg trong giai ·d.o(fn hi~n nay, hon the' nua hi~n nay n6 con la va'n d6 c6 tfnh thoi Stf trong Vi~c ch6ng thfft th~, h(fU che' va phat hi~n kip thoi cac hi~n tlf<;jrtg tr6n l~u, gian d6i v6 thue' dang kha ph6 bie"n.

Tir nh~n dinh v6 stf quan tn;mg va cgn thie"t ciia ke" toan tai chinh d6i voi vi~c quan ly va hanh thu thue' nen chung tOi ch9n d6 tai: "Ke' totin tai chinh v{li vi~c xac djnh. cac ciin cu tinh time' cua doanh nghi~p " TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.c tieu va ph~m vi nghien CUll : ' ' £>6 tai du'QC nghien CUU hu'ong vao cac illlJC·tieu chinh :. Lam sang to m6i quan h~ giua ke' toan tai chinh va thue' trob. qua trlnh nghien cU'u,_ ban hanh va thlfc thi cac Lu~t cling nhu' cac chi.h sach, che' dQ v~ thue' va ke' toan .c gi:H phap dS nang cao tinh huu ich cua thong tin.

du'<Jc cung c!p til' ke' toan tai chinh nh~m tang cu'ong l).i~u qua kiSm soat va ·: hanhthuthue'. i - D6 xua't cac giai phap dS hoan thi~n Lu~t thue' gia tri gia tang ya ~ thue' thu nh~ p doanh nghi~p nh~m phu h<Jp voi thlfc tr~~g cua n6n kinh te', ciia ho~t ~Qng san xu!t kinh doanh trong giai do~n hi~n nay. I bo ph~m vi cua d6 tai kha r9ng lien_quan de"n nhi6u Lu~t thue" n~n ' -. chung toi chi t~p trung di sau vao' nghien cU'u cac va'n d6 l~en quan de'n·.

Lu~ t thue' gia tri gi~. tang va thue' thu nh~ .p doanh nghi~p -_ 2 Lu~ t thue' ' quan.trQng va dang t6n t~i nhi6u va'n d6 cffn _du'<Jc nghien cuu, hoan thi~n. Phuong phap nghiencuu :. D6 tai du'<Jc nghien cU'u tren co.sCJ phu'ong phap bi~n chll'ng duy v~t k.e"t h<Jp voi nhi@u phu'dng phap C\1 th€: phu'dng phap tie'p C~ll ffi\]C tieu,.

ph~dng phap h~ th6ng, phu'drtg phap so sanh, phu'dng phap t6ng hqp, phuong phap phan tich. 4~ Nhii'ng dong g6p ciia d~ Uti: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Lu~l? an da c6 nhung dong gop mdi nhu sau:. • Lam sang· to v~ m~ t ly lu~n m6i quan h~ giua ke' to an tai chinh. Qua d6 gop phffn ph,l;lC Vl;l cho qua trlnh nghien CUU bart hanh tlllfC thi cac Lu~t, cac chinh sach che" de) v~ thue" va k~ to an.

• Neu len duqc thttc trq.ng trong v~c sii' d1;1ng ke" toan tai chinh d~ ·:·' phl;lc Vl;l cho qua trlnh ki~m soat va.hanh thu thue". D6ng thdi chi ra duqc nhung khie"m khuye"~- trong ,h~ th6ng ke" toan tai chinh dqng duqc .ap d1;1ng hi~n nay, khi sli' d1;1ng lam cong c1;1 d~ ki~rll soa t va hanh thu thue" tq. • D~ xua:'t duqc m()t s6 giai phap din ban d~ hoan thi~n ke' toan ali chinh nh~m nang cao vai tro cua ke" toan tai chinh trong vi~c il phl;lC Vl;l cho vi~c ki~m soat va hanh thu thue'. D6ng thdi ciln~ dua ra m()t s6 giai phap d~ hoan thi~n Lu~t thue' gia tri gia tang ' va Lu~t thue' thu nh?.p doanh nghi~p d~ nang cao tinh kha thi.

cua cac lu~t nay. Ke't ca'u ciia lu~n an. Ngoailoi rrid dffu va ke"t lu~n, n()i dung chinh cua lu~n an bao g6m. trang vdi b6 Cl;lC nhu' sau: 164 Chudng 1 : T6ng quan v~ ke" toan tai chinh va m6i quan h~ giua k~ toan tai chinh : .