CHƯƠNG 1. HƯỚNG DẪN MỘT SỐ TÌNH HUỐNG TRONG HỌC PHẦN LUẬT HÌNH SỰ 1 1.1 Tình huống về hiệu lực của Đạo luật hình sự 1.1 Yêu cầu của giải quyết tình huống - Yêu cầu về kiến thức Nắm vững các quy định của pháp luật hình sự về hiệu lực của Đạo luật hình sự Việt Nam, từ đó hiểu được hiệu lực của Đạo luật hình sự Việt Nam; xác định được hiệu lực theo không gian và hiệu lực theo thời gian của Đạo luật hình sự Việt Nam. - Yêu cầu về tiếp cận các văn bản pháp luật Người học phải tiếp cận các văn bản pháp luật liên quan đến việc xác định hiệu lực của Đạo luật hình sự Việt Nam, đó là các văn bản liên quan đến hiệu lực về không gian và hiệu lực về thời gian bao gồm Bộ luật hình sự, các nghị định, nghị quyết, thông tư…hướng dẫn thi hành, áp dụng Bộ luật hình sự. - Yêu cầu về kỹ năng Người học cần phải có môt số kỹ năng sau: Kỹ năng phát hiện vấn đề cần giải quyết; kỹ năng tra cứu văn bản liên quan đến hiệu lực của Đạo luật hình sự Việt Nam và áp dụng quy phạm pháp luật ấy vào các tình huống cụ thể; kỹ năng lập luận logic, khoa học; kỹ năng xác định các tình tiết có ý nghĩa trong giải quyết vụ việc; kỹ năng tư duy phản biện và kỹ năng đặt câu hỏi để làm sáng tỏ vấn đề.2 Lý thuyết về hiệu lực của Đạo luật hình sự Việt Nam * Về hiệu lực không gian của Đạo luật hình sự Việt Nam - Đối với hành vi phạm tội xảy ra trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được quy định tại Điều 5 BLHS năm 2015, theo đó: 16 + Mọi hành vi phạm tội thực hiện trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được áp dụng bởi Bộ luật hình sự Việt Nam.
+ Bộ luật hình sự Việt Nam còn được áp dụng đối với hành vi phạm tội hoặc hậu quả của hành vi phạm tội xảy ra trên tàu bay, tàu biển mang quốc tịch Việt Nam hoặc tại vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam. + Đối với người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thuộc đối tượng được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao hoặc lãnh sự theo pháp luật Việt Nam, theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên hoặc theo tập quán quốc tế, thì vấn đề trách nhiệm hình sự của họ được giải quyết theo quy định của điều ước quốc tế hoặc theo tập quán quốc tế đó; trường hợp điều ước quốc tế đó không quy định hoặc không có tập quán quốc tế thì trách nhiệm hình sự của họ được giải quyết bằng con đường ngoại giao. - Đối với hành vi phạm tội xảy ra ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được quy định tại Điều 6 BLHS năm 2015, cụ thể: + Bộ luật hình sự Việt Nam có thể được áp dụng đối với công dân Việt Nam hoặc pháp nhân thương mại Việt Nam có hành vi phạm tội ở ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà Bộ luật này quy định là tội phạm. Ngoài ra, còn có thể được áp dụng đối với người không quốc tịch thường trú ở Việt Nam.
+ Đối với hành vi phạm tội hoặc hậu quả của hành vi phạm tội xảy ra trên tàu bay, tàu biển không mang quốc tịch Việt Nam đang ở tại biển cả hoặc tại giới hạn vùng trời nằm ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thì người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định. * Hiệu lực về thời gian của Đạo luật hình sự Việt Nam Hiệu lực về thời gian của Đạo luật hình sự là việc xác định thời điểm phát sinh và thời điểm chấm dứt hiệu lực của BLHS Việt Nam. 17 - Về nguyên tắc điều luật áp dụng đối với một hành vi phạm tội là điều luật đang có hiệu lực thi hành tại thời điểm mà hành vi phạm tội được thực hiện1. Với quy định này cho thấy mọi hành vi phạm tội thực hiện từ thời điểm ngày 01/01/2018 (là thời điểm BLHS năm 2015, sửa đổi năm 2017 có hiệu lực) đều áp dụng BLHS năm 2015, sửa đổi năm 2017 để áp dụng.
- Về hiệu lực hồi tố của Đạo luật hình sự Việt Nam Hiệu lực hồi tố là hiệu lực trở về trước của văn bản pháp luật hình sự áp dụng đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước khi văn bản ấy có hiệu lực thi hành. Bộ luật hình sự Việt Nam có hiệu lực hồi tố trong trường hợp áp dụng có lợi cho người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội.3 Giải quyết tình huống cụ thể Tình huống 12 Mô tả tình huống: Vào lúc 19 giờ 20 phút, ngày 22/5/2018, tại sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, James Sinh năm 1982 có quốc tịch Australia và vợ là King Crystal làm thủ tục xuất cảnh để về Sydney – Australia trên chuyến bay VN773. Qua kiểm tra hành lý của James Chi cục Hải quan cửa khẩu phát hiện trong thành của 2 vali cất giấu mỗi bên 05 gói chất bột màu trắng được ép mỏng trải đều quanh thành vali có trọng lượng khoảng 3,4kg là chế phẩm Heroin. Sau đó lập biên bản, thu giữ vật chứng và chuyển giao hồ sơ cho Cơ quan cảnh sát điều tra – Công an Thành phố HCM Tại cơ quan điều tra James khai nhận do ở Úc thiếu tiền của T, mà không có khả năng trả nợ nên T nói với James cùng vợ con đi du lịch tại Việt Nam với T, khi trở về Úc thì James mang 02 vali hành lý về cho T.
T sẽ lo toàn bộ chi 1 Khoản 1 Điều 7 BLHS năm 2015, sửa đổi 2017 2 Tình huống được tóm tắt và chỉnh sửa từ bản án số: số 162/2015/HSST ngày 23/3/2016 của tòa sơ phẩm Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, được trích dẫn từ địa chỉ http://caselaw. 18 phí và trừ nợ cho James. James đồng ý và cùng vợ con đi Việt Nam. Ngày 12/4/2018 gia đình James nhập cảnh vào Việt Nam rồi đi Mũi Né - Phan Thiết chơi.
Đến ngày 20/4/2018, gia đình James về Thành phố HCM nghỉ tại khách sạn Nhà Xuân, Quận 1. Khoảng 19 giờ cùng ngày, T điện thoại cho James xuống sảnh khách sạn để đi cùng với T lên taxi. Sau khi cả hai đi vòng vòng qua nhiều tuyến đường và di chuyển sang nhiều ô tô khác. Sau đó T nhận 2 vali (01 cái màu đỏ, 01 cái màu xanh) của người khác và giao cho James đem về Úc.
Ngày 22/5/2018 James đưa vợ con và hành lý ra sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất để làm thủ tục xuất cảnh thì bị Chi cục Hải quan bắt quả tang như đã nêu trên. King Crystal không biết việc James nhận vận chuyển ma túy cho Tim. Được biết qua xác minh của Trung tâm phòng chống tội phạm xuyên quốc gia Việt Nam – Úc thì T tên là Phạm Thanh Th, sinh năm 1975 tại Mỹ Tho, quốc tịch Úc. Tuy nhiên ngoài lời khai của James thì không còn chứng cứ khác để chứng minh Th có liên quan đến số ma túy mà James nhận vận chuyển.
Do vậy, cơ quan cảnh sát điều tra – Công an Thành phố HCM không có cơ sở để điều tra, xử lý đối với Phạm Thanh Th. Riêng đối với King Crystal không liên quan đến hành vi phạm tội với James. Ngày 26/5/2018 Cơ quan điều tra đã phối hợp với Sở ngoại vụ làm thủ tục cho hai mẹ con trở về Úc. Yêu cầu về vấn đề cần giải quyết Từ tình huống trên, anh (chị) hãy nêu căn cứ pháp lý xác định hiệu lực áp dụng của pháp luật hình sự Việt Nam để giải quyết đối với James.
Định hướng giải quyết vấn đề Các sự kiện có ý nghĩa pháp lý Trong tình huống trên người học cần quan tâm tới các sự kiện có ý nghĩa pháp lý sau: - Tại sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, James sinh năm 1982 có quốc tịch Australia và vợ là King Crystal làm thủ tục xuất cảnh để về Sydney – Australia; 19 - Qua kiểm tra hành lý của James, Chi cục Hải quan cửa khẩu phát hiện trong thành của 2 vali cất giấu mỗi bên 05 gói chất bột màu trắng được ép mỏng trải đều quanh thành vali có trọng lượng khoảng 3,4kg là chế phẩm Heroin; - King Crystal không biết việc James nhận vận chuyển ma túy. Pháp luật liên quan cần áp dụng - Điều 5 và Điều 7 BLHS năm 2015; - Nghị quyết số 41/2017/QH14 ngày 20/06/2017 của Quốc hội về việc thi hành BLHS số 100/2015/QH13 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo luật số 12/2017. Cách thức áp dụng - Hiệu lực về thời gian Căn cứ vào khoản 1, Điều 7 BLHS năm 2015 theo đó: “Điều luật được áp dụng đối với một hành vi phạm tội là điều luật đang có hiệu lực thi hành tại thời điểm mà hành vi phạm tội được thực hiện.” Như vậy, trong trường hợp này, hành vi phạm tội xảy ra vào ngày 22/5/2018 nên BLHS năm 2015 sẽ được áp dụng để giải quyết. - Hiệu lực về không gian Căn cứ vào khoản 1, và khoản 2 Điều 5 BLHS năm 2015 thì: “Bộ luật hình sự được áp dụng đối với mọi hành vi phạm tội thực hiện trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.
Mặt khác trong trường hợp này, Jame không thuộc đối tượng được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao hoặc lãnh sự nên Jame bị truy cứu TNHS theo Pháp luật hình sự Việt Nam. Kết luận Pháp luật hình sự Việt Nam có hiệu lực áp dụng đối với hành vi phạm tội của James. Căn cứ pháp lý để xác định hiệu lực áp dụng của Luật hình sự Việt Nam để giải quyết đối với James: Khoản 1, Điều 7 BLHS năm 2015 và Khoản 1 Điều 5 của BLHS năm 2015. Câu hỏi bổ sung Giả sử trong vụ án trên, nếu cơ quan chức năng xác định được Phạm 20 Thanh Th chính là người yêu cầu James vận chuyển 2 valy ma túy về Úc, thì Th có thể bị áp dụng Luật hình sự Việt Nam để giải quyết không? Cơ sở pháp lý? Tình huống 23 Mô tả tình huống: Ngày 22/7/2018, Đậu Khắc H, sinh năm 1987, trú tại khối 07, thị trấn T1, huyện T, tỉnh Nghệ An sang thủ đô Viêng Chăn -Lào.
