CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.Huy động vốn của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm và nguyên tắc huy động vốn của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm huy động vốn của ngân hàng thương mại Huy động vốn là một nghiệp vụ cơ bản của các ngân hàng, còn được gọi là nghiệp vụ tạo vốn, với nhiều hình thức đa dạng và phong phú nhằm thu hút nguồn vốn từ các tổ chức và cá nhân trong nền kinh tế, phục vụ cho mục đích kinh doanh của ngân hàng. Do đó, việc nghiên cứu hoạt động huy động vốn trở nên hết sức cần thiết để từ đó có thể đưa ra các phương pháp quản lý và sử dụng vốn một cách hợp lý, nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn và đáp ứng yêu cầu hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
Theo Quốc Hội, 2017: “Hoạt động huy động vốn của các ngân hàng thương mại là hoạt động mà trong đó các ngân hàng này tìm kiếm nguồn vốn khả dụng từ các chủ thể khác nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường, hiệu quả của bản thân nó theo đúng các quy định pháp luật ”. Hoạt động huy động vốn là một trong những nghiệp vụ trọng yếu của các ngân hàng thương mại, bởi vì nguồn vốn huy động này thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng số vốn của ngân hàng. Hoạt động này phản ánh quá trình tích lũy và hình thành vốn cho ngân hàng trong các hoạt động kinh doanh, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngân hàng trong tương lai. Nguyên tắc huy động vốn của ngân hàng thương mại Hoạt động huy động vốn tại các ngân hàng thương mại như Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản nhằm đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của quá trình này.
Dưới đây là các nguyên tắc chính trong huy động vốn của ngân hàng thương mại: Tuân thủ pháp luật trong huy động vốn: Ngân hàng phải tuân thủ đầy đủ các quy định, pháp luật liên quan đến huy động vốn do cơ quan nhà nước quản lý ban hành. Điều này bao gồm các quy định về mức độ và phương thức huy động vốn, 8 bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh. Thỏa mãn yêu cầu kinh doanh với chi phí thấp nhất: Ngân hàng cần đảm bảo việc huy động vốn phù hợp với nhu cầu kinh doanh của mình, đồng thời tối ưu hóa chi phí huy động vốn. Việc này giúp ngân hàng có thể cạnh tranh hiệu quả trên thị trường và đảm bảo lợi ích tối đa cho cả ngân hàng và khách hàng.
Ngăn ngừa sự giảm sút bất thường của nguồn vốn huy động: Để đảm bảo tính ổn định và bền vững, ngân hàng cần phải có các chính sách và biện pháp để ngăn ngừa các tình huống giảm sút bất thường của nguồn vốn huy động. Điều này bao gồm việc quản lý rủi ro một cách chặt chẽ và dự trù dự phòng đầy đủ để đối phó với các biến động trên thị trường tài chính. Các nguyên tắc này không chỉ giúp ngân hàng tuân thủ các quy định pháp lý mà còn đảm bảo hoạt động huy động vốn được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững, góp phần vào sự phát triển ổn định của ngân hàng trong dài hạn 1. Đặc điểm nguồn vốn của ngân hàng thương mại Vai trò quan trọng của vốn huy động: Vốn huy động chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của ngân hàng thương mại và là nguồn vốn không thể thiếu để duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
Hoạt động huy động vốn được xem như tìm kiếm "tư liệu sản xuất" cho ngân hàng, vì vốn là nguyên liệu chính để tạo ra sản phẩm và dịch vụ ngân hàng. Tính không ổn định của vốn huy động: Vốn huy động là nguồn vốn không ổn định, vì khách hàng có thể rút tiền một cách tự do. Do đó, ngân hàng cần phải duy trì một khoản dự trữ thanh khoản để đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng khi cần thiết. Khả năng thanh khoản: Một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngân hàng thương mại là đảm bảo khả năng thanh khoản đầy đủ.
Điều này có nghĩa là ngân hàng cần có sẵn lượng ngân quỹ dự trữ để có thể đáp ứng các yêu cầu rút tiền của khách hàng một cách nhanh chóng và hiệu quả. Chi phí sử dụng vốn và công tác cân đối vốn: Vốn huy động có chi phí sử dụng vốn tương đối cao và chiếm tỷ trọng chi phí đầu vào rất lớn trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại. Công tác cân đối vốn là một chiến lược quan trọng giúp ngân hàng đảm bảo 9 rằng hoạt động huy động và sử dụng vốn diễn ra một cách hài hòa và hiệu quả. Việc này đòi hỏi ngân hàng phải xem xét và phân tích cơ cấu và tỷ trọng các nguồn vốn và sử dụng vốn để đưa ra các chính sách phù hợp.
Những điểm này cho thấy vai trò quan trọng và những thách thức mà ngân hàng thương mại phải đối mặt trong hoạt động huy động vốn. Bằng cách quản lý khéo léo và áp dụng các chiến lược phù hợp, ngân hàng có thể tối ưu hóa việc sử dụng vốn và đảm bảo tính ổn định và phát triển bền vững của mình trong thời gian dài. Vai trò của hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại Đối với toàn bộ nền kinh tế: Nhân dân có nguồn vốn để vay và gửi tiền: Hoạt động huy động vốn của các Ngân hàng Thương mại (NHTM) cho phép họ thu hút nguồn tiền từ dân cư, sau đó dùng nguồn tiền này cho các mục đích khác nhau như cho vay doanh nghiệp hoặc hỗ trợ tài chính cá nhân. Đóng vai trò quan trọng trong chính sách tiền tệ: Nhờ vào hoạt động huy động vốn của các NHTM, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có thể điều tiết lượng tiền lưu thông trong hệ thống tài chính.
Điều này giúp kiểm soát lạm phát và duy trì sự ổn định kinh tế. Đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại: Nguồn vốn chính của ngân hàng: Vốn huy động chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của ngân hàng, cung cấp nguồn lực cần thiết để thực hiện các hoạt động kinh doanh nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Mở rộng quy mô hoạt động: Nhờ vào việc huy động vốn, ngân hàng có thể mở rộng quy mô hoạt động, tăng cường dịch vụ và nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng. Vai trò đối với khách hàng: Kênh đầu tư và an toàn cho khách hàng: Hoạt động huy động vốn cung cấp cho người dân các kênh đầu tư sinh lợi hiệu quả và an toàn.
Khi gửi tiền vào ngân hàng, khách hàng có thể yên tâm về tính an toàn của khoản tiền của mình và nhận được các dịch vụ tiện ích như thanh toán không dùng tiền mặt, thanh toán trực tuyến, và các dịch vụ khác. Dễ dàng tiếp cận nguồn vốn vay: Khách hàng cũng có thể sử dụng tiền gửi của mình để thế chấp và vay vốn từ ngân hàng, giúp giải quyết các khó khăn tài chính đột xuất một cách hiệu quả. 10 Những điểm này cho thấy rằng hoạt động huy động vốn không chỉ là cơ chế quan trọng để các tổ chức tài chính tăng cường hoạt động kinh doanh và đáp ứng nhu cầu vốn mà còn góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế tổng thể 1. Các hình thức huy động vốn của ngân hàng thương mại Theo Quốc Hội, 2017: ngân hàng thương mại có các hình thức huy động vốn như sau: - Theo loại tiền huy động + Huy động ngoại tệ + Huy động nội tệ - Theo phương thức huy động + Huy động Tiền gửi + Huy động Tiền gửi tiết kiệm - Các phương thức Huy động khác + Phát hành giấy tờ có giá + Vốn huy động qua thực hiện trung gian thanh toán 1.
Hoạt động huy động huy động vốn của các ngân hàng thương mại 1. Nội dung hoạt động huy động vốn của các ngân hàng thương mại a) Sản phẩm huy động vốn Nhu cầu của người gửi tiền rất đa dạng và ngân hàng cần đáp ứng những nhu cầu này thông qua việc đa dạng hóa sản phẩm huy động vốn. Điều này bao gồm: Đa dạng hóa về mặt kỳ hạn: Ngân hàng cung cấp nhiều lựa chọn kỳ hạn khác nhau cho khách hàng, từ ngắn hạn đến dài hạn, để phù hợp với nhu cầu của từng đối tượng khách hàng. Đa dạng hóa về phương thức trả lãi: Các sản phẩm có thể có phương thức trả lãi theo kỳ hạn, trả lãi định kỳ, trả lãi cuối kỳ hoặc tính lãi theo số dư trung bình.
Điều này giúp khách hàng có thể chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu sử dụng tiền của họ. Đa dạng hóa về đồng tiền huy động: Các ngân hàng cung cấp các sản phẩm huy động vốn trong đồng tiền VND và ngoại tệ khác nhau như USD, EUR, để đáp ứng nhu cầu đầu tư, tiết kiệm và quản lý tiền tệ của khách hàng. Cung cấp các sản phẩm mới: Ngân hàng liên tục nghiên cứu và phát triển các 11 sản phẩm mới, như tiết kiệm trực tuyến, tiết kiệm kỳ hạn đa dạng, trái phiếu, để mang đến cho khách hàng những lựa chọn đầu tư và huy động vốn hiệu quả hơn. b) Lãi suất huy động vốn của ngân hàng Lãi suất huy động vốn là yếu tố quan trọng để thu hút và duy trì nguồn vốn từ khách hàng.
Các yếu tố quan trọng liên quan đến lãi suất huy động vốn bao gồm: Định hướng lãi suất cạnh tranh: Ngân hàng cần ấn định mức lãi suất hợp lý để thu hút người gửi tiền mà vẫn đảm bảo tính cạnh tranh trên thị trường. Lãi suất cao hơn có thể thu hút nhiều người gửi tiền nhưng cũng đồng nghĩa với chi phí cao hơn cho ngân hàng. Ưu đãi cho khách hàng lớn và truyền thống: Ngân hàng có thể cung cấp các chương trình ưu đãi đặc biệt về lãi suất cho các khoản tiền gửi lớn hoặc cho khách hàng trung thành để đảm bảo tính ổn định và tăng trưởng của nguồn vốn. Chính sách linh hoạt: Các ngân hàng thường có chính sách điều chỉnh lãi suất linh hoạt để phản ánh sự biến động trên thị trường và thu hút nguồn vốn vào thời điểm phù hợp.