MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hoạt động tín dụng là một trong những hoạt động thƣờng xuyên và chủ yếu, mang lại khoảng 80-90% thu nhập của mỗi ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam. Việc mang lại thu nhập lớn đồng nghĩa với rủi ro luôn bên cạnh và rủi ro của hoạt động tín dụng là không nhỏ, rủi ro tín dụng cao quá mức sẽ ảnh hƣởng rất lớn đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Đối diện những thời cơ và thách thức của hội nhập kinh tế quốc tế, cạnh tranh giữa các ngân hàng thƣơng mại với nhau, giữa các ngân hàng thƣơng mại trong nƣớc với các ngân hàng thƣơng mại nƣớc ngoài là điều không thể tránh khỏi, do đó việc nâng cao chất lƣợng tín dụng, giảm thiểu rủi ro đƣợc đặt lên hàng đầu.
Tình hình kinh tế Việt Nam hiện nay, hàng ngày có rất nhiều doanh nghiệp bị phá sản thì kinh tế hộ kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của kinh tế cả nƣớc. Ngoài việc đóng góp mức tăng trƣởng chung của cả nƣớc, các hộ kinh doanh còn giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho ngƣời lao động, tăng nguồn thu cho ngân sách… Đặc biệt, hộ kinh doanh thƣơng mại còn là mạng lƣới rộng nhất, phát triển đến tận vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn mà các lĩnh vực kinh doanh khác không thay thế đƣợc. Trong tình trạng môi trƣờng kinh doanh của các hộ kinh doanh trên địa bàn vẫn phụ thuộc một phần không nhỏ vào mùa màng của các loại cây trồng chính là cà phê, hồ tiêu và một số loại nông sản. Vì vậy tỉ lệ nợ xấu qua các năm vẫn tồn tại là vấn đề cần quan tâm.
Tuy thành công với tỷ lệ nợ xấu dƣới 3% nhƣng vẫn còn nhiều yếu tố dẫn đến tình trạng nợ xấu trên và đó là điều mà ngân hàng cần quan tâm. Với quy trình khép kín nhƣng cán bộ tín dụng dựa vào sự quen biết hay bỏ qua bƣớc nào đó trong quy trình ảnh hƣởng đến kết quả trong cho vay hộ kinh doanh tại chi nhánh. 2 Trƣớc thực tế dƣ nợ nhóm các đối tƣợng cho vay là hộ kinh doanh ngày càng tăng lên mỗi năm tại các ngân hàng thƣơng mại trên địa bàn Đăk Lăk, tăng trƣởng quy mô phải an toàn, phải song song với kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh là việc mà các ban lãnh đạo các ngân hàng đặc biệt quan tâm, hoàn thiện hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh là một thách thức không chỉ với chi nhánh mà còn đối với chính bản thân các ngân hàng khác. Theo các tài liệu tham khảo và thu thập đƣợc, các nghiên cứu trƣớc đây tập trung vào một số ngân hàng nhƣ: Nông Nghiệp, Viettinbank, BIDV, Quân đội,…trong giai đoạn từ năm 2015 trở về trƣớc, các nghiên cứu chƣa thể phản ảnh đƣợc đầy đủ tình hình hoạt động kinh doanh cũng nhƣ hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại ngân hàng thƣơng mại đến thời điểm hiện tại.
Những bài nghiên cứu trong những năm gần đây trên địa bàn huyện Krông Ana, chƣa có một bài nghiên cứu nào nói về hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh. Hơn nữa, tại địa bàn huyện Krông Ana, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – CN huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk là đơn vị chiếm thị phần lớn về dƣ nợ và quy mô nhóm đối tƣợng là hộ kinh doanh. Theo số liệu các năm 2014 – 2016, chi nhánh luôn đứng đầu cả về thị phần nguồn vốn và dƣ nợ, cụ thể năm 2016 trên đia bàn với tổng huy động vốn đạt 403 tỷ đồng và dƣ nợ cho vay đạt 564 tỷ đồng, trong đó nhóm đối tƣợng là hộ kinh doanh đạt dƣ nợ trên 250 tỷ đồng (Nguồn: Báo cáo tổng hợp NHNo&PTNT VN – CN Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk). Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – CN huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk mặc dù có thị phần đứng đầu huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lak, nhƣng chỉ có 2 phòng giao dịch với 14 cán bộ tín dụng thực hiện công việc trên địa bàn rộng với 7 xã và 1 thị trấn.
Điều này chứng tỏ khối lƣợng công việc trên một cán bộ tín dung đảm nhận tƣơng ứng cao hơn 3 và hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh cũng gặp nhiều khó khăn hơn. Cụ thể, tính đến thời điểm cuối năm 2016, công tác thu thập hồ sơ khách hàng tại chi nhánh còn thiếu, xếp hạng tín dụng nội bộ chƣa đúng quy trình, cấp tín dụng còn sai đối tƣợng, thẩm định tài chính chƣa đầy đủ,.dẫn đến nợ nhóm 2 là 16.1 tỷ đồng, nợ xấu 7.38 tỷ đồng,…trên tổng dƣ nợ cho vay hộ kinh doanh là 250 tỷ. Nguyên nhân chủ yếu của việc gia tăng đột biến nợ xấu thời điểm cuối năm 2016 là có sơ hở trong cách thức triển khai quy trình thẩm định tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh của chi nhánh dẫn đến kết quả khó lƣờng trƣớc đƣợc: Chấm điểm xếp hạng tín dụng không kịp thời dẫn đến khách hàng chuyển nhóm nợ, áp lực chỉ tiêu dẫn đến sơ sài trong công tác đánh giá hồ sơ khách hàng dẫn đến khách hàng không có khả năng trả nợ, tính toán thời điểm dòng tiền khách hàng về chi nhánh sai dẫn đến quá hạn… Đây là những điểm bất cập chính thực tế của hầu hết các nghiên cứu trƣớc đây nói chung cũng nhƣ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam nói riêng. Vì vậy, từ những khác biệt trong không gian, thời gian nghiên cứu, các luận văn trƣớc chƣa thể đánh giá chính xác đƣợc những tác động của chính những sơ hở trong công tác kiểm soát rủi ro tín dụng ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến kết quả hoạt động kinh doanh của chi nhánh; Không những thế, trên cơ sở thực tế tại chi nhánh còn tồn động nợ xấu gia tăng, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những lỗ hổng trong hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh từ những năm trƣớc.
Tuy vậy, tăng trƣởng không phải là phát triển, cho vay ồ ạt, doanh số cho vay tăng không hẳn lợi nhuận cũng tăng theo, mà quan trọng phải cho vay có hiệu quả. Trong nền kinh tế thị trƣờng các ngân hàng đều phải hết sức thận trọng trong cho vay, vì nếu để rủi ro xảy ra thì khả năng mất vốn là không thể tránh khỏi. Do đó, việc hạn chế rủi ro trong cho vay hộ kinh doanh là rất quan trọng đối với các ngân hàng. Nhận thức đƣợc tính cấp thiết của vấn đề hạn 4 chế rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh, nên tôi đã lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk” để thực hiện nghiên cứu những nguy cơ tiềm ẩn, tình hình kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk, từ đó tìm ra nguyên nhân, đề ra giải pháp hữu ích cho việc quản lý rủi ro tín dụng trong hệ thống ngân hàng thƣơng mại nói chung, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Agribank nói riêng.
Mục tiêu nghiên cứu Hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại. Khảo sát thực trạng kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay, nguyên nhân dẫn đến rủi ro, các phƣơng pháp kiểm soát rủi ro cho vay, tìm hiểu thuận lợi, khó khăn, kết quả khi thực hiện các công tác kiểm soát rủi ro tín dụng cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk. Trên cơ sở lý luận và phân tích thực trạng rủi ro tín dụng trong cho vay, từ đó đƣa ra một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại Agribank – chi nhánh huyện Krông Ana trong thời gian tới. Để thực hiện đƣợc các mục tiêu trên, luận văn hƣớng đến trả lời những câu hỏi sau: Câu 1: Thực trạng hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk? Chi nhánh có những thành công, hạn chế nào trong hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh? 5 Câu 2: Để hoàn thiện hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trọng cho vay hộ kinh doanh thì chi nhánh, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam cần làm gì trong thời gian tới? 3.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu a. Đối tượng nghiên cứu Toàn bộ những vấn đề lý luận về kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại ngân hàng thƣơng mại, thực tiễn công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Krông Ana, Đăk Lăk. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Luận văn này tập trung nghiên cứu các vấn đề về hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng – là một nội dung của công tác quản trị rủi ro tín dụng – trong cho vay hộ kinh doanh nhằm hạn chế tổn thất của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk. Về không gian: Đề tài thực hiện nghiên cứu tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk.
Về thời gian: Toàn bộ vấn đề liên quan đến hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk trong thời gian từ năm 2014 đến 2016 và đề xuất các khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay hộ kinh doanh tại chi nhánh. Cách tiếp cận, phƣơng pháp nghiên cứu a. Cách tiếp cận Quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng thƣơng mại bao gồm: Nhận diện rủi 6 ro tín dụng, đo lƣờng rủi ro tín dụng, kiểm soát rủi ro tín dụng, tài trợ rủi ro tín dụng.