CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ, THẨM ĐỊNH CHO VAY DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm hoạt động đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm, chức năng và vai trò cơ bản của Ngân hàng thương mại Ở Việt Nam, Luật các tổ chức tín dụng 2010 định nghĩa: “NHTM là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận”. Trong đó hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán, còn TCTD là tổ chức thực hiện các hoạt động ngân hàng đó. Chức năng của ngân hàng thương mại Chức năng trung gian tín dụng: là chức năng quan trọng nhất quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng đồng thời là cơ sở để thực hiện các chức năng khác.
NHTM đóng vai trò cầu nối giữa người thừa vốn và người có nhu cầu về vốn bằng cách huy động các khoản vốn tạm thời nhàn rỗi từ nhiều hình thức khác nhau để cung ứng tín dụng cho nền kinh tế. NHTM đóng vai trò vừa là người đi vay vừa là người cho vay từ đó hưởng lợi nhuận khoản chênh lệch giữa lãi suất gửi và lãi suất cho vay góp phần tạo lợi ích cho tất cả các bên tham gia. Đồng thời nhờ cung ứng tín dụng và tạo vòng quay cho tiền, chức năng trung gian tín dụng đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy kinh tế thông qua việc cung ứng vốn, biến vốn tạm thời nhàn rỗi chưa tham gia hoạt động thành vốn hoạt động từ đó kích thích quá trình luân chuyển vốn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển. Chức năng trung gian thanh toán: là ngân hàng đứng ra thanh toán hộ cho khách hàng bằng cách chuyển tiền từ tài khoản này sang tài khoản khác theo yêu cầu như thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ… Ngân hàng đóng vai trò là thủ quỹ cho các doanh nghiệp và cá nhân bởi ngân hàng là người giữ tiền và thu chi tiền cho khách hàng.
Do đó nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì chức năng này ngày càng được mở rộng. 9 Chức năng tạo tiền: Với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận, ngân hàng vô hình chung thực hiện chức năng tạo tiền cho nền kinh tế thông qua hoạt động tín dụng và thanh toán. Thông qua chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng sử dụng nguồn vốn huy động được để đi vay. Sau đó, số tiền đó lại được đưa vào nền kinh tế thông qua hoạt động mua hàng hóa, trong khi những người có số dư tài khoản tiếp lại tiêu dùng thông qua các hình thức thanh toán qua thẻ,… Vai trò của ngân hàng thương mại Cung cấp nhu cầu vay vốn cho sự phát triển kinh tế.
Nâng cao hiệu quả kinh tế. Tham gia kiểm soát các hoạt động kinh tế. Tham gia vào sự ổn định của thị trường tài chính và thị trường chứng khoán. Cung cấp thông tin, tư vấn và dịch vụ đầu tư.
Cho vay dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại Ở Việt Nam, theo Luật đầu tư năm 2020 định nghĩa: “Dự án đầu tư là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định”. Cho vay dự án đầu tư là hình thức cho vay để bổ sung nguồn vốn dài hạn, hình thành tài sản cố định, tài sản dài hạn của người đi vay để phát triển sản xuất theo chiều rộng và chiều sâu. Tại NHTM, cho vay dự án đầu tư là các khoản cho vay có thời hạn trên 01 năm nhưng không dài hơn thời gian sử dụng còn lại của tài sản hình thành bằng vốn vay. Theo Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng thì cho vay dự án đầu tư tại NHTM bao gồm cho vay trung hạn và cho vay dài hạn cụ thể: “Cho vay trung hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay từ trên 12 tháng đến 60 tháng; Cho vay dài hạn là các khoản cho vay có thời hạn cho vay từ trên 60 tháng trở lên” (Ngân hàng nhà nước Việt Nam, 2014).
Từ các khái niệm trên, có thể rút ra định nghĩa về cho vay dự án đầu tư tại NHTM như sau: Cho vay dự án đầu tư của NHTM là các khoản cho vay có thời hạn trên 01 năm nhưng không dài hơn thời gian sử dụng còn lại của tài sản hình thành 10 bằng vốn vay, nhằm mục đích bổ sung nguồn vốn dài hạn, hình thành tài sản cố định, tài sản dài hạn của người đi vay để phát triển sản xuất theo chiều rộng và chiều sâu. Đây cũng là khái niệm về cho vay dự án đầu tư tại NHTM được học viên sử dụng xuyên suốt luận văn. Đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại Khái niệm đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại Đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư là quá trình ngân hàng rà soát, kiểm tra lại một cách khoa học, khách quan, độc lập và toàn diện mọi nội dung của dự án và liên quan đến dự án nhằm xác định tính hiệu quả cũng như tính khả thi của dự án trước khi quyết định cho vay để đầu tư (Nguyễn Thị Mùi; Trần Cảnh Toàn, 2014). Thông qua hoạt động đánh giá, thẩm định cho vay dự án ngân hàng có được cái nhìn tổng quát nhất về chủ đầu tư và về dự án.
Về chủ đầu tư, ngân hàng sẽ đánh giá được năng lực pháp lý, năng lực tài chính, trình độ, tình hình sản xuất kinh doanh hiện tại của chủ dự án. Còn về dự án, ngân hàng đánh giá toàn diện về các mặt: kỹ thuật, hiệu quả tài chính, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội. Trong hoạt động đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư đối với ngân hàng thì đánh giá, thẩm định tài chính của dự án vẫn là mục tiêu quan tâm hàng. Bởi trong khi tiến hành đánh giá và thẩm định cho vay dự án, yếu tố hiệu quả tài chính của dự án, nhất là thời gian trả nợ và các nguồn dùng để trả nợ của dự án được quan tâm và có tính quyết định lớn nhất.
Vì vậy hoạt động đánh giá, thẩm định tài chính DAĐT là kết hợp giữa đánh giá, thẩm định các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả tài chính của dự án để đánh giá tính khả thi về mặt tài chính của dự án, nhu cầu vay vốn của khách hàng cũng như khả năng trả nợ và lãi vay của dự án. Sự cần thiết của hoạt động đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư Thực tế, nhiều các dự án thực hiện phải bỏ dở hoặc thất bại là do đã không được đánh giá, thẩm định một cách đầy đủ trước khi thực hiện, còn mang tính chủ quan từ góc nhìn của người lập dự án. Chính vì vậy đối với bất kì dự án nào việc đánh giá, thẩm định DAĐT, đặc biệt là đánh giá, thẩm định hiệu quả tài chính là khâu quan trọng nhất, và cần được thực hiện trước khi tiến hành thực hiện dự án. Về phía các NHTM việc đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư giúp các NHTM đưa ra kết luận tính khả thi về pháp lý, hiệu quả tài chính của dự án, từ đó xác 11 định được khả năng thực hiện của dự án, khả năng hoàn vốn và khả năng trả nợ của nhà đầu tư.
Từ đó, các ngân hàng sẽ đưa ra quyết định có nên tài trợ cho dự án hay không, nếu có thì nên tài trợ ở mức độ nào như: giá trị khoản vay, thời hạn vay, dự kiến tiến độ giải ngân, lãi suất cho vay, phương thức thu nợ, các biện pháp đảm bảo tiền vay… đồng thời tính toán được các rủi ro có thể xảy ra như: sự biến động của thị trường, các yếu tố về công nghệ, chính sách, môi trường… sẽ gây ảnh hưởng đến quá trình triển khai thực hiện dự án. Từ đó các ngân hàng sẽ có cơ sở để tham gia tư vấn, bổ sung thêm các giải pháp cho chủ đầu tư nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các rủi ro có thể xảy ra đồng thời lựa chọn được những dự án khả thi và có hiệu quả tài chính cao để tài trợ, đảm bảo được khả năng thu hồi vốn và lãi vay từ dự án.2 Quy trình đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư. Một dự án đầu tư được đánh giá, thẩm định cho vay theo quy trình chung như sau: Hình 1.1: Quy trình đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư tại các NHTM Việt Nam Nguồn: Tổng hợp quy trình đánh giá, thẩm định cho vay DAĐT của một số NHTM 12 1.3 Nội dung đánh giá, thẩm định cho vay dự án đầu tư 1. Đánh giá, thẩm định hồ sơ vay vốn Rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay DAĐT bắt đầu từ hồ sơ xin vay vốn.
Hầu hết các NHTM đều có bộ biểu mẫu đơn xin vay vốn đầu tư dự án để đảm bảo khách hàng cung cấp thông tin đầy đủ, toàn diện về tình hình hoạt động của khách hàng và các thông tin về DAĐT, qua đó có những đánh giá ban đầu về khách hàng và dự án xin tài trợ vốn. Nếu những đánh giá ban đầu là tích cực, NHTM sẽ yêu cầu khách hàng nộp bộ hồ sơ chi tiết hơn kèm với nhu cầu tiếp cận các nguồn thông tin khác. Bất cứ thông tin nào nêu trong hồ sơ vay vốn cũng cần được xác thực, đồng thời các nguồn thông tin khác cũng cần phải được kiểm tra. Về nguyên tắc, các nguồn thông tin để kiểm tra hồ sơ vay vốn bao gồm: - Kế hoạch kinh doanh - Dữ liệu của ngân hàng - Trung tâm thông tin tín dụng quốc gia - Các nguồn thông tin từ bên ngoài Các yêu cầu khi đánh giá, thẩm định hồ sơ vay vốn tài trợ dự án: - NHTM tránh cho vay tập trung vào một số loại dự án hoặc ngành kinh tế nhất định để bảo đảm tỷ trọng cho vay giữa các ngành nghề trên tổng dư nợ.
- NHTM có quy trình rà soát mức độ rủi ro theo loại dự án, ngành/phân ngành kinh tế trong danh mục cho vay. Hồ sơ dự án đang được xem xét cho vay vốn đều phải rà soát đầy đủ theo quy trình.