CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC CỦA NHÂN VIÊN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Công việc Mỗi công việc bao gồm nhiều nhiệm vụ và có thể được thực hiện bởi một hoặc nhiều người lao động tại một hoặc nhiều vị trí công việc khác nhau. Nhiệm vụ được hiểu là hoạt động lao động riêng biệt, có mục đích cụ thể mà mỗi người lao động cần phải thực hiện. Vị trí công việc sẽ bao gồm nhiệm vụ và trách nhiệm cho một cá nhân.
Trong giáo trình Quản trị nhân lực, tác giả Nguyễn Vân Điềm & Nguyễn Ngọc Quân (2007, 44) định nghĩa “Công việc là tất cả những nhiệm vụ được thực hiện bởi một người lao động hoặc là tất cả những nhiệm vụ giống nhau được thực hiện bởi một số người lao động”. Mỗi công việc khi thiết kế đều có 3 tài liệu đi cùng, bao gồm bản mô tả công việc, các yêu cầu về chuyên môn khi THCV và bản tiêu chuẩn về kết quả công việc. Bản mô tả công việc bao gồm các thông tin về nhiệm vụ, trách nhiệm, phạm vi công việc, cũng như mối quan hệ với các vị trí khác trong tổ chức của một chức danh cụ thể. Bản mô tả công việc giúp cung cấp thông tin về những gì được kỳ vọng từ một nhân viên trong vai trò đó, bao gồm cả các mục tiêu cần đạt được và các hoạt động hàng ngày mà họ sẽ thực hiện.
Các yêu cầu về chuyên môn khi THCV sẽ đặt ra các yêu cầu về kỹ năng, kiến thức và kinh nghiệm cần thiết cho công việc trong bản mô tả. Bản tiêu chuẩn về kết quả công việc giúp xác định các tiêu chuẩn và chỉ số đánh giá hiệu suất làm việc của nhân viên. Bản tiêu chuẩn này giúp đánh giá nhân viên đáp ứng có đáp ứng được hoặc vượt qua các yêu cầu về chuyên môn khi thực hiện công việc hay không. Đánh giá thực hiện công việc của nhân viên Theo quan điểm của Nguyễn Vân Điềm & Nguyễn Ngọc Quân (2007), ĐGTHCV là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình THCV của người lao động (một người hoặc một nhóm người) trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thảo luận sự đánh giá đó với người lao động.
Mục tiêu của ĐGTHCV bao gồm giúp cải tiến việc THCV của người lao động và giúp bộ máy quản trị DN đưa ra các quyết định về thù lao lao động, thăng tiến, kỷ luật, đào tạo và tuyển dụng lao động. 4 ĐNLĐ của doanh nghiệp được phân ra thành nhà quản trị và người thừa hành. Nhà quản trị là người có trách nhiệm phân công, chỉ huy, giám sát hoạt động của người khác. Người thừa hành hay còn gọi là nhân viên, là những người chịu trách nhiệm thực hiện các hoạt động do nhà quản trị phân công.
Công tác đánh giá thực hiện công việc của nhân viên Công tác đánh giá việc THCV trong Đề án này được hiểu là quản trị đánh giá việc THCV của doanh nghiệp. Công tác ĐGTHCV của nhân viên được hiểu là việc tổ chức triển khai hoạt động ĐGTHCV của nhân viên trong doanh nghiệp, kiểm tra đánh giá hoạt động này, tức là quản trị hoạt động ĐGTHCV của nhân viên trong doanh nghiệp. Trần Kim Dung (2015, 227) đã định nghĩa “Quản trị đánh giá kết quả THCV là quá trình xác định mục tiêu, cách thức cần đạt được mục tiêu và quản trị cá nhân, tập thể tham dự nhằm đảm bảo thực hiện được các mục tiêu của tổ chức”. Các nhân tố ảnh hưởng ảnh hưởng đến công tác đánh giá thực hiện công việc của nhân viên 1.
Các nhân tố bên trong 1. Đặc điểm công việc của nhân viên Đặc điểm công việc là những yếu tố cụ thể và đặc trưng của một công việc nhất định. Đặc điểm công việc có thể ảnh hưởng đến việc ĐGTHCV của nhân viên. Nếu công việc của nhân viên càng đa dạng, càng phức tạp thì công tác đánh càng khó khăn, phức tạp.
Ngoài ra, nếu các công việc của nhân viên không được thiết kế xây dựng bài bản, thiếu các tài liệu cơ bản như bản mô tả công việc, bản yêu cầu về chuyên môn khi THCV, bản tiêu chuẩn về kết quả công việc, việc đánh giá có thể sẽ trở nên mơ hồ và không chính xác, dẫn đến khó khăn trong việc xác định được hiệu suất làm việc thực sự của nhân viên. Năng lực và trình độ đội ngũ đánh giá Năng lực trình độ đội ngũ đánh giá là khả năng đánh giá hiệu quả và chính xác năng lực của các thành viên khác trong tổ chức. Năng lực này bao gồm trình độ chuyên môn, khả năng thu thập thông tin, phân tích dữ liệu, đưa ra đánh giá chính xác và công bằng về hiệu suất và kỹ năng của các thành viên. NĐG cần có kiến thức chuyên môn tốt về công việc mà nhân viên đang làm.
Không có sự hiểu biết đầy đủ, họ có thể không đánh giá được chính xác độ khó của công 5 việc hoặc nhận biết được khi nhân viên thực hiện tốt. NĐG cần đảm bảo rằng các tiêu chí đánh giá được áp dụng nhất quán và công bằng cho tất cả nhân viên. Ngoài ra, NĐG cần có kỹ năng giao tiếp tốt để cung cấp phản hồi một cách rõ ràng và cụ thể nhằm giúp nhân viên hiểu rõ về vị trí của mình và lĩnh vực cần cải thiện. Các nhân tố bên ngoài 1.
Đặc điểm cạnh tranh ngành Sự cạnh tranh khốc liệt sẽ đặt ra áp lực lớn cho công tác ĐGTHCV. Đối thủ cạnh tranh trên thị trường càng nhiều thì càng đòi hỏi tổ chức thực hiện ĐGTHCV công bằng, chính xác để từ đó đưa ra những quyết định quản trị phù hợp. Khi doanh nghiệp duy trì được nguồn nhân lực chất lượng cao và đồng thời có kế hoạch nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Đặc điểm thị trường lao động của doanh nghiệp Khi mối quan hệ cung và cầu không cân xứng, cụ thể là khi nguồn cung lao động không đáp ứng đủ nhu cầu, việc đánh giá nhân viên càng trở nên quan trọng hơn.
Các doanh nghiệp cần thực hiện đánh giá một cách tỉ mỉ và chi tiết để xác định các tiêu chuẩn cần thiết cho việc tuyển dụng và phát triển chương trình đào tạo nhân viên. Điều này giúp doanh nghiệp không chỉ chọn lọc được những ứng viên phù hợp nhất mà còn đảm bảo rằng nhân viên hiện tại được trang bị đầy đủ kỹ năng và kiến thức cần thiết để đáp ứng yêu cầu công việc, từ đó tối ưu hóa hoạt động của tổ chức. Những nội dung chủ yếu của công tác đánh giá thực hiện công việc của nhân viên 1. Xác định mục tiêu của công tác đánh giá và chu kỳ đánh giá Xác định mục tiêu của công tác đánh giá Ở mỗi giai đoạn, công tác ĐGTHCV của nhân viên hướng tới những mục tiêu chủ yếu sau: - Giúp nhân viên cải tiến, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ; - Cung cấp thông tin hỗ trợ cho bộ máy quản trị doanh nghiệp trong thù lao lao động, công tác đào tạo, tuyển dụng và sa thải lao động.
Từ mục tiêu của công tác ĐGTHCV của nhân viên, doanh nghiệp sẽ xác định được các tiêu chí, tiêu chuẩn đánh giá, chu kỳ đánh giá, PPĐG và thông tin phục vụ cho công tác đánh giá. 6 Xây dựng các tiêu chí, tiêu chuẩn đánh giá kết quả thực hiện công việc Tiêu chí là các phương diện, các khía cạnh được sử dụng để đánh giá. Mỗi tiêu chí được đo thông qua rất nhiều chỉ tiêu. Thông qua các tiêu chuẩn cho từng chỉ tiêu, nhà quản trị sẽ đánh giá được các chỉ tiêu đó đã đáp ứng được các yêu cầu đề ra hay không.
Ví dụ : - Tiêu chí: Tiêu chí về số lượng công việc - Chỉ tiêu: Đánh giá tiêu chí số lượng công việc bằng chỉ tiêu số lượng sản phẩm nhân viên làm ra trong 1 tháng, doanh số bán hàng trong 1 tháng hoặc số ngày công trong 1 tháng; - Tiêu chuẩn: Bao nhiêu sản phẩm làm ra trong 1 tháng là đạt yêu cầu Chu kì đánh giá Chu kỳ đánh giá là khoảng thời gian giữa hai lần ĐGTHCV. Thông thường, sau mỗi chu kỳ đánh giá, ban lãnh đạo sẽ tiến hành một quá trình đánh giá tiếp theo để đánh giá KQTHCV và định hướng cho các hoạt động kế tiếp. Tuy nhiên, độ dài của CKĐG có thể thay đổi tùy thuộc vào mô hình quản trị, chiến lược kinh doanh và đặc điểm cụ thể của từng công việc. Lý thuyết cũng như thực tiễn quản trị đã cho thấy CKĐG không nên kéo dài quá một năm nhưng cũng không nên quá ngắn.
Lựa chọn phương pháp đánh giá Việc chọn lựa PPĐG phù hợp đóng vai trò quan trọng trong quá trình ĐGTHCV, góp phần quyết định đến kết quả và hiệu quả của việc đánh giá. Có một số PPĐG phổ biến như dưới đây: a. Phương pháp thang đo đánh giá đồ họa PPĐG thang đo đồ họa (Graphic Rating Scale) rất phổ biến trong việc đánh giá KQTHCV của nhân viên. Khi sử dụng phương pháp này, NĐG sẽ đánh giá KQTHCV của nhân viên dựa vào ý kiến chủ quan của bản thân theo một thang đo từ thấp đến cao.
Một trong những ưu điểm chính của phương pháp này là tính trực quan và dễ hiểu. Các đánh giá đơn giản dựa trên thang đo, không tốn nhiều thời gian để thực hiện. Ngoài ra, phương pháp này cũng giúp tiết kiệm thời gian trong quá trình đánh giá bởi vì nó cung cấp một cách tiếp cận có cấu trúc và tiêu chuẩn hóa để đánh giá nhiều nhân viên. Nhà quản trị có thể so sánh giữa các nhân viên và các giai đoạn khác nhau.
7 Tuy nhiên, phương pháp này có một vài nhược điểm. Một trong số đó là khả năng thiên vị và chủ quan từ phía người đánh giá. Do phương pháp dựa trên quan điểm cá nhân của người đánh giá, nên có thể xuất hiện sự thiên vị, làm ảnh hưởng đến tính khách quan của quá trình đánh giá, nhất là trong trường hợp các tiêu chí đánh giá không được định rõ ràng và cụ thể. Phương pháp đánh giá bằng thang đo dựa trên hành vi PPĐG bằng thang đo dựa trên hành vi (Behaviorally Anchored Rating Scales – BARS) là phương pháp kết hợp giữa PPĐG thang đo đồ họa và PPĐG ghi chép các sự kiện quan trọng.
Thang đánh giá của phương pháp này cũng tương đồng với thang đánh giá đồ họa, tuy nhiên thang đánh giá này sẽ mô tả chi tiết hơn các hành vi cụ thể.