Hoàn thiện chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Khám phá chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, những thách thức và cơ hội mới.

• Tác giả: Bùi Ngọc Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Nữ
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Hoàn Thiện Chính Sách Thuế Nhà Thầu Nước Ngoài Tại Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THUẾ NHÀ THẦU NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Khái niệm – Đặc điểm của thuế nhà thầu nước ngoài
• 1.1.1. Khái niệm thuế nhà thầu nước ngoài
• 1.1.2. Đặc điểm của thuế nhà thầu nước ngoài
• 1.2. Sự hình thành khách quan của thuế nhà thầu nước ngoài
• 1.3. Vai trò của thuế nhà thầu nước ngoài trong nền kinh tế
• 1.4. Thuế nhà thầu nước ngoài ở một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.4.1. Thuế nhà thầu nước ngoài ở một số quốc gia
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ THUẾ NHÀ THẦU NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 2.2. Quá trình hình thành chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam
• 2.3. Khuôn khổ pháp lý về thuế nhà thầu nước ngoài ở Việt Nam
• 2.3.1. Hệ thống văn bản pháp lý
• 2.3.2. Những nội dung cơ bản về thuế nhà thầu nước ngoài ở Việt Nam hiện nay
• 2.4. Thực trạng thực hiện thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam hiện nay
• 2.5. Đánh giá về thuế nhà thầu nước ngoài ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ NHÀ THẦU NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam
• 3.2. Mục tiêu cải cách thuế đến năm 2020
• 3.3. Mục tiêu, định hướng cải cách thuế nhà thầu nước ngoài
• 3.4. Các giải pháp hoàn thiện chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam
• 3.4.1. Các giải pháp chung
• 3.4.2. Các giải pháp cụ thể
• 3.4.3. Các giải pháp hỗ trợ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khái niệm và Đặc điểm của Thuế Nhà Thầu Nước Ngoài

Thuế nhà thầu nước ngoài (NTNN) là một khái niệm quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Hiện tại, không có định nghĩa chính thức nào được thống nhất trên toàn cầu, nhưng có thể hiểu đây là khoản thuế đánh vào thu nhập của các nhà thầu nước ngoài hoạt động tại một quốc gia. Mục đích chính là tạo nguồn thu cho chính phủ và đảm bảo công bằng giữa các đối tượng kinh doanh. Việc quản lý hiệu quả thuế nhà thầu đóng vai trò then chốt trong việc thu hút đầu tư nước ngoài. Thuật ngữ này còn được gọi là Foreign Contractor Tax (FCT) hoặc Foreign Contractor Withholding Tax (FCWT) ở nhiều quốc gia.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết về Thuế Nhà Thầu Nước Ngoài

Các quốc gia khác nhau có cách tiếp cận riêng về định nghĩa thuế nhà thầu nước ngoài. Ví dụ, Australia định nghĩa là thuế đánh trên thu nhập từ nguồn gốc của người cư trú ngoài nước. Malaysia coi đó là khoản khấu trừ vào thu nhập của người không cư trú. Singapore áp dụng đối với thanh toán cho dịch vụ được cung cấp tại Singapore. Tại Việt Nam, dù chưa có định nghĩa chính thức về thuế NTNN, Thông tư 103/2014/TT-BTC định nghĩa về Nhà thầu nước ngoài và Nhà thầu phụ nước ngoài. Điểm chung là khoản thuế được tính toán thông qua các hình thức thuế khác được quy định trong luật thuế.

1.2. Các Đặc Điểm Nổi Bật của Thuế Nhà Thầu Nước Ngoài

Thuế NTNN có nhiều đặc điểm riêng biệt. Phạm vi áp dụng thường liên quan đến các dự án đầu tư mới, cho thuê máy móc, tư vấn, chuyển giao công nghệ, và vay ngân hàng nước ngoài. Thời gian hoạt động của nhà thầu thường ngắn hạn. Cách thu thuế chủ yếu là khấu trừ tại nguồn, tức là thu tại đơn vị chi trả thu nhập. Thuế suất thường được gộp lại theo từng nhóm hoạt động kinh doanh tương tự. Cuối cùng, thuế NTNN có quan hệ chặt chẽ với Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, trong đó Hiệp định sẽ được ưu tiên áp dụng nếu có sự khác nhau so với luật thuế trong nước.

II. Phân tích Thực Trạng Chính Sách Thuế Nhà Thầu Nước Ngoài tại VN

Chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam đã trải qua quá trình hình thành và phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Cần phân tích kỹ lưỡng khuôn khổ pháp lý hiện hành, những nội dung cơ bản của thuế NTNN, và thực trạng thực hiện để đánh giá hiệu quả và xác định những điểm cần cải cách chính sách thuế. Sự không đồng đều trong nhận thức về thuế NTNN cũng là một thách thức.

2.1. Quá Trình Hình Thành và Phát Triển Chính Sách Thuế NTNN

Việc quản lý thuế đối với các nhà thầu nước ngoài đã được quan tâm từ sớm, với nhiều văn bản pháp luật được ban hành. Theo số liệu của Bộ Tài Chính, thuế từ các nhà thầu góp phần quan trọng vào tổng thu ngân sách nhà nước. Chính sách thuế NTNN về cơ bản dựa trên các quy định chung của pháp luật thuế. Tuy nhiên, do đặc thù của hoạt động đầu tư nước ngoài, cần có những nghiên cứu xây dựng chính sách thuế phù hợp với đối tượng này, đặc biệt trong bối cảnh lộ trình cải cách hệ thống thuế từ năm 2011 – 2020.

2.2. Khuôn Khổ Pháp Lý Hiện Hành về Thuế Nhà Thầu tại Việt Nam

Khuôn khổ pháp lý về thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam bao gồm nhiều văn bản pháp luật khác nhau, từ luật, nghị định đến thông tư hướng dẫn. Các văn bản này quy định chi tiết về đối tượng chịu thuế, căn cứ tính thuế, thuế suất, và thủ tục kê khai, nộp thuế. Tuy nhiên, sự phức tạp và chồng chéo của các văn bản này có thể gây khó khăn cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý thuế. Việc hệ thống hóa và đơn giản hóa khuôn khổ pháp lý là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

2.3. Đánh Giá Thực Trạng Thực Hiện Thuế NTNN tại Việt Nam

Thực tế cho thấy, việc thực hiện thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam còn nhiều hạn chế. Nhiều doanh nghiệp chưa hiểu rõ về quy định thuế, dẫn đến tình trạng kê khai sai hoặc thiếu. Công tác thanh tra, kiểm tra thuế còn hạn chế, dẫn đến tình trạng thất thu thuế. Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước chưa thực sự hiệu quả. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả thực hiện thuế NTNN, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và tạo môi trường kinh doanh bình đẳng.

III. Cách Hoàn Thiện Chính Sách Thuế NTNN để Thu Hút FDI

Để hoàn thiện chính sách thuế nhà thầu nước ngoài một cách hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Điều này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật, tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ doanh nghiệp, và nâng cao năng lực của cán bộ quản lý thuế. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một môi trường thuế minh bạch, công bằng, và cạnh tranh, thu hút FDI và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

3.1. Đề Xuất Giải Pháp Chung Hoàn Thiện Chính Sách Thuế NTNN

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về thuế nhà thầu để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, và phù hợp với thông lệ quốc tế. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật thuế để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế để giảm thiểu chi phí và thời gian tuân thủ thuế. Nâng cao năng lực của cán bộ quản lý thuế để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý thuế.

3.2. Các Giải Pháp Cụ Thể Nâng Cao Hiệu Quả Thuế Nhà Thầu

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc đơn giản hóa thủ tục kê khai, nộp thuế. Rà soát và điều chỉnh thuế suất thuế nhà thầu cho phù hợp với từng lĩnh vực, ngành nghề. Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế để phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật thuế. Nghiên cứu, xây dựng các chính sách ưu đãi thuế hợp lý để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kinh Nghiệm Quốc Tế về Thuế Nhà Thầu NTNN

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về thuế nhà thầu nước ngoài là một cách hiệu quả để học hỏi và áp dụng những bài học thành công vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Các quốc gia như Singapore, Australia, và Nhật Bản đã có những kinh nghiệm quý báu trong việc xây dựng và thực thi chính sách thuế NTNN. Việc phân tích và so sánh chính sách thuế NTNN của các quốc gia này sẽ giúp Việt Nam hoàn thiện chính sách thuế của mình.

4.1. Bài Học Kinh Nghiệm từ Singapore về Quản Lý Thuế Nhà Thầu

Singapore có hệ thống quản lý thuế hiệu quả, minh bạch, và dựa trên công nghệ thông tin. Cơ quan thuế Singapore (IRAS) chú trọng đến việc cung cấp thông tin và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật thuế. IRAS áp dụng chiến lược quản lý tuân thủ thuế dựa trên rủi ro, tập trung vào các đối tượng có rủi ro cao. Singapore cũng có chính sách thuế ưu đãi hợp lý để thu hút đầu tư nước ngoài. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của Singapore trong việc xây dựng hệ thống quản lý thuế hiện đại và hiệu quả.

4.2. Kinh Nghiệm từ Australia về Thuế Khấu Trừ tại Nguồn NTNN

Australia áp dụng hệ thống thuế khấu trừ tại nguồn đối với nhà thầu nước ngoài, giúp đảm bảo thu thuế một cách hiệu quả. Luật quản lý thuế của Australia năm 2012 (Taxation Administration Amendment Regulations 2012) quy định rõ về thuế NTNN đối với thu nhập được quy định tại nguồn của người cư trú ngoài nước đó. Hệ thống này đảm bảo rằng chính phủ có thể thu được các khoản thuế phải trả ngay cả khi nhà thầu không có mặt thường xuyên trong nước.

V. Cập nhật Chính Sách Thuế Nhà Thầu Nước Ngoài Năm Năm hiện tại

Việc cập nhật thường xuyên thông tin về chính sách thuế nhà thầu là rất quan trọng. Điều này giúp cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài nắm bắt kịp thời những thay đổi và điều chỉnh trong quy định, từ đó tuân thủ đúng pháp luật và tối ưu hóa chi phí. Các thông tin cập nhật có thể bao gồm các sửa đổi về thuế suất, thủ tục kê khai, và các chính sách ưu đãi mới.

5.1. Những thay đổi quan trọng trong chính sách thuế NTNN năm Năm hiện tại

Nêu rõ các thay đổi cụ thể trong chính sách thuế NTNN trong năm hiện tại. Ví dụ: sửa đổi về thuế suất, thủ tục kê khai, các chính sách ưu đãi mới, hoặc các quy định liên quan đến Hiệp định tránh đánh thuế hai lần.

5.2. Hướng dẫn và giải thích chi tiết về các quy định mới

Cung cấp hướng dẫn chi tiết và dễ hiểu về các quy định mới, kèm theo các ví dụ minh họa để giúp doanh nghiệp dễ dàng áp dụng. Đảm bảo rằng các thông tin được trình bày một cách rõ ràng và chính xác.

VI. Tương Lai Chính Sách Thuế Nhà Thầu Nước Ngoài tại Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, chính sách thuế nhà thầu nước ngoài cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Cần có tầm nhìn dài hạn và chiến lược rõ ràng để xây dựng một hệ thống thuế NTNN minh bạch, hiệu quả, và cạnh tranh, góp phần thu hút FDI và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Đầu tư vào công nghệ và nguồn nhân lực là chìa khóa để nâng cao năng lực quản lý thuế.

6.1. Định Hướng Cải Cách Thuế Nhà Thầu trong Tương Lai

Định hướng cải cách thuế NTNN trong tương lai cần tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế, tăng cường tính minh bạch và công khai của chính sách thuế, và nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách thuế.

6.2. Vai trò của Chuyển Đổi Số trong Quản Lý Thuế Nhà Thầu

Chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả quản lý thuế nhà thầu nước ngoài. Việc áp dụng công nghệ thông tin giúp giảm thiểu chi phí và thời gian tuân thủ thuế, tăng cường tính minh bạch và chính xác của thông tin, và nâng cao năng lực của cán bộ quản lý thuế. Cần có chiến lược chuyển đổi số rõ ràng và đầu tư thích đáng vào công nghệ và nguồn nhân lực.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại song phương và đa phương đã tạo điều kiện thúc đẩy dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam dưới nhiều hình thức. Đi cùng với làn sóng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là sự hiện diện ngày càng gia tăng của các nhà thầu nước ngoài (NTNN) và nhà thầu phụ nước ngoài (NTPNN) trong các lĩnh vực xây lắp, cung cấp máy móc thiết bị, chuyển giao công nghệ, tài chính và dịch vụ tư vấn. Theo thống kê của Bộ Tài chính tại hội nghị tổng kết công tác tài chính - ngân sách nhà nước năm 2015, tính đến ngày 28/12/2015, tổng thu cân đối ngân sách nhà nước đạt gần 957 nghìn tỷ đồng, đạt 105% dự toán và 103,1% số ước thu báo cáo Quốc hội, trong đó nguồn thu từ các nhà thầu nước ngoài đóng góp một phần đáng kể.

Tuy nhiên, hoạt động của các nhà thầu nước ngoài mang tính chất đặc thù, không thành lập pháp nhân độc lập theo Luật Đầu tư của nước sở tại và thường thực hiện theo các hợp đồng ngắn hạn hoặc hợp đồng trọn gói phức tạp. Thực tế công tác hành thu cho thấy nhiều doanh nghiệp trong nước khi phát sinh quan hệ giao dịch thương mại, dịch vụ với đối tác nước ngoài vẫn chưa nắm vững hoặc chưa hiểu rõ các nghĩa vụ thuế liên quan, dẫn đến nguy cơ sai sót trong kê khai, khấu trừ và nộp thuế thay. Đồng thời, ngành thuế Việt Nam đang triển khai Chiến lược cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2011–2020, đòi hỏi khuôn khổ pháp lý về thuế nhà thầu phải liên tục được rà soát, hoàn thiện nhằm đảm bảo nguồn thu ngân sách, chống thất thu thuế, đồng thời duy trì môi trường đầu tư hấp dẫn và bình đẳng.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận là làm rõ những lý luận cơ bản về thuế nhà thầu nước ngoài, phân tích thực trạng áp dụng chính sách này tại Việt Nam qua hệ thống văn bản pháp quy và số liệu thực tiễn, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách thuế nhà thầu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

Khóa luận xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ những lý luận cơ bản về thuế nhà thầu nước ngoài.
2. Hệ thống hóa các văn bản pháp luật Việt Nam quy định về thuế nhà thầu nước ngoài.
3. Tìm hiểu cơ chế quản lý thuế nhà thầu tại một số quốc gia trong khu vực và trên thế giới (Nhật Bản, Singapore, Úc), rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
4. Nghiên cứu và đánh giá thực trạng thực hiện chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam.
5. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách thuế đối với nhà thầu nước ngoài.

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn liên quan đến chính sách thuế áp dụng đối với nhà thầu và nhà thầu phụ nước ngoài tại Việt Nam và một số quốc gia.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Nghiên cứu thực trạng trên phạm vi cả nước Việt Nam, kết hợp khảo sát kinh nghiệm quản lý thuế tại Nhật Bản, Singapore và Úc.
  • Thời gian: Tập trung vào hệ thống văn bản pháp quy thuế đối với NTNN tại Việt Nam và các số liệu thực tiễn được công bố chính thức đến năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên nền tảng lý thuyết về quyền đánh thuế theo nguyên tắc lãnh thổ của quốc gia có chủ quyền và các chuẩn mực thuế quốc tế. Thuế nhà thầu nước ngoài (được biết đến trên thế giới với tên gọi Foreign Contractor Tax - FCT hoặc Foreign Contractor Withholding Tax - FCWT) là cơ chế thu thuế khấu trừ tại nguồn đối với thu nhập phát sinh tại nước sở tại của các tổ chức, cá nhân không có tư cách pháp nhân độc lập tại nước đó. Bản chất của thuế nhà thầu không phải là một sắc thuế độc lập mà là cơ chế thu tổng hợp bao gồm thuế trực thu (Thuế Thu nhập doanh nghiệp - TNDN, Thuế Thu nhập cá nhân - TNCN) và thuế gián thu (Thuế Giá trị gia tăng - GTGT).

Khung pháp lý và mô hình lý thuyết được tác giả sử dụng bao gồm:

• Mô hình Hiệp định tránh đánh thuế hai lần của Liên Hợp Quốc (UN Model) ưu tiên nguyên tắc đánh thuế tại nguồn dành cho các nước đang phát triển, kết hợp với các định nghĩa về Cơ sở thường trú (Permanent Establishment - PE) và điều khoản tránh đánh thuế hai lần (Double Tax Agreement - DTA).
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam qua các thời kỳ: Quyết định số 87/2004/QĐ-TTg, Luật Quản lý thuế số 21/2012/QH13, Nghị định số 83/2013/NĐ-CP, Thông tư số 156/2013/TT-BTC, Thông tư số 78/2014/TT-BTC, Thông tư số 205/2013/TT-BTC hướng dẫn DTA và trọng tâm là Thông tư số 103/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính thay thế Thông tư số 60/2012/TT-BTC.

Tác giả vận dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu học thuật:

• Phương pháp phân tích và đánh giá: Mổ xẻ các điều khoản pháp lý và cơ chế hạch toán, khấu trừ thuế.
• Phương pháp so sánh, luận giải và đối chiếu: Đối chiếu quy định giữa các thời kỳ văn bản tại Việt Nam (Thông tư 60/2012/TT-BTC và Thông tư 103/2014/TT-BTC), cũng như so sánh chính sách thuế NTNN của Việt Nam với các nước (Nhật Bản, Singapore, Úc).
• Phương pháp thống kê, tổng hợp dữ liệu: Thu thập số liệu công bố chính thức từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Thuế, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Cục Thu nội địa Singapore (IRAS), Sở Thuế vụ Úc (ATO) và Tổng cục Thuế Nhật Bản.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về thuế nhà thầu nước ngoài

Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý luận về thuế NTNN, phân tích sự hình thành khách quan, vai trò kinh tế và nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế:

• Khái niệm và đặc điểm: Thuế NTNN là khoản thuế thu trên các dòng tiền chi trả thu nhập phát sinh từ nước sở tại cho các đối tượng không cư trú hoặc không có tư cách pháp nhân tại nước đó. Đặc điểm chính gồm: phạm vi áp dụng rộng (xây dựng, cho thuê máy móc thiết bị, chuyển giao công nghệ, bản quyền, lãi vay, dịch vụ tư vấn qua internet); thời gian thực hiện hợp đồng thường ngắn hạn; áp dụng phương thức khấu trừ tại nguồn tại đơn vị chi trả thu nhập ở nước sở tại; thuế suất được ấn định theo nhóm ngành nghề tương đồng; chịu sự điều chỉnh của các hiệp định DTA nếu nhà thầu thuộc diện hình thành cơ sở thường trú.
• Vai trò kinh tế: Đảm bảo nguồn thu ngân sách quan trọng đối với các nước đang phát triển khi có nhu cầu lớn về vốn vay, công nghệ và dịch vụ kỹ thuật từ bên ngoài; thiết lập môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và nhà đầu tư nước ngoài; đóng vai trò điều tiết và định hướng phát triển các ngành kinh tế trọng điểm.
• Kinh nghiệm quốc tế:
  • Nhật Bản: Áp dụng song song thuế TNDN (Corporation tax, mức cao nhất khoảng 45%) đối với thu nhập gắn liền với cơ sở thường trú và thuế khấu trừ tại nguồn (Withholding tax) với mức thuế suất cố định 20% trên tổng thu nhập chịu thuế. Tổng số thu thuế khấu trừ tại nguồn của Nhật Bản giai đoạn 2009–2013 tăng từ 12.403,2 tỷ Yên (2009) lên 14.626 tỷ Yên (2013).
  • Singapore: Mức thuế suất áp dụng phân hóa theo loại thu nhập: lãi vay và tiền thuê thiết bị (15%), bản quyền (10%), công nghệ và thông tin (10%–18%), phí quản lý và dịch vụ kỹ thuật áp dụng theo mức thuế TNDN (18% đối với tổ chức, 20% đối với cá nhân không thường trú). Năm tài chính 2014/2015, tổng thu thuế của IRAS đạt 43,4 tỷ USD (tăng 4,4% so với năm trước), trong đó thuế NTNN chiếm tỷ trọng 2%. Cơ quan thuế Singapore tập trung vào chiến lược tối đa hóa sự tuân thủ tự nguyện và hiện đại hóa CNTT.
  • Úc: Thuế nhà thầu đánh trên hợp đồng công việc (xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng) và các hoạt động liên quan với mức giữ lại cơ bản là 5%. Thuế suất lãi vay là 10% (từ 01/07/2006 miễn thuế đối với lãi chi trả từ đối tượng cư trú cho không cư trú); cổ tức áp dụng mức 30% (giảm còn 15% theo DTA); bản quyền chịu mức 30% (giảm xuống 10% hoặc 5% theo DTA). Cơ quan thuế ATO phân loại quản lý theo mức độ tuân thủ rủi ro, đẩy mạnh phát triển đại lý thuế và có cơ chế hoàn thuế chiếm tới 83% người nộp thuế.
• Bài học cho Việt Nam: Khẳng định tính tất yếu của cơ chế tự khai tự nộp kết hợp quản lý rủi ro; hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý rõ ràng, dễ hiểu; nâng cao năng lực cán bộ hành thu và hiện đại hóa dịch vụ hỗ trợ người nộp thuế.

Chương 2: Thực trạng về thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam

Chương 2 phân tích quá trình hình thành chính sách, khung pháp lý hiện hành và dữ liệu thực tế thực hiện thu thuế NTNN tại Việt Nam:

• Quá trình hình thành chính sách: Bắt đầu từ Thông tư 03-TC/GTBD (1991) về thuế cước tàu biển, Thông tư 30-TC/TCT (1992), Thông tư 37/TC/TCT (1995), Thông tư 169/1998/TT-BTC, Thông tư 05/2005/TT-BTC, Thông tư 134/2008/TT-BTC, Thông tư 60/2012/TT-BTC và hiện tại là Thông tư 103/2014/TT-BTC. Xu hướng chung là đối tượng áp dụng ngày càng mở rộng và mức thuế suất được chi tiết hóa theo từng nhóm dịch vụ, sản xuất từ 0,1% đến 20%.
• Khung pháp lý theo Thông tư 103/2014/TT-BTC:
  • Mở rộng phạm vi đối tượng chịu thuế đối với việc cung cấp hàng hóa theo tất cả các điều kiện Incoterms mà người bán chịu rủi ro vào trong lãnh thổ Việt Nam, các trường hợp phân phối hàng hóa kèm cung cấp dịch vụ tại Việt Nam mà bên nước ngoài vẫn giữ quyền sở hữu hoặc ấn định giá.
  • Quy định rõ các trường hợp loại trừ không thuộc diện chịu thuế NTNN: giao hàng tại cửa khẩu nước ngoài hoặc cửa khẩu Việt Nam không kèm dịch vụ nội địa (kể cả có điều khoản bảo hành); dịch vụ thực hiện hoàn toàn tại nước ngoài (sửa chữa phương tiện vận tải, máy móc thiết bị, quảng cáo tiếp thị không qua internet); sử dụng kho ngoại quan, ICD để lưu trữ, quá cảnh.
  • Quy định về DTA: Việt Nam đã ký kết DTA với 73 quốc gia và vùng lãnh thổ (tính đến 01/08/2015). Thông tư 205/2013/TT-BTC bổ sung chế tài chống lạm dụng DTA (từ chối áp dụng nếu nghĩa vụ thuế phát sinh quá 3 năm, hoặc người đề nghị không phải chủ sở hữu thực sự của thu nhập).

Tiêu chí	Phương pháp kê khai	Phương pháp trực tiếp	Phương pháp hỗn hợp
Điều kiện áp dụng	Có cơ sở thường trú/cư trú tại VN; thời hạn HĐ $\ge$ 183 ngày; áp dụng chế độ kế toán VN.	Không đáp ứng đủ các điều kiện của phương pháp kê khai.	Có cơ sở thường trú/cư trú tại VN; thời hạn HĐ $\ge$ 183 ngày; thực hiện chế độ kế toán VN.
Tính thuế GTGT	Phương pháp khấu trừ (Thuế đầu ra - Thuế đầu vào).	Tỷ lệ % ấn định nhân $(\times)$ Doanh thu tính thuế GTGT.	Phương pháp khấu trừ (Thuế đầu ra - Thuế đầu vào).
Tính thuế TNDN	Kê khai doanh thu, chi phí để xác định thu nhập chịu thuế.	Tỷ lệ % ấn định nhân $(\times)$ Doanh thu tính thuế TNDN.	Tỷ lệ % ấn định nhân $(\times)$ Doanh thu tính thuế TNDN.
Trách nhiệm nộp	Nhà thầu nước ngoài trực tiếp kê khai, nộp thuế.	Bên Việt Nam khấu trừ và nộp thay.	Nhà thầu nước ngoài trực tiếp kê khai, nộp thuế.

Ngành kinh doanh	Tỷ lệ % tính thuế GTGT	Tỷ lệ % tính thuế TNDN
Thương mại, phân phối hàng hóa, máy móc thiết bị gắn dịch vụ tại VN	Theo Luật Thuế GTGT khâu NK	1%
Dịch vụ, cho thuê máy móc thiết bị, bảo hiểm, thuê giàn khoan	5%	5%
Dịch vụ quản lý nhà hàng, khách sạn, casino	5%	10%
Dịch vụ tài chính phái sinh	Không chịu thuế GTGT	2%
Cho thuê tàu bay, động cơ tàu bay, phụ tùng tàu bay, tàu biển	Không chịu thuế GTGT	2%
Xây dựng, lắp đặt không bao thầu nguyên vật liệu, thiết bị	5%	2%
Xây dựng, lắp đặt có bao thầu nguyên vật liệu, thiết bị	3%	2%
Vận tải, sản xuất kinh doanh khác	2% - 3%	2%
Chuyển nhượng chứng khoán, tái bảo hiểm ra nước ngoài	Không chịu thuế GTGT	0,1%
Lãi tiền vay	Không chịu thuế GTGT	5%
Thu nhập bản quyền	Không chịu thuế GTGT	10%

• Thực trạng số liệu thu thuế NTNN tại Việt Nam:
  • Vốn FDI thực hiện và đăng ký duy trì mức cao (đỉnh điểm năm 2008 vốn đăng ký đạt gần 70 tỷ USD). Trong 9 tháng đầu năm 2015, thu thuế từ khu vực doanh nghiệp FDI chiếm 28% tổng thu ngân sách, vượt khu vực DNNN (21%) và khu vực ngoài quốc doanh (13%).
  • Về mặt địa lý, dòng vốn FDI và số thu thuế NTNN năm 2015 tập trung cao tại Bắc Ninh (3,46 tỷ USD), TP. Hồ Chí Minh (3,32 tỷ USD), Bình Dương (2,95 tỷ USD), Trà Vinh (2,52 tỷ USD), Đồng Nai (1,94 tỷ USD). Năm 2014, riêng 3 địa phương gồm TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Bà Rịa – Vũng Tàu đã chiếm hơn 75% tổng số thu thuế NTNN toàn quốc.
  • Điển hình tại Bắc Ninh năm 2015, các dự án của Tập đoàn Samsung nộp 1.684 tỷ đồng thuế, trong đó thuế NTNN nộp thay đạt 982 tỷ đồng (chiếm hơn 58%). Tại Thái Nguyên năm 2015, thu thuế từ doanh nghiệp FDI đạt 1.356 tỷ đồng (bằng 625% dự toán), trong đó Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên nộp thay thuế NTNN ước đạt 950 tỷ đồng và Samsung Electro-Mechanics nộp thay 50 tỷ đồng.

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam

Chương 3 đề xuất định hướng và các nhóm giải pháp bám sát Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2020:

• Định hướng cải cách: Đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế, đảm bảo quyền thu thuế bình đẳng của quốc gia theo nguyên tắc nguồn phát sinh thu nhập, ngăn ngừa các hành vi chuyển giá, trốn thuế quốc tế nhưng không tạo ra rào cản hành chính gây suy giảm dòng vốn FDI.
• Hệ thống giải pháp đề xuất:
  • Nhóm giải pháp chung: Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy theo hướng minh bạch, đồng bộ; mở rộng diện điều chỉnh thuế đối với các mô hình kinh doanh mới; xây dựng cơ chế quản lý rủi ro và phân loại đối tượng nộp thuế tương tự mô hình của Úc; thu hẹp các quy định miễn giảm thuế thiếu chặt chẽ.
  • Nhóm giải pháp cụ thể: Chuẩn hóa công thức và phương pháp xác định doanh thu tính thuế GTGT và TNDN trong trường hợp hợp đồng trọn gói (EPC); rà soát, điều chỉnh tỷ lệ % ấn định tính thuế TNDN và GTGT cho từng ngành nghề phù hợp với biên lợi nhuận thực tế; quy định cụ thể chế tài và phương thức tính thuế đối với chuyển nhượng dự án, chuyển nhượng quyền tham gia hợp đồng kinh tế và tài sản vô hình.
  • Nhóm giải pháp hỗ trợ: Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong kê khai, nộp thuế điện tử và kết nối liên thông dữ liệu giữa cơ quan Thuế, Hải quan, Kho bạc và Ngân hàng thương mại; tăng cường đào tạo chuyên sâu về luật thuế quốc tế, hiệp định DTA cho đội ngũ cán bộ thanh tra; học tập mô hình tuyên truyền, hỗ trợ tuân thủ tự nguyện của IRAS (Singapore); tăng cường hợp tác thanh tra thuế quốc tế nhằm kiểm soát xói mòn cơ sở tính thuế trong khối ASEAN.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Hệ thống hóa toàn bộ tiến trình phát triển của chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam từ văn bản đầu tiên năm 1991 đến Thông tư số 103/2014/TT-BTC.
  • Phân tích chi tiết sự khác biệt về mặt kỹ thuật giữa Thông tư 103/2014/TT-BTC và Thông tư 60/2012/TT-BTC, chỉ ra tính linh hoạt cho doanh nghiệp khi cho phép tách riêng giá trị máy móc thiết bị và dịch vụ trong các hợp đồng xây dựng có bao thầu.
  • Lượng hóa quy mô đóng góp của thuế NTNN thông qua các số liệu thống kê thực tế: khu vực FDI đóng góp 28% tổng thu ngân sách 9 tháng đầu năm 2015; ba địa phương trọng điểm (TP.HCM, Hà Nội, Bà Rịa – Vũng Tàu) chiếm trên 75% số thu thuế NTNN năm 2014; dữ liệu nộp thuế NTNN của tổ hợp Samsung tại Bắc Ninh (982 tỷ đồng) và Thái Nguyên (1.000 tỷ đồng) năm 2015.
• Đóng góp của khóa luận: Cung cấp góc nhìn so sánh đa chiều giữa Việt Nam và 3 quốc gia (Nhật Bản, Singapore, Úc), làm rõ những khoảng trống trong công tác quản lý thuế NTNN tại Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp 3 nhóm (chung, cụ thể, hỗ trợ) mang tính khả thi, phù hợp với lộ trình cải cách thuế giai đoạn 2011–2020.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nguồn dữ liệu thống kê chi tiết về số thu thuế NTNN tách biệt tại nhiều địa phương còn hạn chế do thuế NTNN không hạch toán thành một mục lục ngân sách độc lập mà nằm rải rác trong thuế TNDN, thuế GTGT và thuế TNCN. Tại thời điểm nghiên cứu (2015–2016), Hiệp định DTA giữa Việt Nam và Hoa Kỳ chưa có hiệu lực thi hành nên chưa thể đánh giá tác động thực tế từ dòng vốn của các nhà thầu Mỹ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế quản lý thuế đối với các hoạt động kinh doanh thương mại điện tử xuyên biên giới, dịch vụ kỹ thuật số và các mô hình kinh tế số của các nhà thầu không có hiện diện vật chất tại Việt Nam; đánh giá tác động của các cam kết thương mại tự do thế hệ mới (như TPP/CPTPP, EVFTA) đến chính sách thuế khấu trừ tại nguồn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Tài chính quốc tế, Luật Kinh tế và Kế toán – Kiểm toán khi tìm hiểu về cơ chế thuế khấu trừ tại nguồn, hiệp định tránh đánh thuế hai lần và nghĩa vụ tài chính của nhà đầu tư nước ngoài.
• Kế toán viên, chuyên viên tư vấn thuế và nhà quản trị tại các doanh nghiệp Việt Nam có hoạt động nhập khẩu máy móc, thuê thầu xây dựng quốc tế, vay vốn nước ngoài hoặc ký kết hợp đồng dịch vụ kỹ thuật với đối tác phi cư trú.
• Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống bảng biểu phân loại đối tượng chịu thuế, phương pháp tính thuế theo Thông tư 103/2014/TT-BTC và các bài học kinh nghiệm về mô hình quản lý rủi ro tuân thủ của Singapore và Úc.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện để Nhà thầu nước ngoài được áp dụng phương pháp kê khai nộp thuế tại Việt Nam là gì?
Theo quy định tại Thông tư 103/2014/TT-BTC, nhà thầu nước ngoài phải đáp ứng đồng thời 3 điều kiện: (1) Có cơ sở thường trú tại Việt Nam hoặc là đối tượng cư trú tại Việt Nam; (2) Thời hạn kinh doanh tại Việt Nam theo hợp đồng nhà thầu từ 183 ngày trở lên; (3) Áp dụng chế độ kế toán Việt Nam, thực hiện đăng ký thuế và được cấp mã số thuế.

2. Điểm mới quan trọng của Thông tư 103/2014/TT-BTC so với Thông tư 60/2012/TT-BTC đối với hợp đồng xây dựng có bao thầu máy móc thiết bị là gì?
Thông tư 60/2012/TT-BTC ấn định toàn bộ giá trị hợp đồng xây dựng có bao thầu phải chịu thuế NTNN với tỷ lệ GTGT 3% và TNDN 2% bất kể có tách được giá trị hay không. Thông tư 103/2014/TT-BTC cho phép nhà thầu tách riêng giá trị máy móc thiết bị (chỉ chịu thuế TNDN 1%, thuế GTGT nộp ở khâu nhập khẩu) và giá trị dịch vụ/xây lắp, giúp nhà thầu tối ưu hóa chi phí thuế hợp pháp.

3. Số liệu thực tế trong khóa luận phản ánh mức độ đóng góp của thuế NTNN tại các doanh nghiệp FDI lớn như Samsung ra sao?
Năm 2015, tại Bắc Ninh, các dự án Samsung nộp 1.684 tỷ đồng tiền thuế vào ngân sách, trong đó thuế NTNN nộp thay đạt 982 tỷ đồng (hơn 58%). Tại Thái Nguyên, số thuế nộp thay NTNN từ Công ty Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên đạt khoảng 950 tỷ đồng và Samsung Electro-Mechanics đạt 50 tỷ đồng, đóng góp quyết định vào kết quả thu ngân sách vượt dự toán của tỉnh.

4. Khóa luận rút ra bài học gì từ mô hình quản lý thuế của Singapore (IRAS) và Úc (ATO)?
Bài học cốt lõi là chuyển dịch phương thức quản lý sang cơ chế "tự khai, tự nộp" dựa trên phân loại cấp độ rủi ro tuân thủ của người nộp thuế, đẩy mạnh ứng dụng CNTT, tối đa hóa dịch vụ hỗ trợ nhằm khuyến khích tính tuân thủ tự nguyện và phát triển mạng lưới đại lý thuế chuyên nghiệp.

5. Theo Thông tư 205/2013/TT-BTC, những trường hợp nào bị từ chối áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA)?
Cơ quan thuế Việt Nam sẽ từ chối áp dụng DTA nếu: số thuế phát sinh quá 3 năm trước thời điểm đề nghị; mục đích chính của hợp đồng/thỏa thuận là nhằm trốn hoặc giảm thuế; hoặc người đề nghị không phải là chủ sở hữu thực sự của khoản thu nhập (ví dụ: công ty trung gian, đại lý, hoặc có nghĩa vụ chuyển giao trên 50% thu nhập cho bên thứ ba trong vòng 12 tháng).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Ngọc Sơn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, khung pháp lý và thực tiễn thực thi chính sách thuế nhà thầu nước ngoài tại Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Bằng việc kết hợp phân tích các quy định tại Thông tư số 103/2014/TT-BTC với số liệu thực tế từ các trung tâm thu hút FDI và kinh nghiệm quản lý của Nhật Bản, Singapore, Úc, công trình đã chỉ rõ những điểm tiến bộ cũng như các bất cập còn tồn tại trong cơ chế hành thu. Các giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ từ hoàn thiện quy định pháp lý, điều chỉnh tỷ lệ tính thuế đến nâng cao năng lực quản lý rủi ro, đóng góp thiết thực cho mục tiêu cải cách hệ thống thuế của Việt Nam đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THUẾ NHÀ THẦU NƯỚC NGOÀI 1. Khái niệm – Đặc điểm của thuế nhà thầu nước ngoài 1. Khái niệm thuế nhà thầu nước ngoài Hiện nay chưa có một khái niệm chính thức về thuế nhà thầu trong các văn bản hệ thống thuế của các quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, dựa vào các văn bản quy định liên quan của một số quốc gia, tác giả trích dẫn một số định nghĩa có đề cập đến thuế nhà thầu nước ngoài (thuế NTNN) như sau: Thuế NTNN theo tên gọi ở các nước trên thế giới là Foreign Contractor Tax (FCT), Foreign Contracter Witholding Tax (FCWT).

Theo luật quản lý thuế của Australia năm 2012 (Taxation Administration Amendment Regulations 2012), thuế NTNN được định nghĩa là loại thuế đánh trên thu nhập (lãi vay, cổ tức, tiền bản quyền và các khoản thanh toán thuế) được quy định tại nguồn của người cư trú ngoài nước đó. Trong văn bản hướng dẫn thuế Malaysia (Malaysia Tax and Business Booklet, 2013, trang 24) đưa ra khái niệm như sau: thuế NTNN là khoản tiền được bên chi trả khấu trừ lại đối với thu nhập của người được trả tiền không cư trú và nộp cho Cục thu nội địa Malaysia, bên trả tiền là cá nhân, tổ chức hoạt động kinh doanh tại Malaysia, bên nhận tiền là cá nhân, tổ chức không cư trú tại Malaysia. Trong Hướng dẫn thuế khấu trừ Singapore 2012 (Singapore Withholding Tax Guide, 2012) thì thuế nhà thầu hay thuế khấu trừ được áp dụng đối với các khoản thanh toán cho nhà thầu nước ngoài cho các dịch vụ được cung cấp hoặc công việc được thực hiện tại Singapore. Khi một công ty Singapore trả tiền thì một tỷ lệ phần trăm của thanh toán đó phải được giữ lại và nộp cho Cơ quan thuế nội địa (The Inland Revenue Authority of Singapore – IRAS).

Theo tổ chức Vụ thu thuế IRS của Hoa Kỳ, thuế nhà thầu là số tiền thuế mà một quốc gia tác động vào khoản thu nhập chi trả cho phía bên ngoài và đó là khoản mà một doanh nghiệp sẽ giữ lại khi có phát sinh việc thanh toán tiền cho một bên khác, và số tiền giữ lại này sẽ được nộp cho cơ quan thuế thông qua hoạt động mà nhà thầu chính 10 hoặc nhà thầu phụ thực hiện kinh doanh. Khái niệm mà IRS đưa ra cũng là khái niệm được chấp nhận và phổ biến nhất hiện nay. Tại Việt Nam chưa có văn bản pháp luật nào nêu rõ khái niệm về thuế NTNN mà chỉ có một số văn bản đưa ra khái niệm về NTNN. Theo Thông tư số 103/2014/TT-BTC ngày 06/8/2014 của Bộ Tài Chính: “Tổ chức nước ngoài kinh doanh có cơ sở thường trú tại Việt Nam hoặc không có cơ sở thường trú tại Việt Nam; cá nhân nước ngoài kinh doanh là đối tượng cư trú tại Việt Nam hoặc không là đối tượng cư trú tại Việt Nam (sau đây gọi chung là Nhà thầu nước ngoài, Nhà thầu phụ nước ngoài)” Theo Quyết định số 87/2004/QĐ-TTG ngày 19/05/2004: của Thủ Tướng Chính Phủ: "Nhà thầu nước ngoài" là tổ chức, cá nhân nước ngoài có năng lực pháp luật dân sự; đối với cá nhân còn phải có năng lực hành vi dân sự để ký kết và thực hiện hợp đồng.

Năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự của nhà thầu nước ngoài được xác định theo pháp luật của nước mà nhà thầu có quốc tịch. Nhà thầu nước ngoài có thể là nhà thầu chính, tổng thầu, nhà thầu liên danh, nhà thầu phụ. Như vậy, từ một số định nghĩa trên, tác giả tổng hợp một số nội dung chính của thuế NTNN, bao gồm: - Là một khoản được giữ lại và được tính toán thông qua các hình thức thuế khác được quy định trong luật thuế tương ứng của quốc gia đó. - Được tính trên số tiền trả cho phía nước ngoài hoặc khoản thu nhập và tổ chức, cá nhân đó nhận được khi hoạt động kinh doanh.

- Nộp trực tiếp hoặc tạm thu trước cho cơ quan thuế có thẩm quyền. Đặc điểm của thuế nhà thầu nước ngoài Các công ty hiện nay đang mở rộng phạm vi hoạt động của mình không chỉ ở trong nước mà còn ở các thị trường quốc tế rộng lớn khác. Nhiều công ty trong số đó có được nguồn lợi nhuận khổng lồ thu được từ hoạt động kinh doanh ở nước ngoài. Do đó, thuế nhà thầu được xây dựng nhằm mục đích tạo nguồn thu thuế cho chính phủ đánh trên các khoản thu nhập từ hoạt động kinh doanh của NTNN phát sinh tại quốc gia ấy.

Bên cạnh đó, thuế NTNN còn khắc phục được tình trạng trốn thuế của các tổ chức, cá nhân kinh 11 doanh trong và ngoài nước, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, công bằng giữa các đối tượng khác nhau trong nền kinh tế. Với những quy định và mục đích của thuế NTNN kể trên, tác giả khái quát lên những đặc điểm chính của thuế NTNN như sau:  Về lĩnh vực áp dụng: Một số loại hình kinh doanh thường áp dụng thuế nhà thầu như: - Đầu tư vào những dự án mới hoặc nhập khẩu máy móc, loại thiết bị mà trong nước chưa sản xuất, chế tạo được, kèm theo các dịch vụ hỗ trợ khác. - Cho thuê các loại máy móc, phương tiện, thiết bị công nghệ, phương tiện vận tải và các động sản khác dưới mọi hình thức, kể cả các phần mềm đi kèm. - Tư vấn, thiết kế (kể cả thiết kế qua Internet) - Chuyển giao công nghệ, mua bán bản quyền công nghệ từ nước ngoài, trả tiền bản quyền xuất bản phẩm.

- Vay ngân hàng nước ngoài (lãi tiền vay). - Quảng cáo (tiền bản quyền) hoặc dịch vụ.  Về thời gian hoạt động của nhà thầu nước ngoài Một trong những đặc điểm quan trọng của NTNN là hoạt động kinh doanh chỉ trong một thời gian ngắn, theo các hợp đồng ký với các doanh nghiệp hay các cá nhân của nước sở tại. Các hợp đồng này thường là ngắn hạn, hầu hết không quá một năm, có những hợp đồng chỉ trong thời gian rất ngắn.

Một số trường hợp có những hợp đồng được thực hiện trong nhiều năm, đặc biệt là các hợp đồng trong lĩnh vực dầu khí: thuê giàn khoan, tàu chứa dầu v.v…; hay trong các lĩnh vực xây dựng nhà máy điện, xi măng, nhà máy chế biến thực phẩm; hoặc các hợp đồng vay vốn đầu tư dự án mua sắm máy móc thiết bị.  Về cách thu Để đảm bảo việc thu thuế NTNN được thực hiện một cách hiệu quả, khắc phục một số vấn đề như thời gian thực hiện hợp đồng ngắn, nhà thầu có thể hoặc không cần hiện diện tại nước sở tại, việc thu thuế NTNN có điểm khác biệt với các hình thức thu thuế khác. Thuế NTNN được thu chủ yếu tại bên ký hợp đồng nước sở tại, đó cũng là đặc điểm dẫn tới tên khác của thuế NTNN là thuế khấu trừ tại nguồn, trong đó nguồn được hiểu là nguồn thu nhập, tức là thu tại đơn vị chi trả thu nhập. Điều này dẫn đến đơn giản 12 hóa thủ tục hành chính thuế hiệu quả, tiết kiệm chi phí thu thuế.

Tuy nhiên, cách thu thuế này cũng có nhược điểm là chuyển nghĩa vụ kê khai và nộp thuế của đối tượng nộp thuế – các NTNN – sang cho bên ký hợp đồng ở nước sở tại. Như vậy các chế tài về thuế như: phạt vi phạm kê khai, khai sai, khai thiếu, nộp chậm tờ khai v.v… cũng được chuyển sang cho bên ký hợp đồng ở nước sở tại.  Về thuế suất Do đặc điểm, đa phần NTNN chỉ hoạt động trong thời gian ngắn và không thực hiện chế độ sổ sách kế toán như các doanh nghiệp trong nước nên việc kê khai, tính thuế không áp dụng như đối với các doanh nghiệp trong nước. Để tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình hành thu, thuế suất đối với các hoạt động kinh doanh của NTNN thường được gộp lại theo từng nhóm có hoạt động kinh doanh tương tự.

Cũng do không thực hiện chế độ sổ sách kế toán, việc xác định thuế TNDN thường theo tỷ lệ % trên doanh thu NTNN nhận được. Tỷ lệ này cũng được xác định theo từng nhóm hoạt động kinh doanh tương tự nhau, chẳng hạn: hoạt động dịch vụ, hoạt động xây dựng, hoạt động thương mại v.v…  Quan hệ với Hiệp định tránh đánh thuế hai lần Thuế NTNN có quan hệ chặt chẽ với Hiệp định tránh đánh thuế hai lần. Các quy định về thuế đối với NTNN đều đề cập đến quan hệ giữa thuế NTNN và Hiệp định tránh đánh thuế hai lần. Quan hệ giữa thuế NTNN và Hiệp định tránh đánh thuế hai lần thể hiện ở các điểm sau: - Về loại thuế áp dụng: Khác với thuế NTNN, Hiệp định tránh đánh thuế hai lần chỉ áp dụng đối với thuế thu nhập.

Các loại thuế gián thu như thuế GTGT, TTĐB v.v… áp dụng theo nội luật. - Về nghĩa vụ nộp thuế: Trong các quy định về thuế NTNN đều khẳng định việc áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần đối với hoạt động của NTNN. Trường hợp NTNN hoạt động tại nước ký kết hợp đồng hình thành một Cơ sở thường trú theo định nghĩa tại từng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (Permanent Establishment – PE), các NTNN sẽ nộp thuế như các doanh nghiệp trong nước. 13 Ngược lại, các NTNN có thể chỉ phải nộp thuế tại nước đăng ký kinh doanh mà không phải tại nước ký hợp đồng.

- Về thứ tự áp dụng quy định Luật đối với NTNN: Sẽ áp dụng quy định tại Hiệp định nếu có sự khác nhau giữa các quy định tại Hiệp định và các quy định tại luật thuế trong nước. Ngoài các đặc điểm quan trọng trên, thuế NTNN còn có một số đặc điểm khác có thể thấy thông qua các quy định về thuế như: thuế nhà thầu vừa mang tính chất của một loại thuế trực thu và vừa mang tính chất của loại thuế gián thu (do nó bao gồm cả thuế TNDN, thuế TNCN và các loại thuế gián thu khác như thuế GTGT); và thuế NTNN không phải là một loại thuế độc lập, mà hầu hết các quốc gia đều quy định thuế nhà thầu dựa trên phương pháp tính thuế được quy định trong các văn bản luật thuế khác. Do đó, với các đặc điểm khái quát trên, có thể thấy thuế nhà thầu được xem là công cụ để Chính phủ điều chỉnh hành vi của các nhà đầu tư không có tư cách pháp nhân tại nước đó. Bên cạnh những thuận lợi trên thì loại thuế nhà thầu này vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định.