CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ VÀ CHÍNH SÁCH SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP DỊCH VỤ NÓI CHUNG VÀ DOANH NGHIỆP HÀNG KHÔNG NÓI RIÊNG 1. Một số khái niệm và lý luận cơ sở 1. Dịch vụ, dịch vụ hàng không 1. Khái niệm dịch vụ Trong nền kinh tế học, dịch vụ được hiểu là những thứ tương tự như hàng hóa nhưng là phi vật chất.
Theo Philip Kotler “Dịch vụ là một hoạt động hay lợi ích cung ứng nhằm để trao đổi, chủ yếu là vô hình và không dẫn đến việc chuyển quyền sở hữu. Việc thực hiện dịch vụ có thể gắn liền hoặc không gắn liền với sản phẩm vật chất” PGS.TS Nguyễn Văn Thanh cho rằng: “Dịch vụ là một hoạt động lao động sáng tạo nhằm bổ sung giá trị cho phần vật chất và làm đa dạng hoá, phong phú hoá, khác biệt hoá, nổi trội hoá… mà cao nhất trở thành những thương hiệu, những nét văn hoá kinh doanh và làm hài lòng hơn cho người tiêu dùng để họ sẵn sàng trả tiền cao, nhờ đó kinh doanh có hiệu quả hơn”. Mác cho rằng : “Dịch vụ là con đẻ của nền kinh tế sản xuất hàng hóa, khi mà kinh tế hàng hóa phát triển mạnh, đòi hỏi một sự lưu thông thông suốt, trôi chảy, liên tục để thoả mãn nhu cần ngày càng cao đó của con người thì dịch vụ ngày càng phát triển” Như vậy có nhiều khái niệm về dịch vụ được phát biểu dưới nhiều góc độ khác nhau nhưng tựu chung thì dịch vụ là hoạt động sáng tạo có tính đặc thù riêng của con người trong xã hội phát triển và có sự cạnh tranh cao, các hoạt động này là vô hình và có thể tách rời hoặc bổ trợ cho sản phẩm hàng hóa nhằm thỏa mãn kịp thời, thuận lợi, hiệu quả hơn các nhu cầu trong sản xuất và đời sống của con người. Đặc điểm dịch vụ 7 Dịch vụ là một loại hàng hóa đặc biệt, nó có những nét đặc trưng riêng mà hàng hóa hiện hữu không có.
Dịch vụ có 4 đặc điểm nồi bật: - Dịch vụ không hiện hữu: Đây là đặc điểm cơ bản của dịch vụ, dịch vụ là vô hình, không tồn tại dưới dạng vật thể. Nhưng sản phẩm dịch vụ vẫn mang nặng tính vật chất. - Dịch vụ không đồng nhất: Sản phẩm dịch vụ không tiêu chuẩn hóa được. Do dịch vụ chịu sự chi phối của nhiều yếu tố khó kiểm soát trước hết do hoạt động cung ứng, các nhân viên cung cấp dịch vụ không thể tạo ra những dịch vụ như nhau trong những thời gian làm việc khác nhau.
Khách hàng tiêu dùng là người quyết định chất lượng dịch vụ đưa vào cảm nhận của họ. Trong những khoảng thời gian khác nhau thì cảm nhận của khách hàng cũng khác nhau. Sản phẩm dịch vụ sẽ có giá trị khác nhau khi thỏa mãn những nhu cầu khác nhau của khách hàng. - Dịch vụ không tách rời: Sản phẩm dịch vụ gắn liền với hoạt động sản xuất và phân phối chúng.
Một sản phẩm dịch vụ cụ thể gắn liền với cấu trúc của nó và là kết quả của quá trình hoạt động của hệ thống cấu trúc đó. Quá trình sản xuất gắn liền với việc tiêu dùng dịch vụ. Người tiêu dùng dịch vụ cũng tham gia vào hoạt động sản xuất cung cấp dịch vụ cho chính mình. - Sản phẩm dịch vụ không tồn trữ: Dịch vụ không thể tồn kho, không cất trữ và không thể vận chuyển từ khu vực này tới khu vực khác.
Vì vậy việc sản xuất mua bán và tiêu dùng dịch vụ bị giới hạn bởi thời gian. Sản xuất và tiêu dùng dịch vụ phải đồng thời, trực tiếp, trong một thời gian giới hạn. Phân loại dịch vụ Lĩnh vực dịch vụ rất đa dạng, để có cách quản lý thích hợp chúng ta cần phân loại dịch vụ dựa vào một số tiêu thức nhất đinh. Có nhiều cách phân loại dịch vụ, sau đây là các cách phân loại chính a.
Phân loại theo vai trò sản phẩm cung cấp cho khách hàng 8 - Dịch vụ thuần túy: là loại dịch vụ có vai trò cốt lõi trong sản phẩm cung cấp cho khách hàng, không có hoặc hầu như không có sự tham gia của hàng hóa hữu hình kèm theo.(Ví dụ : Dịch vụ đào tạo , dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ tư vấn pháp luật, dịch vụ bưu chính , dịch vụ chăm sóc sức khỏe …) - Dịch vụ bổ xung thêm: là các dịch vụ cung cấp thêm cho khách hàng ngoài các dịch vụ chính hoặc hàng hóa chính làm tăng thêm lợi ích mà khách hàng được hưởng và đồng thời tăng khả năng cạnh tranh cho nhà cung cấp. Phân loại theo đối tượng trực tiếp của sản phẩm - Các dịch vụ dành cho cơ thể con người. (Ví dụ: Chăm sóc sức khỏe, vận chuyển hành khách, dịch vụ thẩm mỹ, khách sạn, nhà hàng…) - Các dịch vụ dành cho tài sản của con người. (Ví dụ: Vận chuyển hàng hóa, sửa chữa, xây dựng, bưu chính…) - Các dịch vụ dành cho tinh thần của con người.
(Ví dụ: Dịch vụ giáo dục, giải trí, phát thanh truyền hình, thông tin liên lạc, du lịch…) - Các dịch vụ dành cho quyền sở hữu của con người. (Ví dụ: Ngân hàng, bảo hiểm, tiết kiệm, kế toán, pháp luật… c. Phân loại dịch vụ theo WTO Các phân loại này giống như một liệt kê chia các loại hình dịch vụ ra làm 12 ngành với 155 phân ngành: - Các dịch vụ kinh doanh: dịch vụ kinh doanh bất động sản, đại lý hưởng hoa hồng, môi giới, liên quan đến chuyên môn như luật sư, tư vấn. - Các dịch vụ truyền thông: viễn thông, phát thanh truyền hình, đưa thư mailling.
- Các dịch vụ xây dựng và kỹ sư công trình: kỹ sư công trình xây dựng cao ốc, nhà dân dụng, thiết kế nhà cửa, hoàn thiện công trình … - Các dịch vụ phân phối: dịch vụ bán buôn, bán lẻ, bán hàng đa cấp … 9 - Các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và dịch vụ xã hội: y tế, bệnh viện, dịch vụ xã hội như vận tải hành khách công cộng … - Các dịch vụ giáo dục: giáo dục tiểu học, trung học, đại học, sau đại học. - Các dịch vụ tài chính: ngân hàng, bảo hiểm, tài chính và các dịch vụ tài chính khác không phải là bảo hiểm như quản lý quỹ … - Các dịch vụ môi trường: thu gom rác thải, thoát nước, trồng cây xanh … - Các dịch vụ du lịch và lữ hành: khách sạn, nhà hàng, hướng dẫn tour, đại lý du lịch … - Các dịch vụ giải trí, thể thao: phát hành báo chí, thể thao, hỗ trợ cho thể thao, bảo tàng, thư viện, lưu trữ … - Các dịch vụ vận tải: vận tải hàng không, đường sắt, đường thủy nội địa, đường bộ, đường vũ trụ, các dịch vụ hỗ trợ cho các loại hình vận tải trên như sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện, cung cấp nhiên liệu… - Các dịch vụ không được kể tên ở trên. Khái niệm dịch vụ của hãng hàng không Dịch vụ của công ty hàng không là những dịch vụ liên quan trực tiếp đến khai thác tàu bay, khai thác vận chuyển hàng không và hoạt động bay, khai thác hạ tầng khu vực sân bay và các dịch vụ tăng cường khác nhằm đảm bảo an toàn, thoải mái, chất lượng và tiện nghi cho khách hàng. Góp phần tạo uy tín cũng như lợi thế cạnh tranh cho các doanh nghiệp kinh doanh hàng không.
Đặc điểm của dịch vụ hàng không Ngoài các đặc điểm giống với đặc điểm của dịch vụ nói chung thì dịch vụ hàng không còn có các đặc điểm khác như sau: Ngành hàng không dân dụng là ngành vận tải áp dụng kỹ thuật công nghệ hiện đại Hoạt động không chỉ trong nước mà còn mang tính quốc tế Gắn liền tuyệt đối với an toàn và an ninh 10 Ngành hàng không có rất nhiều khâu và cần nhiều nghề nghiệp đa dạng để hoạt động đồng bộ trong một quy trình chặt chẽ. Phân loại dịch vụ hàng không Dịch vụ kinh doanh của công ty hàng không thường được phân loại theo các cách sau. Phân loại theo tính cốt lõi của sản phẩm dịch vụ cung cấp - Dịch vụ kinh doanh chính Vận chuyển hàng không đối với hành khách, hành lý, hàng hóa, bưu kiện, bưu phẩm, thư; bay phục vụ nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng. Bảo dưỡng tàu bay, động cơ, phụ tùng, thiết bị hàng không và các thiết bị kỹ thuật khác; sản xuất linh kiện, vật tư, phụ tùng tàu bay, trang thiết bị kỹ thuật khác thuộc lĩnh vực công nghiệp hàng không.
Cung ứng dịch vụ kỹ thuật cho các hãng hàng không trong nước và nước ngoài. Xuất nhập khẩu tàu bay, động cơ, phụ tùng, trang thiết bị hàng không (thuê, cho thuê, thuê mua và mua, bán) Dịch vụ kinh doanh bổ trợ Vận tải mặt đất; cung ứng các dịch vụ phục vụ kỹ thuật thương mại mặt đất; các dịch vụ tại nhà ga hành khách, ga hàng hóa và các dịch vụ phục vụ sân đỗ tại các cảng hàng không, sân bay; dịch vụ giao nhận hàng hóa; sản xuất, chế biến, xuất, nhập khẩu thực phẩm để phục vụ trên tàu bay. Đầu tư và khai thác hạ tầng kỹ thuật tại các sân bay: Nhà ga hành khách, hàng hóa, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, các trang thiết bị phục vụ dây chuyền vận tải hàng không và dịch vụ đồng bộ trong dây chuyền vận tải hàng không; 11 Xuất, nhập khẩu, cung ứng xăng, dầu, mỡ hàng không, chất lỏng chuyên dùng và xăng dầu khác tại các cảng hàng không sân bay và các địa điểm khác. Dịch vụ đại lý cho các hãng hàng không, các nhà sản xuất tàu bay, động cơ, thiết bị, phụ tùng tàu bay, các công ty vận tải du lịch trong nước và nước ngoài; cung ứng dịch vụ thương mại, du lịch, khách sạn, bán hàng miễn thuế tại nhà ga hàng không, các tỉnh, thành phố; các dịch vụ hàng không khác.