ĐẠI HỌC THIÊN KHOA LUẬT - SỰ PHÁT TRIỂN CỦA HIẾN PHÁP TRONG TIẾN TRÌNH DÂN CHỦ HÓA Ở ĐÔNG Á

Luận án tiến sĩ luật học về sự phát triển của hiến pháp trong quá trình dân chủ hóa ở Đông Á. Phân tích ảnh hưởng, so sánh với Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Đình Nhâm
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại Học Thiên Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Sự Phát Triển Của Hiến Pháp Trong Tiến Trình Dân Chủ Hóa Ở Đông Á
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sỹ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á qua các công trình của các tác giả Việt Nam
• 1.2. Sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á qua các công trình của các tác giả nước ngoài
• 1.3. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU SỰ PHÁT TRIỂN CỦA HIẾN PHÁP TRONG TIẾN TRÌNH DÂN CHỦ HÓA Ở ĐÔNG Á
• 2.1. Hiến pháp, sự phát triển của hiến pháp, dân chủ và dân chủ hóa: khái niệm và nội dung. Mối quan hệ tác động qua lại giữa hiến pháp, sự phát triển của hiến pháp với dân chủ và dân chủ hóa. Giả thuyết khoa học
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA DÂN CHỦ HÓA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CỦA HIẾN PHÁP Ở ĐÔNG Á
• 3.1. Nguồn gốc, đặc điểm và nội dung của dân chủ hóa ở Đông Á
• 3.2. Nguồn gốc, các nguyên nhân và nội dung dân chủ hóa
• 3.3. Đặc điểm của dân chủ hóa
• 3.4. Nội dung của dân chủ hóa. Sự ảnh hưởng của dân chủ hóa đến sự phát triển của hiến pháp ở Đông Á
• 3.5. Giai đoạn giữa thế kỷ 19 đến năm 1945: khủng hoảng của mô hình chính trị cũ và việc tìm kiếm mô hình mới
• 3.6. Giai đoạn năm 1945 đến năm 1987
• 3.7. Giai đoạn năm 1987 đến nay
• 3.8. So sánh với Việt Nam
• 3.9. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA PHÁT TRIỂN HIẾN PHÁP ĐẾN DÂN CHỦ HÓA Ở ĐÔNG Á
• 4.1. Phân quyền trong hiến pháp Đông Á
• 4.2. Một số đặc điểm của phân quyền tại các quốc gia Đông Á
• 4.3. Phân quyền trong các bản hiến pháp hiện hành
• 4.4. Quyền con người trong hiến pháp
• 4.5. Cơ chế bảo hiến với việc thúc đẩy dân chủ
• 4.6. Cơ chế bảo hiến bảo vệ các quyền con người
• 4.7. Cơ chế bảo hiến với nguyên tắc phân quyền
• 4.8. Cơ chế bảo hiến với việc bảo đảm các nguyên tắc bầu cử. So sánh với Việt Nam
• 4.9. Kết luận Chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hiến Pháp Đông Á và Dân Chủ Hóa Luận Án

Nghiên cứu này đi sâu vào mối liên hệ phức tạp giữa Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa ở khu vực Đông Á, một chủ đề quan trọng đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực xây dựng nhà nước pháp quyền, mở rộng dân chủ và hội nhập quốc tế. Luận án tiến sĩ Luật học này tập trung vào việc so sánh sự phát triển của hiến pháp tại các quốc gia Đông Á, đặc biệt là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan, trong quá trình dân chủ hóa chính trị và xã hội. Luận án này nhằm mục đích giải quyết ba câu hỏi chính: Sự hình thành và phát triển của hiến pháp ở các quốc gia trong khu vực diễn ra như thế nào và vì sao? Hiến pháp đóng góp như thế nào vào việc củng cố các thiết chế dân chủ, nguyên tắc phân quyền, trách nhiệm giải trình của công quyền và bảo vệ quyền tự do cá nhân? Sự tương tác hai chiều giữa hiến pháp và dân chủ diễn ra khác nhau như thế nào ở các quốc gia và nguyên nhân của sự khác biệt này là gì?

1.1. Bối Cảnh Nghiên Cứu Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa Đông Á

Thực tiễn chính trị các quốc gia Đông Á chịu ảnh hưởng lớn bởi các yếu tố văn hóa, hệ tư tưởng bản địa và du nhập, các biến động quốc tế, cũng như các thay đổi về cấu trúc kinh tế, xã hội, đã là những thành tố làm tiền đề cho tiến trình dân chủ hóa chính trị và xã hội. Tiêu biểu như Hàn Quốc và Đài Loan, cải cách hiến pháp theo hướng dân chủ hơn luôn là mục tiêu vận động, đấu tranh của các lực lượng tiến bộ. Kết quả của những vận động đó, cũng như của những cải cách dân chủ, đã được ghi nhận trong hiến pháp quốc gia.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Luận Án Tiến Sĩ Luật Học

Luận án này có bốn mục tiêu chính. Thứ nhất, giải thích sự phát triển và thay đổi của hiến pháp ở các quốc gia trong khu vực. Thứ hai, lý giải vai trò của hiến pháp trong việc củng cố các thiết chế dân chủ. Thứ ba, so sánh sự phát triển của hiến pháp giữa các quốc gia Đông Á. Thứ tư, rút ra những bài học cho Việt Nam trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền. Tác giả luận án mong muốn tìm ra những hàm ý, bài học cho Việt Nam trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền, hoàn thiện hiến pháp, xây dựng chủ nghĩa lập hiến và mở rộng dân chủ.

II. Vấn Đề Thách Thức trong Dân Chủ Hóa Hiến Pháp Đông Á

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt các nghiên cứu hệ thống về hiến pháp và lịch sử lập hiến của các quốc gia Đông Á tại Việt Nam. Dù đã có những giới thiệu mang tính nền tảng, các phân tích sâu từ góc độ pháp lý và chính trị về các quốc gia này vẫn còn hạn chế, do đó, khoảng trống này cần được thu hẹp phần nào. Bên cạnh đó, tiến trình dân chủ hóa tại các quốc gia có sự khác biệt nhất định, nhưng nhìn chung (đặc biệt rõ là tại Hàn Quốc và Đài Loan), cải cách hiến pháp theo hướng dân chủ hơn luôn là mục tiêu vận động, đấu tranh của các lực lượng tiến bộ.

2.1. Thiếu Nghiên Cứu Hệ Thống về Hiến Pháp Đông Á

Hiện nay, Việt Nam vẫn còn thiếu các nghiên cứu mang tính hệ thống về hiến pháp, cũng như lịch sử lập hiến của các quốc gia, chế độ trong khu vực Đông Á. Dù đã có những giới thiệu có tính nền tảng, các phân tích sâu từ góc độ pháp lý và chính trị về các quốc gia này vẫn còn hạn chế, do đó, khoảng trống này cần được thu hẹp phần nào. Tác giả luận án chọn đề tài so sánh sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á xuất phát từ năm (5) lý do chủ yếu.

2.2. Ảnh Hưởng Văn Hóa và Chính Trị Quốc Tế

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, việc phổ biến các giá trị chung (nhà nước pháp quyền, chủ nghĩa lập hiến, tôn trọng dân chủ và quyền con người…) mang tính tất yếu. Mặt khác, một số quốc gia trong khu vực Đông Á hiện đang là những nhà đầu tư hàng đầu vào Việt Nam (Nhật Bản, Hàn Quốc), cũng như đang có những nỗ lực mở rộng ảnh hưởng về văn hóa tại Việt Nam, việc chịu ảnh hưởng về văn hóa chính trị, về thể chế chính quyền từ các quốc gia này đối với Việt Nam cũng là một khả năng không nhỏ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu So Sánh Hiến Pháp Đông Á hiệu quả

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu so sánh để phân tích sự tương tác giữa dân chủ hóa và sự phát triển của hiến pháp ở Đông Á. Phương pháp này không chỉ so sánh các bản hiến pháp mà còn so sánh lịch sử lập hiến, đặt các bản hiến pháp trong tiến trình lịch sử và so sánh các tiến trình đó. Việc so sánh này hướng đến tìm ra những đặc điểm khác biệt và rút ra các quy luật có tính phổ quát, xuyên suốt trong sự phát triển của các bản hiến pháp trong khu vực Đông Á. So sánh là phương pháp tư duy phổ biến nhằm nhận thức ra sự tương đồng và khác biệt giữa hai hay nhiều đối tượng. Sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á là một chủ đề hẹp của lịch sử lập hiến so sánh (constitutional comparative history), nằm giữa ba lĩnh vực tri thức là hiến pháp so sánh, chính trị so sánh và lịch sử so sánh.

3.1. Tiếp Cận Lịch Sử và Chính Trị Học trong So Sánh Hiến Pháp

Mỗi hiến pháp thuộc về một hoàn cảnh lịch sử cụ thể, luôn nằm trong một bối cảnh, môi trường đan xen tác động của các yếu tố chính trị, kinh tế xã hội và văn hóa. Đồng thời, hiến pháp luôn là sự giao thoa giữa pháp lý và chính trị, nói cách khác, yếu tố chính trị thường có tác động mang tính quyết định về nội dung và hình thức hiến pháp. Chính trị, hay mức độ dân chủ của một chế độ, luôn có mối quan hệ mang tính bản chất với hiến pháp.

3.2. Tập Trung Nghiên Cứu Hiến Pháp Nhật Bản Hàn Quốc và Đài Loan

Phạm vi nghiên cứu, về không gian, là khu vực Đông Á, với sự tập trung vào bốn trường hợp Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan. Việc lựa chọn bốn trường hợp trong khu vực Đông Á (đôi khi được gọi là Đông Bắc Á, để phân biệt với Đông Nam Á) ở đây do có sự gần gũi với nhau và với Việt Nam về địa lý, lịch sử và văn hóa, đều chịu ảnh hưởng của Trung Hoa.

3.3. Phạm Vi Nghiên Cứu Thời Gian của Luận Án

Về thời gian, đề tài nghiên cứu lịch sử lập hiến trong khu vực Đông Á với những diễn biến từ giữa thế kỷ XIX đến nay, tuy nhiên, có sự tập trung vào giai đoạn sau năm 1945. Từ sau Chiến tranh thế giới thứ II, chính trị quốc tế và chính trị nội bộ các quốc gia đã hình thành nên những trật tự mới, tương đối ổn định, nhiều nhà nước mới được thành lập trong khu vực, kèm theo đó là sự xuất hiện của nhiều hiến pháp với các mô hình khác nhau.

IV. Kết Quả Ảnh Hưởng Dân Chủ Hóa lên Hiến Pháp Đông Á

Kết quả nghiên cứu cho thấy tiến trình dân chủ hóa có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của hiến pháp ở Đông Á. Sự phát triển kinh tế, hiện đại hóa xã hội và mở rộng dân chủ thành công (tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan…) đã được lý giải bởi nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân về văn hóa, xã hội, chính trị quốc tế và quốc gia. Đi kèm và xuất phát từ những thay đổi đó là sự thay đổi của thượng tầng kiến trúc, bao gồm hiến pháp và hệ thống pháp luật. Những điều đó người Việt Nam, đặc biệt là giới luật gia và các nhà hoạch định chính sách, có lẽ nên tìm hiểu và học hỏi một cách hệ thống.

4.1. Sự Thay Đổi Nội Dung và Hình Thức Hiến Pháp

Luận án phân tích vai trò của hiến pháp trong việc củng cố dân chủ và các thể chế dân chủ tại Đông Á, thông qua việc xác lập và bảo đảm nguyên tắc phân chia quyền lực, bảo đảm các quyền tự do dân chủ. Luận án phân tích vai trò của hiến pháp trong việc củng cố dân chủ và các thể chế dân chủ tại Đông Á, thông qua việc xác lập và bảo đảm nguyên tắc phân chia quyền lực, bảo đảm các quyền tự do dân chủ.

4.2. Củng Cố Thể Chế Dân Chủ và Bảo Vệ Quyền Con Người

Hiến pháp góp phần củng cố các thiết chế, nguyên tắc dân chủ, sự kiềm chế và đối trọng giữa các nhánh quyền lực, cũng như thúc đẩy sự tôn trọng và bảo vệ các quyền và tự do cá nhân. Tuy nhiên, khả năng tác động ngược lại này là rất khác biệt tại các quốc gia, do bản thân mô hình hiến pháp, cũng như do các yếu tố văn hóa chính trị và điều kiện kinh tế, xã hội.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Dân Chủ Hóa và Hiến Pháp cho Việt Nam

Luận án rút ra một số bài học và gợi ý cho Việt Nam trong việc hoàn thiện hiến pháp, xây dựng nhà nước pháp quyền và cải cách dân chủ. Từ kinh nghiệm của Đông Á, Việt Nam có thể lựa chọn mô hình hiến pháp, mô hình bảo hiến và các thành tố khác của hiến pháp để bảo đảm quyền dân chủ của người dân. Việc học tập kinh nghiệm của nước ngoài về thể chế và kinh nghiệm xây dựng hiến pháp là một nhu cầu có tính chất liên tục.

5.1. Lựa Chọn Mô Hình Hiến Pháp Phù Hợp

Luận án nêu lên một số gợi ý, bài học về lựa chọn mô hình hiến pháp, mô hình bảo hiến và các thành tố cần có khác của hiến pháp để bảo đảm quyền dân chủ của người dân trong thực tiễn (được nêu tại phần Kết luận). Kinh nghiệm của các quốc gia có nhiều điểm tương đồng nhiều khả năng sẽ có tính khả thi cao hơn nếu người Việt Nam có thể lựa chọn, áp dụng.

5.2. Áp Dụng vào Tiến Trình Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền

Luận án bổ sung tư liệu nghiên cứu cho người học, người nghiên cứu về các lĩnh vực luật học, chính trị học, sử học hoặc nghiên cứu về châu Á. luận án có ý nghĩa khoa học thể hiện ở ba (3) khía cạnh: Thứ nhất, hệ thống hóa một số lý thuyết, quan điểm trên thế giới liên quan đến hiến pháp.

VI. Tương Lai Phát Triển Hiến Pháp và Dân Chủ Hóa Đông Á

Nghiên cứu này mở ra hướng tiếp cận mới về sự tương tác giữa hiến pháp và dân chủ hóa ở Đông Á, bổ sung vào các nghiên cứu về hiến pháp và chính trị nói chung, hiến pháp khu vực châu Á nói riêng. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về vai trò của các yếu tố văn hóa, xã hội và kinh tế trong quá trình này. Đồng thời, cần so sánh kinh nghiệm của Đông Á với các khu vực khác trên thế giới để hiểu rõ hơn về các yếu tố thúc đẩy và cản trở dân chủ hóa.

6.1. Nghiên Cứu Sâu Hơn về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Luận án có phạm vi so sánh gồm 4 trường hợp (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc), rộng hơn hầu hết các nghiên cứu so sánh hiện có liên quan đến hiến pháp, lịch sử lập hiến khu vực Đông Á. Điều này cho thấy cần thiết có nhiều nghiên cứu sâu hơn về vai trò của các yếu tố văn hóa và xã hội trong quá trình này.

6.2. So Sánh Với Các Khu Vực Khác trên Thế Giới

Luận án rút ra một số bài học và một số gợi ý, đề xuất đối với việc hoàn thiện hiến pháp, xây dựng nhà nước pháp quyền, cũng như cải cách dân chủ tại Việt Nam. Cần so sánh kinh nghiệm của Đông Á với các khu vực khác trên thế giới để hiểu rõ hơn về các yếu tố thúc đẩy và cản trở dân chủ hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 này, tác giả sẽ phân tích tổng quan về vấn đề nghiên cứu, thông qua việc làm rõ phạm vi và giới hạn của các nghiên cứu đã được thực hiện bởi các tác giả tại Việt Nam (mục 1.1) và trên thế giới (mục 1.2) về chủ đề này. Qua đó chỉ ra những khoảng trống về mặt học thuật còn tồn tại và khẳng định tính cần thiết, sự đóng góp của luận án. Sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á qua các công trình của các tác giả Việt Nam Để nhìn được toàn diện mức độ, số lượng các nghiên cứu đã có liên quan đến sự phát triển của hiến pháp trong tiến trình dân chủ hóa ở Đông Á qua các công trình của các tác giả Việt Nam, tác giả sẽ làm rõ từ ba (3) khía cạnh: Thứ nhất, tình hình nghiên cứu về hiến pháp nước ngoài, so sánh hiến pháp, lịch sử lập hiến các nước; Thứ hai, nghiên cứu pháp luật, hiến pháp, so sánh hiến pháp và lịch sử lập hiến Đông Á; Thứ ba, nghiên cứu về dân chủ và dân chủ hóa Đông Á. Thứ nhất, nghiên cứu về hiến pháp nước ngoài tại Việt Nam chỉ được quan tâm nhiều trong khoảng 15 năm vừa qua, từ góc độ luật học và chính trị học.

Ở góc độ nhất định tìm hiểu hiến pháp nước ngoài chính là việc nghiên cứu hiến pháp so sánh (nếu không phải là giữa chúng với nhau, thì cũng là với Việt Nam). Do hoàn cảnh chiến tranh, nền kinh tế tập trung cộng với tư duy 9 thời kỳ Chiến tranh Lạnh, cho đến trước năm 1975, khoa học pháp lý ở miền Bắc chủ yếu chỉ hướng đến tìm hiểu các nước trong phe xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là Liên Xô. Việc nghiên cứu chủ yếu phục vụ cho hoạt động xây dựng các đạo luật về bộ máy nhà nước [19, tr. Tại miền Nam trước năm 1975, một số nghiên cứu và tác phẩm dịch thuật đã được phổ biến lại chủ yếu tập trung vào tìm hiểu mô hình Hoa Kỳ và các quốc gia lớn ở phương Tây, như "Hiến pháp tân tiến" ("Modern Constitution"), K.Wheare, Nguyễn Quang dịch, 1967; "Luận về Hiến pháp Hoa Kỳ", Nguyễn Hưng Vượng dịch, NXB Như Nguyện, 1967… Sau Đổi mới, từ năm 1986, một số công trình nghiên cứu về hiến pháp nước ngoài bắt đầu xuất hiện trong nước.

Công trình đáng kể đầu tiên có lẽ là "Những vấn đề cơ bản của hiến pháp các nước trên thế giới" do tác giả Đào Trí Úc chủ biên, NXB Sự thật, 1992. Cùng với việc môn học về hiến pháp nước ngoài được đưa vào một số cơ sở đào tạo luật học, một số giáo trình về chủ đề này bắt đầu xuất hiện. Khoa Luật, Đại học (ĐH) Tổng hợp (nay là ĐH Quốc gia Hà Nội) đi đầu trong việc đưa vào giảng dạy môn “Luật Nhà nước nước ngoài”, như cách gọi lúc đầu, từ năm 1990. Giáo trình đầu tiên xuất hiện là "Luật hiến pháp của các nước tư bản" của tác giả Nguyễn Đăng Dung và Bùi Xuân Đức xuất bản lần đầu năm 1993 (ĐH Tổng hợp Hà Nội), được tái bản năm 1994, 1997 (NXB ĐH Quốc gia Hà Nội).

Giáo trình này, tiếp sau phần khái quát chung, gồm các chương tìm hiểu về các chế định cụ thể như chế độ kinh tế xã hội, đảng phái chính trị, hình thức nhà nước, chế độ bầu cử, nghị viện chính phủ, cơ quan tư pháp và chính quyền địa phương. Giáo trình không có phần riêng, đi sâu vào từng quốc gia cụ thể, nhưng có Phụ lục gồm văn bản hiến pháp của các quốc gia Hoa Kỳ (1787), Pháp (1958), Nhật Bản (1946), Đức (1949) và Anh…[19] Tác giả Nguyễn Đăng Dung còn có các công trình "Luật hiến pháp đối chiếu", NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 2001, 10 Nguyễn Đăng Dung, "Lược giải tổ chức bộ máy nhà nước của các quốc gia", NXB Tư pháp, 2007… Trong sách "Luật hiến pháp đối chiếu", ngoài phần chung về các chế định, có các chương riêng về hiến pháp Anh, Hoa Kỳ, Pháp, Nhật Bản, Đức, CHND Trung Hoa [20]. Tại ĐH Luật Hà Nội, các tác giả Thái Vĩnh Thắng, Vũ Hồng Anh, Tô Văn Hoà…cũng đóng góp nhiều giáo trình và sách chuyên khảo về hiến pháp nước ngoài. Tác giả Thái Vĩnh Thắng đã chủ biên "Giáo trình Luật hiến pháp nước ngoài", ĐH Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân, 1999 và "Giáo trình Luật hiến pháp nước ngoài", ĐH Huế, NXB Công an nhân dân, 2012.

Hai cuốn giáo trình này gồm phần chung bắt đầu với việc tìm hiểu khái quát các quan niệm về hiến pháp, giới thiệu các chế định cụ thể (bầu cử, hình thức chính thể và cấu trúc nhà nước, nghị viện, nguyên thủ quốc gia, đảng phái, cơ quan bảo hiến…); phần riêng tìm hiểu những vấn đề cơ bản của luật hiến pháp Hoa Kỳ, Pháp, Nga và Vương quốc Anh [97 và 98]. Cùng tác giả còn có sách "Nhà nước và pháp luật tư sản đương đại – Lí luận và thực tiễn", NXB Tư pháp, 2010, cũng như nhiều bài viết về hiến pháp của các nước phương Tây. Liên quan đến các nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp, tác giả Vũ Hồng Anh đã biên soạn các sách "Tổ chức và hoạt động của Chính phủ một số nước trên thế giới", NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; "Chế độ bầu cử của một số nước trên thế giới", NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; "Tổ chức và hoạt động của nghị viện ở một số nước trên thế giới", NXB Chính trị quốc gia, 2001…Tô Văn Hoà có sách "Tính độc lập của toà án – Nghiên cứu pháp lí về các khía cạnh lí luận và thực tiễn ở Đức, Mỹ, Pháp, Việt Nam và các kiến nghị đối với Việt Nam", NXB Lao động, 2007. Một số đơn vị nghiên cứu khoa học pháp lý như Viện khoa học pháp lí - Bộ Tư pháp, Viện Nhà nước và Pháp luật - Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện nghiên cứu Lập pháp - Ủy ban thường vụ Quốc hội… cũng đã tổ chức 11 một số hội thảo và nghiên cứu cơ bản về bộ máy nhà nước và hiến pháp nước ngoài.

Có thể kể đến các sách "Thiết chế chính trị và bộ máy nhà nước một số nước trên thế giới", Viện khoa học pháp lí, NXB Tư pháp, 2005; "Hiến pháp và việc sửa đổi hiến pháp kinh nghiệm của Đức và Việt Nam" (Kỷ yếu hội thảo tháng 9 năm 2012 tại Thanh Hóa do Viện nghiên cứu Lập pháp, UBTVQH tổ chức), NXB Tư pháp, 2012; "Tài phán hiến pháp và vấn đề xây dựng mô hình tài phán hiến pháp ở Việt Nam", Đào Trí Úc và Nguyễn Như Phát (chủ biên) , NXB Công an nhân dân, 2007… Các nghiên cứu ngày càng xuất hiện nhiều hơn, đặc biệt trong tiến trình hướng đến việc sửa đổi Hiến pháp 1992. Cạnh đó, nhiều công trình tập hợp tư liệu và dịch thuật từ tiếng nước ngoài được phổ biến gần đây. Có thể kể đến "Tuyển tập hiến pháp một số quốc gia", Khoa Luật, NXB Lao động- Xã hội, 2012; "Tuyển tập hiến pháp một số nước trên thế giới", Văn phòng Quốc hội, NXB Thống kê, 2009; "Thiết chế Nghị viện – Những khái niệm cơ bản", UNDP, Văn phòng Quốc hội dịch, 2005; "Nhà nước trong một thế giới chuyển đổi", Ngân hàng thế giới, NXB Chính trị quốc gia, 1997…Nghiên cứu hiến pháp so sánh cũng được đặt trong khoa học luật so sánh và lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới. Trong các sách nghiên cứu và giáo trình luật so sánh, nội dung của các bản hiến pháp nước ngoài cũng được các tác giả đề cập đến ít nhiều.

Về lịch sử lập hiến các nước, nhìn chung sự quan tâm của các luật gia Việt Nam còn rất hạn chế. Trước hết, lịch sử lập hiến của của các quốc gia thường được bao gồm trong môn học/ khoa học về lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới. Một số giáo trình có thể kể đến là "Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới", Nguyễn Ngọc Đào (Chủ biên), Giáo trình "Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới", ĐH Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân; "Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới", Phan Trọng Hòa và Lê Quốc Hùng, NXB Hồng Đức, 2008…Các cuốn sách này thường phân kỳ sự phát triển của nhà nước, 12 pháp luật (bao gồm hiến pháp) thành các giai đoạn cổ đại, trung đại (phong kiến), cận đại và hiện đại. Cho dù có giới thiệu về một số quốc gia lớn như Anh, Hoa Kỳ, Nhật Bản., các công trình chủ yếu dừng lại ở việc giới thiệu tổng quan về từng quốc gia riêng lẻ, mà thiếu sự phân tích so sánh hay đối chiếu.

Mặt khác, việc giới thiệu mỗi quốc gia lại bị cắt khúc, chẳng hạn trong cuốn Giáo trình của ĐH Luật, nội dung về Nhật Bản được nêu trong ba phần ở ba giai đoạn khác nhau (phong kiến – thế kỷ XIX – hiện đại). Nghiên cứu sâu về lịch sử lập hiến đã có chủ yếu là về những nền dân chủ phát triển như Hoa Kỳ. Cuốn sách "Hiến pháp Mỹ được làm ra như thế nào?", do Nguyễn Cảnh Bình biên soạn, đã được tái bản một số lần (NXB Thế giới, xuất bản trong các năm 2004, 2006, 2009 và 2013). Cạnh đó, một số bài viết trên các tạp chí có quan tâm đến hiến pháp từ góc nhìn lịch sử.

Chẳng hạn bài viết "Các hình thức phát triển của hiến pháp – thực tiễn Cộng hòa liên bang Đức và Việt Nam" của TS. Lương Minh Tuân. Theo tác giả sự phát triển của hiến pháp, trong khuôn khổ bảo đảm bản sắc của hiến pháp, diễn ra theo hai con đường: 1) Sửa đổi hiến pháp và 2) Giải thích, cụ thể hóa hiến pháp (làm thay đổi nội dung của quy phạm hiến pháp mà không làm thay đổi lời văn của hiến pháp) (hình thức phát triển này theo tiếng Đức là “Stiller Wandel des Verfassungsrechts“) [105]. Về Đông Nam Á, hai tác giả Phan Đăng Thanh và Trương Thị Hòa gần đây có cuốn “Lịch sử lập hiến các quốc gia Đông Nam Á”, NXB.

Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh, 2014. Tác giả Phan Đăng Thanh còn có hai công trình về lịch sử lập hiến Việt Nam gồm "Tư tưởng lập hiến Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX", NXB Tư pháp, 2006, và "Lược sử lập hiến Việt Nam", NXB Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh, 2013 (viết cùng với Trương Thị Hòa). Hai cuốn sách này dù có sự so sánh với nước ngoài, đặc biệt là các quốc gia ở châu Á (Nhật Bản, Thái Lan…), nhưng chỉ ở mức độ tương đối khái quát [94 và 95]. 13 Thứ hai, việc nghiên cứu về hiến pháp, pháp luật các quốc gia trong khu vực Đông Á, cũng như các nghiên cứu so sánh hiến pháp của các quốc gia đó còn rất hạn chế tại Việt Nam.