Luận văn thạc sĩ chính sách khoa học và công nghệ những hạn chế của chính sách khoán kinh phí trong thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ của nhà nước

Khám phá những hạn chế của chính sách khoán kinh phí trong thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ của nhà nước trong luận văn thạc sĩ này.

• Tác giả: Phạm Thị Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Duy Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Hạn chế của chính sách khoán kinh phí trong nhiệm vụ khoa học và công nghệ nhà nước
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA KHOÁN KINH PHÍ TRONG THỰC HIỆN NHIỆM VỤ KH&CN CỦA NHÀ NƯỚC
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Khái niệm “nghiên cứu và triển khai”
• 1.1.2. Các loại hình nghiên cứu và triển khai
• 1.2. Cơ sở để tính khoán kinh phí trong hoạt động KH&CN
• 1.2.1. Xác định vấn đề nghiên cứu và nội dung công việc cần tiến hành trong các đề tài, dự án
• 1.2.2. Xác định tổng dự toán kinh phí cần thiết phục vụ cho cả quá trình nghiên cứu
• 1.2.3. Đánh giá sản phẩm nghiên cứu so với dự kiến đầu bài đặt ra
• 1.3. Kinh nghiệm khoán trong hoạt động sản xuất vật chất
• 1.3.1. Khoán trong sản xuất nông nghiệp
• 1.3.2. Khoán chỉ hành chính
• 1.3.3. Kinh nghiệm về cơ chế quản lý tài chính ở một số tổ chức quốc tế
• 1.4. Kết luận chương
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG VỀ THỰC HIỆN KHOÁN KINH PHÍ TRONG THỰC HIỆN NHIỆM VỤ KH&CN CỦA NHÀ NƯỚC
• 2.1. Những quy định cụ thể về khoán của Thông tư 93
• 2.2. Một số điểm khác biệt của Thông tư 93 so với quy định cũ
• 2.3. Hiện trạng về thực hiện khoán kinh phí trong thực hiện các đề tài
• 2.4. Quan hệ dự toán, cấp phát, thanh quyết toán trong hoạt động
• 2.5. Chính sách khoán kinh phí trong thực hiện nhiệm vụ KH&CN và các ý kiến của các nhà quản lý tài chính
• 2.6. Chính sách khoán kinh phí và ý kiến của các tổ chức KH&CN, các Sở KH&CN và các nhà khoa học
• 2.7. Sự tác động của chính sách khoán đến công tác quản lý và thực hiện các nhiệm vụ KH&CN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH KHOÁN KINH PHÍ
• 3.1. Đặc điểm của hoạt động nghiên cứu và triển khai
• 3.2. Quan điểm của hướng hoàn thiện chính sách khoán kinh phí trong thực hiện các nhiệm vụ KH&CN
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế khoán kinh phí
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• PHẦN PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Thông tư 4Š
• Phụ lục 2. Thông tư 444
• Phụ lục 3. Thông tư 93/2006/TTLT/BTC-BKHCN
• Phụ lục 5. Mẫu phiếu điều tra

Tóm tắt

I. Chính sách khoán kinh phí và nhiệm vụ khoa học công nghệ nhà nước

Chính sách khoán kinh phí là một cơ chế quản lý tài chính được áp dụng trong các nhiệm vụ khoa học và công nghệ nhà nước. Mục tiêu của chính sách này là tăng cường hiệu quả sử dụng ngân sách, thúc đẩy tính tự chủ và trách nhiệm của các nhà khoa học. Tuy nhiên, việc triển khai chính sách này gặp nhiều hạn chế chính sách, đặc biệt là trong việc xác định dự toán kinh phí và quản lý chi tiêu. Các thách thức trong quản lý như thiếu minh bạch, định mức chi phí không rõ ràng, và sự phức tạp trong thủ tục thanh quyết toán đã làm giảm hiệu quả của chính sách.

1.1. Khái niệm và cơ sở lý luận

Khoán kinh phí được hiểu là việc giao quyền tự chủ cho chủ nhiệm đề tài trong việc sử dụng kinh phí theo dự toán đã được phê duyệt. Cơ sở lý luận của chính sách này dựa trên nguyên tắc tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm cá nhân. Tuy nhiên, việc áp dụng chính sách này trong lĩnh vực khoa học và công nghệ gặp nhiều khó khăn do đặc thù của hoạt động nghiên cứu, vốn không thể dự toán chính xác từng hạng mục chi tiết.

1.2. Thực tiễn triển khai

Thực tế cho thấy, việc triển khai chính sách khoán kinh phí tại các địa phương và cơ sở nghiên cứu còn chậm và chưa đồng bộ. Các nhà khoa học phản ánh rằng định mức chi phí cho nghiên cứu chưa phù hợp, đặc biệt là thù lao cho người làm nghiên cứu. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều đề tài không thể hoàn thành đúng tiến độ hoặc chất lượng nghiên cứu bị ảnh hưởng.

II. Hạn chế của chính sách khoán kinh phí

Hạn chế chính sách của cơ chế khoán kinh phí thể hiện rõ trong việc quản lý và sử dụng ngân sách. Các thách thức trong quản lý như thiếu minh bạch, định mức chi phí không rõ ràng, và sự phức tạp trong thủ tục thanh quyết toán đã làm giảm hiệu quả của chính sách. Ngoài ra, việc thiếu các hướng dẫn cụ thể và sự chậm trễ trong triển khai cũng là những vấn đề đáng quan tâm.

2.1. Định mức chi phí không phù hợp

Một trong những hạn chế chính sách lớn nhất là định mức chi phí cho các hoạt động nghiên cứu chưa phù hợp. Các nhà khoa học cho rằng thù lao cho nghiên cứu chưa tương xứng với công sức bỏ ra. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều nhà nghiên cứu không có động lực để thực hiện các đề tài một cách hiệu quả.

2.2. Thủ tục thanh quyết toán phức tạp

Thủ tục thanh quyết toán trong quản lý kinh phí còn phức tạp và thiếu minh bạch. Các nhà khoa học phải dành nhiều thời gian cho việc hoàn thiện hồ sơ tài chính thay vì tập trung vào nghiên cứu. Điều này làm giảm hiệu quả của các nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách khoán kinh phí

Để khắc phục những hạn chế chính sách, cần có các giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện cơ chế khoán kinh phí. Các giải pháp này bao gồm việc điều chỉnh định mức chi phí, đơn giản hóa thủ tục thanh quyết toán, và tăng cường tính minh bạch trong quản lý tài chính. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước để đảm bảo chính sách được triển khai hiệu quả.

3.1. Điều chỉnh định mức chi phí

Cần điều chỉnh định mức chi phí cho các hoạt động nghiên cứu sao cho phù hợp với thực tế. Đặc biệt, thù lao cho các nhà khoa học cần được nâng cao để tạo động lực nghiên cứu. Điều này sẽ giúp tăng cường hiệu quả khoa học và chất lượng của các đề tài nghiên cứu.

3.2. Đơn giản hóa thủ tục thanh quyết toán

Việc đơn giản hóa thủ tục thanh quyết toán sẽ giúp các nhà khoa học tập trung hơn vào nghiên cứu thay vì dành thời gian cho các thủ tục hành chính. Điều này cũng góp phần tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý kinh phí.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội hiện đại. Theo ước tính, ngân sách nhà nước dành cho các nhiệm vụ KH&CN chiếm khoảng 1-2% tổng ngân sách quốc gia, phản ánh sự quan tâm ngày càng tăng đối với lĩnh vực này. Tuy nhiên, cơ chế quản lý tài chính trong thực hiện các đề tài, dự án KH&CN còn nhiều hạn chế, đặc biệt là chính sách khoán kinh phí. Chính sách này được ban hành nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học chủ động sử dụng kinh phí, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn nhà nước. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá những hạn chế của chính sách khoán kinh phí theo Thông tư số 93/2006/TTLT/BTC-BKHCN và đề xuất các giải pháp hoàn thiện phù hợp với đặc thù hoạt động KH&CN tại Việt Nam trong giai đoạn 2003-2008. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tổ chức KH&CN, viện nghiên cứu, trường đại học và các cơ quan quản lý nhà nước tại nhiều địa phương như Hà Nội, Thái Nguyên, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Bắc. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước cho KH&CN, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững nền kinh tế tri thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản lý tài chính công và lý thuyết chính sách công. Lý thuyết quản lý tài chính công tập trung vào các nguyên tắc phân bổ, sử dụng và kiểm soát ngân sách nhà nước, nhấn mạnh tính minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Lý thuyết chính sách công giúp phân tích quá trình hình thành, thực thi và đánh giá chính sách khoán kinh phí trong bối cảnh quản lý KH&CN. Ngoài ra, mô hình nghiên cứu tập trung vào ba khái niệm chính: khoán kinh phí, nhiệm vụ KH&CN và sản phẩm nghiên cứu. Khoán kinh phí được hiểu là giao quyền tự chủ cho tổ chức chủ trì và chủ nhiệm đề tài trong việc sử dụng dự toán kinh phí đã được phê duyệt, gắn với trách nhiệm về kết quả nghiên cứu. Nhiệm vụ KH&CN bao gồm đề tài, dự án và chương trình khoa học công nghệ với các đặc điểm riêng biệt về mục tiêu và phạm vi. Sản phẩm nghiên cứu được phân loại thành sản phẩm định lượng (vật liệu, thiết bị) và sản phẩm định tính (quy trình, phương pháp, bài báo khoa học).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp phân tích tài liệu, khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật như Thông tư 93/2006/TTLT/BTC-BKHCN, các báo cáo nghiên cứu liên quan, kết quả điều tra ý kiến của hơn 139 cán bộ quản lý, nhà khoa học tại các viện nghiên cứu, trường đại học và sở KH&CN ở nhiều tỉnh thành. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả để đánh giá tỷ lệ thực hiện khoán kinh phí, phân tích định tính để làm rõ các hạn chế và nguyên nhân. Cỡ mẫu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu đại diện nhằm đảm bảo tính khách quan và đa dạng về lĩnh vực khoa học (khoa học tự nhiên, xã hội, kỹ thuật, nông nghiệp). Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 7 đến tháng 10 năm 2008, tập trung phân tích giai đoạn trước và sau khi ban hành chính sách khoán kinh phí (2003-2008).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ thực hiện khoán kinh phí còn thấp: Chỉ khoảng 21,8% các đề tài trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật và 31,3% trong lĩnh vực nông nghiệp đã thực hiện khoán kinh phí, trong khi tỷ lệ này ở các lĩnh vực khác dao động từ 12% đến 22,7%. Phần lớn các nhà khoa học và quản lý vẫn chưa áp dụng chính sách khoán do nhiều rào cản.

2. Hạn chế về cơ chế tài chính: 64% số phiếu khảo sát cho biết cơ chế quản lý tài chính còn nhiều bất cập, trong đó 42,5% phản ánh chế độ quyết toán không phù hợp với đặc thù hoạt động nghiên cứu khoa học. Các thủ tục hành chính phức tạp, định mức thù lao thấp và quy định chặt chẽ về dự toán khiến việc điều chỉnh kinh phí gặp khó khăn.

3. Khoán kinh phí chưa thực sự là khoán theo nghĩa đầy đủ: Thực tế, Thông tư 93 mới chỉ giao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho chủ nhiệm đề tài trong phạm vi dự toán đã duyệt, chưa cho phép điều chỉnh linh hoạt theo thực tế triển khai. Điều này làm giảm tính chủ động và sáng tạo của các nhà khoa học.

4. Ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả nghiên cứu: Việc không được điều chỉnh dự toán kinh phí kịp thời dẫn đến nhiều đề tài phải cắt giảm nội dung nghiên cứu hoặc chia nhỏ chuyên đề, ảnh hưởng đến chất lượng và tính liên tục của nghiên cứu. Ví dụ, trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, nhiều đề tài bị chia nhỏ do kinh phí hạn chế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ sự không đồng bộ giữa chính sách khoán kinh phí và đặc thù hoạt động nghiên cứu khoa học, vốn mang tính sáng tạo, rủi ro cao và khó dự đoán chi phí cụ thể. So với kinh nghiệm quốc tế, như tại Cộng hòa Liên bang Đức, việc dự toán kinh phí được thực hiện linh hoạt, chủ nhiệm đề tài có quyền tự chủ cao và chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Trong khi đó, tại Việt Nam, các quy định về dự toán và quyết toán còn mang tính hình thức, thiếu cơ chế điều chỉnh phù hợp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ thực hiện khoán kinh phí theo từng lĩnh vực và bảng tổng hợp các bất cập được phản ánh trong khảo sát, giúp minh họa rõ nét hơn về thực trạng và tác động của chính sách hiện hành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng cơ chế khoán kinh phí linh hoạt hơn: Cho phép chủ nhiệm đề tài được điều chỉnh dự toán kinh phí trong phạm vi nhất định dựa trên kết quả đánh giá giữa kỳ, nhằm phù hợp với đặc thù nghiên cứu sáng tạo. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Bộ Tài chính.

2. Tăng mức thù lao cho lao động khoa học: Điều chỉnh định mức thù lao phù hợp với mức sống và công sức thực tế, đặc biệt đối với các chuyên gia có trình độ cao. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ.

3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và quyết toán: Rút gọn các bước phê duyệt, cho phép thanh toán qua tài khoản cá nhân của chủ nhiệm đề tài để tăng tính minh bạch và thuận tiện. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Kho bạc Nhà nước, Bộ Tài chính.

4. Tăng cường đào tạo và hướng dẫn thực hiện chính sách khoán: Tổ chức các khóa tập huấn cho nhà quản lý và nhà khoa học về quyền lợi, trách nhiệm và quy trình thực hiện khoán kinh phí. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ, các Sở KH&CN địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý khoa học và công nghệ: Giúp hiểu rõ các hạn chế và giải pháp trong quản lý tài chính KH&CN, từ đó cải thiện chính sách và quy trình quản lý.

2. Chủ nhiệm đề tài, dự án nghiên cứu: Cung cấp kiến thức về quyền lợi, trách nhiệm và cách thức thực hiện khoán kinh phí hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu.

3. Cơ quan tài chính và kho bạc: Hỗ trợ trong việc xây dựng cơ chế thanh toán, quyết toán phù hợp với đặc thù hoạt động nghiên cứu khoa học.

4. Các nhà nghiên cứu chính sách công: Là tài liệu tham khảo quý giá để phân tích, đánh giá và đề xuất chính sách quản lý tài chính trong lĩnh vực KH&CN.

Câu hỏi thường gặp

1. Khoán kinh phí trong nghiên cứu KH&CN là gì?
   Khoán kinh phí là việc giao quyền tự chủ cho tổ chức chủ trì và chủ nhiệm đề tài trong việc sử dụng dự toán kinh phí đã được phê duyệt, gắn với trách nhiệm về kết quả nghiên cứu. Ví dụ, chủ nhiệm đề tài có thể tự quyết định chi tiêu trong phạm vi dự toán được duyệt.

2. Tại sao chính sách khoán kinh phí chưa được áp dụng rộng rãi?
   Nguyên nhân chính là do thủ tục hành chính phức tạp, quy định chặt chẽ về dự toán và quyết toán, cùng với mức thù lao thấp khiến nhiều nhà khoa học e ngại khi thực hiện khoán.

3. Khoán kinh phí có giúp nâng cao hiệu quả nghiên cứu không?
   Nếu được thực hiện đúng cách, khoán kinh phí giúp tăng tính chủ động, sáng tạo của nhà khoa học, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, hiện nay chính sách chưa thực sự linh hoạt nên hiệu quả chưa đạt như mong đợi.

4. Các nhà quản lý cần làm gì để cải thiện chính sách khoán?
   Cần xây dựng cơ chế linh hoạt cho phép điều chỉnh dự toán, tăng mức thù lao, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường đào tạo hướng dẫn thực hiện chính sách.

5. Có kinh nghiệm quốc tế nào đáng tham khảo không?
   Tại Cộng hòa Liên bang Đức, cơ chế khoán kinh phí được thực hiện linh hoạt với quyền tự chủ cao cho chủ nhiệm đề tài và hệ thống giám sát chặt chẽ, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng kinh phí.

Kết luận

• Chính sách khoán kinh phí theo Thông tư 93/2006 đã tạo bước đầu trong việc giao quyền tự chủ cho chủ nhiệm đề tài, nhưng chưa thực sự là khoán theo nghĩa đầy đủ.
• Tỷ lệ thực hiện khoán kinh phí còn thấp, do nhiều rào cản về thủ tục, định mức thù lao và quy định dự toán.
• Hạn chế của chính sách ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng và hiệu quả nghiên cứu khoa học.
• Cần xây dựng cơ chế khoán linh hoạt, tăng thù lao, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường đào tạo để thúc đẩy áp dụng chính sách.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, triển khai thí điểm và đánh giá hiệu quả chính sách khoán kinh phí trong các tổ chức KH&CN.

Hành động ngay: Các nhà quản lý và chủ nhiệm đề tài nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính trong nghiên cứu khoa học, góp phần phát triển KH&CN bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA KHOAN KINH PHI TRONG THUC HIEN NHIỆM VỤ KH&CN CUA NHÀ NƯỚC 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm “nghiên cứu và triển khai” Nghiên cứu và triển khai (R&D) là hoạt động sáng tạo được thực hiện một cách có hệ thống để tăng cường vốn tri thức, bao gồm tri thức về con người, văn hoá, xã hội, và sử dụng vốn tri thức này để tìm ra các ứng dụng mới”.

Thuật ngữ R&D bao hàm 3 loại hoạt động: Nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm 1. Các loại hình nghiên cứu và triển khai -Nghiên cứu cơ bản: Là công việc thực nghiệm hoặc lý thuyết được thực hiện chủ yêu dé nhận được tri thức mới về nền tảng năm bên dưới hiện tượng hoặc sự việc quan sát được, không nhằm vào bat kỳ một ứng dụng hoặc sử dụng cụ thể nào. Nghiên cứu cơ bản được phân thành hai loại: nghiên cứu cơ bản thuần tuý và nghiên cứu cơ bản có định hướng. Đối với nghiên cứu cơ bản thuần tuý là những nghiên cứu được thực hiện dé thúc day sự tiến bộ của tri thức mà không nhằm tìm kiếm các lợi ích kinh tế hoặc xã hội lâu dài hoặc không có bat cứ một cố gang nào dé đem ứng dụng kết quả vào các van đề thực tiễn hoặc chuyên giao kết quả cho các khu vực chịu trách nhiệm ứng dụng chúng.

Nghiên cứu cơ bản có định hướng được thực hiện với hy vọng đem lại một cơ sở tri thức rộng lớn có thể tạo nền tảng cho việc giải quyết các vấn đề hiện tại hoặc tương lai, đã được nhận biết hoặc được kỳ vọng. Ÿ Khuyến nghị tiêu chuẩn thực tiễn cho điều tra nghiên cứu và phát triển-Tài liệu hướng dẫn Frascati 2002 của tổ chức OECD, Nhà xuất ban Lao động, Hà Nội, 2004 (Trong tiếng Anh, “R&D” : Research and Experimental Development, có nghĩa là Nghiên cưú va triển khai thực nghiệm. Đề tài sử dụng thuật ngữ nghiên ctru-trién khai cho sát với thuật ngữ tiêng Anh) 15 -Nghiên cứu ứng dụng: Cũng là hoạt động nghiên cứu ban đầu đề nhận được các tri thức mới, nhưng chủ yếu nhằm vào một mục đích hoặc mục tiêu thực tế cụ thé. -Trién khai thực nghiệm: La hoạt động mang tính hệ thống, dựa vào tri thức hiện có, được tiếp thu từ công việc nghiên cứu hoặc kinh nghiệm thực tiễn, nhằm tạo ra các vật liệu, sản phẩm và thiết bị mới, lập ra các quy trình, hệ thống và dịch vụ mới, hoặc cải tiễn đáng kê những thứ đã được sản xuất hoặc lập ra.

Trong khoa học xã hội, có thể định nghĩa triển khai thực nghiệm là quá trình biến tri thức nhận được từ nghiên cứu thành các chương trình tác nghiệp, ké cả các dự án trình diễn được thực hiện nhằm mục đích thử nghiệm và đánh giá. Nhiệm vụ KH&CN Nhiệm vụ khoa học và công nghệ là những van đề khoa học và công nghệ cần được giải quyết, được tô chức thực hiện dưới hình thức dé tài, dự án, chương trình khoa học và công nghệ, mỗi hình thức có mục đích khác nhau. -Đề tài: Có nội dung chủ yếu nghiên cứu về một chủ đề khoa học và công nghệ. Mục đích của đề tài là định hướng vào trả lời những câu hỏi về ý nghĩa học thuật, chưa quan tâm nhiều đến việc hiện thực hoá trong hoạt động thực tế.

Đề tài có thể dừng ở khâu nghiên cứu khoa học nhưng nhánh đề tài nghiên cứu ứng dụng thì kéo dài đến cả giai đoạn triển khai thực nghiệm. Đề tài có thê độc lập hoặc thuộc dự án, chương trình khoa học và công nghệ. -Dự án: có nội dung chủ yếu tiến hành các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ; áp dụng, thử nghiệm các giải pháp, phương pháp, mô hình quản lý kinh tế - xã hội. Cụ thể hơn, dự án là một loại đề tài có mục đích ứng dụng xác định, cụ thé về kinh tế và xã hội.

Dự án có những đòi hỏi khác đề tài như: đáp ứng một nhu cầu đã được nêu ra; chịu sự ràng buộc của kỳ hạn và thường là ràng buộc về nguồn lực. Dự án có thể độc lập hoặc thuộc chương trình khoa học và công nghệ. 16 -Chương trình khoa học và công nghệ bao gồm một nhóm các đề tài, dự án, được tập hợp theo một mục đích xác định nhăm thực hiện mục tiêu phát triển khoa học và công nghệ cụ thể hoặc ứng dụng trong thực tiễn. Giữa các đề tài, dự án thuộc một chương trình có thể có tính độc lập tương đối cao, nhưng những nội dung của một chương trình phải đảm bảo tính đồng bộ.

Các nhiệm vụ KH&CN có sử dụng ngân sách nhà nước theo quy định trong Luật KH&CN được tô chức dưới hình thức chương trình, đề tài, dự án và các hình thức khác. Theo phân cấp quản lý các nhiệm vụ KH&CN, chúng ta có nhiệm vụ KH&CN cấp nhà nước, nhiệm vụ KH&CN cấp Bộ, cấp tỉnh và nhiệm vụ nghiên cứu cấp cơ sở. Đối với các nhiệm vụ KH&CN cấp Nhà nước và cấp Bộ có sử dụng ngân sách nhà nước thì thường hay được sử dụng nhất, kế cả các nhiệm vụ KH&CN thuộc chương trình KH&CN là đề tài và dự án sản xuất thử nghiệm. Nhưng ở cấp tỉnh thì thường tập trung ở hai dạng: đề tài và dự án ứng dụng KH&CN.

Trong phạm vi khuôn khổ của nghiên cứu này thì khái niệm về các nhiệm vụ KH&CN của nhà nước được coi là các đề tài, dự án KH&CN. Có một điểm rất chung giữa các nhiệm vụ KH&CN đã nêu ở trên đó là đều sử dụng các yếu tô đầu vào thê hiện dưới các nội dung công việc: điều tra, khảo sát, hội nghị, hội thảo; một số nhân lực KH&CN; một số trang thiết bị và một số nguyên vật liệu cần thiét,.dé đạt được các sản phâm KH&CN. Vì vậy, chất lượng của sản phẩm đạt được phụ thuộc cơ bản vào các yếu tố đầu vào này. Sản phẩm của hoạt động nghiên cứu và triển khai Trong mọi trường hợp, sản phẩm của hoạt động nghiên cứu và triển khai là thông tin, bất kể đó là khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, khoa học công nghệ.

Tuy nhiên chúng ta không thê tiếp xúc trực tiếp với thông tin, mà chỉ có thé tiếp xúc với thông tin qua các phương tiện trung gian là vật mang thông tin. Vật mang thông tin về các kết quả nghiên cứu khoa học có thể bao gồm: vật mang vật lý, vật mang công nghệ, vật mang xã hội. 17 Tuy thuộc tinh chất của từng dé tài mà có các dạng sản pham: -Sản phẩm có chỉ tiêu định lượng có thể đo đếm được: mẫu, vật liệu, thiết bị, máy móc, giống cây trồng, vật nuôi. -Sản phâm mang tính chất định tính hoặc chủ yếu là định tính, khó xác định được băng các chỉ tiêu định lượng cụ thể: quy trình công nghệ, phương pháp, giải pháp, mô hình, bản đồ, bảng số liệu,.

Các sản phẩm của các hoạt động nghiên cứu và triển khai còn được thể hiện dưới các hình thức: các bài báo (trong đó chứa đựng các sản phẩm là các phát hiện, phát minh) và sáng chế; sản phẩm có thé bao gồm cả sản pham dao tao (dao tạo thạc sỹ, tiền sy). Cũng có quan niệm cho rang, sản phẩm của hoạt động KH&CN gồm có ba loại: Thứ nhất là các công bố khoa học dưới dạng các bài báo gốc trình bày các kết quả mới được công bố trên các tạp chí có uy tín có sự phản biện của các chuyên gia trong lĩnh vực chuyên môn; Thứ hai là các bằng sáng chế được bảo hộ trong và ngoài nước bởi các cơ quan chuyên môn; Thứ ba là những nghiên cứu ứng dụng, thực chất là việc thử nghiệm các kết quả có sẵn ở điều kiện cụ thể nào đó, nhất là điều kiện trong nước” Khi xem xét các sản pham của nghiên cứu và triển khai ở các khía cạnh “khả năng áp dụng vào sản xuất/đời sống” và “giá trị thương mại” thì không phải loại sản phẩm nào cũng có thể áp dụng trực tiếp được vào sản xuất hay đời sống ngay hay cũng chưa thé có giá trị thương mai được. Bang 1: So sánh phát hiện, phát minh, sáng chế” Phát hiện Phát minh Sáng chế Kha năng áp Không trực tiếp, | Không trực Có thể áp dụng dụng vào sản sản | mà phải qua các tiếp, mà phải | trực tiếp hoặc phải xuất và đời sống giải pháp vận qua sáng chế qua thử nghiệm 5 Lê Trần Bình, Đổi mới cơ chế tài chính trong hoạt động KH&CN, http: www.vn, cập nhật ngày 21/8/2008 „ 7 Vũ Cao Đàm, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 2005 18 dụng Giá trị thương Không Không Mua bán patent và mại licence (Nguồn: Vũ Cao Đàm, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB KH&KT, Hà Nội, 2005) 1. Chính sách KH&CN Chính sách là tập hợp biện pháp của một chủ thê quản lý, nhằm kích thích động cơ hoạt động của một hoặc một số nhóm có vai trò động lực trong việc thực hiện mục tiêu phát triển xã hộiŸ.

Theo UNESCO định nghĩa, “Chính sách KH&CN là một tập hợp các biện pháp lập pháp và hành pháp được thực thi nhằm nâng cao, tổ chức và sử dụng tiềm lực KH&CN quốc gia với mục tiêu đạt được mục đích phát triển quốc gia và nâng cao vị trí quốc gia trên thế giới”. Chính sách KH&CN là những phương châm, điều lệ, quy định. Đó là những nguyên tắc và quy tắc của một nhà nước, một ngành trong một thời kỳ nhất định va với một mục tiêu chiến lược nhất định đặt ra nhằm phát triển KH&CN. Như vậy, có thê hiểu chính sách KH&CN là một tập hợp các biện pháp mà chủ thé quan lý sử dung dé tác động lên đối tượng quản lý (các tổ chức KH&CN) nhằm đạt được các mục tiêu đề ra trong từng giai đoạn nhất định.

Chính sách khoán kinh phí trong thực hiện các đề tài, dự án là chính sách KH&CN. Vì vậy nó là biện pháp mà các nhà quản lý KH&CN xây dựng và sử dụng đê làm công cụ quản lý các đê tài, dự án. Š Vũ Cao Dam, Phân tích chính sách, Hà Nội, 2005 ? Dang Duy Thịnh, Bài giảng về Chính sách KH&CN 19 1. Cơ sở lý luận về khoán kinh phí trong thực hiện các đề tài, dự án 1.

Khái niệm về khoán kinh phí Theo “Đại từ điển kinh tế thị trường”: Khoán kinh phí là một biện pháp quản lý mà tài chính nhà nước xác định số ngân sách hàng năm về kinh phí hành chính sự nghiệp của don vi, cuối năm chỉ trội không bù, kết dư được giữ lại dùng.