Giáo trình Thương mại điện tử căn bản ngành Thương mại điện tử Trung cấp

Khám phá giáo trình thương mại điện tử căn bản cho ngành thương mại điện tử trung cấp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên.

• Trường học: Cao đẳng Xây dựng số 1
• Chuyên ngành: Thương mại điện tử
• Đề tài: Giáo Trình Thương Mại Điện Tử Căn Bản
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 1.1. Những vấn đề chung của thương mại điện tử
• 1.2. Khái niệm thương mại điện tử
• 1.3. Đặc điểm của thương mại điện tử
• 1.4. Phân loại thương mại điện tử
• 1.5. Lợi ích và hạn chế của thương mại điện tử
• 1.5.1. Lợi ích của thương mại điện tử
• 1.5.2. Hạn chế của thương mại điện tử
• 1.6. Điều kiện phát triển TMĐT
• 1.7. Hạ tầng công nghệ thông tin
• 1.7.1. Hệ thống bảo mật trong thương mại điện tử
• 1.7.2. Hệ thống thanh toán điện tử
• 1.8. Câu hỏi ôn tập chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 2.1. Khái niệm, các nhân tố cơ bản của mô hình kinh doanh trong TMĐT
• 2.1.1. Khái niệm mô hình kinh doanh
• 2.1.2. Các nhân tố cơ bản của một mô hình kinh doanh
• 2.2. Các mô hình kinh doanh trong thương mại điện tử
• 2.2.1. Mô hình kinh doanh B2C (B2C e-commerce)
• 2.2.2. Một số mô hình kinh doanh khác
• 2.2.3. Thực hành với mô hình kinh doanh B2C
• 2.2.4. Mô hình kinh doanh B2B (B2B e-commerce)
• 2.2.5. Một số mô hình kinh doanh B2B
• 2.2.6. Mô hình kinh doanh C2C (C2C e-commerce)
• 2.2.7. Một số mô hình kinh doanh C2C
• 2.2.8. Mô hình kinh doanh khác
• 2.3. Câu hỏi ôn tập chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THANH TOÁN TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 3.1. Một số vấn đề cơ bản về thanh toán điện tử
• 3.2. Lợi ích của thanh toán điện tử
• 3.3. Yêu cầu của hệ thống thanh toán điện tử
• 3.4. Các phương thức thanh toán phổ biến trong thương mại điện tử
• 3.4.1. Thanh toán qua ví điện tử
• 3.4.2. Thanh toán COD
• 3.4.3. Thanh toán qua ngân hàng
• 3.4.4. Một số loại hình thanh toán khác
• 3.5. Câu hỏi ôn tập chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: AN TOÀN TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 4.1. Một số vấn đề cơ bản về an toàn trong thương mại điện tử
• 4.2. Khái niệm an toàn thương mại điện tử
• 4.3. Những vấn đề đặt ra cho an toàn thương mại điện tử
• 4.4. Các nguy cơ đe dọa an toàn trong thương mại điện tử
• 4.4.1. Gian lận thẻ tín dụng
• 4.4.2. Sự lừa đảo
• 4.4.3. Sự khoác tẩy dịch vụ (DoS - Denial of Service)
• 4.4.4. Sự lừa đảo hay Kẻ trộm trên mạng (Nghe trộm, giám sát sự di chuyển của thông tin trên mạng)
• 4.4.5. Sự tấn công từ bên trong doanh nghiệp
• 4.5. Một số giải pháp công nghệ đảm bảo an toàn trong thương mại điện tử
• 4.5.1. Kỹ thuật mã hóa thông tin
• 4.5.2. Giao thức thỏa thuận mã khóa
• 4.5.3. Chứng thực điện tử
• 4.5.4. An toàn mạng và bức tường lửa
• 4.5.5. Bảo vệ các hệ thống của khách hàng và máy phục vụ
• 4.5.6. Một số kinh nghiệm để đảm bảo an toàn khi giao dịch thương mại điện tử
• 4.6. Câu hỏi ôn tập chương 4

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Thương Mại Điện Tử Căn Bản

Giáo trình Thương mại điện tử căn bản cung cấp kiến thức cơ bản về lĩnh vực này, bao gồm khái niệm, đặc điểm và lợi ích của thương mại điện tử. Nội dung giáo trình được thiết kế để giúp sinh viên hiểu rõ về các mô hình kinh doanh và phương thức thanh toán trong thương mại điện tử. Việc nắm vững kiến thức này là rất quan trọng trong bối cảnh kinh tế số hiện nay.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Thương mại điện tử

Thương mại điện tử là việc thực hiện các giao dịch thương mại thông qua mạng Internet. Đặc điểm nổi bật của thương mại điện tử bao gồm tính linh hoạt, khả năng tiếp cận toàn cầu và tiết kiệm chi phí. Các giao dịch có thể diễn ra 24/7 mà không bị giới hạn về thời gian và không gian.

1.2. Lợi ích của Thương mại điện tử

Thương mại điện tử mang lại nhiều lợi ích cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Doanh nghiệp có thể tiết kiệm chi phí vận hành, mở rộng thị trường và tăng cường khả năng cạnh tranh. Người tiêu dùng được hưởng lợi từ sự đa dạng sản phẩm, giá cả cạnh tranh và tiện lợi trong việc mua sắm.

II. Vấn đề và Thách thức trong Thương mại điện tử

Mặc dù thương mại điện tử mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như bảo mật thông tin, sự tin cậy của các giao dịch và sự cạnh tranh khốc liệt là những yếu tố cần được xem xét. Việc hiểu rõ các thách thức này sẽ giúp doanh nghiệp có chiến lược phù hợp để vượt qua.

2.1. Bảo mật thông tin trong Thương mại điện tử

Bảo mật thông tin là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong thương mại điện tử. Các doanh nghiệp cần áp dụng các biện pháp bảo mật như mã hóa dữ liệu và xác thực người dùng để bảo vệ thông tin khách hàng khỏi các mối đe dọa.

2.2. Sự tin cậy của các giao dịch

Sự tin cậy trong các giao dịch thương mại điện tử là yếu tố quyết định đến sự thành công của mô hình này. Doanh nghiệp cần xây dựng uy tín thông qua việc cung cấp dịch vụ chất lượng và đảm bảo quyền lợi cho khách hàng.

III. Các mô hình kinh doanh trong Thương mại điện tử

Có nhiều mô hình kinh doanh khác nhau trong thương mại điện tử, bao gồm B2B, B2C, C2C và B2G. Mỗi mô hình có những đặc điểm riêng và phù hợp với các loại hình doanh nghiệp khác nhau. Việc lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp là rất quan trọng để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

3.1. Mô hình B2C Doanh nghiệp đến Người tiêu dùng

Mô hình B2C cho phép doanh nghiệp bán hàng hóa và dịch vụ trực tiếp đến người tiêu dùng. Đây là mô hình phổ biến nhất trong thương mại điện tử, với nhiều trang web thương mại điện tử lớn như Amazon và eBay.

3.2. Mô hình B2B Doanh nghiệp đến Doanh nghiệp

Mô hình B2B tập trung vào việc giao dịch giữa các doanh nghiệp với nhau. Các giao dịch này thường có giá trị lớn và yêu cầu quy trình phức tạp hơn so với mô hình B2C.

3.3. Mô hình C2C Người tiêu dùng đến Người tiêu dùng

Mô hình C2C cho phép người tiêu dùng bán hàng hóa và dịch vụ cho nhau thông qua các nền tảng trực tuyến. Đây là mô hình đang phát triển mạnh mẽ nhờ vào sự gia tăng của các trang web đấu giá và mạng xã hội.

IV. Phương thức thanh toán trong Thương mại điện tử

Phương thức thanh toán là một yếu tố quan trọng trong thương mại điện tử. Các phương thức thanh toán phổ biến bao gồm thẻ tín dụng, ví điện tử và chuyển khoản ngân hàng. Việc lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp sẽ giúp tăng cường trải nghiệm của khách hàng.

4.1. Thanh toán qua thẻ tín dụng

Thanh toán qua thẻ tín dụng là phương thức phổ biến nhất trong thương mại điện tử. Khách hàng có thể thực hiện giao dịch nhanh chóng và tiện lợi mà không cần phải mang theo tiền mặt.

4.2. Thanh toán qua ví điện tử

Ví điện tử đang trở thành một lựa chọn phổ biến cho người tiêu dùng. Các ứng dụng như PayPal và MoMo cho phép người dùng thanh toán dễ dàng và an toàn qua điện thoại di động.

V. An toàn trong Thương mại điện tử

An toàn trong thương mại điện tử là một yếu tố không thể thiếu để bảo vệ thông tin và tài sản của người tiêu dùng. Các doanh nghiệp cần áp dụng các biện pháp bảo mật như mã hóa và xác thực để đảm bảo an toàn cho các giao dịch.

5.1. Các biện pháp bảo mật thông tin

Các biện pháp bảo mật thông tin bao gồm mã hóa dữ liệu, sử dụng chứng chỉ SSL và xác thực hai yếu tố. Những biện pháp này giúp bảo vệ thông tin cá nhân của khách hàng khỏi các mối đe dọa.

5.2. Giải pháp đảm bảo an toàn giao dịch

Doanh nghiệp cần triển khai các giải pháp như giám sát giao dịch và phát hiện gian lận để đảm bảo an toàn cho các giao dịch thương mại điện tử. Việc này không chỉ bảo vệ doanh nghiệp mà còn tạo niềm tin cho khách hàng.

VI. Kết luận và Tương lai của Thương mại điện tử

Thương mại điện tử đang ngày càng phát triển và trở thành một phần không thể thiếu trong nền kinh tế hiện đại. Tương lai của thương mại điện tử hứa hẹn sẽ có nhiều đổi mới và sáng tạo, từ việc áp dụng công nghệ mới đến việc cải thiện trải nghiệm khách hàng.

6.1. Xu hướng phát triển của Thương mại điện tử

Các xu hướng như trí tuệ nhân tạo, blockchain và thương mại điện tử di động đang định hình tương lai của ngành này. Doanh nghiệp cần nắm bắt những xu hướng này để duy trì sự cạnh tranh.

6.2. Tác động của Thương mại điện tử đến nền kinh tế

Thương mại điện tử không chỉ tạo ra cơ hội kinh doanh mới mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế toàn cầu. Nó giúp kết nối các thị trường và tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thương mại điện tử căn bản (Mã môn học: MH 11) được biên soạn theo Quyết định số 368ĐT/QĐ-CDDXD1 ngày 10 tháng 08 năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Xây dựng số 1. Trong chương trình đào tạo chuyên ngành Thương mại điện tử và Nghiệp vụ bán hàng trình độ Trung cấp, môn học giữ vị trí là học phần cơ sở bắt buộc, được bố trí giảng dạy tại học kỳ I với môn học tiên quyết là Kinh tế vi mô.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc trang bị cho người học hệ thống kiến thức nền tảng và kỹ năng tác nghiệp cơ bản trong lĩnh vực kinh tế số. Cụ thể, sau khi hoàn thành học phần, người học có khả năng:

• Trình bày hệ thống khái niệm, đặc điểm, phân loại, lợi ích, hạn chế và cơ sở pháp lý của thương mại điện tử (TMĐT).
• Phân tích bản chất và 8 nhân tố cấu thành một mô hình kinh doanh trực tuyến; nhận diện các mô hình kinh doanh điển hình gồm Doanh nghiệp với Khách hàng (B2C), Doanh nghiệp với Doanh nghiệp (B2B), Khách hàng với Khách hàng (C2C) và các cấu trúc liên quan (B2G, G2C, E-Government, E-Banking, E-Learning).
• Nhận biết các phương thức thanh toán điện tử phổ biến và giải thích quy trình thực hiện.
• Xác định các mối đe dọa an toàn thông tin và nắm vững các giải pháp kỹ thuật bảo mật giao dịch số.

Giáo trình được cấu trúc thành 4 chương nối tiếp theo tiến trình logic: từ tổng quan môi trường vĩ mô, pháp lý (Chương 1), đi sâu vào kiến trúc các mô hình kinh doanh chuyên biệt (Chương 2), phân tích hạ tầng thanh toán (Chương 3), đến thiết lập giải pháp an toàn hệ thống (Chương 4). Cách tiếp cận này kết hợp giữa lý thuyết kinh tế mạng, phân loại định lượng và dẫn chứng dữ liệu thực tế từ các doanh nghiệp công nghệ trong nước và quốc tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình bao gồm 4 chương với logic phát triển nội dung chặt chẽ:

[Chương 1: Tổng quan TMĐT] 
        ↓ (Khai niệm, Cơ sở pháp lý, Hạ tầng CNTT & Bảo mật)
[Chương 2: Các mô hình kinh doanh TMĐT] 
        ↓ (8 Nhân tố, 5 Mô hình doanh thu, Cấu trúc B2C - B2B - C2C)
[Chương 3: Thanh toán trong TMĐT] 
        ↓ (Hạ tầng, Thẻ, Ví điện tử, Chuyển khoản, COD)
[Chương 4: An toàn trong TMĐT] 
          (Nguy cơ gian lận, DoS, Mã hóa, Tường lửa, Chứng thực)

• Chương 1: Tổng quan về thương mại điện tử
  Trình bày các định nghĩa TMĐT theo tiếp cận của WTO, OECD, UNCITRAL, cùng cách phân định theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Phân loại giao dịch theo chủ thể tham gia (B2C, B2B, B2G, C2C, G2C). Phân tích bảng so sánh hai nhóm hạn chế (kỹ thuật và thương mại). Hệ thống hóa hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh TMĐT (Luật Giao dịch điện tử 2005, Luật Thương mại 2005, Bộ luật Dân sự 2005, Luật Hải quan 2005, Luật Sở hữu trí tuệ 2005, Luật Công nghệ thông tin 2006). Đồng thời, chương này tổng kết số liệu khảo sát của Bộ Công Thương về tỷ lệ kết nối Internet, tỷ trọng đầu tư phần cứng (76,8%), phần mềm (22,9%), đào tạo (12,4%) và hiện trạng ứng dụng phần mềm tác nghiệp.

• Chương 2: Các mô hình kinh doanh trong thương mại điện tử
  Tiếp cận khái niệm mô hình kinh doanh theo Efraim Turban (2006) và phân tích 8 nhân tố cốt lõi: Mục tiêu giá trị, Mô hình doanh thu, Cơ hội thị trường, Chiến lược thị trường, Môi trường cạnh tranh, Lợi thế cạnh tranh, Sự phát triển của tổ chức và Đội ngũ quản trị. Chương phân loại chi tiết 5 mô hình doanh thu (Quảng cáo, Đăng ký/Thuê bao, Phí giao dịch, Bán hàng, Liên kết) cùng các dạng thức hoạt động chi tiết của B2C (Cổng thông tin, Vortal, Nhà bán lẻ trực tuyến, Nhà tạo thị trường, Cung cấp nội dung), B2B (Trung tâm giao dịch B2B hub theo chiều sâu và chiều rộng, Nhà phân phối điện tử e-distributor, Nhà cung cấp dịch vụ ứng dụng ASP, Trung gian thông tin) và C2C (Đấu giá trực tuyến, Trao đổi phi tiền tệ, Bán tài sản ảo).

• Chương 3: Thanh toán trong thương mại điện tử
  Trình bày khái niệm, vai trò của hệ thống thanh toán phi tiền mặt ra đời tại Việt Nam từ năm 2008. Phân tích các thành phần hạ tầng thanh toán và quy trình nghiệp vụ của từng phương thức: Ví điện tử, Thanh toán nhận hàng trả tiền mặt (COD), Thanh toán qua chuyển khoản ngân hàng, Thẻ tín dụng và ghi nợ (quốc tế và nội địa), cùng thiết bị thanh toán di động.

• Chương 4: An toàn trong thương mại điện tử
  Làm rõ các thách thức bảo mật đối với website và dữ liệu người dùng. Nhận diện các hình thức đe dọa: gian lận thẻ tín dụng, tấn công từ chối dịch vụ (DoS), nghe trộm dữ liệu gói tin trên mạng, tấn công nội bộ. Đưa ra các biện pháp kỹ thuật phòng ngừa gồm: kỹ thuật mã hóa thông tin, giao thức thỏa thuận mã khóa, hệ thống chứng thực điện tử (chữ ký số), bức tường lửa (firewall) và các quy tắc kiểm soát hệ thống máy chủ - máy khách.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các khối tri thức nền tảng mang tính chuẩn mực:

• Lý thuyết mô hình kinh tế số: Phân tích quy luật kinh tế mạng, lý thuyết "Lợi thế của người đi đầu" (First-mover advantage theo Arthur W. Brian, 1996) và "Lợi thế của người đi sau" (Second-mover advantage theo Joan I. Rigdon, 2000).
• Nguyên lý cấu trúc giá trị: Khung lý thuyết 8 thành tố mô hình kinh doanh và tính kinh tế theo quy mô (scale economies) trong sản xuất phần mềm và cung ứng dịch vụ ứng dụng (ASP).
• Khung khổ pháp lý và quy chuẩn dữ liệu: Các quy định pháp lý về thừa nhận giá trị của thông điệp dữ liệu, chứng thực chữ ký điện tử, điều kiện giao kết hợp đồng dân sự trên môi trường trực tuyến và bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với tài sản số.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng chuyên môn: Khả năng nhận diện và phân loại chính xác các mô hình B2C, B2B, C2C; xây dựng sơ đồ dòng tiền và cơ chế tạo doanh thu cho từng loại hình website TMĐT; thực hiện các thao tác thiết lập quy trình thanh toán trực tuyến.
• Kỹ năng phân tích: Đánh giá môi trường cạnh tranh trực tiếp và gián tiếp; phân tích lợi thế cạnh tranh dựa trên tính bất đối xứng thông tin; đối chiếu ưu - nhược điểm của các giải pháp kỹ thuật bảo mật trong giao dịch thực tế.
• Năng lực tự chủ và thực hành: Kỹ năng xử lý rủi ro giao dịch, vận dụng quy tắc giao dịch an toàn khi tham gia thị trường điện tử, bảo đảm tính trung thực và cẩn trọng trong các thao tác dữ liệu kinh tế số.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết hệ thống và phân tích dữ liệu thực nghiệm:

Phương pháp	Nội dung và Công cụ triển khai	Mục tiêu đạt được
Phân tích ca điển hình (Case Studies)	Khảo sát tình huống thực tế của các doanh nghiệp: Amazon, Kozmo, Yahoo, Consumer Reports, eBay, Half.com, Convisint, Grainger, GE Aircraft Engines, DoubleClick, AutoByTel, sự cố bảo mật dữ liệu của eBay.	Giúp người học hiểu rõ nguyên nhân thành công hoặc thất bại trong việc xác lập mục tiêu giá trị và xây dựng mô hình doanh thu.
Thực hành phân tích mô hình	Yêu cầu người học bóc tách 8 nhân tố của một website cụ thể; khảo sát các sàn giao dịch B2C/B2B đang vận hành.	Chuyển hóa lý thuyết phân loại thành kỹ năng nhận diện cấu trúc kinh doanh thực tế.
Đánh giá qua câu hỏi ôn tập	Hệ thống câu hỏi tự luận và bài tập tình huống cuối mỗi chương (tập trung vào định nghĩa, phân loại chủ thể, so sánh lợi ích - hạn chế, phân tích nguy cơ an toàn).	Đo lường mức độ ghi nhớ khái niệm và năng lực tổng hợp kiến thức của người học.

Về hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc trước nội dung mục tiêu ở đầu mỗi chương, đối chiếu các thuật ngữ chuyên môn với hệ thống văn bản pháp luật hiện hành và nghiên cứu số liệu thống kê từ Báo cáo TMĐT của Bộ Công Thương để nắm bắt sát thực tế môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính hệ thống hóa về pháp lý: Giáo trình trích dẫn và liên kết cụ thể từng điều khoản của các bộ luật trụ cột ban hành năm 2005 - 2006 (Luật Giao dịch điện tử, Luật Thương mại, Luật CNTT, Bộ luật Dân sự, Luật SHTT), tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho các giao dịch số tại Việt Nam.
• Tích hợp dữ liệu khảo sát thực nghiệm: Đưa vào các số liệu thống kê cụ thể của Bộ Công Thương về tình hình ứng dụng CNTT trong hơn 500 doanh nghiệp Việt Nam, bao gồm tỷ lệ truy cập ADSL (92%), cơ cấu chi phí CNTT, tỷ lệ áp dụng phần mềm kế toán (78,9% với các nhà cung cấp như MISA, FAST, Bravo) và các phần mềm ERP, CRM, quản lý kho.
• Phân loại chuyên sâu các phân khúc thị trường B2B và C2C: Không dừng lại ở các khái niệm tổng quát, giáo trình đi sâu phân định trung tâm giao dịch B2B theo chiều sâu (như Convisint, DirectAg) và theo chiều rộng (như TradeOut), phân tích mô hình đại lý phân phối điện tử (Grainger, GE Aircraft Engines), nhà cung cấp dịch vụ ứng dụng (ASP như Salesforce), trung gian thông tin định hướng bán hàng (DoubleClick, AutoByTel) và sàn giao dịch C2C (eBay, Half.com, PayPal).
• Tiếp cận học thuật chuẩn hóa: Tích hợp trực tiếp các tài liệu nghiên cứu kinh tế quốc tế (Harvard Business Review, Red Herring) và giáo trình của Efraim Turban, giúp chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ chuyên ngành.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành: Tài liệu học tập bắt buộc dành cho học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp và Cao đẳng thuộc các ngành Thương mại điện tử, Nghiệp vụ bán hàng, Quản trị kinh doanh tại Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tương đương.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành học phần Kinh tế vi mô để nắm vững các nguyên lý cung cầu, cơ chế định giá, cấu trúc thị trường và phân tích chi phí cận biên trước khi tiếp cận môn học này.
• Giảng viên: Sử dụng làm đề cương và tài liệu giảng dạy chính thức cho học phần Thương mại điện tử căn bản (MH 11); làm căn cứ thiết kế bài giảng, xây dựng ngân hàng đề thi và hướng dẫn thảo luận tình huống.
• Đối tượng tự học và tham khảo: Cán bộ quản lý bán hàng, cá nhân kinh doanh trực tuyến và chuyên viên phân tích thị trường cần hệ thống hóa kiến thức về khung pháp luật, phương thức thanh toán và giải pháp bảo mật trong thương mại điện tử.

---

Câu hỏi thường gặp

                       [CÂU HỎI THƯỜNG GẶP]
[Đối tượng] [Kiến thức]    [Khác biệt]      [Tự học]    [Tài liệu]
 Sinh viên   Kinh tế vi mô   Chuẩn hóa luật  Bám sát     Báo cáo BCT,
 TMĐT & NV   (Cung - cầu,    & Phân loại     mục tiêu    câu hỏi ôn
 bán hàng    thị trường)     chi tiết 8 yếu  & case      tập, văn bản
                             tố/B2B/C2C      study       pháp quy

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho người học trình độ Trung cấp, Cao đẳng chuyên ngành Thương mại điện tử và Nghiệp vụ bán hàng, đồng thời phù hợp cho những ai cần tài liệu tham khảo có tính hệ thống về mô hình kinh tế số.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào?

Học phần yêu cầu kiến thức tiên quyết từ môn Kinh tế vi mô. Ngoài ra, người học cần có kỹ năng sử dụng máy tính, thao tác Internet căn bản để thực hiện các bài tập khảo sát website và phương thức thanh toán.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác là gì?

Giáo trình kết hợp đồng thời ba cấu phần: Khung lý thuyết kinh tế quốc tế (Turban, Brian Arthur), Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Luật Giao dịch điện tử, Luật Thương mại, Luật CNTT) và Dữ liệu khảo sát thực tế từ doanh nghiệp của Bộ Công Thương.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình này đạt hiệu quả cao?

Người học nên bám sát hệ thống mục tiêu đầu chương, chủ động liên hệ 8 nhân tố của mô hình kinh doanh vào các nền tảng TMĐT hiện hành, phân tích các case study (như Amazon, eBay, Grainger, Convisint) và hoàn thành đầy đủ các câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương.

5. Giáo trình có các tài liệu bổ trợ nào đi kèm?

Đi kèm giáo trình là hệ thống câu hỏi ôn tập cuối 4 chương, các bảng số liệu thống kê cơ cấu đầu tư CNTT trong doanh nghiệp, danh mục văn bản pháp luật quy chuẩn và hệ thống ca nghiên cứu thực tế về các mô hình B2C, B2B, C2C.

---

Kết luận

Giáo trình Thương mại điện tử căn bản cung cấp nền tảng tri thức hoàn chỉnh, có cấu trúc sư phạm rõ ràng về lĩnh vực thương mại số, bao quát từ khái niệm, cơ sở pháp lý, phân tích chuyên sâu 8 thành tố mô hình kinh doanh đến hạ tầng kỹ thuật thanh toán và an toàn dữ liệu.

Tiến trình tiếp thu khuyến nghị dành cho người học gồm 4 bước:

1. Nắm vững bản chất khái niệm và khung pháp luật TMĐT (Chương 1);
2. Bóc tách cấu trúc vận hành của các mô hình B2C, B2B, C2C cùng các mô hình doanh thu (Chương 2);
3. Khảo sát và thực hành các phương thức thanh toán phi tiền mặt (Chương 3);
4. Vận dụng các giải pháp kỹ thuật nhằm đảm bảo an toàn cho giao dịch trực tuyến (Chương 4).

Để mở rộng kiến thức, người học nên kết hợp nghiên cứu các văn bản pháp luật chuyên ngành cập nhật và các báo cáo chỉ số TMĐT thường niên do Hiệp hội Thương mại điện tử và Bộ Công Thương phát hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BÞ XÂY DĀNG TR¯âNG CAO ĐẲNG XÂY DĀNG Sä 1 GIÁO TRÌNH MÔN HàC: TH¯¡NG M¾I ĐIÞN TĀ CN BÀN NGÀNH/NGHÀ: TH¯¡NG M¾I ĐIÞN TĀ TRÌNH ĐÞ: TRUNG CÂP (Ban hành kèm theo Quyết định số: 368ĐT/QĐ-CDDXD1 ngày 10 tháng 08 năm 2021 của Hiệu trưởng Trưởng Cao đẳng Xây dựng số 1) Hà Nßi, nm 2021 1 TUYÊN Bä BÀN QUYÀN Tài liáu này thußc lo¿i sách giáo trình nên các ngußn thông tin có thể đ°ợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mÿc đích vÁ đào t¿o và tham khảo. Mßi mÿc đích khác mang tính lách l¿c hoặc sā dÿng vái mÿc đích kinh doanh thi¿u lành m¿nh sẽ bị nghiêm cấm. 3 LâI GIàI THIÞU Cußc cách m¿ng khoa hßc kỹ thuÁt đã và đang đem l¿i những chuyển bi¿n m¿nh mẽ trên toàn th¿ giái. Viác áp dÿng công nghá thông tin trong ho¿t đßng kinh t¿ đem l¿i những lợi ích to lán cho toàn xã hßi.

Th°¢ng m¿i đián tā là lĩnh vực ho¿t đßng kinh t¿ không còn xa l¿ vái nhiÁu quốc gia. Ng°ãi ta không còn phải mất nhiÁu thãi gian, công săc, tiÁn b¿c,&cho những giao dịch kinh t¿. Viác áp dÿng th°¢ng m¿i đián tā trong ho¿t đßng kinh doanh là mßt xu th¿ tất y¿u cāa thãi đ¿i và Viát Nam cũng không nằm ngoài xu h°áng phát triển đó. Giáo trình <Th°¢ng m¿i đián tā căn bản= đ°ợc vi¿t để phÿc vÿ mÿc đích đào t¿o chuyên ngành Th°¢ng m¿i đián tā/Nghiáp vÿ bán hàng há trung cấp cāa tr°ãng Cao đẳng Xây dựng số 1 nh° mßt hßc phần c¢ så cāa chuyên ngành.

Giáo trình đ°ợc biên so¿n và đ°ợc k¿t cấu thành 4 ch°¢ng: Ch°¢ng 1: Táng quan vÁ th°¢ng m¿i đián tā Ch°¢ng 2: Các mô hình kinh doanh trong th°¢ng m¿i đián tā Ch°¢ng 3: Thanh toán trong th°¢ng m¿i đián tā Ch°¢ng 4: An toàn trong th°¢ng m¿i đián tā Trong quá trình biên so¿n, mặc dù đã cân nhắc và lựa chßn các nßi dung phù hợp nhất vái mÿc tiêu đào t¿o để đảm bảo tính khoa hßc, tính hián đ¿i cāa giáo trình, song chắc chắn không thể tránh khái những thi¿u sót nhất định. Rất mong nhÁn đ°ợc ý ki¿n đóng góp cāa b¿n đßc và các thầy, cô giáo. Xin trân trßng cảm ¢n sự quan tâm cāa b¿n đßc! Hà Nßi, ngày tháng nm Nhóm biên so¿n 4 MĀC LĀC LâI GIàI THIàU .4 CH¯¡NG 1: TàNG QUAN VÀ TH¯¡NG M¾I ĐIàN TĀ. Những vấn đÁ chung cāa th°¢ng m¿i đián tā.

Khái niám th°¢ng m¿i đián tā. Đặc điểm cāa th°¢ng m¿i đián tā. Phân lo¿i th°¢ng m¿i đián tā. Lợi ích và h¿n ch¿ cāa th°¢ng m¿i đián tā.

Lợi ích cāa th°¢ng m¿i đián tā. H¿n ch¿ cāa th°¢ng m¿i đián tā. ĐiÁu kián phát triển TMĐT. H¿ tầng công nghá thông tin.

Há thống bảo mÁt trong th°¢ng m¿i đián tā. Há thống thanh toán đián tā. 21 CÂU HàI ÔN TÀP CH¯¡NG 1&&&&&&&&&&&&&&&&&22 CH¯¡NG 2:CÁC MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG TH¯¡NG M¾I ĐIàN TĀ&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&22 2. Khái niám, các nhân tố c¢ bản cāa mô hình kinh doanh trong TMĐT.

Khái niám mô hình kinh doanh. Các nhân tố c¢ bản cāa mßt mô hình kinh doanh. Các mô hình kinh doanh trong th°¢ng m¿i đián tā. Mô hình kinh doanh B2C (B2C e-commerce).

Mßt số mô hình kinh doanh. Thực hành vÁ mô hình kinh doanh B2C. Mô hình kinh doanh B2B (B2B e-commerce). Mßt số mô hình kinh doanh.

Mô hình kinh doanh C2C (C2C e-commerce). Mßt số mô hình kinh doanh. Mô hình kinh doanh khác. 50 CÂU HàI ÔN TÀP CH¯¡NG 2&&&&&&&&&&&&&&&&&53 CH¯¡NG 3: THANH TOÁN TRONG TH¯¡NG M¾I ĐIàN TĀ&&&54 3.

Mßt số vấn đÁ c¢ bản vÁ thanh toán đián tā. Lợi ích cāa thanh toán đián tā. Yêu cầu cāa há thống thanh toán đián tā. Các ph°¢ng thăc thanh toán phá bi¿n trong th°¢ng m¿i đián tā.

Thanh toán qua ví đián tā. Thanh toán COD. Thanh toán qua ngân hàng. Mßt số lo¿i hình thanh toán khác.

72 CÂU HàI ÔN TÀP CH¯¡NG 3&&&&&&&&&&&&&&&&&78 CH¯¡NG 4: AN TOÀN TRONG TH¯¡NG M¾I ĐIàN TĀ&&&&&. Mßt số vấn đÁ c¢ bản vÁ an toàn trong th°¢ng m¿i đián tā. Khái niám an toàn th°¢ng m¿i đián tā. Những vấn đÁ đặt ra cho an toàn th°¢ng m¿i đián tā.

Các nguy c¢ đe do¿ an toàn trong th°¢ng m¿i đián tā&&&&&&&. Gian lÁn thẻ tín dÿng. Sự lÿa đảo. Sự kh°ác tÿ dịch vÿ (DoS - Denial of Service).

Sự lÿa đảo hay Kẻ trßm trên m¿ng (Nghe trßm, giám sát sự di chuyển cāa thông tin trên m¿ng). Sự tấn công tÿ bên trong doanh nghiáp. Mßt số giải pháp công nghá đảm bảo an toàn trong th°¢ng m¿i đián tā. Kỹ thuÁt mã hoá thông tin.

Giao thăc tháa thuÁn mã khóa. Chăng thực đián tā. An toàn m¿ng và băc tÿng lāa. Bảo vá các há thống cāa khách hàng và máy phÿc vÿ.

Mßt số kinh nghiám để đảm bảo an toàn khi giao dịch th°¢ng m¿i đián tā &&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&.96 CÂU HàI ÔN TÀP CH¯¡NG 4&&&&&&&&&&&&&&&&&.100 6 GIÁO TRÌNH MÔN HàC Tên môn hác: TH¯¡NG M¾I ĐIÞN TĀ CN BÀN Mã môn hác: MH 11 Vß trí, tính chÃt, ý nghĩa và vai trò căa môn hác: - Vị trí: + Môn hßc đ°ợc bố trí å kỳ hßc thă I. + Môn hßc tiên quy¿t: Kinh t¿ vi mô - Tính chất: Là môn hßc c¢ så bắt bußc - Ý nghĩa và vai trò cāa môn hßc: Môn hßc cung cấp cho ng°ãi hßc các ki¿n thăc c¢ bản vÁ th°¢ng m¿i đián tā, mô hình kinh doanh và ph°¢ng thăc thanh toán trong th°¢ng m¿i đián tā. Đßng thãi giúp hßc sinh làm quen vái mßt số ph°¢ng thăc thanh toán trong th°¢ng m¿i đián tā. Māc tiêu môn hác: - Về kiến thức: + Trình bày đ°ợc khái niám, đặc điểm, phân lo¿i, c¢ så pháp lý để phát triển th°¢ng m¿i đián tā; Lợi ích và h¿n ch¿ cāa th°¢ng m¿i đián tā.

+ Trình bày đ°ợc khái niám, các nhân tố c¢ bản cāa mô hình kinh doanh trong th°¢ng m¿i đián tā. + Trình bày đ°ợc: khái niám, đặc điểm, mßt số mô hình kinh doanh trong th°¢ng m¿i đián tā B2C, B2B, C2C + Trình bày khái niám, lợi ích cāa thanh toán đián tā; Các ph°¢ng thăc thanh toán trong th°¢ng m¿i đián tā. + Trình bày đ°ợc khái niám và các nguy c¢ đe dßa an toàn trong th°¢ng m¿i đián tā; Các giải pháp đảm bảo an toàn trong TMĐT; - Về kỹ năng: + Xác định đ°ợc các mô hình kinh doanh trong th°¢ng m¿i đián tā. + Xác định đ°ợc mô hình doanh thu cāa các mô hình kinh doanh trong th°¢ng m¿i đián tā B2C, C2C.

+ Thực hián đ°ợc mßt số ph°¢ng thăc thanh toán trong th°¢ng m¿i đián tā. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Nghiêm túc, cẩn thÁn, trung thực, tự giác trong công viác Nßi dung căa môn hác: 7 CH¯¡NG 1: TàNG QUAN VÀ TH¯¡NG M¾I ĐIÞN TĀ Giái thißu: Là ch°¢ng đầu tiên nằm trong môn hßc Th°¢ng m¿i đián tā căn bản. Nßi dung ch°¢ng sẽ trình bày những vấn đÁ chung nhất vÁ th°¢ng m¿i đián tā: Khái niám, đặc điểm, lợi ích, h¿n ch¿&cāa th°¢ng m¿i đián tā Māc tiêu: - Trình bày đ°ợc khái niám, đặc điểm cāa th°¢ng m¿i đián tā. - Trình bày đ°ợc cách phân lo¿i th°¢ng m¿i đián tā.

- Trình bày đ°ợc lợi ích và h¿n ch¿ cāa th°¢ng m¿i đián tā. - Trình bày đ°ợc c¢ så pháp lý để phát triển th°¢ng m¿i đián tā Nßi dung chính: 1. Nhÿng vÃn đÁ chung căa th°¢ng m¿i đißn tā 1. Khái niệm th°¡ng mại điện tử Cho đ¿n hián t¿i có nhiÁu định nghĩa khác nhau vÁ th°¢ng m¿i đián tā.

Các định nghĩa này xem xét theo các quan điểm, khía c¿nh khác nhau. Định nghĩa cāa WTO Th°¢ng m¿i đián tā bao gßm viác sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm đ°ợc mua bán và thanh toán trên m¿ng Internet, nh°ng đ°ợc giao nhÁn có thể hữu hình hoặc giao nhÁn qua Internet d°ái d¿ng số hoá. Định nghĩa cāa OECD (Tá chăc Hợp tác và Phát triển Kinh t¿): Th°¢ng m¿i đián tā là viác làm kinh doanh thông qua m¿ng Internet, bán những hàng hoá và dịch vÿ có thể đ°ợc phân phối không thông qua m¿ng hoặc những hàng hoá có thể mã hoá bằng kỹ thuÁt số và đ°ợc phân phối thông qua m¿ng hoặc không thông qua m¿ng. Trong LuÁt m¿u vÁ th°¢ng m¿i đián tā, UNCITRAL (Āy ban cāa LHQ vÁ th°¢ng m¿i quốc t¿) nêu định nghĩa để các n°ác tham khảo: Th°¢ng m¿i đián tā là viác trao đái thông tin th°¢ng m¿i thông qua các ph°¢ng tián đián tā, không cần phải in ra giấy bất că công đo¿n nào cāa toàn bß quá trình giao dịch Tóm l¿i, th°¢ng m¿i đián tā đ°ợc hiểu theo nghĩa rßng và nghĩa hẹp.

Nghĩa rßng và nghĩa hẹp å đây phÿc thußc vào cách ti¿p cÁn rßng và hẹp cāa hai thuÁt nghữ <th°¢ng m¿i= và <đián tā= Theo nghĩa hẹp: TMĐT là viác mua bán hàng hoá và dịch vÿ thông qua các ph°¢ng tián đián tā và m¿ng vißn thông, đặc biát là máy tính và internet. Theo nghĩa rßng: TMĐT là toàn bß các giao dịch mang tính th°¢ng m¿i (TM) đ°ợc ti¿n hành bằng các ph°¢ng tián đián tā (PTĐT) nh° trao đái dữ liáu đián tā, chuyển tiÁn đián tā. Đặc điểm của th°¡ng mại điện tử Th°¢ng m¿i đián tā có mßt số đặc điểm sau: Thứ nhÃt, TMĐT là mßt ph°¢ng thức th°¢ng m¿i sā dāng các ph°¢ng tißn đißn tā để ti¿n hành các giao dßch th°¢ng m¿i. Viác sā dÿng các PTĐT cho phép các bên thực hián các ho¿t đßng mua, bán, chuyển giao, trao đái các ngußn <thông tin=vÁ sản phẩm, hàng hóa, dịch vÿ.

Các ngußn <thông tin=đ°ợc hiểu là bất că gì có thể truyÁn tải bằng kỹ thuÁt đián tā nh° th° đián tā, thông điáp đián tā, các tÁp tin văn bản (text-based file), các c¢ så dữ liáu (database), các bảng tính (spreadsheet), các bản vẽ thi¿t k¿ bằng máy tính đián tā (computer-aid design: CAD), các hình đß hßa (graphical image), quảng cáo, chào hàng, hóa đ¢n, biểu giá, hợp đßng, hình ảnh đßng (flash), video clip, âm thanh, v. Viác trao đái <thông tin= qua m¿ng máy tính và Internet giúp các bên tham gia giao dịch cung cấp, truyÁn tải các nßi dung giao dịch và không cần phải in ra giấy trong bất kỳ công đo¿n nào cāa toàn bß quá trình giao dịch.com kinh doanh rất nhiÁu sản phẩm nh° đß đián tā, băng đĩa nh¿c. và chā y¿u là các lo¿i sách; có trÿ så đặt t¿i Seattle, Washington (Mỹ) nh°ng không có bất că mßt cāa hàng vÁt lý nào. Viác bán sách cāa công ty đ°ợc thực hián trực ti¿p qua m¿ng Internet, ho¿t đßng cung ăng đ°ợc thực hián trên c¢ så phối hợp trực ti¿p giữa công ty vái các nhà xuất bản.

Thứ hai, TMĐT có liên quan m¿t thi¿t đ¿n TM truyÁn thång, và phā thußc sā phát triển m¿ng máy tính và Internet.