Giáo Trình Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Với SQL Server Ngành Công Nghệ Thông Tin

Chuyên khảo phân tích Gt sqlsever cd cntt 2019, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Người hướng dẫn: ThS. Lương Thanh Phương
• Trường học: Trường Cao Đẳng Kỹ Thuật Công-Nông Nghiệp Quảng Bình
• Chuyên ngành: Công Nghệ Thông Tin
• Đề tài: Giáo Trình Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Với SQL Server
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Quảng Bình

Mục lục chi tiết

• 1. BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ SQL SERVER
• 1.1. Kiến trúc truy cập cơ sở dữ liệu
• 1.2. Kiến trúc chung - General
• 1.3. Kiến trúc bộ nhớ - Memory
• 1.4. Kiến trúc file dữ liệu - Data file
• 1.5. Kiến trúc file nhật ký - Log file
• 2. BÀI 2: BỘ CÔNG CỤ MANAGEMENT STUDIO
• 2.1. Cài đặt Microsoft SQL Server
• 2.2. Cài đặt bản nâng cấp Windows
• 2.3. Cài đặt SQL Server
• 2.4. Khởi động SQL Server
• 2.5. Một số thao tác với SQL Server
• 2.6. Đăng nhập SQL Server
• 2.7. Tạo và thực thi các câu truy vấn với trình soạn thảo trên dữ liệu mẫu, kịch bản
• 2.8. Quản lý cơ sở dữ liệu
• 2.9. Tạo mới một Database
• 2.10. Phục hồi Database (Restore)
• 2.11. Gỡ bỏ Database (Detach)
• 2.12. Đính kèm Database (Attach)
• 3. BÀI 3: ĐỊNH NGHĨA DỮ LIỆU VỚI T-SQL
• 3.1. Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu
• 3.2. Tạo và sửa đổi cấu trúc cơ sở dữ liệu
• 3.3. Tạo tập tin cơ sở dữ liệu
• 3.4. Tạo khung nhìn
• 3.5. Cập nhật, bổ sung và xoá dữ liệu thông qua khung nhìn
• 3.6. Sửa đổi khung nhìn
• 4. BÀI 4: THAO TÁC DỮ LIỆU VỚI T-SQL
• 4.1. Truy xuất dữ liệu với câu lệnh SELECT
• 4.2. Danh sách chọn trong câu lệnh SELECT
• 4.3. Chỉ định điều kiện truy vấn dữ liệu
• 4.4. Tạo mới bảng dữ liệu từ kết quả của câu lệnh SELECT
• 4.5. Sắp xếp kết quả truy vấn
• 4.6. Thống kê dữ liệu với GROUP BY
• 4.7. Truy vấn con (Subquery)
• 4.8. Bổ sung, cập nhật và xoá dữ liệu
• 4.9. Bổ sung dữ liệu
• 4.10. Cập nhật dữ liệu
• 4.11. Xoá dữ liệu
• 5. BÀI 5: BẢO MẬT CƠ SỞ DỮ LIỆU SQL SERVER
• 5.1. Các chế độ bảo mật
• 5.2. Quản lý người dùng
• 5.3. Cấp phát quyền
• 5.4. Cấp phát quyền cho người dùng trên các đối tượng cơ sở dữ liệu
• 5.5. Cấp phát quyền thực thi các câu lệnh
• 5.6. Thu hồi quyền
• 5.7. Thu hồi quyền trên đối tượng cơ sở dữ liệu
• 5.8. Thu hồi quyền thực thi các câu lệnh
• 6. BÀI 6: THỦ TỤC LƯU TRỮ
• 6.1. Tạo thủ tục lưu trữ
• 6.2. Lời gọi thủ tục lưu trữ
• 6.3. Định nghĩa và sử dụng biến
• 6.4. Giá trị trả về trong thủ tục lưu trữ
• 6.5. Sửa và xoá thủ tục lưu trữ
• 6.6. Sửa thủ tục
• 6.7. Xoá thủ tục
• 7. BÀI 7: HÀM DO NGƯỜI DÙNG ĐỊNH NGHĨA
• 7.1. Hàm vô hướng
• 7.2. Hàm nội tuyến
• 7.3. Hàm bao gồm nhiều câu lệnh bên trong
• 7.4. Sửa và xoá hàm
• 7.5. Sửa đổi hàm
• 7.6. Thực thi các hàm do người dùng định nghĩa
• 8. BÀI 8: TRIGGER
• 8.1. Giới thiệu về trigger
• 8.2. Tạo, thay thế, loại bỏ triggers
• 8.3. Kích hoạt trigger khi thay đổi dữ liệu cột (if update)
• 8.4. Sử dụng trigger và giao tác (transaction)
• 8.5. Vô hiệu hóa hay kích hoạt trigger
• 9. BÀI 9: QUẢN LÝ GIAO DỊCH VÀ KHÓA
• MỘT SỐ HÀM THƯỜNG SỬ DỤNG
• CƠ SỞ DỮ LIỆU MẪU SỬ DỤNG TRONG GIÁO TRÌNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Với SQL Server 2019

Giáo trình "Quản trị cơ sở dữ liệu với SQL Server 2019" được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm cơ bản về Quản trị cơ sở dữ liệu, các công cụ và phương pháp sử dụng SQL Server 2019. Mô đun này không chỉ giúp sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn thực hành các kỹ năng quản lý dữ liệu hiệu quả.

1.1. Mục tiêu và nội dung của giáo trình

Giáo trình này nhằm mục đích trang bị cho sinh viên kiến thức về SQL Server 2019, từ khái niệm cơ bản đến các kỹ thuật nâng cao trong quản lý cơ sở dữ liệu. Nội dung bao gồm các bài học về cài đặt, cấu hình và bảo mật cơ sở dữ liệu.

1.2. Lịch sử phát triển của SQL Server

SQL Server đã trải qua nhiều phiên bản từ năm 1989, với các cải tiến đáng kể qua từng phiên bản. Phiên bản 2019 mang lại nhiều tính năng mới, giúp tối ưu hóa hiệu suất và bảo mật cho người dùng.

II. Những thách thức trong Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Với SQL Server 2019

Quản trị cơ sở dữ liệu không chỉ đơn thuần là lưu trữ dữ liệu mà còn bao gồm việc bảo mật, tối ưu hóa và quản lý hiệu quả. Các thách thức chính bao gồm việc đảm bảo an toàn dữ liệu, xử lý khối lượng lớn thông tin và duy trì hiệu suất hệ thống. Những vấn đề này đòi hỏi người quản trị phải có kiến thức sâu rộng và kỹ năng thực hành tốt.

2.1. Vấn đề bảo mật trong SQL Server

Bảo mật cơ sở dữ liệu là một trong những thách thức lớn nhất. Việc quản lý quyền truy cập và bảo vệ dữ liệu khỏi các mối đe dọa bên ngoài là rất quan trọng. Các phương pháp bảo mật như mã hóa và phân quyền người dùng cần được áp dụng.

2.2. Tối ưu hóa hiệu suất hệ thống

Tối ưu hóa hiệu suất là một yếu tố quan trọng trong quản trị cơ sở dữ liệu. Việc sử dụng các chỉ mục, tối ưu hóa truy vấn và quản lý bộ nhớ là những kỹ thuật cần thiết để đảm bảo hệ thống hoạt động hiệu quả.

III. Phương Pháp Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Với SQL Server 2019

Để quản trị cơ sở dữ liệu hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp và công cụ phù hợp. Việc sử dụng T-SQL để thực hiện các thao tác trên dữ liệu, cùng với việc sử dụng Management Studio để quản lý cơ sở dữ liệu là rất cần thiết. Các phương pháp này giúp người quản trị thực hiện các tác vụ một cách nhanh chóng và chính xác.

3.1. Sử dụng T SQL trong quản trị dữ liệu

T-SQL là ngôn ngữ chính để tương tác với SQL Server. Việc nắm vững cú pháp và các lệnh cơ bản sẽ giúp người quản trị thực hiện các thao tác như truy vấn, cập nhật và xóa dữ liệu một cách hiệu quả.

3.2. Quản lý cơ sở dữ liệu bằng Management Studio

Management Studio cung cấp giao diện đồ họa để quản lý cơ sở dữ liệu. Người dùng có thể dễ dàng tạo, sửa đổi và xóa cơ sở dữ liệu, cũng như thực hiện các thao tác bảo trì cần thiết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của SQL Server 2019 Trong Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu

SQL Server 2019 được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như tài chính, y tế và giáo dục. Việc sử dụng SQL Server giúp tổ chức quản lý dữ liệu hiệu quả, từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn dựa trên dữ liệu. Các ứng dụng thực tiễn này chứng minh giá trị của việc học và áp dụng Quản trị cơ sở dữ liệu.

4.1. Ứng dụng trong lĩnh vực tài chính

Trong lĩnh vực tài chính, SQL Server được sử dụng để quản lý dữ liệu giao dịch, phân tích dữ liệu và báo cáo. Điều này giúp các tổ chức tài chính đưa ra quyết định nhanh chóng và chính xác.

4.2. Ứng dụng trong lĩnh vực y tế

SQL Server hỗ trợ quản lý hồ sơ bệnh nhân, dữ liệu nghiên cứu và các thông tin y tế khác. Việc sử dụng cơ sở dữ liệu giúp cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và quản lý thông tin hiệu quả.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Với SQL Server 2019

Giáo trình "Quản trị cơ sở dữ liệu với SQL Server 2019" không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn trang bị kỹ năng thực hành cần thiết cho sinh viên. Việc nắm vững các khái niệm và kỹ thuật trong quản trị cơ sở dữ liệu sẽ giúp sinh viên tự tin hơn trong công việc sau này. Tương lai của ngành công nghệ thông tin sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng quản lý dữ liệu hiệu quả.

5.1. Tương lai của quản trị cơ sở dữ liệu

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, quản trị cơ sở dữ liệu sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho người quản trị cơ sở dữ liệu.

5.2. Lời khuyên cho sinh viên ngành công nghệ thông tin

Sinh viên nên chủ động tìm hiểu và thực hành các kỹ năng quản trị cơ sở dữ liệu. Việc tham gia các khóa học và dự án thực tế sẽ giúp nâng cao khả năng và tạo ra lợi thế cạnh tranh trong thị trường lao động.

Nội dung chính

Giáo trình Quản trị Cơ sở Dữ liệu với SQL Server (Trình độ Cao đẳng CNTT)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Quản trị cơ sở dữ liệu với SQL Server" (Mã mô đun: MĐ 18) là tài liệu đào tạo chuyên ngành thuộc chương trình đào tạo nghề Công nghệ thông tin trình độ Cao đẳng, được ban hành kèm theo Quyết định số 92/QĐ-CĐCNN ngày 06 tháng 9 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công-Nông nghiệp Quảng Bình. Tài liệu do nhóm tác giả ThS. Lương Thanh Phương và ThS. Nguyễn Thành Minh biên soạn, được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học/mô đun cơ sở ngành.

Mục tiêu học tập của giáo trình được thiết lập toàn diện trên các chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Trình bày vai trò của hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS); phân tích các thành phần trong mô hình dữ liệu quan hệ (quan hệ, thuộc tính, miền giá trị, khóa chính, khóa ngoại); nắm vững kiến trúc bên trong của SQL Server (các thành phần xử lý, dịch vụ hệ thống, kiến trúc bộ nhớ, kiến trúc tệp dữ liệu và tệp nhật ký); hiểu rõ các ngôn ngữ lập trình tích hợp, các bước xây dựng hàm (UDF), thủ tục lưu trữ (Stored Procedure), trigger và vai trò của khóa trong điều phối giao dịch.
• Kỹ năng: Cài đặt và cấu hình hệ thống SQL Server; quản trị tài khoản người dùng và tài khoản nhóm; thiết lập chính sách bảo mật dữ liệu; soạn thảo các điều kiện truy vấn T-SQL chính xác; xây dựng các hàm, thủ tục, trigger và quản lý các giao dịch hệ thống.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành phương pháp làm việc khoa học, cẩn thận, chính xác và chủ động nghiên cứu tài liệu chuyên môn phục vụ bài toán thực tế.

Giáo trình có tổng thời lượng 90 giờ (gồm 30 giờ lý thuyết, 57 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 3 giờ kiểm tra). Cấu trúc nội dung tiếp cận theo mô hình đào tạo nghề tích hợp lý thuyết với thực hành, lấy kỹ năng thao tác trên hệ thống SQL Server Management Studio (SSMS) và lập trình Transact-SQL (T-SQL) làm trọng tâm. Điểm đặc sắc của giáo trình là sự gắn kết giữa lý thuyết kiến trúc mức thấp của hệ thống với các bài toán quản lý dữ liệu thực tế thông qua hệ thống bài tập có hướng dẫn chi tiết.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 9 bài học chính với tiến trình phát triển kiến thức tuần tự:

• Bài 1: Tổng quan về SQL Server (7 giờ - 2 LT, 5 TH): Cung cấp lịch sử phát triển từ phiên bản 1.0 (1989) đến các bản 2008 R2, 2012, 2014, 2016, 2017, 2019; phân loại ấn bản (Enterprise, Standard, Developer, Workgroup, Express); phân tích 4 tầng kiến trúc truy cập CSDL (Kiến trúc chung, Bộ nhớ, File dữ liệu, File nhật ký); giới thiệu các dịch vụ (MSSQL Server, SQL Server Agent, MSDTC); các cấu trúc điều khiển luồng lệnh trong T-SQL (IF...ELSE, CASE WHEN dạng đơn giản và tìm kiếm, vòng lặp WHILE).
• Bài 2: Bộ công cụ Management Studio (8 giờ - 3 LT, 5 TH): Hướng dẫn cài đặt SQL Server 2014 (.NET Framework 3.5), cấu hình mạng qua SQL Server Configuration Manager (dịch vụ SQL Server Browser, tài khoản Network Service), chế độ xác thực kết hợp (Mix Mode Authentication); các tác vụ quản trị cơ sở dữ liệu trên giao diện SSMS và mã lệnh (tạo database, tạo bảng, tạo sơ đồ quan hệ Database Diagram, sao lưu Backup, phục hồi Restore qua CSDL msdb, tách rời Detach, đính kèm Attach) dựa trên CSDL mẫu QLSV.
• Bài 3: Định nghĩa dữ liệu với T-SQL (11 giờ - 4 LT, 7 TH): Trình bày nhóm lệnh DDL (CREATE, ALTER, DROP) đối với cơ sở dữ liệu và bảng; quản lý nhóm tệp (Primary, User-defined Filegroup) và các tham số tệp dữ liệu (.mdf), tệp nhật ký (.ldf) như NAME, FILENAME, SIZE, MAXSIZE, FILEGROWTH; hệ thống kiểu dữ liệu chuỗi ký tự, số, thời gian; kỹ thuật tạo và thao tác dữ liệu thông qua Khung nhìn (View).
• Bài 4: Thao tác dữ liệu với T-SQL (20 giờ - 5 LT, 15 TH): Hướng dẫn chi tiết nhóm lệnh DML với câu lệnh SELECT (danh sách chọn, điều kiện lọc, ORDER BY, gom nhóm GROUP BY, tạo bảng mới SELECT INTO), truy vấn con lồng nhau (Subquery) và các thao tác cập nhật dữ liệu (INSERT, UPDATE, DELETE).
• Bài 5: Bảo mật cơ sở dữ liệu SQL Server (8 giờ - 3 LT, 5 TH): Trình bày các chế độ bảo mật, quản lý tài khoản truy cập (Logins, Users), cấp phát quyền (GRANT) và thu hồi quyền (REVOKE) trên đối tượng dữ liệu hoặc quyền thực thi câu lệnh.
• Bài 6: Thủ tục lưu trữ (9 giờ - 4 LT, 5 TH): Cung cấp cú pháp tạo, gọi, sửa, xóa Stored Procedure; kỹ thuật định nghĩa biến, truyền nhận tham số và xử lý giá trị trả về.
• Bài 7: Hàm do người dùng định nghĩa (8 giờ - 3 LT, 5 TH): Phân loại và xây dựng hàm vô hướng (Scalar Functions), hàm bảng nội tuyến (Inline Table-valued Functions), hàm bảng đa câu lệnh (Multi-statement Table-valued Functions).
• Bài 8: Trigger (8 giờ - 3 LT, 5 TH): Cơ chế hoạt động của DML Trigger, kỹ thuật tạo, sửa đổi, kiểm tra điều kiện cập nhật cột (IF UPDATE), tích hợp trigger với giao tác, vô hiệu hóa hoặc kích hoạt trigger.
• Bài 9: Quản lý giao dịch và khóa (8 giờ - 3 LT, 5 TH): Nguyên lý giao tác (Transaction), các chế độ khóa (Lock), giải quyết tranh chấp tài nguyên và hiện tượng khóa chết (Deadlock).

Progression logic của giáo trình đi từ việc làm chủ kiến trúc nền tảng và công cụ quản trị giao diện (Bài 1-2), đến xây dựng và truy vấn cấu trúc dữ liệu cơ bản bằng T-SQL (Bài 3-4), tiếp nối bằng bảo mật phân quyền (Bài 5), mở rộng sang lập trình các khối mã logic nâng cao trên server (Bài 6-8), và hoàn thiện bằng cơ chế kiểm soát giao dịch toàn vẹn đa người dùng (Bài 9).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Lý thuyết mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ (khái niệm bảng, thuộc tính, bản ghi, miền giá trị, khóa chính primary key, khóa ngoại foreign key); lý thuyết giao dịch đảm bảo tính toàn vẹn dữ liệu (ACID).
• Core principles: Nguyên lý lưu trữ vật lý trong SQL Server dựa trên đơn vị Trang (Page) 8KB với 96 byte tiêu đề chia thành 9 loại trang (Data, Index, Text/Image, GAM, SGAM, PFS, IAM, BCM, DCM) và Extent 64KB (gồm Uniform Extent và Mixed Extent); nguyên lý quản trị bộ nhớ Buffer Pool (Buffer Cache, Procedure Cache) cùng thuật toán thay thế trang Least Recently Used (LRU) của tiến trình Lazy Writer và tiến trình Checkpoint (cứng hóa Dirty Page).
• Essential frameworks: Kiến trúc phân tầng của SQL Server gồm Relational Engine (Query Parser/Compiler, Query Optimizer với Execution Plan, Query Executor), Storage Engine và lớp trung gian SQL OS; mô hình ghi nhật ký trước (Write-Ahead Logging) với chuỗi số thứ tự bản ghi log (LSN) và tệp nhật ký ảo (Virtual Log Files - VLF).

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Cài đặt và cấu hình dịch vụ mạng SQL Server; thiết lập tệp dữ liệu (.mdf, .ndf) và tệp nhật ký (.ldf); lập trình thành thạo T-SQL từ các lệnh cơ bản DDL/DML đến các module mở rộng (Stored Procedure, Function, Trigger).
• Analytical skills: Phân tích lược đồ dữ liệu để tạo Database Diagram; đánh giá và tối ưu kế hoạch thực thi truy vấn (Execution Plan); phân tích xung đột tài nguyên và kiểm soát khóa giao dịch.
• Practical competencies: Vận hành thành thạo bộ công cụ SSMS; thực hiện các quy trình bảo trì hệ thống gồm sao lưu (Backup) và phục hồi (Restore) qua CSDL hệ thống msdb; phân quyền và bảo mật dữ liệu nhiều cấp độ.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Pedagogical approach: Giáo trình áp dụng phương pháp giảng dạy tích hợp giữa lý thuyết chuyên ngành và thực hành kỹ năng nghề. Cấu trúc mỗi bài học kết hợp giữa thuyết trình bản chất kiến trúc hệ thống và hướng dẫn thực hành thao tác trực tiếp trên máy tính.
• Bài tập và case studies: Giáo trình sử dụng các kịch bản quản lý thực tế xuyên suốt các chương như CSDL Quản lý sinh viên (QLSV gồm các bảng KHOA, LOP, SINHVIEN), CSDL Quản lý đào tạo (QuanLyDaoTao) và CSDL Quản lý khách hàng (KHACHHANG). Các case study này giúp người học rèn luyện kỹ năng giải quyết bài toán nghiệp vụ từ khâu thiết kế cấu trúc bảng đến phân quyền và xử lý dữ liệu.
• Practical exercises: Thời lượng thực hành chiếm tỷ trọng lớn trong toàn bộ mô đun (57/90 giờ, tương đương 63.3%). Mỗi bài học từ Bài 2 đến Bài 9 đều phân định rõ hai phần:
  1. Bài tập có hướng dẫn: Cung cấp các bước thực hiện chi tiết kèm cú pháp T-SQL mẫu để người học củng cố kiến thức trực tiếp.
  2. Bài tập tự giải: Đưa ra các bài toán mở yêu cầu người học tự xây dựng cấu trúc truy vấn, thủ tục, hàm hoặc trigger độc lập.
• Assessment methods: Đánh giá kết quả học tập gồm 3 bài kiểm tra định kỳ (1 giờ/bài) được phân bổ sau Bài 3 (Định nghĩa dữ liệu với T-SQL), sau Bài 6 (Thủ tục lưu trữ), sau Bài 7 (Hàm do người dùng định nghĩa) và đánh giá tổng hợp kỹ năng thực hành trên máy tính.
• Self-study guidelines: Người học được hướng dẫn tự cài đặt phiên bản miễn phí SQL Server Express hoặc Developer trên môi trường cục bộ, tự chạy lại các ví dụ kịch bản mẫu trong giáo trình, tra cứu các hàm dựng sẵn ở phần phụ lục và thực hành kiểm thử các trường hợp dữ liệu biên.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa các phiên bản và ấn bản SQL Server: Giáo trình trình bày rõ tiến trình nâng cấp từ SQL Server 1.0 (1989), SQL Server 6.0, 7.0, 2000 (giải thích cơ chế Multiple-Instance với Default Instance và Named Instance) đến các bản được hỗ trợ gồm 2008 R2, 2012, 2014, 2016, 2017 và 2019. Tài liệu cũng nêu rõ thông tin ấn bản Workgroup đã dừng tồn tại từ phiên bản SQL Server 2012.
• Tích hợp các kiểu dữ liệu hiện đại: Giáo trình cập nhật đầy đủ các kiểu dữ liệu thời gian có độ chính xác cao như DATETIME2 (chính xác đến phần thập phân của giây), TIME và DATETIMEOFFSET (hỗ trợ độ lệch múi giờ từ -14:00 đến +14:00), bổ sung bên cạnh các kiểu dữ liệu truyền thống (DATE, DATETIME, SMALLDATETIME).
• Mô tả chuyên sâu kiến trúc lưu trữ và bộ nhớ mức thấp: Tài liệu chi tiết hóa không gian bộ nhớ người dùng (MemToLeave và Buffer Pool), cơ chế hoạt động của lệnh DBCC PROCCACHE, 9 loại trang dữ liệu hệ thống (GAM, SGAM, PFS, IAM, BCM, DCM), cơ chế phân bổ Extent (Uniform/Mixed) và cấu trúc tệp nhật ký ảo (VLF) chịu tác động bởi thông số growth_increment.
• Gắn kết cấu hình mạng và bảo mật thực tế: Giáo trình hướng dẫn cụ thể việc thiết lập 4 giao thức mạng (Shared memory, Named pipes, TCP/IP, VIA), cấu hình dịch vụ SQL Server Browser để kết nối từ xa trong mạng LAN, và quản trị an toàn dữ liệu qua cơ chế sao lưu phục hồi hệ thống.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên Cao đẳng ngành Công nghệ thông tin: Giáo trình là tài liệu học tập chính khóa cho mô đun MĐ 18 thuộc chương trình đào tạo Cao đẳng CNTT, được giảng dạy sau khi sinh viên đã tích lũy kiến thức từ các môn học cơ sở ngành.
• Prerequisites (Điều kiện tiên quyết): Người học cần có kiến thức cơ bản về tin học đại cương, kỹ năng thao tác trên hệ điều hành Windows, tư duy lập trình căn bản và nắm vững khái niệm lý thuyết cơ bản về mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ.
• Giảng viên chuyên ngành CNTT: Giáo trình đóng vai trò là khung tài liệu giảng dạy chuẩn hóa được phê duyệt chính thức theo Quyết định 92/QĐ-CĐCNN, làm cơ sở xây dựng giáo án lý thuyết, thiết kế bài tập thực hành 57 giờ tại phòng máy và biên soạn đề kiểm tra định kỳ.
• Tự học và tham khảo kỹ thuật: Tài liệu phù hợp cho kỹ thuật viên quản trị hệ thống, lập trình viên phần mềm hoặc người học có nhu cầu tra cứu hệ thống cú pháp T-SQL, tìm hiểu kiến trúc lưu trữ dữ liệu của Microsoft SQL Server và quy trình quản trị bảo mật CSDL.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên hệ Cao đẳng ngành Công nghệ thông tin (mô đun MĐ 18), đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên dạy nghề và những người tự học cần củng cố kỹ năng quản trị và lập trình cơ sở dữ liệu trên nền tảng Microsoft SQL Server.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?
Người học cần hoàn thành các môn học/mô đun cơ sở về tin học, nắm vững thao tác cấu hình hệ điều hành Windows, có nền tảng tư duy lập trình và hiểu biết lý thuyết cơ sở dữ liệu quan hệ (khái niệm bảng, thuộc tính, khóa chính, khóa ngoại, quan hệ giữa các bảng).

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?
Giáo trình phân tích sâu kiến trúc bên trong của SQL Server (Buffer Pool, 9 loại Page, Extent, tiến trình Checkpoint, Lazy Writer, LSN, VLF) kết hợp với thời lượng thực hành cao (57/90 giờ), cung cấp đầy đủ các bài tập có hướng dẫn từng bước và bài tập tự giải theo kịch bản thực tế.

4. Làm sao để tự học giáo trình này hiệu quả?
Người học nên cài đặt SQL Server phiên bản Express hoặc Developer cùng bộ công cụ SSMS trên máy tính cá nhân, thực hành tuần tự các câu lệnh mẫu trong từng bài học, hoàn thành đầy đủ các bài tập có hướng dẫn trước khi làm bài tập tự giải, và chủ động kiểm tra kết quả qua các kịch bản dữ liệu mẫu.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo trong giáo trình?
Giáo trình tích hợp phần phụ lục tổng hợp "Một số hàm thường sử dụng" (các hàm xử lý chuỗi, hàm thời gian, hàm chuyển đổi kiểu dữ liệu), phần "Cơ sở dữ liệu mẫu sử dụng trong giáo trình" (trang 187) và danh mục "Tài liệu tham khảo" (trang 193) phục vụ tra cứu học thuật.

---

Kết luận

Giáo trình "Quản trị cơ sở dữ liệu với SQL Server" (Mã mô đun: MĐ 18) do Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công-Nông nghiệp Quảng Bình ban hành cung cấp cấu trúc tri thức hoàn chỉnh và chuẩn hóa về hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ Microsoft SQL Server. Với sự kết hợp chặt chẽ giữa phân tích kiến trúc phần mềm mức thấp, cú pháp T-SQL chuyên sâu, các kỹ thuật lập trình nâng cao (Stored Procedure, UDF, Trigger) và quy trình quản trị bảo mật giao dịch, tài liệu định hình rõ ràng lộ trình phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên ngành Công nghệ thông tin. Hệ thống bài tập thực hành 57 giờ cùng phần phụ lục hàm và cơ sở dữ liệu mẫu tại trang 187 đảm bảo tính ứng dụng kỹ thuật và giá trị tham khảo học thuật lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và 9 bài: Bài 1: Tổng quan về SQL Server Bài 2: Bộ công cụ Management Studio Bài 3: Định nghĩa dữ liệu với T-SQL Bài 4: Thao tác dữ liệu với T-SQL Bài 5: Bảo mật cơ sở dữ liệu SQL Server. Bài 6: Thủ tục lưu trữ. Bài 7: Hàm do người dùng định nghĩa. Bài 9: Quản lí giao dịch và khóa Mặc dầu có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn! Quảng Bình, ngày tháng năm 2019 Biên soạn ThS. Lương Thanh Phương ThS. Nguyễn Thành Minh -5- MỤC LỤC BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ SQL SERVER. Kiến trúc truy cập cơ sở dữ liệu.

trúc chung - General Kiến. Kiến trúc bộ nhớ - Memory. Kiến trúc file dữ liệu - Data file. Kiến trúc file nhật ký - Log file.

Giới thiệu một số dịch vụ của SQL server. Ngôn ngữ lập trình trong SQL Server. Lệnh IF ELSE. Hàm Case When.

Vòng lặp While. 19 BÀI 2: BỘ CÔNG CỤ MANAGEMENT STUDIO. Cài đặt Microsoft SQL Server. Cài đặt bản nâng cấp Windows.

Cài đặt SQL Server. Khởi động SQL Server. Một số thao tác với SQL Server. Đăng nhập SQL Server.

Tạo và thực thi các câu truy vấn với trình soạn thảo trên dữ liệu mẫu, kịch bản 31 2. Quản lý cơ sở dữ liệu. Tạo mới một Database. Phục hồi Database (Restore).

Gỡ bỏ Database (Detach). Đính kèm Database (Attach). 40 BÀI TẬP BÀI 2. 42 BÀI 3: ĐỊNH NGHĨA DỮ LIỆU VỚI T-SQL.

Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu. Tạo và sửa đổi cấu trúc cơ sở dữ liệu. Tạo tập tin cơ sở dữ liệu. Tạo khung nhìn .2 Cập nhật, bổ sung và xoá dữ liệu thông qua khung nhìn .3 Sửa đổi khung nhìn.

71 -6- BÀI TẬP CÓ HƯỚNG DẪN BÀI 3. 72 BÀI TẬP BÀI 3. 78 BÀI 4: THAO TÁC DỮ LIỆU VỚI T-SQL.Truy xuất dữ liệu với câu lệnh SELECT. Danh sách chọn trong câu lệnh SELECT.Chỉ định điều kiện truy vấn dữ liệu .Tạo mới bảng dữ liệu từ kết quả của câu lệnh SELECT.

Sắp xếp kết quả truy vấn .Thống kê dữ liệu với GROUP BY. Truy vấn con (Subquery). Bổ sung, cập nhật và xoá dữ liệu .Bổ sung dữ liệu .Cập nhật dữ liệu .Xoá dữ liệu. 108 BÀI TẬP CÓ HƯỚNG DẪN BÀI 4.

109 BÀI TẬP BÀI 4. 121 BÀI 5: BẢO MẬT CƠ SỞ DỮ LIỆU SQL SERVER. Các chế độ bảo mật. Quản lý người dùng.

Cấp phát quyền .Cấp phát quyền cho người dùng trên các đối tượng cơ sở dữ liệu .Cấp phát quyền thực thi các câu lệnh .Thu hồi quyền.Thu hồi quyền trên đối tượng cơ sở dữ liệu: .Thu hồi quyền thực thi các câu lệnh:. 132 BÀI TẬP CÓ HƯỚNG DẪN BÀI 5. 132 BÀI TẬP BÀI 5. 135 BÀI 6: THỦ TỤC LƯU TRỮ.

Tạo thủ tục lưu trữ. Lời gọi thủ tục lưu trữ. Định nghĩa và sử dụng biến. Giá trị trả về trong thủ tục lưu trữ.

Sửa và xoá thủ tục lưu trữ.1 Sửa thủ tục. Xoá thủ tục. 146 -7- BÀI TẬP CÓ HƯỚNG DẪN BÀI 6. 147 BÀI TẬP BÀI 6.

149 BÀI 7: HÀM DO NGƯỜI DÙNG ĐỊNH NGHĨA. Hàm vô hướng. Hàm nội tuyến. Hàm bao gồm nhiều câu lệnh bên trong.

Sửa và xoá hàm.Sửa đổi hàm. Thực thi các hàm do người dùng định nghĩa. 154 BÀI TẬP CÓ HƯỚNG DẪN BÀI 7. 155 BÀI TẬP BÀI 7.

Giới thiệu về trigger. Tạo, thay thế, loại bỏ triggers. Kích hoạt trigger khi thay đổi dữ liệu cột (if update). Sử dụng trigger và giao tác (transaction).

Vô hiệu hóa hay kích hoạt trigger. 169 BÀI TẬP BÀI 8. 169 BÀI 9: QUẢN LÝ GIAO DỊCH VÀ KHÓA. 176 BÀI TẬP BÀI 9.

180 MỘT SỐ HÀM THƯỜNG SỬ DỤNG .Các hàm trên dữ liệu kiểu chuỗi .Các hàm trên dữ liệu kiểu ngày giờ.Hàm chuyển đổi kiểu. 186 CƠ SỞ DỮ LIỆU MẪU SỬ DỤNG TRONG GIÁO TRÌNH. 187 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 193 -8- BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ SQL SERVER Mục tiêu của bài: - Khái quát hóa được lịch sử phát triển của hệ quản trị cơ sở dữ liệu SQL Server; - Trình bày được vai trò của SQL Server trong các ứng dụng quản trị dữ liệu; - Vận dụng kiến trúc bên trong của hệ quản trị cơ sở dữ liệu SQL Server để nghiên cứu lập trình trong bài toán thực tiễn trong các chương sau; - Có thái độ làm việc cẩn thận, khoa học, chính xác.

Giới thiệu SQL Server là một hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (Relational Database Management System (RDBMS) ) sử dụng câu lệnh SQL (Transact-SQL) để trao đổi dữ liệu giữa máy Client và máy cài SQL Server. Một RDBMS bao gồm databases, database engine và các ứng dụng dùng để quản lý dữ liệu và các bộ phận khác nhau trong RDBMS. SQL Server được tối ưu để có thể chạy trên môi trường cơ sở dữ liệu rất lớn (Very Large Database Environment) lên đến Tera-Byte và có thể phục vụ cùng lúc cho hàng ngàn user. SQL Server có thể kết hợp “ăn ý” với các server khác như Microsoft Internet Information Server (IIS), E-Commerce Server, Proxy Server….

Một vài ấn bản SQL Server: Enterprise : chứa tất cả cá đặc điểm nổi bật của SQL Server, bao gồm nhân bộ máy cơ sở dữ liệu và các dịch vụ đi kèm cùng với các công cụ cho tạo và quản lý phân cụm SQL Server. Nó có thể quản lý các CSDL lớn tới 524 terabytes và đánh địa chỉ 12 terabytes bộ nhớ và hỗ trợ tới 640 bộ vi xử lý(các core của cpu) Standard : Rất thích hợp cho các công ty vừa và nhỏ vì giá thành rẻ hơn nhiều so với Enterprise Edition, nhưng lại bị giới hạn một số chức năng cao cấp (advanced features) khác, edition này có thể chạy tốt trên hệ thống lên đến 4 CPU và 2 GB RAM Developer : Có đầy đủ các tính năng của Enterprise Edition nhưng được chế tạo đặc biệt như giới hạn số lượng người kết nối vào Server cùng một lúc…. Ðây là phiên bản sử dụng cho phát triển và kiểm tra ứng dụng. Phiên bản này phù hợp cho các cá nhân, tổ chức xây dựng và kiểm tra ứng dụng Workgroup: ấn bản SQL Server Workgroup bao gồm chức năng lõi cơ sở dữ liệu nhưng không có các dịch vụ đi kèm.

Chú ý phiên bản này không còn tồn tại ở SQL Server 2012. Express : SQL Server Express dễ sử dụng và quản trị cơ sở dữ liệu đơn giản. Được tích hợp với Microsoft Visual Studio, nên dễ dàng để phát triển các ứng dụng dữ liệu, an toàn trong lưu trữ, và nhanh chóng triển khai. SQL Server Express là phiên bản miễn phí, không giới hạn về số cơ sở dữ liệu hoặc người sử dụng, nhưng nó chỉ dùng cho 1 bộ vi xử lý với 1 GB bộ nhớ và 10 GB file cơ sở dữ liệu.

SQL Server Express là lựa chọn tốt cho những người dùng chỉ cần một phiên bản SQL Server 2005 nhỏ gọn, dùng trên máy chủ có cấu hình thấp, những nhà phát triển ứng dụng không chuyên hay những người yêu thích xây dựng các ứng dụng nhỏ. Lịch sử ra đời SQL Server và các phiên bản -9- Phiên bản đầu tiên của Microsoft SQL Server ra đời đầu tiên vào năm 1989 cho các hệ điều hành chạy 16 bít với SQL Server phiên bản 1.0 và tiếp tục phát triển cho tới ngày nay. SQL Server của Microsoft được thị trường chấp nhận rộng rãi kể từ version 6. Sau đó Microsoft đã cải tiến và hầu như viết lại một engine mới cho SQL Server 7.

Cho nên có thể nói từ version 6.0 là một bước nhảy vọt. Có một số đặc tính của SQL Server 7.0 không tương thích với version 6. Trong khi đó từ Version 7.0 (SQL Server 2000) thì những cải tiến chủ yếu là mở rộng các tính năng về web và làm cho SQL Server 2000 đáng tin cậy hơn Một điểm đặc biệt đáng lưu ý ở phiên bản 2000 là Multiple-Instance. Tức là bạn có thể cài đặt phiên bản 2000 chung với các phiên bản trước mà không cần phải gỡ chúng.

Nghĩa là bạn có thể chạy song song version 6.0 với phiên bản 2000 trên cùng một máy (điều này không thể xảy ra với các phiên bản trước đây). Khi đó phiên bản cũ trên máy bạn là Default Instance còn phiên bản 2000 mới vừa cài sẽ là Named Instance. Từ tháng 10 năm 2016, các phiên bản sau được Microsoft hỗ trợ: SQL Server 2008 R2, SQL Server 2012, SQL Server 2014, SQL Server 2016 SQL Server 2017, SQL Server 2019 1. Kiến trúc truy cập cơ sở dữ liệu Kiến trúc truy cập cơ sở dữ liệu của SQL Server có thể phân thành những phần dưới sau đây: ➢ Kiến trúc chung - General ➢ Kiến trúc bộ nhớ - Memory ➢ Kiến trúc file dữ liệu - Data file ➢ Kiến trúc file nhật ký - Log file 1.

trúc chung - General Kiến - Client: Nơi khởi tạo yêu cầu. - Query: Truy vấn SQL là ngôn ngữ bậc cao. - Logical Units: Keyword, biểu thức, toán tử,. - N/W Packets: Code liên quan đến mạng.

- Protocols: Trong SQL Server ta có 4 giao thức: + Shared memory: Dành cho các kết nối cục bộ và mục đích khắc phục sự cố. + Named pipes: Dành cho những kết nối trong mạng LAN. + TCP/IP: Dành cho các kết nối với mạng WAN. + VIA-Virtual Interface Adapter: Yêu cầu phần cứng đặc biệt được thiết lập bởi nhà cung cấp và cũng không được hỗ trợ từ bản SQL 2012.1 Sơ đồ Kiến trúc SQL Server - Server: Nơi SQL Services được cài đặt và có database.

- Relational Engine: Đây là nơi sự thực hiện (execution) thực sự sẽ được hoàn thành. Nó chứa bộ phân tích Query, tối ưu hóa Query và bộ thực thi Query. - Query Parser (Command Parser) và Compiler (Translator): 2 thằng này chịu trách nhiệm kiểm tra cú pháp của truy vấn và chuyển đổi truy vấn sang ngôn ngữ của máy. - Query Optimizer: Nó sẽ chuẩn bị output là Execution Plan bằng cách lấy input là truy vấn, các thống kê và cây Algebrizer - Execution Plan: Giống như một bản đồ chỉ đường, chứa thứ tự các bước thực hiện như là một phần của việc thực hiện các truy vấn.

- Query Executor: Đây là nơi truy vấn được thực hiện từng bước một, với sự giúp đỡ của Execution Plan và cũng là nơi Storage Engine sẽ được liên lạc. - Storage Engine: Chịu trách nhiệm lưu trữ, truy xuất dữ liệu trong hệ thống lưu trữ (ổ đĩa, SAN,.), thao tác dữ liệu, khóa và quản lý các transaction. - SQL OS: Nằm giữa máy host (Windows OS) và SQL Server.